Chàng hoàng thân tiến vào nhà mà bụng cứ lo ngay ngáy, phải ra sức tự trấn an: “Quá lắm đi chăng nữa, - Chàng nghĩ bụng. - thì người ta không tiếp và có ý nghĩ không hay về mình hoặc là vẫn đón tiếp để rồi lại ngang nhiên nhạo báng… Kệ, không sao cả!”. Và quả thật cái đó cũng chưa phải là điều đáng sợ cho lắm; nhưng đối với câu hỏi: “Cái anh kia đang định giở trò gì và dẫn xác đến đây để làm gì?”. - Thì đúng là chàng chưa tìm ra câu trả lời thỏa đáng. Cho dù có thể vớ được dịp thuận tiện thế nào đấy để khuyên nhủ Nastasia Filippovna: “Cô nương đừng có đi mà lấy cái con người ấy làm chồng mà hỏng đời đấy, hắn không yêu cô nương đâu mà chỉ yêu tiền yêu bạc của cô nương thôi, chính hắn đã nói mãi với tôi như thế đấy, Aglaia Epantsina cũng nhiều lần nói với tôi như vậy, còn tôi chỉ đến nói lại với cô nương thôi”, - thì việc đó chưa chắc đã là đúng đắn trong quan hệ ở đời. Chàng còn mường tượng ra một vấn đề nan giải khác mà nó lại là điều căn bản tới mức không dám nghĩ đến nữa, không thể và không đủ can đảm đưa nó ra xem xét, không biết phải định hình định dạng nó ra sao, cứ động nghĩ đến nó là đã đỏ mặt lên và run rẩy mất rồi. Nhưng rút cuộc thì bất chấp mọi điều lo lắng và nghi ngại ấy, chàng vẫn xông vào xin gặp Nastasia Filippovna. Nhà cửa của Nastasia Filippovna thực ra không lấy gì làm to tát, nhưng đúng là được trang hoàng bày biện miễn chê. Trong quãng đời năm năm vừa diễn ra trên đất Petersburg của nàng đã có một thời gian, hồi mới đến ấy, Afanasi Ivanovits đã không hề tiếc tiền với nàng; hồi ấy ông vẫn còn hy vọng khơi dậy được tình yêu ở nàng và tính chuyện cám dỗ nàng, chủ yếu bằng đồ đạc tiện nghi và cảnh đời xa hoa tráng lệ, ông còn lạ gì cái chuyện thói xài sang rất dễ ngấm vào người mà khi đã ngấm rồi thì khó lòng dứt ra cho được, vì lối sống xa hoa cứ dần dà trở nên nhu cầu thực sự mà thôi. Trong chuyện này, vốn vững tin vào những truyền thuyết có giá trị từ xưa, Toski nhất mực tôn thờ toàn bộ cái sức mạnh vô địch của những ảnh hưởng về cảm giác ở con người bằng xương bằng thịt. Nastasia Filippovna không khước từ cảnh sống xa hoa, thậm chí còn ưa thích nữa, nhưng - và điều này đã tỏ ra quá lạnh lùng - nàng không hề lệ thuộc vào điều kiện đó, cứ như lúc nào cũng có thể thoải mái như không với mức sống bình thường dung dị; thậm chí đã mấy lần nàng còn cố tình nói trắng ra như vậy làm cho Toski cảm thấy vô cùng ngao ngán. Tuy nhiên, có nhiều điều ở Nastasia Filippovna đã khiến Afanasi Ivanovits phải rầu lòng (mà về sau còn đi đến chỗ khinh ghét nữa). Chưa nói đến cái loại người lôm ca lôm côm mà thỉnh thoảng nàng vẫn mời đến nhà chứng tỏ là nàng vẫn khoái chơi với họ, hẳn là còn có thể nhận ra vài ba sở thích quái gở của nàng: đúng là một sự pha trộn kỳ quặc giữa hai thị hiếu, khả năng chấp thuận và thỏa mãn với những vật dụng và phương tiện mà một con người đàng hoàng và tinh tế hẳn không thể chấp nhận được. Thực ra, nói giả dụ như Nastasia Filippovna bỗng để lộ ra một sự ngờ nghệch đáng yêu, đầy vẻ kiêu sa như việc nàng vẫn không hề biết là phụ nữ nông dân không thể nào mặc được loại đồ lót bằng vải phin nõn nàng thường mặc thì có lẽ Afanasi Ivanovits sẽ hoan hỷ biết chừng nào. Những kết quả như thế cũng vốn là mục tiêu hướng tới của toàn bộ quá trình giáo dục dành cho Nastasia Filippovna theo chương trình của Toski, một chuyên gia sành sỏi trong lĩnh vực này; nhưng than ôi! những kết quả thu được lại là những kết quả lạ hoắc. Tuy nhiên, cho dù như vậy, ở Nastasia Filippovna vẫn còn lại cái gì đó thỉnh thoảng cứ khiến Afanasi Ivanovits phải bàng hoàng bởi nét độc đáo đến là hấp dẫn, bởi một sức mạnh nào không rõ, và mãi đến nay đôi lúc vẫn còn khiến ông ngây ngất, trong khi mọi toan tính của ông đối với Nastasia Filippovna đều đã đi tong.

Chàng hoàng thân giật chuông và người ra gặp khách là một cô gái (gia nhân của Nastasia Filippovna toàn là nữ) và chàng cũng lấy làm lạ là cô ta đã nghe trọn lời tự giới thiệu của chàng một cách thản nhiên, không chút băn khoăn. Không có cái gì ở chàng khiến cô ta phải ngập ngừng do dự mảy may, từ đôi ghệt bẩn thỉu, chiếc mũ rộng vành, chiếc áo choàng không có ống tay cho đến vẻ ngượng nghịu của chính chàng đều vô nghĩa hết. Cô ta giúp chàng cởi áo choàng ra, mời chàng chờ tạm ở phòng tiếp tân rồi tất tả chạy vào trình chủ.

Khách đang ngồi với Nastasia Filippovna gồm toàn những vị quen biết xưa nay cả. Khách đến dự sinh nhật năm nay như vậy là vắng hơn nhiều so với mọi năm. Trong số những tân khách quan trọng hàng đầu và đóng vai trò chủ chốt có Afanasi Ivanovits Toski và Ivan Fiodorovits Epantsin; cả hai đều tỏ ra lịch thiệp, nhưng cả hai đều đang thắc thỏm lo âu trong một nỗi chờ đợi khó bề che giấu, đối với một lời tuyên bố rõ ràng về vụ Gania mà cô nàng đã hứa. Ngoài hai người dĩ nhiên còn có Gania - gã này nom cũng quá ưu tư sầu não và thậm chí còn quá “bất lịch sự” nữa, phần lớn thời gian cứ đứng riêng ra một góc, cách mọi người một quãng xa, không nói không rằng. Đối với Varvara thì gã vẫn ngại nên đã không đưa đến chơi, nhưng Nastasia Filippovna cũng không nhắc tới cô nàng; bù lại nàng chỉ niềm nở chào đón Gania rồi nhắc lại cái cảnh không đẹp lúc bấy giờ giữa gã với chàng hoàng thân. Vị tướng vẫn chưa hay biết chuyện gì nên đã để ý nghe. Với giọng khô khốc, dè dặt nhưng rất mực chân thành, Gania thuật lại đầu đuôi câu chuyện và việc gã đã phải hạ mình đến trước mặt hoàng thân để xin lỗi như thế nào. Qua câu chuyện, gã đã nồng nhiệt bày tỏ chính kiến của mình về vị hoàng thân, gã nói rằng người thế này mà mọi người cứ bảo là ngô nghê ngốc nghếch thì rõ là quá lạ lùng, phi lý, theo gã thì ngược lại, đây chính là người minh mẫn, sáng suốt có thừa. Nastasia Filippovna chăm chú lắng nghe bằng hết mọi lời bình phẩm và đưa mắt theo dõi Gania với vẻ hiếu kỳ, nhưng câu chuyện lập tức chuyển sang đề tài Rogojin, nhân vật chính yếu trong câu chuyện sáng ngày hôm nay và cũng là nhân vật bắt đầu thu hút sự hiếu kỳ đặc biệt của Afanasi Ivanovits và Ivan Fiodorovits. Thì ra Ptisyn là người có thể đưa ra những tin tức giật gân về Rogojin vì gã đã phải lăn như bống với gã kia đến gần chín giờ tối để lo công lo việc. Rogojin đã dốc sức để làm sao ngay trong ngày hôm nay phải có được một trăm ngàn rúp trong tay. “Thực ra thì ông ấy có say rượu thật, - nhưng cái khoản một trăm ngàn thì dù khó khăn đến mấy có lẽ cả bọn cũng sẽ lo đủ cho ông ấy, có điều không biết hôm nay đã có chưa, có thì đã đủ chưa thôi; còn chân chạy thì không thiếu, nào là Kinder, T’repalov, Biscup; lãi suất thì muốn tính bao nhiêu ông ấy cũng chiều, tất nhiên là đang lúc phiêu diêu, bốc đồng hết cỡ…”. - Ptisyn kết luận. Tất cả những tin tức ấy đều được tiếp nhận với vẻ thích thú nhưng hơi ỉu; Nastasia Filippovna không nói gì, rõ ràng là không muốn tỏ thái độ; Gania cũng vậy. Tướng Epantsin vẻ như đang lo lắng cho mình hơn ai hết: cái chuỗi ngọc trai ngài trao tặng sáng nay đã được tiếp nhận với vẻ lịch sự quá lạnh nhạt, thậm chí còn có ý giễu cợt thế nào. Chỉ có Ferdysenko là vị khách duy nhất cứ tươi cười hớn hở như đi trẩy hội không bằng, chốc chốc lại cười toáng lên một cách vô duyên chỉ vì gã đã tự nguyện sắm vai hề để mua vui cho mọi người. Riêng Afanasi Ivanovits, người có tiếng về tài kể chuyện dí dỏm và bay bướm, trước đây trong những tối vui như thế này thường thủ vai “lĩnh xướng”, rõ ràng đã rất hoang mang, thậm chí còn bối rối một cách lạ lùng, trái với bản tính vốn có. Khách khứa cũng còn mấy vị nữa, tuy không nhiều (một ông giáo già nom thật thảm hại, không hiểu sao cũng được mời đến, một chàng trai mặt còn non choẹt, diện vô danh tiểu tốt, rụt rè kinh khủng, suốt buổi cứ ngồi im như thóc, một thiếu phụ hoạt bát lanh lợi, tuổi trạc bốn mươi, đâu như là một nữ diễn viên và một tiểu thư xinh như mộng, ăn diện cực sang cực đẹp và ít nói lạ lùng), các vị này chẳng những không thể góp chuyện với mọi người cho thêm phần rôm rả, mà có khi đơn giản là không biết nói gì.

Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của chàng hoàng thân hóa ra thật đúng lúc. Lời trình báo về chàng làm cho mọi người cảm thấy băn khoăn và làm bật ra vài ba nụ cười kỳ lạ trong đám tân khách, nhất là khi qua vẻ ngạc nhiên của Nastasia Filippovna, các vị biết ngay rằng nàng chưa bao giờ tính chuyện mời chàng đến cả. Nhưng sau một thoáng ngỡ ngàng nàng lại bỗng tỏ ra vui mừng khôn xiết khiến cho phần lớn tân khách lập tức quay ra sửa soạn nghênh tiếp vị khách không mời mà đến, mọi người cùng vui vẻ nói cười chộn rộn cả lên.

– Thiết nghĩ đây là hành động xuất phát từ bản tính hồn nhiên của vị ấy thôi, - Ivan Fiodorovits Epantsin kết luận, - và bất luận thế nào cũng không nên khuyến khích những cái lối ba vạ như thế, khá nguy hiểm đấy, có điều trong thời điểm hiện tại mà vị ấy tính chuyện đến chơi thì kể cũng rất hay, cho dù có phải giở cái bài độc đáo thế này ra chăng nữa: Theo thiển ý của tôi thì cũng rất có thể vị ấy sẽ làm cho bọn mình thêm vui vẻ.

– Nhất là ông ấy còn nằng nặc đòi vào bằng được ấy! - Ferdysenko đế luôn vào.

– Thế thì sao chứ? - Vốn là kẻ ghét cay ghét đắng Ferdysenko, vị tướng hỏi với giọng khô khốc.

– Thế thì ông ấy sẽ phải trả giá cho sự đột nhập của mình, - gã kia giải thích.

– Ồ, hoàng thân Myskin dù sao cũng không phải là Ferdysenko đâu ạ, - vị tướng không còn nén nổi nữa, mãi đến lúc này, ngài vẫn không thể coi mình là dân cùng hội cùng thuyền, bằng vai phải lứa với Ferdysenko.

– Này, tướng công, ngài hãy kiềng cái mặt Ferdysenko này ra nhé, - gã kia đáp lời với vẻ mỉa mai. - Tôi là người có đặc quyền đấy ạ.

– Ông có những đặc quyền gì vậy?

– Lần trước tôi đã có vinh hạnh được giải trình cặn kẽ câu chuyện đó với chư vị ở đây rồi; lần này tôi sẽ xin nhắc lại để hầu tiếp tướng công. Xin tướng công biết cho rằng ở đây ai nấy đều tinh anh cả, riêng tôi thì chẳng chút tinh anh… Đã thế tôi cũng đành mạn phép có sao nói vậy vì ai còn lạ gì cái chuyện chỉ có những kẻ khù khờ mới nói thật mà thôi. Mà tôi lại còn là một kẻ chúa hay thù oán, chẳng qua cũng chỉ vì không được tinh khôn. Bất cứ mối hận nào tôi cũng chỉ biết găm vào ruột, nhưng hễ đối phương gặp phải chuyện không may một cái là tôi nhớ ra ngay và có cách phục thù ngay, “tương ngay”, như Ivan Pet’rovits vẫn nói về tôi, mặc dù ông ấy chẳng bao giờ “tương” ai cả. Tướng công có biết câu chuyện ngụ ngôn Sư tử và Lừa của Krylov không? Đó chính là hai chúng ta đấy, thơ viết về chúng ta đấy.

– Ông lại giở trò nhăng cuội ra rồi đấy, Ferdysenko ạ, - tướng quân nổi giận.

– Sao ngài lại nói thế, thưa tướng công? - Ferdysenko vặn lại ngay vì đã tính chuyện tung hứng dài dài để còn tán hươu tán vượn. - Xin ngài cứ yên tâm, thưa tướng công, tôi biết phận mình chứ: nếu tôi nói rằng hai chúng ta là Sư tử và Lừa trong câu chuyện ngụ ngôn của Krylov thì cố nhiên tôi xin nhận vai Lừa, còn tướng công phải là Sư tử, đúng như những gì đã nói trong thơ:

Sư tử oai hùng, chúa tể sơn lâm,

Còn tôi, thưa tướng công, chỉ là Lừa.

– Chuyện ấy thì đã hẳn, tôi nhất trí, - vị tướng thốt lên với giọng buông tuồng.

Tất cả những điều đó dĩ nhiên đều không đẹp và đều được cố ý tạo ra nhưng một thực tế đã được chấp nhận ở đây là Ferdysenko đã được phép đóng vai hề.

– Lý do duy nhất để người ta giữ tôi lại và cho phép tôi được đến với chư vị ở đây chính là để tôi chuyện trò với chư vị theo cái kiểu như thế đấy. Nhưng nói đúng ra thì có thể tiếp đón một kẻ như tôi không nhỉ? Tôi hiểu điều đó chứ. Liệu có thể xếp tôi, cái hạng số rách Ferdysenko như thế, ngồi cạnh một bậc cao sang quyền quý như Afanasi Ivanovits hay không? Muốn hay không cũng chỉ còn một cách giải thích nữa mà thôi: Người ta sắp xếp như vậy chính vì đó là chuyện không thể hình dung nổi.

Nhưng cho dù mọi chuyện nghe có phần lỗ mãng, nó vẫn thú vị ở chỗ không kém phần cay độc, đôi lúc còn quá cay độc nữa, mà hình như Nastasia Filippovna vẫn lấy thế làm thích thú. Những người quá tha thiết được có mặt bên nàng chỉ còn biết dằn lòng chịu đựng Ferdysenko nữa mà thôi. Có lẽ gã đã đoán không sai rằng người ta đã niềm nở tiếp đón gã vì ngay từ đầu gã đã là cái gai trước mắt Toski. Gania thì cứ tan lòng nát ruột vì gã và về chuyện đó thì Ferdysenko rất hiểu ý Nastasia Filippovna.

– Xin thưa là vị hoàng thân hàng xóm của tôi sẽ khai hỏa bằng cách hát một khúc tình ca rất được ưa chuộng, - Ferdysenko vừa tìm cách chuyển đề tài vừa đưa mắt nhìn Nastasia Filippovna chờ nghe ý kiến của nàng.

– Thôi đừng, Ferdysenko à, xin ông đừng nóng vội, - nàng nói, giọng lạnh tanh.

– A-a! Nếu hoàng thân được che chở đặc biệt như thế thì tôi cũng đành nhũn như con chi chi…

Nhưng Nastasia Filippovna đã chẳng buồn nghe, nàng vội đứng lên và lao ra đón chàng hoàng thân.

– Tôi rất lấy làm tiếc, - nàng bỗng hiện ra trước mặt hoàng thân và cất tiếng, - là lúc bấy giờ cứ cuống lên nên đã quên không mời ngài đến chơi, và rất vui mừng khi thấy ngài có nhã ý tạo cơ hội cho thế này để được cảm tạ và hoan nghênh ngài đã nhất quyết đến chơi.

Nàng vừa nói vừa tròn mắt nhìn chàng hoàng thân, cố tìm cách cắt nghĩa cho mình về hành động của chàng.

Đáp lại những lời dịu ngọt của nàng, lẽ ra chàng hoàng thân phải nói câu gì mới phải nhưng chàng đã hoa mắt chóng mặt đến mức chẳng nói năng gì được nữa. Thấy thế, Nastasia Filippovna rất khoái. Tối hôm đó nàng đã trang điểm tinh tế, ăn mặc điệu đà nên đã gây được ấn tượng bất ngờ. Nàng khoác tay chàng dẫn ngay về phía các tân khách. Chàng hoàng thân bỗng dừng lại ngay trước cửa vào phòng khách và thì thầm với nàng với vẻ vội vã và xúc động lạ thường:

– Tất cả mọi thứ ở cô nương đều hoàn chỉnh, đúng là toàn bích… cho dù cô nương có gầy và xanh đi nữa… lẽ nào có thể hình dung cô nương khác đi được… Tôi muốn được đến với cô nương biết chừng nào… tôi… xin lỗi…

– Ngài không phải xin lỗi, - Nastasia Filippovna phá lên cười, - làm thế thì mất hết cái kỳ lạ, độc đáo đi. Mọi người cứ bảo ngài là con người kỳ lạ hóa ra là rất đúng. Thì ra ngài cho tôi là toàn bích phỏng?

– Đúng thế.

– Ngài là thầy tướng thật đấy nhưng cũng vẫn đoán nhầm. Hôm nay tôi sẽ nhắc lại cho ngài nhớ…

Nàng giới thiệu vị hoàng thân với mọi người nhưng quá nửa tân khách đã biết chàng từ trước. Toski đã có ngay một vài câu trang trọng. Không khí sôi động lên đôi chút, mọi người cười nói râm ran. Nastasia Filippovna mời chàng hoàng thân ngồi xuống ngay bên cạnh.

– Cơ mà tôi muốn hỏi: Vị hoàng thân đến với chúng ta thì có gì đáng ngạc nhiên nào? - Ferdysenko hét to nhất nhà. - Chuyện đã rõ rành rành, sự việc tự nó nói lên ấy chứ!

– Chuyện đã rõ như ban ngày, xem thế cũng đủ biết rồi. - Nãy giờ vẫn ngồi im, Gania bỗng cất tiếng phụ họa. - Hôm nay tôi hầu như chưa rời mắt khỏi hoàng thân đâu, ngay từ cái lúc ngài vừa nhìn thấy bức ảnh của Nastasia Filippovna trên bàn của Ivan Fiodorovits cơ đấy. Tôi còn nhớ rất rõ là tôi đã nghĩ ngay ra cái chuyện mà bây giờ tôi không còn phân vân gì nữa, tiện thể cũng nói thêm là chính hoàng thân cũng đã thổ lộ với tôi rồi.

Toàn bộ câu nói vừa rồi Gania đã nói một cách cực kỳ nghiêm túc, không có ý đùa bỡn chút nào, thậm chí còn có vẻ ủ ê rầu rĩ nom đến lạ.

– Tôi chả thổ lộ gì với ông cả, - chàng hoàng thân đỏ mặt đáp, - chỉ có cái ông hỏi thì tôi trả lời thôi.

– Hoan hô, hoan hô! - Ferdysenko hét toáng lên. - Chí ít thì cũng là thành thật; ranh mãnh đấy nhưng phải nói là thành thật.

Mọi người cười ầm lên.

– Đừng hét lên như thế, Ferdysenko, - Ptisyn nhăn nhó nhắc khẽ, vẻ ghê sợ.

– Tôi không ngờ là ngài lại dám tính đến những chuyện tày đình như thế đấy, hoàng thân ạ, - Ivan Fiodorovits thốt lên. - Ngài có biết là việc đó nó phải kén người như thế nào không? Nhưng tôi thì vốn đã coi ngài là một triết gia. Ái chà, mấy cái anh tẩm ngẩm!

– Cứ thấy hoàng thân đỏ mặt lên vì một câu tếu táo như một thiếu nữ ngây thơ, tôi có thể nói ngay rằng ngài là một thanh niên cao quý hằng ấp ủ trong lòng những dự định tốt đẹp đấy, - thầy giáo già, một ông lão bảy mươi móm mém, từ đầu đến giờ vẫn im như thóc, không ai dám mong cụ sẽ nói được câu gì trong buổi tối hôm ấy, bỗng lên tiếng, nói đúng hơn là bỗng cất giọng phều phào một cách quá đỗi bất ngờ. Mọi người cùng phá lên cười thích thú. Hẳn cho rằng mọi người đều nhất loạt tán thưởng cái hóm hỉnh của mình, cụ cứ nhìn mọi người mà cười và cười to hơn cả thành thử đã phát ho sặc sụa khiến cho Nastasia Filippovna, một người không hiểu sao lại rất quý tất cả những ông già bà lão kỳ cục như thế, kể cả những vị khá ngớ ngẩn, vội đến hỏi han, ôm hôn cụ và gọi thêm nước trà cho cụ. Nàng sai cô hầu gái vừa bước vào phòng khách đi lấy khăn ren cho nàng trùm đầu và sai người cho thêm củi vào lò sưởi. Nàng hỏi giờ, cô hầu gái thưa là đã mười rưỡi.

– Nào quý vị, chúng ta cùng uống sâm banh nhé, - Nastasia Filippovna bỗng cất lời mời mọc. - Có sẵn rượu đây rồi. Có lẽ quý vị sẽ còn cảm thấy vui hơn. Xin đừng khách sáo.

Lời mời rượu phát ra từ miệng Nastasia Filippovna, nhất là với giọng điệu hồn nhiên như vậy, có vẻ rất kỳ lạ. Mọi người đều biết cái không khí trang trọng khác thường trong những tối vui trước đây ở nhà nàng. Nói chung không khí lúc này đã có phần vui vẻ hơn lên nhưng xem ra khác hẳn mọi lần. Tuy nhiên, rượu thì không ai từ chối cả, trước hết là vị tướng, tiếp đến là người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi, cụ già vui tính, Ferdysenko, cuối cùng là tất cả những người còn lại. Toski cùng nâng cốc với mọi người với hy vọng sẽ hòa nhập được với cái sắc thái mới đang đến với cuộc vui chung, mà thế này thì rõ là vui nhộn đáng yêu quá đi chứ. Chỉ có Gania tuyệt nhiên là không uống. Cũng khó có thể hiểu được gì về những hành vi quái đản, thỉnh thoảng còn quá sỗ sàng và hăm hở của Nastasia Filippovna, những hành vi luôn diễn ra trong tiếng cười quá đỗi vu vơ của kẻ loạn trí xen lẫn với những phút im lặng đột ngột, những phút bần thần đến xị mặt ra. Vậy mà thấy mọi người uống rượu, nàng cũng uống và còn tuyên bố là tối nay nàng sẽ uống hẳn ba cốc cho xem. Có mấy người cứ nghi là nàng đang lên cơn sốt; cuối cùng họ mới thấy nàng có vẻ như đang mong đợi điều gì đó, chốc chốc lại nhìn đồng hồ, dáng bộ hoang mang, nôn nóng.

– Cô đã chớm lên cơn sốt rồi thì phải? - Người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi hỏi.

– Sốt cao đấy, chả phải là chớm nữa, tôi đã phải trùm khăn rồi đây này, - Nastasia Filippovna đáp, lúc này trông nàng còn xanh xao hơn nữa và hình như chốc chốc lại phải cố ghìm người lại cho khỏi run lên bần bật.

Mọi người đều tỏ ra lo lắng, chẳng ngồi yên được nữa.

– Thế này thì chúng mình để cho cô chủ nghỉ ngơi thôi chứ? - Toski vừa nói vừa đưa mắt nhìn Ivan Fiodorovits.

– Không có chuyện ấy đâu, thưa quý vị! Xin mời quý khách nán lại cho. Sự góp mặt của quý vị trong buổi tối hôm nay đối với tôi là tối cần thiết, - Nastasia Filippovna bỗng cất giọng khẩn khoản và đầy ngụ ý. Và vì hầu như tất cả tân khách đều biết rằng buổi tối hôm nay là thời gian đã được ấn định dành cho việc giải quyết một vấn đề tối ư hệ trọng nên những lời nói đó đã tỏ ra rất có trọng lượng. Vị tướng và Toski lại đưa mắt nhìn nhau, còn Gania thì cứ đứng run lẩy bẩy.

– Kể có trò gì cho cả nhà giải trí với nhau một chút thì hay quá, - người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi nói.

– Tôi có một trò chơi mới rất tuyệt, - Ferdysenko tiếp lời, - chí ít cũng là vì mới có mỗi một lần trong đời đã định chơi nhưng lại không thành.

– Chơi thế nào cơ? - Người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi hỏi.

– Cả bọn chúng tôi đã có lần cùng nhau tụ tập, thì đấy, cố nhiên là phải có cái khoản nhậu nhẹt rồi, và thế là một anh bỗng đề nghị mỗi người cứ ngồi lại bên bàn tiệc mà kể to lên cho mọi người cùng nghe thấy một chuyện gì đó của mình, nhưng phải là chuyện mà chính anh thực bụng coi là hành vi dại dột nhất trong tất cả những hành vi dại dột trong suốt cuộc đời mình; có điều là phải thành thật, chủ yếu là thành thật, không nói dối!

– Một ý tưởng lạ lùng, - vị tướng nói.

– Càng lạ càng hay chứ, thưa tướng công.

– Chuyện khôi hài, - Toski nói, - nhưng cũng dễ hiểu thôi: một kiểu phét lác đặc biệt đấy.

– Có thể cái đó cũng cần thiết đấy, Afanasi Ivanovits ạ.

– Chơi như thế e sẽ phải khóc chứ chẳng cười được đâu, - người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi nhận xét.

– Chơi gì lại chơi như thế, đúng là trò nhảm nhí, - Ptisyn phán.

– Nhưng rồi lần ấy cuộc chơi có thành công mỹ mãn không?

– Rất tiếc là không, kết quả rất chán, đúng ra thì anh nào cũng lôi chuyện nọ chuyện kia ra kể hết, lắm anh còn kể rất thật ấy, thậm chí có vài anh còn kể một cách thích thú nữa, nhưng về sau anh nào anh nấy đều lấy làm xấu hổ không chịu được! Nhưng nói chung thì vui cực, tất nhiên là theo kiểu cách riêng của nó.

– Chết chửa, trò này hay đấy! - Nastasia Filippovna nhận xét, mặt mày rạng rỡ hẳn lên. - Nào, thưa quý vị, chúng mình hãy thử chơi xem! Thực ra chúng mình cũng đang hơi ỉu đấy. Nếu như mỗi một vị ở đây vui lòng kể chuyện gì đó… đại loại… dĩ nhiên là trên tinh thần tự nguyện, đây là chuyện hoàn toàn tự do thoải mái, đúng không ạ? Cả nhà nhất quyết chứ ạ? Một trò chơi độc đáo kinh khủng đấy…

– Đúng là suy nghĩ của bậc thiên tài! - Ferdysenko phụ họa. - Có điều là các quý bà quý cô thì xin miễn tham gia, các quý ông chuẩn bị; sẽ phải bốc thăm để sắp xếp thứ tự rõ ràng! Nhất thiết là như vậy! Vị nào nhất định không muốn kể thì thôi, nhưng ai lại đi làm cái chuyện khó coi như thế! Mời quý ông ghi giúp tên vào lá thăm rồi bỏ hết vào chiếc mũ này, hoàng thân sẽ là người bốc thăm cho tất cả. Nhiệm vụ của người chơi cực kỳ đơn giản: thuật lại đầu đuôi cái hành vi dại dột nhất đời của bản thân, - việc này thực dễ như bỡn, thưa các quý ông! Rồi quý vị sẽ thấy! Vị nào quên, tôi sẽ nhắc ngay cho! Cái chủ đề nghe rất chối, chẳng ai thích cả. Có những vị chau mày, số khác lại mỉm cười ranh mãnh. Có vài vị phản đối nhưng cũng chẳng lấy gì làm mạnh mẽ, chẳng hạn như Ivan Fiodorovits, ngài thì vốn không muốn làm trái ý Nastasia Filippovna vì ngài đã thấy được là cái ý tưởng lạ lùng kia quá hấp dẫn nàng rồi. Đối với những nguyện vọng của mình, Nastasia Filippovna lúc nào cũng sôi sùng sục, và cho dù chỉ mới quyết định nói ra, nàng cũng phải tìm cách đáp ứng cho được bằng mọi giá, tuy vẫn biết đó là những nguyện vọng oái oăm nhất và thậm chí còn vô bổ đối với chính bản thân nàng. Và thật chẳng khác nào một kẻ đang cơn điên loạn, lúc này nàng cứ cuống lên, rối rít tít mù, chốc chốc lại ré lên cười nghiêng ngả, nhất là khi nghe thấy những lời phản đối của Toski đang bồn chồn lo lắng. Đôi mắt huyền của nàng ngời sáng long lanh, trên đôi má xanh xao ửng lên hai vệt hồng hồng. Vẻ mặt ngán ngẩm và thể hiện cảm giác ghê tởm của vài ba tân khách có lẽ đã khiến cho ý muốn giễu cợt của nàng bùng phát mạnh hơn, có lẽ chính nàng vẫn ưa thích cái tính chất trơ trẽn và tàn nhẫn của ý tưởng. Số khác thậm chí còn tin rằng nàng phải có một ý đồ đặc biệt nào đó. Tuy vậy mọi người cũng đã đồng ý cả: dù sao đây vẫn là điều gợi trí tò mò, mà đối với nhiều người thì thật quá hấp dẫn. Ferdysenko tỏ ra hăm hở hơn ai hết.

– Chẳng may gặp phải chuyện không thể kể trước mặt phụ nữ thì cũng hơi phiền, - chàng trai ít nói nhận xét với vẻ rụt rè.

– Phiền thì đừng kể, thiếu giống gì những hành vi tệ hại trên đời, - Ferdysenko đáp, - cái ông bạn trẻ này, chán cho ông quá!

– Đấy, tôi cũng không biết hành vi nào của tôi là hành vi dại dột nhất đấy, - người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi tự kết luận.

– Phụ nữ được miễn hết, không phải kể, - Ferdysenko nhắc lại, - nhưng chỉ là không bắt buộc thôi; vị nào có hứng thú tham gia đều có thể tham gia, chúng tôi xin đa tạ. Những tôn ông cảm thấy quá ngại ngùng cũng được miễn hết.

– Làm thế nào để có thể chứng minh được là tôi không nói dối đây? - Gania hỏi. - Mà một khi tôi đã nói dối thì cuộc chơi chẳng còn nghĩa lý quái gì nữa. Mà ai là người không nói dối đây? Ai cũng sẽ nói dối hết thôi, chắc chắn là như vậy.

– Nhưng nó vẫn cứ hay ở cái chỗ nói dối ấy. Có điều là ông, Ganerka ạ, chẳng việc gì phải quá lo là mình sẽ nói dối đâu vì cái hành động xấu xa nhất của ông thì ai chả biết. Cơ mà cứ thử nghĩ xem, thưa các quý ông, - Ferdysenko bỗng hứng chí la lên, - cứ thử nghĩ xem, liệu rồi đây, ngay ngày mai chẳng hạn, chúng ta sẽ nhìn nhau bằng con mắt như thế nào sau khi đã kể cho nhau nghe chuyện này chuyện khác!

– Có thể làm như thế được sao? Chẳng lẽ đúng là cô muốn nói chuyện nghiêm chỉnh như thế hay sao hở Nastasia Filippovna? - Toski nghiêm giọng hỏi.

– Sợ chó sói thì chớ có vào rừng! - Nastasia Filippovna cười khẩy.

– Nhưng thưa ông Ferdysenko, xin được hỏi ông rằng chẳng lẽ ta lại có thể bày trò một cách liều lĩnh như thế được? - Càng lúc càng thêm lo lắng, Toski tiếp tục tranh cãi. - Tôi đoan chắc với ông rằng những trò vè như vậy sẽ chẳng bao giờ ra cái quái gì đâu, thì chính ông cũng đã nhắc đi nhắc lại rằng đã có lần chơi không ra hồn đấy rồi còn gì.

– Không ra hồn là thế nào! Lần ấy tôi đã kể chuyện tôi đã đánh cắp ba đồng rúp bạc ra sao, kể rõ đầu đuôi!

– Cứ cho là như vậy. Nhưng chắc gì ông đã kể đúng sự thật và mọi người đã tin ông chứ? Mà Gavrila Ardalionovits đã nói rất đúng rằng chỉ cần một tí tẹo giả dối thôi là ý nghĩa của trò chơi coi như mất hết. Ở đây sự thật chỉ có thể xuất hiện một cách tình cờ khi con người đã đi đến chỗ hứng chí khoe khoang một cách quá nặng mùi, đúng là dớ dẩn, chẳng còn biết thế nào là thể diện nữa.

– Nhưng ngài quả là người quá ư tinh tế, Afanasi Ivanovits ạ, tôi ngạc nhiên đấy! - Ferdysenko xuýt xoa. - Thưa quý vị, quý vị nghĩ xem, khi bảo tôi là người không có khả năng kể đúng sự thật chuyện tôi đi ăn cắp, Afanasi Ivanovits có ý khẳng định một cách tế nhị rằng không thể nào có chuyện tôi đi ăn cắp (vì cứ ngoạc mồm mà nói chuyện đó ra thì cũng ê chệ lắm), vậy mà có khi trong bụng ngài lại tin chắc như đinh đóng cột rằng thằng Ferdyseno này dám ăn cắp lắm! Nhưng thôi, hãy vào việc đã, thưa quý vị, chúng ta làm việc nhé, thăm đã gom đủ rồi đấy, và cả ngài nữa, Afanasi Ivanovits ạ, ngài cũng đã góp thăm rồi, vậy là không ai từ chối cả! Mời hoàng thân bốc thăm đi!

Chàng hoàng thân lẳng lặng cho tay vào mũ và bốc lá thăm thứ nhất: Ferdysenko, lá thứ hai: Ptisyn, thứ ba: vị tướng, thứ tư: Afanasi Ivanovits, thứ năm: chính mình, thứ sáu: Gania và vân vân. Phụ nữ không góp thăm.

– Trời đất quỷ thần ơi, khốn khổ thân tôi! - Ferdysenko kêu toáng lên. - Thế mà tôi cứ nghĩ là người khai cuộc phải là hoàng thân, người thứ hai phải là tướng quân đấy chứ. Nhưng thôi, sáng danh Chúa, ít ra thì sau tôi cũng đến lượt Ivan Pet’rovits rồi, và tôi sẽ được đền bù xứng đáng. Nào thưa các tôn ông, tất nhiên tôi là người có trách nhiệm phải nêu gương, tiếc một nỗi tôi chả là cái đinh mục gì sất cả, mà chỉ là hạng vô danh tiểu tốt, là loại cùng đinh; ồ, thực ra liệu có gì hay ho trong cái chuyện Ferdysenko đã làm một việc xấu xa không nhỉ? Mà rồi biết chọn cái hành vi dại dột nhất nào của tôi đây? Gì chứ những chuyện này thì không thiếu,embarras de richesse.[1] Hay cứ để tôi kể lại chính cái vụ ăn cắp khả dĩ thuyết phục được Afanasi Ivanovits rằng không cứ gì phải là một tên đạo chích mới đi ăn cắp.

– Thưa ông Ferdysenko, ông còn thuyết phục được tôi rằng quả là có thể lấy làm thích thú đến mức say sưa khi kể lại những hành vi nhơ nhuốc của mình, cho dù chẳng có ai khảo đến… Tuy nhiên… Thôi ông bỏ quá cho, ông Ferdysenko ạ.

– Bắt đầu đi thôi chứ, Ferdysenko, ông cứ ba hoa xích đế mãi như thế thì biết đến bao giờ! - Nastasia Filippovna giục sôi bong bóng. Mọi người đều nhận thấy là sau khi đã cười chán cười chê như kẻ loạn óc, nàng bỗng trở nên cau có, bẳn gắt và cáu kỉnh, nhưng vẫn quyết không rời bỏ cái ý muốn quái đản của mình một cách bướng bỉnh, với cung cách của một nhân vật đầy quyền uy. Afanasi Ivanovits thấy thế mà lòng quặn thắt. Ivan Fiodorovits cũng làm ông đến phát điên: Ngài vẫn ung dung ngồi uống sâm banh như không có chuyện gì xảy ra và thậm chí còn đang tính chuyện làm phận sự khi đến lượt.

❀ ❀ ❀

[1] Vô khối (tiếng Pháp).