Ngã Chi Nhân Sinh Cảm Ngộ

Lượt đọc: 730 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tám Mươi Tự Thuật

❊ ❊ ❊

Tôi chưa bao giờ nghĩ mình có thể sống đến 80 tuổi; giờ đây thực sự đã sống đến 80 tuổi, thế mà lại chẳng có cảm giác gì là 80 tuổi cả. Chẳng phải là chuyện lạ đời sao!

Tôi vốn không có chí lớn, kể cả việc sống thọ bao nhiêu. Cha mẹ tôi đều không ai sống quá 50 tuổi; vì thế, kế hoạch ban đầu của tôi là sống đến 50. Như vậy đã là vượt hơn cha mẹ rồi, rất khá rồi. Chẳng hiểu sao, cứ như một giấc mộng xuân, tôi đã sống đến 50 tuổi. Lúc đó đang đúng vào cái gọi là "ba năm thiên tai", tôi gặp vận hạn, khá vất vả vì đói. Thế nhưng, tôi là kẻ "từng trải biển cả, nước khác khó vào mắt", hồi Thế chiến thứ hai, tôi đang ở Đức, đã trải qua sự đói khát mà giờ đây khó có thể tưởng tượng nổi, đến mức mất cả cảm giác no. Chút tai ương chỗ chúng tôi so với ở Đức thật đúng là "múa rìu qua mắt thợ"; nhờ đó tôi đã vượt qua tai ương đó một cách suôn sẻ, hơn nữa tinh thần lúc ấy là thời kỳ tốt nhất trong đời tôi, chẳng thấy khổ chút nào, trong vô thức đã phá vỡ kế hoạch tuổi thọ ban đầu, vượt qua cột mốc 50 tuổi.

50 tuổi qua rồi, lại tựa như một giấc mộng xuân, thoáng cái đã đến tuổi "cổ lai hy", không cho tôi phản tư, không cho tôi ngập ngừng. Trong khoảng thời gian đó đã vắt ngang một thập kỷ đại kiếp nạn. Tôi tất nhiên không thoát khỏi kiếp nạn, bị tống vào "chuồng bò". Giờ tôi không biết nên cảm ơn vị thần linh nào: Phật tổ, Thượng đế, hay Allah; nhờ một cơ duyên vạn phần ngẫu nhiên, tôi không đi vào đường cùng, đã sống sót. Sống sót, tôi không những chẳng cảm thấy vui mừng đặc biệt, ngược lại thỉnh thoảng còn có cảm giác hối hận cắn rứt trong lòng. Sống sót, có lẽ cũng có chút lợi ích. Giai đoạn sáng tác và dịch thuật thăng hoa nhất trong đời tôi lại xuất hiện chính vào thời kỳ này. Nguyên nhân không hề bí ẩn: Tôi có được thời gian và sự nhàn rỗi. Trong thời kỳ đại kiếp nạn, tôi bị đánh đến mức "một Phật xuất thế, hai Phật thăng thiên". Sau này không đánh không mắng nữa, tôi lại trở thành "người không thể tiếp xúc". Trong thời gian rất dài, tôi bị phân công đi hốt phân, trông cửa, trực điện thoại, gửi thư. Không còn những cuộc họp trước kia, không còn những bài phát biểu trước kia. Không ai dám đến tìm tôi, rất ít người có dũng khí nói với tôi vài câu. Trong một hai năm, không nhận được một lá thư nào. Tôi tuân theo sự điều động và chỉ huy của bất kỳ ai, chỉ dám quy củ, không dám nói bậy làm càn. Thế nhưng bộ não tôi vẫn còn, tư tưởng tôi vẫn còn, tình cảm tôi vẫn còn, lý trí tôi vẫn còn. Tôi không cam tâm trở thành xác sống, tôi phải làm việc gì đó. Bộ sử thi vĩ đại của Ấn Độ "Ramayana" với hơn hai triệu chữ chính là được dịch xong vào lúc này. "Đêm tuyết đóng cửa viết cấm văn", tự cho rằng niềm vui này chẳng kém gì người thời Hy Hoàng.

Lại tựa như một giấc mộng xuân hư ảo, thoáng cái đã sống đến hôm nay, tuổi 80 rồi, là cái tuổi mà người xưa gọi là "mạo điệt". Lùi lại hai ba mươi năm, kẻ không có chí lớn về tuổi thọ như tôi, thỉnh thoảng cũng nghĩ đến tình cảnh tuổi mạo điệt: tay chống gậy, râu trắng phất phơ trước ngực, đi lại khó khăn, già nua lụ khụ. Tự bảo rằng chuyện này không liên quan đến mình, nên nghĩ không sâu cũng chẳng nhiều. Nào ngờ, hôm nay chính mình đã đến cái tuổi này rồi. Hôm nay là ngày đầu năm mới, từ không giờ đêm qua, tôi đã là ông lão 80 tuổi không chút nghi ngờ. Thế nhưng cái cảnh già này thật đúng như thơ người xưa nói "Thanh ải nhập khán vô" (nhìn vào chỉ thấy mây xanh), tôi không nhìn thấy cảnh già nào cả. Nhìn lại cơ thể mình, bình bình thường thường, như trước kia; nhìn môi trường xung quanh, bình bình thường thường, cũng như trước kia. Ánh mặt trời vàng kim chảy tràn vào từ cửa sổ, bình bình thường thường, cũng như trước kia. Cây bạch dương trước lầu, đúng là có thô hơn một chút, nhưng nhìn vào cũng bình bình thường thường, cũng như trước kia. Tiết trời đang là mùa đông, lá đã rụng hết, nhưng tôi tin, chúng đang co mình trong đất, mơ những giấc mơ mùa xuân. Hoa sen trong ao chỉ còn lại lá khô, "lưu đắc khô hà thính vũ thanh" (còn lại lá sen khô để nghe tiếng mưa), nay mưa không còn nữa, bên trên chỉ có lớp tuyết tàn trắng xóa. Tôi tin, những đóa sen cũng đang co mình trong bùn lầy, mơ những giấc mơ mùa xuân. Tóm lại, tôi vẫn là tôi, vẫn như cũ; mọi thứ xung quanh cũng vẫn là mọi thứ của quá khứ...

Có phải tôi cũng đang mơ giấc mơ mùa xuân không? Tôi nghĩ, phải. Tôi hiện cũng đang ở trong cái lạnh giá, tôi cũng mơ về sự đến của mùa xuân. Tôi tin hai câu thơ của nhà thơ Anh Shelley: "Nếu mùa đông đã đến, liệu mùa xuân có còn xa?". Tôi mơ những cây bạch dương trước lầu lại mọc ra những lá xanh rậm rạp; tôi mơ những đóa sen trong ao lại nhú ra những chiếc lá to màu xanh nhạt; tôi mơ mùa xuân lại trở về trên mặt đất.

Thế nhưng tôi vạn vạn không ngờ tới, con số "80" lại có uy lực lớn đến thế, một loại uy lực thần bí. "Mình đã 80 tuổi rồi!" tôi kinh ngạc tự nhủ thầm. Nó buộc tôi phải nhìn về phía trước một chút, rồi lại nhìn về phía sau một chút. Nhìn về phía trước, một mảng xám xịt, đường đi không rõ ràng, nhưng cũng không dài lắm. Thực sự chẳng có chỗ nào đáng xem. Không xem cũng được.

Còn nhìn về phía sau thì, trong mảng xám xịt kia, thấy rõ một con đường, đường rất dài, là do tôi từng bước từng bước đi tới, điểm đầu của con đường này là Quan Trang ở huyện Thanh Bình. Tôi nhìn thấy một mảng nhà đất màu vàng xám, ở giữa lấp lánh ánh nước nơi đầm lau sậy, còn có hình bóng của bà nội và mẹ tôi. Con đường này kéo dài ra, tôi nhìn thấy hồ Đại Minh ở Tuyền Thành. Con đường này lại kéo dài ra, tôi nhìn thấy Thanh Hoa, rồi lại nhìn thấy cảnh thu rực rỡ của thành phố nhỏ Göttingen ở Đức, bên trên phất phơ hình bóng của bà chủ nhà như mẹ và lão giáo sư như ông nội của tôi. Con đường đột ngột từ vạn dặm xa xôi quay trở lại Thần Châu đại địa, tôi nhìn thấy Hồng Lâu, nhìn thấy cảnh tháp soi bóng hồ ở Yến Viên. Điều khiến người ta nản lòng lại còn rất mất hứng là, tôi lại nhìn thấy khuôn mặt hung ác như đầu trâu mặt ngựa của lũ cai ngục trong "chuồng bò". Nhìn tiếp xuống, con đường liền co lại, co tận dưới chân tôi.

Trên con đường rất đỗi dài dằng dặc này, tôi đã đi qua đại lộ Dương Quan, cũng đã đi qua cầu độc mộc. Bên đường có núi sâu đầm lớn, cũng có sườn dốc dễ chịu; có hạnh hoa mưa xuân, cũng có gió thu nơi tái bắc; có núi cùng nước tận, cũng có liễu ám hoa minh; có lạc lối biết quay đầu, cũng có đường cùng mà sống. Đường quá dài, thời gian quá dài, bóng hình quá nhiều, hồi ức quá nặng. Tôi thực sự cảm thấy, tôi không gánh nổi, cũng không chịu đựng nổi, tôi muốn rũ bỏ hết thảy, trả lại cho tôi một thân xác tự do tự tại.

Nhìn về phía sau đã nặng nề như vậy, liệu có thể nhìn về phía trước không? Như tôi đã nói ở trên, nhìn về phía trước, đường không dài lắm, chẳng có chỗ nào đáng xem. Hiện tại tôi giống như một lữ khách trong bài tản văn thơ "Người qua đường" của Lỗ Tấn. Anh ta không biết đi từ nơi nào đến, cuối cùng đi đến trước túp lều tranh của ông lão và cô bé, xin chút nước uống. Ông lão thấy anh ta đã mệt mỏi rã rời, khuyên anh ta nghỉ ngơi một chút. Anh ta nói, "Từ khi tôi còn có thể nhớ được, tôi đã đi như thế này, phải đi đến một nơi, nơi này ở ngay phía trước. Tôi chỉ nhớ là đã đi rất nhiều đường, bây giờ đến đây rồi. Tôi tiếp theo liền phải đi về phía kia... Huống hồ còn có tiếng nói luôn ở phía trước giục giã tôi, gọi tôi, khiến tôi không nghỉ được." Phía kia, phía tây là nơi nào? Ông lão nói: "Phía trước, là mộ." Cô bé nói: "Không, không, không phải. Ở đó có rất nhiều rất nhiều hoa bách hợp dại, hoa tường vi dại, cháu thường đến đó chơi, đến xem chúng."

Tôi hiểu tâm trạng của người lữ khách này, chính tôi cũng là một người lữ khách, nhưng lại chưa từng có tiếng nói nào giục tôi đi, mà là như bất kỳ ai trên thế giới, tôi buộc phải đi, không cần giục giã, cũng buộc phải đi. Đi đến nơi nào? Đi đến nơi có ngôi mộ ở phía tây, đây là nơi quy tụ của mọi người. Tôi nhớ trong một bài tản văn thơ của Turgenev, cũng kể về ý nghĩa này. Tôi không hề sợ mộ, chỉ là sau khi đi một con đường dài như vậy, tôi thực sự muốn dừng lại nghỉ ngơi một lát. Thế nhưng tôi không thể, dù bạn có muốn hay không, đằng nào cũng buộc phải đi tiếp. Điều khiến tôi tự an ủi là, tôi không giống ông lão kia, có chỗ rất giống cô bé nọ, tôi vừa nhìn thấy mộ, cũng nhìn thấy hoa bách hợp dại và hoa tường vi dại.

Trước mặt tôi còn bao nhiêu đường nữa? Tôi không nói được, cũng chưa từng nghĩ kỹ. Phùng Hữu Lan tiên sinh nói: "Hà chỉ vu mễ? Tương kỳ dĩ trà." (Sao chỉ dừng ở 88? Hẹn nhau đến 108). "Mễ" là 88 tuổi, "trà" là 108 tuổi. Tôi không có chí lớn như vậy, tôi là "tương kỳ dĩ mễ" (hẹn đến 88). Đây có tính là lập chí lớn không? Tôi là người không có chí lớn, tôi thấy thế này đã là chí lớn rồi.

Tôi trước kia đối với nghèo thông thọ yểu cũng có khá nhiều suy nghĩ. Sau đại kiếp nạn mười năm, tôi trở thành người đồng chí hướng với Đào Uyên Minh. Một bài thơ của ông, tôi rất ngưỡng mộ:

Thả mình trong hóa công,

Chẳng mừng cũng chẳng sợ.

Đến lúc phải ra đi,

Chớ bận lòng lo nghĩ.

Hiện tại tôi chính là ôm giữ tinh thần này, hiên ngang bước về phía trước. Chỉ cần có thể, tôi nhất định làm một số việc có ích cho người khác, tuyệt không muốn trở thành xác sống. Tôi biết, con đường tương lai cũng sẽ không bằng phẳng, thẳng tắp hơn con đường đã qua. Nhưng tôi không sợ hãi. Trước mắt tôi vẫn đang lấp lánh bóng dáng của hoa bách hợp dại và hoa tường vi dại.

Ngày 1 tháng 1 năm 1991

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.