Nàng cười, nhưng nàng cũng bực bội nữa.

– Ngủ à? Ngài ngủ được sao?! - Nàng kêu lên bằng một giọng ngạc nhiên, rẻ rúng.

– Ủa, cô đấy sao? - Hoàng thân lẩm bẩm, chàng vẫn chưa tỉnh hẳn và nhận ra nàng trong nỗi kinh ngạc. - À, phải! Chúng ta có hẹn gặp nhau… Tôi ngủ quên đi mất.

– Tôi thấy rồi mà.

– Ngoài cô ra, có ai khác đánh thức tôi dậy nữa không? Không có ai ngoài cô nữa chứ? Tôi cứ nghĩ có… có một người đàn bà khác nữa ở đây…

– Một người đàn bà khác à?!

Rốt cuộc hoàng thân đã tỉnh lại hẳn.

– Chỉ là một giấc mơ thôi, - chàng đăm chiêu nói. - Thật cũng lạ, ngay lúc này mà tôi có thể mơ thấy một giấc mơ như thế… Cô ngồi xuống đi chứ!

Chàng cầm tay đỡ nàng ngồi xuống ghế đá; chàng ngồi xuống cạnh nàng và trôi vào cõi trầm tưởng. Aglaia không hề khơi chuyện, nàng chỉ chăm chăm nhìn chàng. Chàng cũng nhìn nàng, nhưng đôi lúc có vẻ như chàng không hề thấy có nàng ngồi bên cạnh nữa. Nàng đỏ bừng mặt.

– À phải, - hoàng thân giật mình nói. - Ippolit bắn súng vào đầu mà!

– Lúc nào? Tại nhà ngài à? - Nàng hỏi cũng chẳng lấy gì làm ngạc nhiên cho lắm. - Hình như chiều hôm qua tôi vẫn thấy hắn còn sống mà? Tại sao một vụ như thế xảy ra mà ngài có thể ra đây ngủ được chứ? - Nàng chợt nóng nảy hỏi.

– Nhưng cậu ấy có chết đâu. Súng không nổ mà.

Aglaia cứ khăng khăng muốn biết, nên hoàng thân đành phải kể lại cho nàng nghe đầy đủ chi tiết về biến cố xảy ra đêm qua. Nàng cứ giục chàng kể cho nhanh, nhưng nàng lại cứ hay hỏi ngắt ngang bằng những câu hỏi chẳng ăn nhập vào đâu cả. Nàng hết sức chú ý đến lời lẽ của Evgeni Pavlyts nói, nàng còn hỏi hoàng thân nhiều câu về điều đó nữa.

– Thôi thế đủ rồi, chúng ta phải gấp lên mới kịp, - nàng kết luận sau khi đã nghe hết mạch chuyện. - Chúng ta chỉ ở đây được một giờ mà thôi, đến tám giờ tôi phải có mặt ở nhà rồi, vì tôi không muốn ai biết tôi ra đây. Tôi đến đây với một lý do rõ rệt. Tôi có nhiều chuyện muốn thưa cùng ngài. Nhưng ngài làm tôi quên hết cả rồi. Về phần anh chàng Ippolit đó thì tôi nghĩ rằng hắn đã sắp đặt trước cho khẩu súng không nổ rồi: Tư cách của hắn là vậy thôi. Nhưng ngài thì lại tin là hắn muốn tự tử thật, rằng hành động đó chẳng phải là một trò bịp chứ gì?

– Không phải là một trò bịp đâu.

– Vâng, có vẻ như vậy lắm. Và hắn có viết rằng ngài sẽ đem bản sao lời tự thú của hắn đến cho tôi, phải không? Thế tại sao ngài lại không mang đến?

– Nhưng cậu ấy có chết đâu. Tôi sẽ hỏi cậu ấy về bản tự thú đó.

– Phải nhớ đem đến cho tôi đấy nhé, cũng chẳng cần phải hỏi hắn gì cả. Hẳn rằng hắn sẽ hả hê lắm, vì có lẽ hắn muốn tự tử để rồi sau đó tôi sẽ đọc lời tự thú của hắn. Này Lev Nikolaevits, tôi van ngài đừng cười vì những lời lẽ của tôi, vì cái giả thuyết tôi đưa ra dám đúng lắm đó.

– Nào tôi có cười đâu, vì chính tôi cùng tin rằng giả thuyết đó dám đúng lắm.

– Ngài cũng tin sao? Có thật ngài cũng nghĩ thế chăng?

– Aglaia chợt hỏi, ngạc nhiên hết sức.

Nàng hỏi chàng không ngớt và nói nhanh, nhưng lắm lúc nàng lộ vẻ bối rối và nói không đến đầu đến đũa; lắm lúc nàng có vẻ muốn báo động cho chàng một chuyện gì đó. Nàng bứt rứt vô kể, ngoài mặt thì trông nàng can đảm, với vẻ thách thức nào đấy, nhưng chắc nàng cũng hơi khiếp rồi. Nàng vẫn mặc chiếc áo dài dung dị hằng ngày, rất hợp với nàng. Nàng run rẩy từng chập và mặt đỏ bừng lên, nàng ngồi hờ hững trên cạnh ngoài chiếc ghế đá. Sự biểu lô đồng tình của hoàng thân rằng Ippolit toan tự sát bằng súng để cho nàng được đọc lời tự thú của hắn đã khiến nàng ngạc nhiên đến bàng hoàng.

– Đã hẳn vậy, - hoàng thân giải thích, - cậu ấy muốn mọi người chúng tôi, cũng như cô, đều phải ngưỡng mộ cậu ấy…

– Ngưỡng mộ hắn ấy à?

– Ý tôi muốn nói là… làm sao tôi giải thích điều ấy cho cô được nhỉ? Khó quá đi. Duy có điều chắc chắn là cậu ấy muốn mọi người quây quần chung quanh cậu ấy, và bảo cậu ấy rằng họ yêu cậu, kính trọng cậu lắm, và cậu muốn mọi người van xin cậu hãy tiếp tục sống. Có lẽ lắm, cậu ấy đã nghĩ đến cô nhiều hơn hết thảy mọi người, vì ngay trong giây phút như thế mà cậu ta vẫn còn nhắc nhở đến cô… dù có lẽ chính cậu ấy cũng không biết là cậu ta có nghĩ đến cô nữa hay không.

– Tôi chẳng hiểu gì cả: Cái gì hắn nghĩ đến tôi mà lại không biết rằng có nghĩ đến tôi? Nhưng có lẽ tôi đã hiểu: ngài biết không, vào năm tôi mới lên mười ba tuổi, tôi đã nghĩ đến chuyện uống thuốc độc tự tử đến ba chục bận và đã tính chuyện viết lại thư để giải thích cơ sự cho cha mẹ tôi. Tôi cũng đã nghĩ đến chuyện mình nằm yên trong quan tài, rồi mọi người sẽ vây quanh tôi khóc lóc, sẽ thống trách mình đã đối xử tàn tệ với tôi… A, sao ngài lại cười thế nhỉ? - Nàng chau mày nói thêm. - Ngài nghĩ gì lúc ngài một mình đắm đuối trong giấc mơ của ngài thế? Chắc có lẽ ngài mơ mình là một viên thống chế đã đánh bại Napoleon chắc?

Hay. - Hoàng thân cười lớn. - Thực tình tôi có mơ thấy như thế thật, nhất là lúc tôi ngủ thiếp đi. Chỉ có điều không phải tôi đánh bại Napoleon mà là đánh bại toàn bộ quân đội Áo.

– Tôi không có ý đùa cợt với ngài chút nào đâu, Lev Nikolaevits ạ. Tôi sẽ đích thân đến thăm Ippolit, xin ngài hãy báo trước cho hắn hộ. Về phần ngài, tôi thấy là hết sức quấy, bởi vì cái lối ngài nhìn ngắm vào linh hồn người và xét đoán như ngài xét đoán Ippolit đó, thật là tàn nhẫn quá. Ngài thiếu sự dịu dàng, ngài chỉ nhìn thấy mỗi sự thật không mà thôi, nên ngài bất công.

Hoàng thân nghĩ ngợi.

– Tôi nghĩ chính cô mới bất công với tôi, - ngài nói, - bởi tôi không thấy có gì sai quấy trong lối suy nghĩ của cậu ấy, vì ai ai cũng đều có khuynh hướng nghĩ như thế cả. Với lại, có lẽ cậu ấy không hề nghĩ như thế chút nào, nhưng chỉ ước muốn, ước muốn một lần cuối cùng được họp mặt với mọi người, được họ yêu mến và kính trọng mình. Đó là những tình cảm hết sức cao đẹp, duy có điều là khó đạt được bằng cách ấy, nghĩa là bằng nỗi bệnh hoạn của cậu ta, cùng một cớ nào khác nữa tôi không biết! Lại nữa, đối với một số người này thời mọi việc đều trôi chảy êm xuôi, nhưng với lắm kẻ khác thì chẳng đi đến đâu…

– Chắc chắn là ngài muốn nói thêm về cá nhân ngài chứ gì? - Aglaia nhận xét.

– Vâng, quả thế, - hoàng thân đáp, mà không nhận ra được chỗ tai ác của câu hỏi.

– Tuy nhiên, ở vào địa vị ngài, chắc tôi sẽ không ngủ đâu. Hình như đặt mình xuống đâu ngài cũng ngủ được cả. Điều đó thật chẳng có gì đẹp mặt cho ngài đâu.

– Nhưng suốt đêm tôi nào có ngủ được, thế rồi tôi tản bộ đây đó, tôi cứ đi, đi đến chỗ của âm nhạc…

– Âm nhạc gì?

– Thì chỗ người ta tấu nhạc hôm qua đó, sau đó tôi đến đây. Tôi ngồi xuống, tôi nghĩ ngợi không nguôi rồi ngủ thiếp đi.

– Ra thế đấy! Điều đó làm thay đổi tình thế có lợi cho ngài… Thế nhưng tại sao ngài lại đi đến chỗ dàn nhạc?

– Tôi không biết nữa. Tự nhiên thấy mình ở đó…

– Thôi, thôi, chuyện đó để lại sau, ngài cứ ngắt lời tôi mãi thế, mà tôi có quan tâm gì việc ngài đi ra dàn nhạc đâu cơ chứ? Ngài đã mơ thấy người đàn bà nào thế?

– Đó… đó là về… Cô đã gặp cô ấy rồi mà…

– Tôi hiểu. Tôi hiểu hết rồi. Ngài quá lắm nhé! Ngài mơ thấy cô ta như thế nào, hình dung ra sao? Nhưng mà thôi, tôi đâu có cần biết làm gì nhỉ? - Nàng vùng vằng nói thêm. - Đừng có ngắt lời tôi chứ…

Nàng ngừng nói một lúc, như để lấy lại can đảm mà trấn áp nỗi xao xuyến, bất an của mình.

– Đây là lý do tôi tới đây. Tôi muốn đề nghị ngài làm bạn cùng tôi. Tại sao đương không ngài lại nhìn tôi như thế nhỉ? - Nàng nói thêm, chớm giận hờn.

Mà quả thật lúc đó hoàng thân đang nhìn nàng trân trối, chàng nhận ra nàng lại đỏ bừng mặt lên. Trong những trường hợp như thế này, càng đỏ mặt, nàng lại càng có vẻ giận chính mình hơn, cứ đọc trong tia mắt sáng rực của nàng là biết ngay. Thường thì một lúc sau, nàng lại quay ra giận dữ kẻ đối thoại với nàng, dù cho у có lỗi hay không cũng mặc, và thường nàng hay kiếm chuyện gây gổ với người đó. Đã quá rõ cái bản chất hoang dại và thẹn thò của mình, ít khi nào nàng hăng hái nhập cuộc chuyện và thường yên lặng hơn hai cô chị của nàng, lắm lúc còn quá yên lặng là đằng khác. Nhưng gặp những trường hợp quá tế nhị như trường hợp hiện tại bắt buộc nàng phải lên tiếng, nàng thường vào chuyện bằng vẻ cao cách ngất trời và một dáng khăng khăng thách đố. Nàng cũng luôn luôn biết trước được lúc nào nàng đỏ mặt hoặc sắp đỏ mặt tới nơi.

– Có lẽ ngài không muốn nhận đề nghị của tôi thì phải? - Nàng ngạo nghễ nhìn hoàng thân.

– Ồ, không đâu, tôi muốn lắm chứ! Có điều tôi thấy việc đó không cần thiết… nghĩa là… tôi chẳng bao giờ nghĩ rằng cô cần phải đề nghị như thế cả, - hoàng thân bối rối nói.

– Vậy thì ngài nghĩ gì? Tại sao ngài lại tưởng tôi sẽ mời ngài đến đây? Ngài nghĩ gì trong đầu? Chắc ngài cho tôi là một con nhỏ ngốc nghếch như mọi người ở nhà tôi chắc?

– Tôi nào có biết cô bị mọi người coi là ngốc nghếch đâu… Tôi… thì tôi không xem cô như vậy…

Ồ, vậy sao? Vậy thì ngài thông minh quá. Thật là một con người có đầu óc.

– Theo tôi thì, - hoàng thân vuốt theo luôn. - Lắm lúc có lẽ cô còn hết sức thông minh nữa là khác. Vừa mới đây cô đã nói một lời cực kỳ trong sáng. Cô bàn về ý kiến của tôi đối với Ippolit rằng: “Ngài chỉ nhìn thấy mỗi sự thật không mà thôi, cho nên ngài bất công”. Tôi sẽ nhớ điều này và suy ngẫm về nó.

Aglaia chợt đỏ bừng mặt vì sung sướng. Những biến đổi như thế xảy ra thật rõ rệt và nhanh vô tả nơi con người nàng. Hoàng thân cũng sung sướng và chàng còn cười thỏa lòng mà nhìn nàng.

– Nào, bây giờ thì nghe đây, - nàng tiếp tục nói, - đã từ lâu tôi chờ đợi có dịp nói hết mọi chuyện cùng ngài, kể từ dạo ngài viết cho tôi bức thư đó và trước cả lúc đó… Ngày hôm qua, ngài đã nghe được một nửa điều tôi muốn nói rồi. Tôi xem ngài là một người thành thật và thiện hảo nhất, thành thật và thiện hảo hơn bất cứ một ai; nếu thiên hạ có cho rằng trí óc ngài… Ý tôi muốn nói là trí óc ngài đôi lúc có bệnh hoạn, thì nhận xét đó là bất công, không đúng. Tôi đã tin quyết như vậy và tôi vẫn giữ vững niềm tin ấy bởi vì, dù cho tâm trí ngài có thực là bệnh hoạn đi nữa (hẳn là ngài không giận vì tôi nói thế, tôi nói một cách đầy ý thức), thì sự sáng suốt của tâm trí ngài còn vượt cao hơn bọn họ, và họ chẳng bao giờ mơ mộng được nổi những điều tương tự như thế. Bởi vì có hai loại tâm trí: một loại tâm trí sâu sắc và một thứ tâm trí cạn cợt chẳng ra gì. Không phải thế hay sao? Đúng thế chứ?

– Có lẽ đúng thế thật, - hoàng thân lúng búng nói chỉ vừa đủ nghe, tim ngài run rẩy và đập mạnh vô hồi.

– Tôi biết rằng ngài sẽ hiểu mà, - nàng trang trọng nói tiếp.

– Hoàng thân S. và Evgeni Pavlyts thì không hiểu một chút gì về sự phân biệt hai loại tâm trí ấy. Cả Aleksandra cũng mù tịt. Nhưng ngài cứ tưởng tượng mà xem, maman lại hiểu đó!

– Cô giống Lizaveta Prokofievna nhiều lắm.

– Nghĩa là sao? Thật à? - Aglaia hỏi ngạc nhiên.

– Vâng, thật vậy đó.

– Cảm ơn ngài, - nàng nói sau một thoáng nghĩ ngợi. - Tôi rất sung sướng được giống maman. Ngài kính trọng bà lắm phải không? - Nàng nói thêm, không ý thức chút nào về vẻ ngây thơ của câu hỏi.

– Hết sức tôn kính, và tôi lấy làm sung sướng vì cô hiểu rõ điều đó.

– Tôi cũng sung sướng như vậy, bởi vì tôi nhận thấy có lắm lúc người ta… cười nhạo bà. Nhưng bây giờ hãy nghe tôi nói câu chuyện quan trọng nhất đã: tôi đã suy đi, nghĩ lại chuyện này lâu nay rồi, và rốt cuộc thì tôi chọn ngài. Tôi không muốn người ta cười cợt tôi ở nhà nữa, tôi không muốn người ta xem tôi như một con bé ngu ngốc; tôi không muốn người ta trêu chọc tôi nữa. Tôi đã hiểu ngay mọi cớ sự này và đã thẳng thừng từ chối Evgeni Pavlyts bởi vì tôi không muốn lúc nào họ cũng toan tính gả tôi đi cho xong! Tôi muốn… tôi muốn… Vâng, tôi muốn bỏ nhà ra đi, và tôi đã chọn ngài làm người giúp tôi thực hiện ý nguyện ấy.

– Cô bỏ nhà ra đi ư?! - Hoàng thân kêu lên.

– Đúng, đúng và đúng thế đấy! Tôi bỏ nhà ra đi đấy! - Nàng kêu lên, thoắt giận dữ bừng bừng. - Tôi không muốn, tôi không muốn cho họ tiếp tục làm tôi đỏ mặt hoài hoài, tôi không muốn đỏ mặt lên trước mặt họ, trước mặt hoàng thân S. hay trước mặt Evgeni Pavlyts hay bất cứ ai, vì thế nên tôi đã chọn ngài. Tôi muốn bày tỏ cùng ngài tất cả mọi sự, tất cả, kể cả những chuyện tối quan hệ, khi mà tôi đã muốn, về phần ngài, ngài cũng không được giấu giếm tôi một điều gì hết. Ít ra, tôi cũng muốn nói hết mọi sự với một người nào đó như nói với chính tôi vậy. Đương không họ bắt đầu kháo nhau rằng tôi đang chờ đợi ngài và tôi yêu ngài. Trước khi ngài đến đây, họ đã nói như thế rồi, mà tôi đâu có cho họ xem bức thư của ngài gửi, và bây giờ thì không chừa ai hết, tất cả bọn họ đều đang ca hoài cái điệp khúc đó. Tôi muốn mình đầy bản lĩnh và chẳng hề khiếp sợ chút nào. Tôi không muốn đi dự khiêu vũ với họ. Tôi muốn trở nên hữu dụng. Tôi nuôi ý định ra đi từ lâu lắm rồi. Suốt hai mươi năm qua, tôi đã sống trong cảnh tù túng kín cổng cao tường, còn họ cứ nghĩ đến việc gả tôi đi mà thôi. Ngay khi tôi mới mười bốn tuổi, còn là một đứa con nít ranh điên khùng, tôi đã nghĩ đến chuyện bỏ nhà ra đi rồi. Bây giờ đã đến lúc tôi phải thực hiện điều đó, tôi đã chờ dịp hỏi ngài mọi điều cần thiết khi sống ở ngoại quốc. Tôi chưa bao giờ được thấy một ngôi giáo đường kiểu gôtích nào, tôi muốn đi La Mã, tôi muốn thăm viếng tất cả các viện hàn lâm khoa học. Tôi muốn được học ở Paris. Suốt năm vừa qua, tôi đã chuẩn bị sẵn sàng, đã cần cù học hỏi, đã đọc vô số sách vở. Tôi đã đọc tất cả những sách họ cấm tôi đọc. Aleksandra và Adelaida thì sách nào cũng được đọc, hai chị ấy được phép đọc, còn tôi thì không, họ không cho tôi đọc những sách ấy và còn trông chừng, kiểm soát tôi nữa. Tôi không muốn gây gổ với các chị tôi, nhưng đã từ lâu rồi tôi nói với mẹ và bố tôi rằng, tôi muốn thay đổi địa vị xã hội của tôi. Tôi quyết định chọn nghề giáo dục, và tôi trông cậy nơi ngài, vì ngài bảo rằng ngài yêu thích trẻ con. Có lẽ chúng ta cùng dạy học, nếu không phải bây giờ thì cũng trong tương lai, được không? Cả hai chúng ta có thể cùng nhau làm một việc gì hữu ích chăng? Tôi không muốn làm con gái một ông tướng… Nào, nói cho tôi nghe đi, ngài có phải là một người học thức uyên bác không?

– Ồ, không một chút nào!

– Thế thì tiếc quá, bởi vì tôi cứ nghĩ… mà tại sao tôi lại nghĩ thế nhỉ? Nhưng không sao, ngài vẫn sẽ là người hướng dẫn tôi, bởi vì tôi đã lựa chọn ngài.

– Thật không hợp lý chút nào, Aglaia ạ!

– Tôi muốn bỏ nhà ra đi, tôi muốn cơ mà! - Nàng kêu lên, đôi mắt nàng lại rực sáng. - Nếu ngài không bằng lòng thì tôi sẽ lấy Gavrila Ardalionyts. Tôi không muốn người ta coi tôi như một con đàn bà quái ác trong nhà và họ cứ kết tội tôi những điều chỉ có trời mới biết nổi.

– Cô còn tỉnh không đấy? - Hoàng thân kêu lên, gần như nhảy nhổm dậy. -Họ buộc tội cô về việc gì mới được chứ? Mà ai buộc tội cô?

Hết thảy mọi người trong nhà: Mẹ này, hai chị tôi này, ba này, hoàng thân S. này, cả cái thằng ranh con mất nết Kolia của ngài nữa đó! Nếu họ không nói thẳng ra thì họ cũng nghĩ như vậy. Tôi đã bảo thẳng vào mặt họ mọi điều đó, kể cả mẹ và bố tôi. Maman nghe xong đau suốt cả ngày hôm đó, còn ngày hôm sau chị Aleksandra và papa bảo tôi rằng, tôi không hiểu cái chuyện tầm phào tôi đã nói và ngay cả những tiếng mà tôi dùng nữa. Tôi liền bảo thẳng với họ rằng tôi hiểu rõ hết mọi sự, hết mọi tiếng, rằng tôi đâu phải là một đứa con nít nữa, rằng hai năm trước đây tôi đã cố tình đọc đến hai cuốn tiểu thuyết của Paul de Kock[1] để tìm hiểu hết mọi sự xem ra sao. Nghe xong điều ấy, maman gần muốn xỉu luôn.

Một ý tưởng lạ lùng vụt qua trí hoàng thân. Chàng nhìn Aglaia chăm chú rồi mỉm cười.

Chàng khó mà tin được rằng, ngồi bên cạnh chàng đây chính là cô gái kiêu kỳ, đã có lúc đọc cho chàng nghe bức thư của Gavrila Ardalionyts với một vẻ kiêu điệu và rẻ rúng vô cùng. Chàng cũng chịu không hiểu được làm sao mà nàng lại có thể trẻ con đến như thế, thật đúng là một đứa trẻ con không hiểu “hết mọi tiếng” nó nói.

– Cô vẫn luôn luôn ở nhà đấy chứ, Aglaia Ivanovna? - Chàng hỏi. - Ý tôi muốn là cô không hề đi học ở trường, hay sống ở một trường nội trú nào đó chứ?

– Tôi chưa từng đi đâu cả, người ta cứ giữ riệt tôi ở nhà, cứ như bỏ tôi vào một cái chai và chỉ khêu tôi ra để mà gả bán tôi đi đó thôi. Tại sao ngài lại cười báng bổ như thế? Tôi nhận thấy rồi, thì ra chính ngài cũng hùa về phe với họ mà cười cợt tôi nữa, - nàng nói thêm, chau mày đe dọa. - Đừng có chọc giận tôi nữa, thiếu điều đó tôi cũng chẳng hiểu tôi ra sao rồi… Tôi tin rằng ngài đến đây mà trong bụng chắc mẩm rằng tôi yêu ngài và tôi mời ngài đến đây để hẹn hò chứ chẳng không. - Nàng nói thêm một cách giận hoảng.

– Ngày hôm qua thì tôi e rằng có như thế thật, - hoàng thân nói trắng ra một cách hồn nhiên, vô tội, (ngài bối rối quá sức), - nhưng hôm nay thì tôi tin rằng cô…

– Sao? - Aglaia kêu lên, bờ môi dưới của nàng chợt run lên, -ngài đã e rằng tôi… Ngài dám nghĩ rằng tôi… Lạy Chúa tôi! Có lẽ ngài nghĩ rằng tôi đến đây để dụ ngài vào bẫy chứ gì, để rồi sau đó mọi người bắt gặp chúng ta ở đây và ép ngài phải cưới tôi chứ gì?

Aglaia Ivanovna! Cô không hổ thẹn sao? Lẽ nào một ý nghĩ bẩn thỉu như thế lại có thể nảy sinh trong trái tim hồn nhiên, trong trắng của cô được sao? Tôi dám cuộc rằng, chính cô cũng không hề tin một lời nào cô vừa nói đó và cô cũng chẳng biết cô đang nói gì nữa hết!

Aglaia ngồi yên, cúi gằm mặt xuống đất như thể nàng sợ hãi về những lời nàng vừa nói ra.

– Tôi chẳng có gì phải hổ thẹn cả, - nàng thì thào. - Mà làm sao ngài biết là tôi có một trái tim vô tội chứ? Đã thế thì làm sao ngài dám gửi cho tôi một bức thư tình cơ chứ?

– Một bức thư tình ư? Bức thư của tôi… mà là thư tình sao?! Đó là một bức thư đầy sự tôn kính, một bức thư đã viết từ tận đáy lòng tôi, vào một lúc băn khoăn, khổ sở nhất trong đời sống tôi! Vào lúc đó, tôi đã nghĩ đến cô như một thứ ánh sáng… tôi…

– Thôi được rồi, được rồi, - nàng chợt ngắt lời chàng, nhưng bằng một giọng khác hẳn, có vẻ hết sức hối hận và thoáng sợ sệt, nàng còn nghiêng người về phía chàng, vẫn cố không nhìn vào mặt chàng, khẽ chạm vào vai chàng như muốn van xin chàng đừng có giận nàng. - Được rồi, - nàng nói tiếp và hổ thẹn quá sức, - tôi nhận là tôi diễn ý một cách ngu xuẩn. Tôi làm thế… chỉ để thử thách ngài. Nếu tôi có làm ngài chạnh lòng, xin hãy tha thứ. Làm ơn đừng nhìn thẳng vào mắt tôi như thế. Hãy quay đi. Ngài bảo rằng đó là một ý tưởng quá bẩn thỉu ư? Tôi đã cố ý nói thế để làm ngài đau. Đôi khi chính tôi cũng phải sợ cho những điều tôi sắp nói, thế rồi bất ngờ tôi nói ra. Ngài vừa bảo ngài viết bức thư đó trong lúc khổ sở, khốn khó nhất của đời ngài… tôi biết lúc đó là lúc nào rồi, - nàng nói nhỏ nhẹ, lại cúi gầm mặt xuống.

– Ôi, phải chi cô biết rõ được tất cả mọi điều!

– Tôi biết hết chứ! - Nàng kêu lên với một niềm xúc động mới mẻ. - Lúc đó ngài đã sống suốt tháng chung một căn phòng với người đàn bà tai quái, mà ngài đã bỏ đi theo…

Nàng không đỏ mặt nữa, nhưng mặt trắng bệch đi lúc nói những lời này, rồi bất chợt nàng đứng dậy như bị một thôi thúc vô thức nào đó, song sực tỉnh, nàng lại ngồi xuống, đôi môi nàng run run mãi hồi lâu. Một phút yên lặng. Hoàng thân sững sờ vì sự bột phát bất ngờ của nàng mà chàng cũng không thể quy được lý do tại sao.

– Tôi không yêu ngài chút nào hết, - nàng chợt nói như thể trả lời để át giọng hoàng thân. Hoàng thân không trả lời, hai người lại yên lặng thêm một phút nữa.

– Tôi yêu Gavrila Ardalionyts… - Nàng thì thào rõ nhanh chỉ đủ nghe, đầu cúi thấp hơn nữa.

– Không đúng, - hoàng thân nói, cũng gần như thì thầm.

– Vậy ra tôi nói dối à? Không, quả thật như vậy đó; tôi đã hứa lấy anh ta vào ngày hôm kia, cũng trên chiếc ghế đá này.

Hoàng thân giật nảy mình rồi trầm tư một lúc.

– Không phải thế, - chàng nhắc lại một cách quả quyết, - cô chỉ bịa ra đấy thôi.

– Chà sao mà ngài lịch sự quá thế! Được rồi, để tôi cho ngài biết, anh ấy đã sửa mình rồi. Anh ấy yêu tôi còn hơn chính mạng sống của anh ấy. Anh ấy đã dám đốt tay mình trước mặt tôi chỉ để chứng tỏ rằng anh ấy yêu tôi hơn chính sinh mạng mình.

– Ông ấy đốt tay à?

– Phải, đốt tay. Ngài muốn tin hay không thì mặc, đối với tôi cũng vậy thôi.

Hoàng thân lại yên lặng. Aglaia không có vẻ gì là nói đùa cả; nàng đang giận lắm.

– Vâng, thế ông ta có mang theo nến lại đây không? Chứ nếu không thì tôi nghĩ rằng…

– Vâng… có nến. Có gì là khó tin đâu nào?

Một cây nến nguyên hay nến cháy dở trên đế?

– Ồ… mà không… vâng, nửa cây nến cháy dở… một khúc ngắn thôi… À mà cả một cây nến nguyên! Gì chẳng được, để tôi yên đi! Còn nếu ngài cứ khăng khăng phải biết nữa, thì đây, anh ấy mang theo cả diêm nữa. Anh ấy thắp nến rồi đặt ngón tay trên ngọn lửa suốt nửa tiếng đồng hồ… Bộ không được sao?

– Tôi vừa gặp ông ta tối qua đây, ngón tay ông ta lành nguyên mà.

Aglaia chợt phá lên cười như một đứa trẻ con. Xong nàng quay thoắt sang phía hoàng thân với một vẻ tin cậy hồn nhiên trẻ thơ, nụ cười vẫn còn đậu trên môi, nàng nói:

– Ngài có biết tại sao tôi vừa nói dối với ngài không? Bởi tôi nhận thấy khi ta nói dối, nếu khéo léo gài vào một chuyện bịa đặt hơi khác thường, một chi tiết thật đặc biệt- nghĩa là một điều rất hiếm khi xảy ra hay khó có thể xảy ra, thì lúc đó, lời nói dối lại nghe có vẻ dễ tin được hơn. Trừ trường hợp này thì không có kết quả, vì tôi không biết cách …

Nàng lại chợt chau mày, như vừa nhớ điều gì.

– Dạo ấy, lúc tôi đọc cho ngài nghe về “chàng hiệp sĩ nghèo”, - nàng nói, quay thoắt qua hoàng thân và nhìn chàng thật nghiêm trang, buồn rầu, - thì ít ra tôi cũng muốn… ca tụng ngài một điều, nhưng cùng lúc đó, tôi muốn bêu riếu ngài vì cách xử sự của ngài và chứng tỏ cho ngài thấy rằng tôi biết hết mọi sự…

– Cô thật là bất công với tôi quá… cả đối với người đàn bà khốn khổ mà cô vừa nói tới với một giọng điệu tàn ác quá đỗi nữa, Aglaia ạ.

– Đó chẳng qua chỉ vì tôi biết hết… biết tất… nên tôi mới nói bằng những lời lẽ như thế! Tôi biết rõ cách đây sáu tháng, ngài đã cầu hôn với cô ta trước mặt mọi người. Đừng ngắt lời tôi chứ! Ngài cũng thấy là tôi chỉ nói thế thôi mà, không hề bình luận gì cả. Sau đó, cô nàng bỏ đi với Rogojin; kế đến ngài lại sống với cô ta ở vùng quê hay một tỉnh lẻ đâu đó, rồi cô ta lại bỏ ngài mà theo một anh khác. (Aglaia đỏ bừng mặt). Thế rồi cô ta lại trở về cùng Rogojin, gã này thì yêu cô ta như… như một tên điên. Rồi ngài… một con người thông minh sáng láng dường ấy… lại lóc cóc chạy theo cô ta ngay lúc vừa hay tin cô ta trở lại Petersburg. Đêm hôm qua, ngài đã hùng dũng xông tới mà bảo vệ cô ta, và ngay mới vừa đây, ngài lại mơ mộng đến cô ta nữa… Ngài thấy chưa, tôi biết không sót một tí mà. Chắc lại vì cô ta mà ngài đến đây…

– Phải, đúng là vì nàng, - hoàng thân nhỏ nhẹ đáp, đầu cúi gầm xuống, buồn thảm và ưu tư, chàng không hề biết rằng Aglaia đang nhìn chàng rực lửa, - vâng vì nàng, chỉ để tìm hiểu xem… tôi không tin rằng nàng sẽ hạnh phúc với Rogojin, mặc dù… nói cho cùng, tôi cũng chẳng biết mình có thể làm gì cho nàng, có thể giúp nàng thế nào, thế nhưng mà tôi cứ đến.

Chàng giật mình và ngước nhìn Aglaia; nàng vẫn lắng tai nghe ngài với vẻ oán ghét.

– Nếu ngài đến đây mà không biết lý do, - rốt cuộc nàng nói, - thì đó là vì ngài yêu cô nàng quá nhiều chứ sao.

– Không đâu, - hoàng thân trả lời. - Không, tôi không yêu nàng. Ôi, ước chi cô biết được nỗi kinh hoàng mỗi khi tôi nhớ lại thời kỳ sống chung cùng nàng!

Chỉ những lời nói đó không thôi cũng đã khiến chàng run rẩy khắp toàn thân rồi.

– Kể hết cho tôi nghe đi, - Aglaia bảo.

– Không có gì mà cô không thể nghe hết. Tôi cũng không biết tại sao tôi lại muốn kể hết mọi chuyện này cho cô nghe, cho mỗi mình cô thôi; có lẽ bởi vì thực tâm tôi yêu cô vô cùng. Người đàn bà khốn khổ đó đã tin một cách sâu xa rằng, nàng là một kẻ sa đọa nhất, một sinh vật xấu xa nhất trên cõi đời này. Ôi, xin đừng đem nàng ra làm đích mà nguyền rủa, xin đừng ném đá vào nàng. Nàng đã tự làm khổ nàng rất nhiều vì cảm giác ô nhục bất xứng của nàng rồi! Hỡi trời xanh, nàng có tội tình gì đâu chứ? Ôi, trong những cơn phấn khích cùng cực của nàng, nàng đã kêu khóc triền miên rằng nàng là nạn nhân của loài người, là nạn nhân của một gã đàn ông gian ác, đàng điếm. Nhưng cho dù nàng có nói gì với cô đi nữa, thì cô hãy tin rằng, chính nàng là người đầu tiên không tin những lời nàng nói và hết lòng tin chắc rằng, rõ ràng nàng mới là kẻ có tội. Lúc tôi gắng sức trục những tư tưởng hắc ám đó đi, nàng lại tỏ ra quá sức đau đớn cho đến nỗi tim tôi luôn luôn buốt nhói mỗi khi tôi nhớ lại giây phút kinh khiếp đó. Tôi có cảm tưởng như có kẻ đã đâm sượt tim tôi. Cô có biết tại sao nàng đã bỏ tôi mà đi không? Nàng ra đi chỉ để tỏ cho tôi thấy nàng là một kẻ sa đọa. Nhưng điều khủng khiếp hơn hết là có lẽ chính nàng cũng không biết rằng nàng chỉ muốn chứng tỏ điều đó với tôi thôi, nhưng nàng đã bỏ đi vì một nỗi thôi thúc không sao cưỡng được về mối ô nhục xấu hổ nào đó, cho nên lúc ấy nàng có thể đã tự nhủ: “Đó, mi lại làm một điều ô nhục nữa, đúng mi là một sinh vật sa đọa rồi.” Ôi, cô Aglaia ơi, có lẽ cô không hiểu nổi điều đó đâu. Cô có nhận thấy không, có lẽ từ trong cảm giác ô nhục đớn hèn khôn nguôi đó, có thể nàng tìm ra được nỗi khoái trá khác thường, khủng khiếp như để trả thù người nào đó. Đôi lúc tôi đã khiến được nàng nhìn thấy lại ánh sáng xung quanh nàng, nhưng rồi nàng lại bứt rứt ngay đó và còn nhiếc móc tôi đã dám lên mặt kẻ cả với nàng, (trong khi tôi chẳng hề có ý nghĩ đó chút nào), đến lúc tôi cầu hôn nàng, nàng hay nhiều lời bảo tôi rằng, nàng không van xin sự thương xót, đoái hoài hay sự hạ cố giúp đỡ của bất cứ ai, nàng cũng chẳng màng đến chuyện có kẻ vực nàng lên ngang hàng với họ bao giờ. Cô đã thấy nàng hôm qua đó. Cô có nghĩ rằng nàng hạnh phúc bên đám đông đó không, rằng đám đông đó quả có xứng hợp với nàng hay không? Cô không biết chứ, nàng có học thức và tiến bộ biết bao nhiêu, sự hiểu biết của nàng mới uyên bác làm sao! Lắm lúc nàng còn khiến tôi ngạc nhiên nữa là khác!

– Ngài đã thuyết cho cô nàng nghe… những bài giảng đạo như thế rồi đấy chứ?

– Ồ, không đâu, - hoàng thân trầm tư nói tiếp, chàng không nhận ra được giọng điệu của câu hỏi ấy nữa, - tôi ít khi nói. Thường thì tôi muốn nói, nhưng sự thật lắm lúc tôi chẳng biết phải nói gì nữa. Cô cũng biết đó, có nhiều trường hợp yên lặng là thượng sách. Ồ! Hẳn là tôi đã tha thiết yêu nàng. Ôi, tôi đã yêu nàng nhiều lắm, nhưng về sau này… sau này… nàng đã đoán biết hết mọi sự.

– Nàng đoán biết những gì?

– Đoán biết rằng tôi chỉ thương xót nàng đấy thôi… và rằng tôi… tôi không còn yêu nàng nữa.

– Làm sao ngài biết được? Có lẽ nàng đâm yêu cái tên điền chủ mà nàng đã bỏ đi cùng đó chăng?

– Không đâu. Tôi biết mà. Nàng chỉ muốn chơi trác hắn đấy thôi.

– Nàng không bao giờ chơi trác ngài đấy chứ?

– Ồ, không. Nàng chỉ cười độc địa với tôi thôi. Vào dạo đó, những lúc nổi giận, nàng cũng hay nhiếc móc tôi khiếp lắm… thế rồi nàng lại khổ sở một mình! Nhưng mà… sau đó… Ồ, mà thôi đừng nhắc tôi nhớ đến những kỷ niệm đó nữa, đừng nhắc đến nữa!

Hai tay chàng ôm lấy mặt.

– Ngài có biết cô ta viết thư cho tôi hầu như hằng ngày không?

– Ủa, thật thế sao? - Hoàng thân kêu lên thất kinh. - Tôi có nghe nói điều đó, nhưng tôi không muốn tin.

– Ngài nghe ai nói? - Aglaia giật mình, hỏi.

– Thì Rogojin vừa bảo tôi hôm qua, nhưng у nói bằng những lời lẽ mơ hồ lắm.

– Hôm qua à? Sáng hôm qua à? Hôm qua vào lúc nào chứ? Trước hay sau buổi hòa nhạc?

– Sau. Lúc đó khuya rồi, quá mười một giờ đêm.

– À, thế ra là Rogojin đấy… - Nhưng ngài có biết cô nàng viết gì cho tôi trong những thư đó không?

– Nàng có viết gì thì tôi cũng chẳng lạ; khùng khùng điên điên mà.

– Mấy bức thư đó đây. - Aglaia rút trong túi ra ba bức thư đựng trong ba phong bì khác nhau rồi ném xuống trước mặt hoàng thân. - Suốt một tuần lễ, cô ta cứ năn nỉ, ỉ ôi và tán tỉnh để tôi lấy ngài. Vâng, cô nàng thông minh, dù có hơi điên điên, và ngài có lý mà bảo rằng nàng thông minh hơn tôi nhiều… Nàng viết rằng nàng quý mến tôi lắm, ngày nào cũng vậy, nàng đều tìm dịp nhìn tôi cho bằng được, dù nhìn tít tận mãi xa. Nàng viết rằng, ngài yêu tôi, rằng nàng biết điều đó, nàng đã để ý thấy từ lâu rồi, rằng ngài thường nói với nàng về tôi dạo ngài ở đó. Nàng muốn thấy ngài được hạnh phúc, nàng đoan chắc rằng chỉ có tôi mới đem được hạnh phúc đến cho ngài… Nàng viết thật loạn cuồng… thật kỳ lạ… Tôi chưa cho ai xem mấy bức thư này hết, cốt chờ ngài mà. Ngài có biết việc này nghĩa lý như thế nào không? Ngài có đoán biết được không?

– Đó là chuyện điên rồ… chứng tỏ rằng nàng mất trí đó thôi, - hoàng thân nói, môi ngài run rẩy.

– Ngài không khóc đấy chứ?

– Không đâu Aglaia, tôi đâu có khóc, - hoàng thân nói và nhìn nàng.

– Tôi phải làm sao bây giờ đây? Ngài khuyên tôi phải làm gì chứ? Tôi không thể tiếp tục nhận thư như thế này nữa.

– Ồ, thì cứ để mặc cô ấy, tôi xin cô đó! - hoàng thân kêu lên. - Cô có thể làm gì được trong chỗ tối tăm này? Tôi sẽ cố hết sức thuyết phục nàng đừng viết thư cho cô nữa.

– Nếu thế thì quả thật ngài là một kẻ vô tâm rồi! - Aglaia kêu lên. - Há ngài không thấy rằng cô ta đâu có yêu gì tôi mà chỉ yêu ngài đấy thôi sao? Có thể nào ngài hiểu cô ta tất cả mà bỏ sót được chi tiết đó sao? Ngài có biết cô ta muốn gì khi làm việc này, và mấy bức thư đó có nghĩa như thế nào không? Đó là lòng ghen tuông, còn tệ hơn là ghen tuông nữa! Cô ta… ngài có ý nghĩ rằng cô ta sẽ thực tâm lấy Rogojin làm chồng ư? Y như lời cô ta viết trong mấy bức thư này ấy à? Thế nào rồi cô ta cũng đi tự tử ngay sau ngày chúng ta làm lễ thành hôn đấy thôi!

Hoàng thân giật mình, tim chàng như ngừng đập. Chàng kinh hãi nhìn Aglaia trân trối: Chàng lấy làm lạ mà nhận ra rằng cô bé này đã trưởng thành từ lâu lắm rồi.

– Aglaia à, có Chúa làm chứng, tôi sẵn sàng hy sinh đời mình để đem lại yên vui và hạnh phúc cho tâm hồn cô ấy, nhưng… tôi không làm sao yêu cô ấy được và cô ấy cũng biết thế rồi.

– Vậy thì ngài hãy hy sinh mạng sống đi, điều đó hợp với ngài quá mà! Ngài là một con người nhân ái bao la mà! Và đừng gọi tôi là “Aglaia” nữa! Vừa mới đây ngài gọi tôi là “Aglaia” đó… Ngài có nhiệm vụ phải phục sinh cho nàng, ngài phải đồng hành với nàng trở lại để vỗ về và mang lại sự thanh thản cho cõi lòng nàng. Phải, ngài yêu nàng biết mấy cho vừa!

– Tôi không thể hy sinh tính mạng của tôi được, mặc dù đã có lần tôi định như vậy… và có lẽ tôi vẫn còn muốn hy sinh bây giờ. Nhưng tôi biết chắc mười mươi rằng, sống với tôi thế nào nàng cũng bị hư mất, vì cớ đó tôi đã xa rời nàng. Hôm nay, tôi phải đến gặp nàng vào lúc bảy giờ; có lẽ tôi sẽ không đến nữa. Niềm kiêu hãnh của nàng chẳng bao giờ chịu để nàng tha thứ cho mối tình của tôi- rồi thì ra cả hai chúng tôi đều sẽ bị hư mất thôi! Việc này thật là bất thường, nhưng mọi việc ở đây đều bất thường tất cả. Cô bảo rằng, nàng yêu tôi, nhưng đó có phải là tình yêu không? Có thể nào tình yêu vẫn tồn tại sau bao nhiêu nỗi ngậm đắng nuốt cay mà tôi đã phải cam chịu?! Không, đó chẳng phải là tình yêu, mà là một điều gì khác!

– Sao ngài lại tái xanh đi thế?! - Aglaia chợt hốt hoảng kêu lên.

– Chẳng sao cả, tôi thiếu ngủ đấy thôi, tôi quá mệt… Đúng là lúc đó chúng tôi đã nói về cô thật đấy, Aglaia…

– Thật thế sao? Thật ngài có thể nói với cô ta về tôi sao? Và… làm sao ngài lại yêu tôi được khi ngài chỉ mới gặp tôi có một lần?

– Tôi không biết nữa. Lúc đó, trong cõi tăm tối hỗn mang, tôi đã mơ thấy… tôi đã mơ thấy một… có lẽ là một buổi rạng đông mới mẻ. Không biết sao tôi lại nghĩ đến cô đầu tiên. Quả thực, tôi đã viết thư cho cô vào lúc ấy mà tôi cũng không biết nữa. Tất cả chỉ là một giấc mơ, một cách để vượt thoát ra khỏi chốn hãi hùng lúc đó… về sau tôi đã bắt đầu làm việc; tôi đã dự tính sẽ không trở lại đây trong vòng ba năm nữa…

– Vậy ra ngài đến đây vì nàng?

Có một thoáng run rẩy trong giọng của Aglaia.

– Vâng, vì nàng.

Suốt hai phút đồng hồ, cả hai người đều trôi vào cõi yên lặng buồn thảm. Aglaia đứng khỏi ghế đá.

– Vì ngài đã bảo rằng… - nàng nói giọng ấp úng, - vì chính ngài đã tin rằng người đàn bà… khốn khổ của ngài ấy… là một mụ điên, cho nên tôi không chấp gì những hành động điên rồ, kỳ chướng của cô ta… Tôi cầu xin ngài, Lev Nikolaevits ạ, xin ngài hãy đem ba bức thư này mà ném thẳng vào mặt cô ta cho tôi. Và nếu cô ta còn cả gan, - Aglaia bất chợt hét lên, - nếu mà cô ta còn cả gan viết cho tôi một dòng nào nữa thì hãy báo cho cô ta biết rằng, tôi sẽ thưa chuyện với ba tôi, để ông ta tống cô ta vào một nhà thương điên!…

Hoàng thân giật thót người và hoảng hốt nhìn thấy cơn lôi đình bất thần của Aglaia; rồi chợt một màn sương mờ buông xuống trước mặt chàng…

– Cô không thể cảm nghĩ như thế được… Điều đó không đúng! - Chàng lẩm bẩm.

– Đúng quá đi chứ! Đó là sự thật mà! - Aglaia hét lên, gần như nàng không còn kìm hãm được nữa.

– Cái gì? Cái gì thật nào? - Một giọng khiếp hãi cất lên thật gần họ.

Lizaveta Prokofievna đã đứng trước mặt hai người.

– Sự thật là cái chuyện tôi sắp lấy Gavrila Ardalionyts đó! Sự thật là tôi yêu anh ấy và ngày mai tôi sẽ bỏ nhà ra đi với anh ấy đó! - Aglaia quay lại mẹ. - Mẹ đã nghe chưa? Mẹ đã thỏa cái tính hiếu kỳ của mẹ chưa? Bây giờ mẹ đã vừa lòng rồi chứ?

Thế rồi nàng bỏ chạy về nhà.

– Này ông bạn, bây giờ ông bạn khoan cất bước đã, - Lizaveta Prokofievna nói, ngăn hoàng thân lại. - Xin ngài vui lòng quá bước về nhà tôi và giải thích cho tôi rõ… Ôi, tôi khổ sở quá chừng! Cả đêm qua tôi không sao chợp mắt được một chút!..

Hoàng thân bước theo bà.

❀ ❀ ❀

[1] Paul de Kock (1794-1871): nhà văn người Pháp, nổi tiếng với những cốt truyện hấp dẫn, nhẹ nhàng, hóm hỉnh. Nhiều tác phẩm của ông phản ánh đời sống của tầng lớp dân nghèo trong xã hội Paris. Truyện của ông bị coi là không đứng đắn thời bấy giờ.