Đã bảy giờ chiều, chàng hoàng thân đang định đi sang công viên thì bỗng thấy Lizaveta Prokofievna đến hỏi và đã đứng ngay trên hiên. Người chỉ đi một mình.

– Trước hết, - phu nhân cất tiếng, - xin chớ nghĩ liều là tôi đến để xin lỗi ông đấy nhé! Vớ vẩn! Lỗi ở ông hết.

Chàng hoàng thân không nói gì.

– Đúng thế không nào?

– Tôi và phu nhân đều có lỗi như nhau. Tuy nhiên, cả hai chúng ta đều chẳng một ai cố ý. Ba hôm trước, tôi cứ nghĩ là mình có lỗi nhưng bây giờ tôi đã ngẫm ra là không phải thế.

– Ông này ghê gớm thật! Thôi được, cứ ngồi xuống đã, tôi không có ý định cứ đứng mà nói chuyện thế này đâu.

Hai người ngồi xuống ghế.

– Thứ hai: Tôi sẽ không nói lấy một lời về mấy cái thằng nhãi ranh tai ác! Tôi xin phép ngồi nói chuyện với ông mười phút. Tôi đến để hỏi lại ông một chuyện (chắc ông lấy làm lạ lắm nhỉ?), và chỉ cần ông thốt lên lấy một lời về những thằng nhãi ranh xấc xược ấy thôi thì tôi sẽ đứng dậy đi ngay và đoạn tuyệt với ông luôn đấy.

– Được rồi, - chàng hoàng thân đáp.

– Xin phép được hỏi ông: Có phải cách đây khoảng hai hay hai tháng rưỡi gì đó, đâu như trước hay sau Tuần lễ Thánh mấy ngày thì phải, ông có gửi cho Aglaia một bức thư không?

– Phải rồi, tôi đã… viết.

– Nhằm mục đích gì? Ông đã viết những gì? Đưa tôi xem bức thư! Lizaveta Prokofievna tưởng chừng như đã phát run lên vì sốt ruột, mắt long sòng sọc.

– Tôi không còn giữ lại bức thư, - chàng hoàng thân chỉ thấy ngạc nhiên và khó chịu, - chỉ có Aglaia Ivanovna thì may ra còn giữ lại được.

– Đừng vờ vịt nữa! Ông đã viết những gì?

– Tôi không vờ vịt và cũng chẳng sợ gì hết. Tôi không thấy có lý do gì để không viết cả…

– Ông im đi! Rồi ông sẽ nói sau. Ông đã viết gì trong thư? Sao lại đỏ mặt lên như thế?

Chàng hoàng thân vẫn ra chiều tư lự.

– Tôi không biết phu nhân đang nghĩ gì, Lizaveta Prokofievna ạ. Tôi chỉ thấy là phu nhân đang quá nhọc lòng với chuyện bức thư. Chắc phu nhân cũng hiểu được rằng tôi có quyền từ chối trả lời một câu hỏi như vậy, nhưng để phu nhân thấy được rằng tôi không sợ và không ân hận vì đã viết cũng như chẳng ngượng ngùng gì về chuyện đó cả (chàng càng nói mặt lại càng đỏ tợn), tôi sẽ đọc cho phu nhân nghe bức thư này vì hình như tôi đã thuộc lòng rồi.

Nói xong, chàng hoàng thân đã đọc lại bức thư không thiếu một chữ.

– Toàn là chuyện trời ơi đất hỡi! Theo ông thì mấy câu nhảm nhí này có thể có ý nghĩa gì không? - Lizaveta hỏi xẵng khi đã nghe xong thư một cách cực kỳ chăm chú.

– Tôi cũng không biết nữa. Chỉ biết rằng tình cảm của tôi là rất chân tình. Đúng là tôi đã có những giây phút thăng hoa và chứa chan hy vọng lạ lùng.

– Hy vọng gì cơ?

– Khó nói lắm, có điều không phải là những hy vọng mà có thể lúc này phu nhân đang nghĩ… Vâng, nói tóm lại, đó chính là những tia hy vọng về tương lai và niềm vui được thấy mình không còn là người dưng, là khách lạ ở nơi đó nữa. Tôi bỗng thấy lòng quá đỗi hân hoan khi được sống ngay trong lòng tổ quốc. Vào một sáng đẹp trời, tôi đã cầm bút viết thư cho cô ấy, vì sao lại chính là cô ấy thì thực tình tôi cũng chẳng biết nữa. Chả là đôi lúc chúng ta vẫn ước ao có được một người bạn ở ngay bên cạnh là gì, thì đấy, rõ ràng tôi cũng chỉ ước ao có bạn… - chàng hoàng thân nói thêm sau một lúc im lặng.

– Ông yêu rồi phải không?

– Kh… không. Tôi… tôi viết cho cô ấy như viết cho một đứa em gái, tôi cũng ký là anh trai đấy chứ.

– Hừm… có chủ định rõ ràng, tôi hiểu.

– Tôi thấy rất khó chịu khi phải trả lời những câu hỏi này của phu nhân đấy, Lizaveta Prokofievna ạ.

– Tôi biết là ông khó chịu đấy nhưng tôi cũng chẳng bận tâm đến chuyện đó làm gì cả. Ông cho tôi biết sự thật như khi cầu Chúa nhé: ông có nói dối tôi không đấy?

– Tôi không nói dối.

– Ông bảo là ông không yêu là ông nói thật đấy chứ?

– Có lẽ là rất thật.

– Chà, cái ông này! Lại còn “có lẽ” nữa cơ đấy! Thằng ôn con nó chuyển cho à?

– Tôi có nhờ cậu Nikolai Ardalionovits[1]…

– Thằng ôn con! Thằng ôn con chứ! - Lizaveta Prokofievna sấn sổ cướp lời. - Tôi không biết cậu Nikolai Ardionovits nào hết! Thằng ôn con thì có ấy!

– Cậu Nikolai Ardalionovits…

– Thằng ôn con, tôi bảo ông thế đấy!

– Không, không phải là thằng ôn con, mà là cậu Nikolai Ardalionovits, - rốt cuộc, chàng hoàng thân đã nói với giọng quả quyết, tuy cũng khá nhỏ nhẹ.

– Thôi được rồi, ông bạn thân mến ạ, thôi được rồi! Tôi chịu ông.

Phu nhân phải mất đến một phút để nén nỗi bất bình và nghỉ lấy hơi.

– Thế còn “chàng hiệp sĩ nghèo” là cái gì vậy?

– Tôi có biết gì đâu, không có liên quan. Một chuyện bỡn cợt gì đấy thôi.

– Biết được hết sự đời không phải là chuyện dễ! Có điều chẳng lẽ con bé lại có thể để ý đến ông được hay sao? Chính nó đã gọi ông là “đồ quái thai” và “thằng ngốc” rồi cơ mà.

– Phu nhân kể lại chuyện ấy với tôi làm gì, - chàng hoàng thân nói với giọng trách móc, gần như thì thầm.

– Thôi ông đừng giận. Con bé nhà tôi nó ngổ ngáo, điên rồ, nhõng nhẽo lắm cơ. Yêu ai chăng nữa rồi trước sau gì cũng đi đến chỗ to tiếng với người ta, cười vào mũi người ta. Tôi cũng đã từng là một đứa như thế đấy. Có điều chỉ xin được khuyên ông là chớ vội lấy làm đắc ý, ông bạn thân mến ạ, nó không thể là người sống chết với ông được đâu. Tôi không muốn tin là việc sẽ thành. Không bao giờ có chuyện ấy đâu. Tôi nói để ông còn kịp bắt tay vào những việc cần làm. Này, ông hãy thề là ông sẽ không lấy nó làm vợ đi nào!

– Chết chửa, phu nhân nói gì mà lạ thế, hở phu nhân? - Chàng hoàng thân suýt nhảy dựng lên vì sửng sốt.

– Chả là ông đã suýt cưới vợ rồi đấy thôi?

– Suýt nữa thì tôi cưới vợ thật, - chàng hoàng thân nói rất khẽ, đầu cúi thấp.

– Như vậy có nghĩa là ông đã yêu nó phải không nào? Lần này ông về đây là vì nó phải không nào? Vì con bé nhà tôi phải

không nào?

– Tôi về đây không phải là để cưới vợ đâu, - chàng hoàng thân đáp.

– Trên thế gian có điều gì là thiêng liêng đối với ông không đấy?

– Có chứ ạ.

– Vậy thì ông hãy thề với tôi là ông đã về đây không phải là để cưới nó về làm vợ đi nào!

– Phu nhân muốn tôi thề thế nào tôi cũng xin vâng!

– Thôi được, tôi tin ông. Hãy hôn tôi đi! Rốt cuộc tôi cũng đã được thở phào nhẹ nhõm, nhưng ông nên biết là Aglaia nó chẳng yêu gì ông đâu, liệu mà cư xử, và một khi tôi còn sống trên đời thì đừng hòng có chuyện nó lấy ông được! Ông nghe rõ chưa nào?

– Tôi nghe rõ rồi.

Chàng hoàng thân đã đỏ mặt lên đến mức không còn có thể nhìn thẳng vào mạt Lizaveta Prokofievna nữa.

– Hãy nhớ cho kĩ đấy. Tôi đã mong ngóng ông như mong ngóng thần hộ mệnh (mà ông thì đâu có đáng cho tôi phải nhọc lòng!), đêm đêm tôi vẫn khóc ướt đẫm cả gối, không phải vì ông đâu, ông bạn thân mến ạ, ông đừng lo! Tôi có nỗi đau khác của riêng mình, một nỗi đau khắc khoải triền miên, không thay đổi. Nhưng sở dĩ tôi cứ nóng lòng sốt ruột mong ngóng ông như thế là vì tôi cứ tin rằng Chúa Trời đã phái ông xuống trần gian để làm bạn với tôi, làm người em ruột của tôi. Tôi chẳng có ai là người thân thiết ngoài bà lão Belokonskaia, nhưng bà ấy cũng đã đi xa, vả lại tuổi tác cũng đã khiến bà ấy trở nên lú lẫn. Bây giờ ông hãy trả lời tôi là có hay không nhé: Ông có biết là tại sao cách đây ba hôm cái nhà cô kia lại cứ ngồi trên xe mà hét toáng lên không?

– Tôi xin lấy danh dự mà thưa rằng tôi chẳng liên can gì đến đấy và cũng chẳng biết gì về chuyện ấy.

– Thôi đủ rồi, tôi tin ông. Bây giờ thì tôi đã nghĩ khác về chuyện đó, chứ mãi đến sáng hôm qua thì tôi vẫn chỉ thấy Evgeni Pavlyts là kẻ chẳng ra gì. Suốt cả ngày hôm kia đến sáng hôm qua. Bây giờ thì tôi đã không thể không đồng ý với ông ấy: Không hiểu sao mọi người cứ thi nhau bỡn cợt ông ấy một cách sỗ sàng, làm như ông ấy là một thằng ngu không bằng. Lạ đấy, không biết người ta làm thế để làm gì, nhằm mục đích gì, xuất phát từ đâu (tóm lại là rất đáng ngờ, rất thiếu thiện chí!) - Nhưng dù sao cũng không thể nào có chuyện Aglaia lại lấy ông ấy được, tôi cam đoan đấy! Cho dù ông ấy là người tốt cũng vẫn thế thôi. Trước đây thì tôi cũng có phân vân đấy nhưng giờ đây thì đã quyết định dứt khoát rồi: “Ông cứ bỏ xác tôi vào áo quan mà đem chôn đi đã, rồi hãy tính chuyện gả con gái nhé!” - Hôm nay tôi đã nói rõ với Ivan Fiodorovits như vậy đấy. Ông có thấy là tôi tin tưởng ông không, ông có thấy không?

– Tôi thấy và hiểu chứ.

Lizaveta Prokofievna cứ giương mắt nhìn chòng chọc vào chàng hoàng thân chừng như đang nóng lòng muốn biết câu chuyện về Evgeni Pavlyts gây được ấn tượng như thế nào đối với chàng.

– Ông không biết gì về Gavrila Ivolgin à?

– Tôi biết… nhiều chứ.

– Thế ông có biết hiện giờ anh chàng vẫn có quan hệ giao du, đi lại với Aglaia không?

– Tôi hoàn toàn không biết, - chàng hoàng thân ngạc nhiên và thậm chí còn giật mình, - sao, phu nhân bảo là Gavrrila Ardalionovits thường vẫn giao du, đi lại với Aglaia Ivanovna ư? Làm gì có chuyện!

– Thì cũng mới đây thôi. Suốt mùa đông cô em cậu ấy đã hì hụi mở đường cho anh trai đấy, đúng là chuột cống đào hang trổ ngách!

– Tôi không tin, - chàng hoàng thân nhắc lại với giọng quả quyết sau những phút suy nghĩ rối bời. - Nếu có chuyện thì làm gì mà tôi chả biết.

– Chắc là người ta sẽ tự tìm đến để sụt sùi thú nhận với ông cơ đấy! Chết thật, cái ông này! Người đâu mà ngờ nghệch! Chúng nó lừa gạt ông đủ kiểu, cứ như…cứ như… Mà ông không thấy xấu hổ khi chỉ biết nhắm mắt tin vào cái ngữ ấy hay sao? Chẳng lẽ ông không thấy là nó lừa bịp ông rõ rành rành ra đấy hay sao?

– Tôi cũng biết thừa là đôi lúc ông ấy vẫn nói dối tôi, - chàng hoàng thân miễn cưỡng thừa nhận bằng một giọng khẽ khàng, - và ông ấy cũng biết là tôi chẳng lạ gì… - chàng nói thêm và bỗng nghẹn lời.

– Biết mà vẫn cứ tin! Thật hết nước nói! Mà thôi, ông thì bao giờ mà chả thế. Đấy, tôi đã biết thế rồi mà vẫn ngạc nhiên. Lạy Chúa! Người như thế thì đúng là có một không hai! Bực cả mình! À, mà ông có biết là cái anh chàng Gania hay cái cô nàng Varka ấy vẫn tìm cách móc nối con bé nhà này với Nastasia Filippovna không đấy?

– Móc nối ai cơ?! - Chàng hoàng thân kêu lên.

– Aglaia.

– Tôi không tin! Làm gì có chuyện! Nhằm mục đích gì?

Chàng bỗng đứng phắt lên.

– Thì chính tôi cũng không tin, cho dù đã có bằng chứng đấy. Con bé nhà tôi nó ngang ngược, hão huyền, rồ dại lắm cơ! Nó tai ác lắm, tai ác lắm! Tôi sẽ còn nhắc đi nhắc lại đến một ngàn năm nữa là nó tai ác lắm! Cả lũ con gái nhà tôi bây giờ đều thế cả, ngay cả con gà mái rù Aleksandra nó cũng đã vùng ra khỏi tay tôi rồi đấy. Nhưng tôi vẫn không tin! Có lẽ vì tôi chẳng muốn tin, - người nói thêm với vẻ thẫn thờ như đang lẩm nhẩm một mình. - Sao ông không đến chơi? - Người bỗng lại quay sang nói chuyện với chàng hoàng thân. - Suốt ba ngày nay sao ong không đến? - người lại gắt lên lần nữa.

Chàng hoàng thân đã toan cất lời biện bạch nhưng liền bị gạt đi ngay.

– Mọi người đều coi ông như một thằng ngốc và chỉ biết lừa bịp ông thôi! Hôm qua ông đã lên thành phố; tôi đánh cuộc với ông là ông đã lạy lục van xin cái thằng khốn nạn kia vui lòng nhận cho ông mười ngàn rúp đấy!

– Hoàn toàn sai, tôi không hề có ý định đó. Mà tôi cũng có nhìn thấy mặt mũi ông ấy ở đâu đâu, ngoài ra, ông ấy đâu phải là một thằng khốn nạn. Tôi đã nhận được thư của ông ấy đấy.

– Thư đâu, đưa tôi xem!

Chàng hoàng thân móc ví lấy ra một mảnh giấy để đưa cho Lizaveta Prokofievna. Thư viết:

“Thưa ngài, tất nhiên là trong mắt mọi người, tôi là kẻ tuyệt nhiên không có quyền lên giọng thế này thế khác. Theo ý mọi người, tôi là kẻ hèn mọn, không đáng mặt. Nhưng đó là trong mắt mọi người thôi, chứ không phải trong mắt ngài. Thưa ngài, tôi tin chắc như đinh đóng cột rằng ngài là người tốt bụng hơn người khác. Tôi không đồng ý với Doctorenko, tôi bất đồng quan điểm với cậu ấy về vấn đề này. Tôi sẽ không bao giờ nhận của ngài lấy một đồng kopek, nhưng ngài đã giúp đỡ mẹ tôi nên tôi có bổn phận phải cảm tạ ngài, cho dù phải cố gắng vượt qua những điều ngần ngại. Dù sao tôi cũng đã nhìn ngài bằng con mắt khác hẳn và tôi thấy cần phải trình báo với ngài như vậy. Tôi nghĩ rằng từ nay về sau chắc chắn không thể có mối liên hệ nào giữa chúng ta nữa. Antun Burdovski.

PS. Số tiền còn thiếu ở khoản hai trăm rúp sẽ được trả dần cho đến hết”.

– Toàn những chuyện vớ vẩn! - Lizaveta Prokofievna vừa ném trả lại mảnh giấy vừa kết luận, - không bõ công đọc. Mà ông cười gì thế?

– Phu nhân hãy thú thật là phu nhân cũng lấy làm thú vị khi được đọc bức thư đi chứ!

– Thế cơ đấy! Khi được đọc những lời ba hoa xích đế kia cơ đấy! Thế chả lẽ ông không thấy là tất cả bọn chúng đều mất trí vì tự phụ và hiếu danh sao?

– Đúng thế thật, nhưng dù sao ông ấy cũng đã nhận lỗi, đã đoạn tuyệt với Doktorenko, và thậm chí ông ấy càng hiếu danh thì cái hiếu danh của ông ấy càng có giá trị hơn. Ồ, phu nhân thật trẻ con quá đấy, phu nhân ạ!

– Ông định ăn một cái tát của tôi đấy à?

– Không, tôi không hề có ý định như thế. Nhưng tôi biết là phu nhân thích bức thư lắm đấy mà không dám nói ra. Làm sao mà phu nhân lại cứ phải xấu hổ vì những cảm xúc của chính mình? Phu nhân thì lúc nào cũng thế thôi.

– Từ nay ông đừng có tính chuyện bước chân vào nhà tôi nữa! - Lizaveta Prokofievna nhảy dựng lên, mặt tái đi vì tức giận. - Từ nay tôi sẽ không bao giờ còn tơ tưởng đến ông nữa hết!

– Thế nhưng ba hôm sau nữa phu nhân lại đâm bổ đến để bảo tôi đến nhà… Mà phu nhân không biết xấu hổ à? Những cảm xúc như thế là những cảm xúc tốt đẹp của phu nhân, làm sao mà lại phải xấu hổ? Phu nhân chỉ tự mình làm khổ mình thôi.

– Từ giờ đến chết tôi sẽ không bao giờ mời ông đến chơi đâu! Tên ông rồi tôi cũng sẽ quên! Mà cũng đã quên rồi đấy!

Người bỗng bỏ chàng hoàng thân lại đấy mà chạy vụt ra ngoài.

– Không đợi đến phu nhân tôi cũng đã bị cấm cửa rồi đấy chứ! - chàng hoàng thân hét với theo thu nhân.

– Cái gi-ì? Ai cấm ông?

Phu nhân quay ngoắt lại như người bị kim châm. Chàng hoàng thân lưỡng lự không muốn trả lời ngay nhưng đã cầm chắc là sẽ không nén nổi.

– Ai cấm ông nào? - Lizaveta Prokofievna hét toáng lên.

– Aglaia Ivanovna cấm đấy…

– Bao giờ? No-o-ói!!!

– Sáng nay cô ấy vừa đánh động cho tôi biết là từ nay đừng tính chuyện đến đằng nhà nữa.

Lizaveta Prokofievna đứng thừ ra như kẻ mất hồn nhưng vẫn tỉnh:

– Nó đã gửi thư hay gửi giấy? Nó đã nhờ ai đến gặp ông? Lại cái thằng ôn con ấy phải không? Nhắn mồm à? - Người bỗng lại hét lên.

– Tôi đã nhận được một mảnh giấy, - chàng hoàng thân nói.

– Đâu? Đưa đây? Nhanh lên!

Chàng hoàng thân lưỡng lự đến gần một phút, nhưng rồi cũng rút trong túi áo gi-lê ra một mảnh giấy nhàu nát có mấy hàng chữ như sau:

“Hoàng thân Lev Nikolaevits! Nếu như sau tất cả những chuyện linh tinh như thế mà ngài vẫn còn có ý định làm tôi phải ngạc nhiên bằng cách đến chơi nhà thì xin ngài hãy tin rằng ngài sẽ không thấy có tôi trong số những người hân hoan đón tiếp. Aglaia Epantsina”.

Lizaveta Prokofievna ngẫm nghĩ khá lâu rồi bỗng đâm bổ đến bên chàng hoàng thân để túm lấy tay chàng mà lôi đi.

– Ngay bây giờ! Đi nào! Ngay bây giờ, ngay tức khắc! - Người kêu lên trong một cơn phấn khích lạ lùng, nôn nóng không chịu được.

– Nhưng chả phải phu nhân đã bắt tôi…

– Làm sao? Người đâu mà ngờ nghệch! Không đáng mặt đàn ông nữa! Thế đấy, bây giờ tôi sẽ nhìn thấy hết, bằng chính mắt tôi…

– Phu nhân để cho tôi lấy mũ đã nào…

– Đây, cái mũ khỉ gió của ông đây, đi thôi! Chết thật, kiểu dáng cũng gà mờ, không biết thế nào là được mắt!… Chết thật thôi, đây chắc là nó… sau những chuyện vừa rồi… nó cáu lên thôi, - Lizaveta Prokofievna vừa lẩm bẩm vừa lôi chàng hoàng thân đi, tay cứ giữ rịt lấy tay chàng, - chả là tôi cũng vừa mới bênh ông, cứ bô bô lên mãi về cái chuyện chẳng qua ông là một thằng ngu nên mới không thèm lai vãng… chả thế thì nó đã không đi viết mấy cái câu nhảm nhí như thế! Những lời xằng bậy! Ai đời một cô gái con nhà có giáo dục hẳn hỏi, thông minh, rõ ràng là thông minh, lại có thể đi làm những việc như thế chứ! - Hừm, - người tiếp tục lẩm bẩm, - tất nhiên là chính tôi cũng đã quá bực mình khi thấy ông không đến, có điều là nó không tính được là không thể viết cho một thằng ngốc như thế được vì hắn sẽ hiểu theo nghĩa đen như mọi người vừa thấy đấy. Ông nghe lỏm cái gì nào? - Người quát lên khi chợt nhận ra là mình đã buột miệng nói ra đủ thứ. - Nó đang cần một thằng hề như ông, đã lâu rồi không thấy mà, đấy bảo làm sao mà nó phải có nhời với ông như thế! Còn tôi thì lại thấy mừng, mừng quá thật, giờ đây nó đã biết cách vờn ông như mèo vờn chuột! Đáng đời ông lắm. Còn nó thì khỏi phải nói rồi, nó chơi được lắm!…

❀ ❀ ❀

[1] Gọi kèm phụ danh với tên riêng là cách gọi hàm ý tôn trọng.