Lúc đó Ippolit đã đến ở nhà Ptisyn được năm ngày rồi. Kể ra thì chuyện đó cũng tự nhiên, không có gì đáng nói; giữa hắn và hoàng thân cũng chẳng có gì bất hòa, chẳng hề có chuyện cãi cọ, hai người chia tay cứ như một đôi bạn tri kỷ. Gavrila Ardalionyts là kẻ tối hôm xảy ra chuyện lộn xộn đã ghét cay ghét đắng hắn, lại đến thăm hắn vào chập tối hai hôm sau, có lẽ một tư tưởng bất chợt nào đó đã đưa đường dẫn lối cho gã. Chẳng hiểu sao, Rogojin cũng đến thăm nom người bệnh. Thoạt tiên, hoàng thân cho rằng “cậu bé khốn khổ” đó nên dọn ra khỏi nhà ngài thì sẽ tốt hơn cho nó. Nhưng lúc dọn đi, hắn có bảo sẽ đến ở cùng Ptisyn, - kẻ đã có nhã ý dành cho hắn một góc phòng nhỏ, - hình như hắn cố ý không hề đả động đến chuyện hắn sắp đến ở với Gania, dù chính Gania đã khẩn khoản mời hắn đến ở nhà họ. Gania nhận ngay ra điều này và giận tím gan tím ruột.
Gã nói đúng khi bảo em gái rằng con bệnh đã khá hơn. Thật vậy, Ippolit đã khỏe hơn trước kia nhiều, chỉ cần nhìn thoáng cũng thấy như vậy. Theo chân mọi người khác, hắn ung dung bước vào phòng, với nụ cười châm biếm, độc địa trên môi. Nina Aleksandrovna vào phòng, sợ run (sáu tháng qua, bà đã thay đổi trông thấy, người gầy xọp, dù đã lo xong bề gia thất cho con gái, đã đến ở chung với nàng, và ngoài mặt bà vẫn làm như không lý gì đến chuyện của cô con gái). Kolia có vẻ lo âu và dường như bối rối. Có rất nhiều điều nó chưa hiểu được về “chứng điên cuồng” của ông tướng- nói theo ngôn ngữ của nó, dĩ nhiên, nó chịu, không biết được những nguyên nhân sâu xa của màn rối ren mới đây trong gia đình nó. Nhưng có điều nó thấy rõ: Bây giờ cha nó bạ đâu cũng gây gổ được, ông cụ đã thay đổi quá thể, đến nỗi trông ông ta không còn là ông ta nữa. Nó còn lo một chuyện khác: Đã ba hôm nay, ông lão chừa hẳn rượu. Nó biết ông lão đã tuyệt giao và cãi nhau với Lebedev lẫn hoàng thân. Kolia vừa mới về nhà với nửa xị rượu vodka nó mua được bằng tiền túi. Lúc trên gác, nó đã trấn an Nina Aleksandrovna: “Thật đó mẹ ạ, tốt hơn cứ để ba uống rượu đi. Đã ba ngày nay ba chưa nếm giọt rượu nào nên ba khổ sở quá. Cho ba uống, lại hóa ra tốt hơn đấy. Ngày ba ở tù, con đã quen đem rượu đến cho ông rồi”.
Ông tướng đạp tung cửa ra, đứng giận run người trên ngạch cửa. Ông hét to như sấm cùng Ptisyn:
– Thưa ông! Nếu quả thật vì một tên chết nhát, một đứa vô thần mà ông quyết định hy sinh một cụ già đáng kính, cha của ông, hay ít ra cũng là cha vợ của ông, người đã từng phục vụ hoàng đế, thì từ giờ này trở đi, tôi sẽ chẳng bao giờ bước chân vào nhà ông nữa. Nào thưa ông, ông hãy chọn đi. Ông hãy chọn ngay đi: Hoặc tôi, hoặc là cái ngữ thầy dùi ti tiện này! Đúng, thầy dùi là đúng lắm! Tình cờ tôi lại nói lên đúng tiếng đó, đúng hắn là thứ thầy dùi! Bởi vì hắn đã khoan, đã dùi vào linh hồn tôi khiến tôi phiền não… hắn đã như cái dùi khoan xiết lấy tôi không chút nể nang nào! Đúng là cái dùi khoan!
– Ông không định nói là một cái khoan mở nút chai đấy chứ? - Ippolit chen vào.
– Không đâu, không phải là một cái khoan mở nút chai đâu. Vì thưa ông, tôi đứng trước mặt ông như một vị tướng, chứ chẳng phải là một cái chai. Tôi có nhiều huy chương ân thưởng cho những công trạng chói lọi của tôi. Còn ông, ông không có cái rác gì hết! Hắn hay tôi, hãy chọn đi! Hỡi ông, xin ông hãy quyết định ngay cho, ngay vào phút này đi! - Ông ta lại hét tướng với Ptisyn. Vừa lúc Kolia đưa đến cho ông một chiếc ghế, ông ta rơi xuống ghế, mệt mỏi rời rã.
– Tốt hơn… ba nên đi chợp mắt một chút, - Ptisyn bàng hoàng bảo.
– Chà, lão ta còn ra cái điều dọa dẫm nữa chứ! - Gania bỏ nhỏ vào tai cô em.
– Chợp mắt à? - Ông tướng kêu lên. - Thưa ông, tôi đâu có say, ông nhục mạ tôi đó, tôi thấy mà. - Ông ta đứng lên, nói tiếp. - Tôi biết ở đây ai cũng chống tôi hết. Đủ lắm rồi! Tôi sẽ đi đây. Nhưng thưa ông, tôi xin báo cho ông biết, tôi báo cho ông hay rằng…
Nhưng họ đã không để cho ông ta nói hết câu; họ bắt ông ngồi xuống và van xin ông bình tĩnh trở lại. Gania nộ khí xung thiên đã lui về một góc, Nina Aleksandrovna thì run lẩy bẩy và khóc lóc.
– Tôi có làm gì ông ấy đâu? Ông ta than vãn chuyện gì mới được chứ? - Ippolit kêu lên, cười nhăn nhở.
– Cậu đã làm gì ấy à? - Nina Aleksandrovna chợt nói. - Thật là xấu hổ và nhơ nhuốc vì lại là cậu. Thật là nhẫn tâm mới đi hành hạ một ông cụ già… với lại ở vào địa vị của cậu.
Thưa bà, địa vị của tôi làm sao mới được chứ? Tôi vô cùng kính trọng cá nhân bà, đặc biệt kính trọng, thế nhưng…
– Hắn là một cái dùi khoan mà! - Ông tướng hét lên. - Hắn đã làm khổ tâm tôi, đày đọa hồn tôi mà! Hắn muốn tôi tin nơi chủ nghĩa vô thần. Này, hỡi tên nhãi nhép kia, ta nói cho mi biết, lúc mi chưa đẻ ra thì ta đã vênh vang võng lọng, vinh quang lắm nỗi rồi! Còn mi, mi chỉ là một thứ dòi bọ đầy ganh ghét, mi ho lả người mi ra… rồi mi sẽ chết dần chết mòn vì nỗi oán hận và lòng thiếu đức tin của mi! Tại sao Gavrila Ardalionyts lại đem mi về đây chứ! Mọi người đểu chống lại ta… từ những tên lạ hoắc đến cả con trai ruột rà của ta.
– Thôi cho tôi xin, chấm dứt cái màn kịch thảm não đó đi! - Gania kêu lên. - Đừng có bêu xấu chúng tôi khắp đầu đường xó chợ nữa, thế là tốt đẹp cả.
– Cái gì? Ta bêu xấu mi à, hở thằng nhóc? Mi à? Ta chỉ đem vinh dự đến cho mi đó thôi, chứ sao ta bêu xấu mi được! - Ông ta nhảy chồm dậy và lúc này chẳng còn ai giữ ông ta lại được nữa, còn Gavrila Ardalionyts thì rõ ràng không còn tự chủ được hơn.
– Ông mà cũng nói được chuyện danh dự kia đấy! - Gã giận dữ kêu lên.
– Mày nói sao? - Ông tướng gầm lên, người tái hẳn lại, bước về phía gã con trai.
– Tôi đã bảo rồi, bây giờ tôi chỉ còn mở miệng ra mà… - Gania gào lên bất ngờ, rồi ngừng lại. Hai cha con đứng đối mặt nhau, cả hai đều run rẩy phát khiếp, nhất là Gania.
– Gania, con làm gì thế hở? - Nina Aleksandrovna kêu lên, bà xông đến giữ con trai lại.
– Chỉ rặt là chuyện tầm phào đấy thôi! - Varia giận dữ chêm vào. - Mẹ cứ bình tĩnh lại đi, - nàng bảo, giữ lấy người mẹ.
– Nể mặt một mình mẹ mà tôi buông tha ông ấy đấy! - Gania ảo não nói.
– Mày cứ nói đi! - Ông tướng gầm thét, ông đã mất hết bình tĩnh rồi. - Hãy nói đi… nếu mày không sợ sự nguyền rủa của cha mày!
– Ra ông tưởng là tôi sợ cái lời nguyền rủa của ông chắc? Lỗi tại ai mà suốt tám ngày qua ông lại tác tệ như một tên điên thế chứ? Tám ngày ròng rã… ông thấy tôi theo dõi kĩ lắm không? Ông hãy coi chừng, đừng có đẩy tôi tới nước cùng. Để tôi nói trắng ra hết cho ông nghe. Cớ gì mà ông lại lê xác đến nhà Epantsin ngày hôm qua? Ông lại còn dám lên giọng cho ông là một cụ già đầu râu tóc bạc, là người cha trong gia đình nữa chứ. Đẹp mặt quá!
– Im mồm đi, Gania ơi! - Kolia hét lên. - Câm mồm đi, đồ điên!
– Còn tôi, tôi đã xúc phạm gì đến ông ấy? - Ippolit vẫn khăng khăng nói giọng điệu mỉa mai cũ. - Hà cớ gì ông ấy lại gọi tôi là cái dùi khoan, các vị đã nghe ông ta nói đấy. Chính ông ấy mới là kẻ làm phiền tôi. Mới dạo gần đây, ông ta đến với tôi, mở miệng kể cho tôi nghe về gã đại úy Eropegov nào đó. Thưa ông tướng, tôi đâu có muốn đàn đúm với ông; tôi đã tránh điều đó hoài, chính ông cũng biết đấy. Đại úy Eropegov thì có nghĩa lý gì với tôi cơ chứ! Thưa ông, xin ông hãy công nhận điều đó đi. Chẳng phải tôi đến đây vì cớ ông đại úy Eropegov đâu. Tôi chỉ muốn tỏ cùng ông rằng lão đại úy Eropegov ấy có lẽ chẳng bao giờ có thật cả. A, thế là ông lộn tiết lên.
– Đã hẳn là tên đại úy ấy chẳng hề có thật rồi! - Gania phang vào.
Ông tướng đứng như trời trồng ở đó mà nhìn quanh với nỗi sững sờ. Lời nói thẳng như búa bổ của gã con trai đã giáng lên ông một đòn quá nặng cho đến nỗi phút đầu ông không sao kiếm ra được lời đối đáp lại. Rốt cuộc, lúc Ippolit phá lên cười trước câu nói của Gania và la lớn: “Đó, đó, ông nghe chưa? Chính con trai ruột rà của ông đã bảo chẳng có ai tên là đại úy Eropegov hết”, - thì ông già mới ấp úng được đôi lời rời rạc:
– Capiton Eropegov, chứ không phải… là đại úy… Capiton… trung tá hồi hưu… Eropegov… Capiton.[1]
– Mà cũng chẳng có Capiton nào hết nữa! - Gania la lớn, gã đã quá đà rồi.
– Sao?.. Tại sao lại chẳng có chứ? - Ông tướng lắp bắp, mặt ông đỏ nhừ.
– Thôi đủ rồi! - Ptisyn và Varia buột miệng, cố ngăn họ lại.
– Im mồm đi, Gania! - Kolia lại gào lên.
Nhưng những lời can thiệp đó hình như đã làm ông tướng quẫn trí hẳn.
– Sao lại chẳng có? Tại sao lại không có được chứ? - Ông tướng hét như hăm dọa con trai.
– Thì tại không có chứ sao. Tại vì tên đó chẳng hề có trên đời. Và hắn cũng chẳng thể nào có mặt trên đời được chứ sao. Thôi, ông hãy để tôi yên đi, tôi bảo ông rồi đó.
– Trời ơi, thế mà hắn lại là con tôi… con trai ruột của tôi, đứa con mà tôi… Chúa ôi! Eropegov, Erosca Eropegov mà lại không hề có thật, còn trời đất nào nữa!
– Nữa kìa! - Ippolit chêm vào. - Lúc đầu thì у tên là Capitosca bây giờ lại hóa ra Erosca!
– Vâng thưa ông, là Capitosca! Capitosca chứ chẳng phải là Erosca! Capiton, Capiton Alexeevitr, tôi muốn nói Capiton trung tá hồi hưu đã lấy Maria, Maria Petrovna… Sư… à… Su… Sutugova, một bạn hiền và là chiến hữu, từ dạo chúng tôi còn là sinh viên sĩ quan với nhau. Tôi đã đổ máu ra vì ông ấy… đã lấy thân che cho ông ấy… thế mà ông ấy vẫn chết. Không có ai là Capitosca Eropegov cơ đấy! Không tồn tại cơ đấy!
Ông tướng la lối kịch liệt, nhưng có vẻ như ông la lối một chuyện gì khác chẳng chút ăn nhập gì đến chuyện này. Quả thật, có lắm lúc khác, ông đã từng chịu đựng những nỗi sỉ nhục còn lớn lao hơn là sự phủ nhận quyết liệt rằng không hề có nhân vật Capiton Eropegov này. Những lúc đó ông thường la lối om sòm, giận mờ mắt, nhưng rốt rồi ông cũng chỉ còn nước lên gác đi ngủ. Nhưng bây giờ, trong cái trường hợp quá sức đặc biệt cho cõi lòng con người này, thì chính sự sỉ nhục đó, chính nỗi hoài nghi về nhân vật Eropegov đó, đã là giọt nước làm tràn li nước đầy. Ông lão tím mặt lại, hai tay giơ lên trời mà hét:
– Thôi! Tao chửi vào cái nhà này! Tao cạch cửa cái nhà này! Nicolai ơi, lấy chiếc túi cho ba! Tao đi đây!
Ông hiên ngang bước ra trong cơn giận ngùn ngụt.
– Anh xem lại hành động của anh xem! - Varia bảo ông anh. - Chắc ông lão lại lê cái thân đến cái nhà đó chứ chẳng không. Nhục ôi là nhục! Nhục nhã quá đi!
– Hừ, lần này lão chớ có ăn cắp nữa! - Gania hét tướng, gần nghẹn ngào vì giận. Chợt tia mắt gã ném về phía Ippolit, gã run lên vì căm hờn. Gã kêu lớn. - Còn ông, kính thưa ông, có bề gì đi nữa ông cũng nên nhớ cho rằng ông đang ở trong nhà một người khác và được họ tiếp đãi ân cần, lẽ ra ông chớ nên chọc tức một ông già đã mất trí rồi mới phải chứ!
Ippolit cũng run người vì giận, nhưng hắn tự chủ lại được ngay.
– Tôi không hẳn đồng ý với ông rằng bố của ông bị mất trí, - hắn bình tĩnh đáp. - Trái lại, tôi thấy hình như dạo sau này, ông cụ có vẻ tỉnh táo hơn rõ rệt. Ông không nghĩ thế sao? Ông cụ trở nên thận trọng rất mực, hoài nghi rất mực, ông cụ nhìn thấy hết mọi sự, ông cụ cân nhắc từng lời nói. Ông cụ hẳn đã có định ý gì trong trí khi nói với tôi về tên Capitosca ấy. Cứ tưởng tượng xem, ông ta tính đưa tôi vào chỗ…
– Ông ta tính đưa mày vào chỗ nào thì có quan hệ quái gì đến tao đâu chứ? Mày đừng có giở trò láu cá, chơi trác với tao. - Gania rít lên. - Phải chi mày biết được nguyên do lão ta lại ra nông nỗi ấy (mày đã do thám năm ngày nay rồi, chắc mày phải biết chứ), chắc chả bao giờ mày lại chọc giận lão già khốn khổ đó và làm mẹ tao ưu phiền bằng cách thêu dệt, thêm thắt những chuyện xảy ra, vì mọi chuyện đó chỉ là chuyện tầm phào, chẳng hơn gì chuyện của tên say rượu kể, nó cũng chẳng chứng tỏ được điều gì, tao thiết nghĩ chung cuộc nó cũng chẳng đi đến đâu. Nhưng mày thì cứ phải làm tổn thương người ta cho bằng được, mày cứ do thám, cứ bám sát theo dõi ông ta, vì mày là một thứ… mày là một…
– Một tên thầy dùi chứ gì! - Iippolit nhăn nhở, nói.
– Vì mày chỉ là một thứ cặn bã. Suốt nửa tiếng đồng hồ, mày hành hạ người ta, dọa dẫm người ta những rằng mày sẽ bắn vào đầu tự sát bằng khẩu súng không nạp đạn- mày chỉ tổ làm nhục mày vì cái trò ngu si ấy, cái ngữ giả đò tự sát như mày, cái thứ đâm bị thóc, chọc bị gạo đi bằng hai chân như mày! Tao đã tiếp đãi mày ân cần, mày đã béo phị người mày ra, mày đã hết ho, thế rồi mày báo đáp cho tao như thế…
– Thưa ông, nếu ông cho phép thì tôi xin thưa một đôi lời. Tôi ở nhà của Varvara Ardalionovna chứ chẳng phải nhà ông. Ông chẳng hề tiếp đãi ân cần gì tôi hết cả, và tôi ngờ rằng chính ông đang hưởng được sự tiếp đãi ân cần của ông Ptisyn mới phải. Trước đây bốn hôm, tôi đã nhờ mẹ tôi tìm cho tôi mấy phòng ở Pavlovsk và tôi mời bà dọn về ở đấy luôn, bởi ở đây sức khỏe tôi có khá hơn thật, dù tôi không hề béo phị lên và tôi vẫn còn ho như cũ. Tối hôm qua đây, mẹ tôi có cho biết đã kiếm được phòng rồi. Sau khi cảm ơn mẹ và em gái ông, tôi xin thông báo ngay cùng ông rằng nội nhật hôm nay, tôi sẽ dọn về nhà tôi, như tôi đã quyết định tối qua. Tôi xin lỗi đã ngắt lời ông; thiết tưởng ông còn muốn nói nhiều điều nữa.
– Ồ, nếu sự việc đã ra như thế thì… - Gania run rẩy nói.
– Nếu sự việc đã ra như thế thì tôi xin phép được ngồi xuống, - Ippolit nói tiếp, rồi bình thản ngồi xuống chiếc ghế của ông tướng đã ngồi. - Dù sao đi nữa tôi cũng đang còn đau yếu. Bây giờ, tôi chờ nghe ông nói đây, nhất lại đây là cuộc đối thoại cuối cùng giữa chúng ta, và có lẽ cũng là lần gặp gỡ chót.
Đột nhiên, Gania cảm thấy như có vết nhói trong lương tâm.
– Mày cứ tin rằng, tao sẽ chẳng bao giờ hạ mình xuống để toan trả thù ông đâu, - gã nói, - nếu như mày…
– Chẳng việc gì ông phải lên giọng trịch thượng hết, - Ippolit ngắt lời. - Riêng phần tôi, ngay từ buổi đầu tiên đến đây, tôi đã thề rằng tôi không hề chối cãi việc tôi rất hân hoan được thưa thẳng cùng ông mọi chuyện cần nói vào ngày chúng ta chia tay. Bây giờ đây, tôi định sẽ thực hiện đứng đắn điều đó… dĩ nhiên là sau khi ông nói xong.
– Phần tao, thì tao xin mời mày ra khỏi phòng này cho.
– Thiết tưởng ông cứ nói cho hết đi thì hay hơn, không rồi ông sẽ tiếc vì đã không chịu nói.
– Thôi đi, Ippolit, - Varia bảo. - Chuyện này sao mà nhơ nhuốc quá thể. Xin làm ơn làm phúc thôi giùm cho.
– Vâng được, thể theo lời yêu cầu của một phụ nữ, - Ippolit đáp, hắn cười, đứng lên. - Được rồi, Varvara Ardalionovna, vì nể chị, tôi sẵn sàng nói ngắn bớt, nhưng chỉ là nói bớt đi mà thôi, vì giữa tôi và anh của chị có một đôi điều hết sức quan trọng cần giải quyết, và tôi không muốn ra đi khi vẫn còn sót lại sau lưng một điều gì mập mờ, dang dở.
– Nói trắng ra, mày là một tên ngồi lê mách lẻo thôi! - Gania kêu lên. - Cho nên chân mày bước không đành nếu chưa kịp ngồi lê đôi mách chán chê cho thiên hạ biết.
– Ủa, ông thấy thế sao? - Ippolit vẫn lạnh lùng, nhẫn nhục mà bảo. - Ông mất bình tĩnh rồi đó. Thật vậy, thế nào ông cũng tiếc hùi hụi vì chưa kịp nói ra. Tôi xin nhường lời cho ông. Tôi đợi đây.
Gavrila Ardalionyts chẳng nói gì, cứ nhìn hắn một cách khinh bỉ.
– Chà, ông không nói, vậy là ông muốn tỏ ra mình cứng cỏi, sắt đá, được, tùy ý ông vậy. Riêng tôi, tôi xin hết sức vắn tắt. Đã hai ba lần vào ngày hôm nay, ông đã trách cứ tôi vì tôi đã được đối đãi ân cần. Như thế là bất công. Ông mời tôi đến ở với ông là ông muốn gài bẫy tôi đấy thôi; ông tưởng rằng tôi muốn trả thù hoàng thân. Ông hay biết chuyện Aglaia Ivanovna bày tỏ cảm tình với tôi và đã đọc lời “Chúc ngôn” của tôi. Ngỡ rằng vì một vài lý do nào đó, tôi sẽ hoàn toàn đứng về phía ông, ông hy vọng sẽ được tôi tán trợ. Thôi, cũng chẳng cần phải giải thích gì thêm nữa. Tôi cũng chẳng đòi ông phải cam kết hay thú nhận gì cả, đã đủ rồi, xin để ông tự vấn lương tâm ông, như thế này chúng ta đã hiểu nhau chán chê rồi.
– Lạy Chúa, sao mà chuyện bé nào chú cũng xé ra to được hết vậy? - Varia kêu lên.
– Tôi đã bảo cô rồi, hắn là cái ngữ thóc mách, một thằng ranh con khoác lác mà, - Gania bảo.
– Chị Varvara Ardalionovna à, xin chị để tôi nói tiếp. Đã hẳn là tôi chẳng yêu mà cũng chẳng kính gì hoàng thân; nhưng ông ta là một con người nhân hậu đích thực, dù có hơi… buồn cười. Nhưng hiển nhiên tôi không có lý do gì để ghét ông ấy cả. Tôi không hề cho ông anh của chị hiểu ý, khi ông anh chị xúi tôi nghịch lại hoàng thân. Tôi đã tính thế nào cũng được một mẻ cười hả hê khi câu chuyện này vỡ lở ra. Tôi biết rằng ông anh của chị nói hớ nhiều lắm, sai lầm hết mức. Điều đó đã xảy ra rồi… Tôi sẵn sàng bỏ qua cho ông ấy, nhưng chỉ vì lòng kính trọng chị đấy thôi, Varvara Ardalionovna ạ. Như tôi đã cắt nghĩa cho chị rõ, không dễ gì cho tôi vào tròng được, nên tôi cũng giải thích luôn cho chị hiểu vì sao tôi lại háo hức muốn chơi xỏ ông anh chị cho anh ta thấy bản thân ông ta là một thằng ngốc. Tôi xin thưa với chị rằng tôi làm thế là vì lòng oán ghét, tôi thẳng thắn nhận như vậy. Khi tôi chết đi (mà tôi đang chết dần chết mòn đây, dù ông ta vẫn bảo rằng tôi lên cân, béo ị), khi tôi đang chết dần, tôi có cảm tưởng tôi sẽ vào cõi thiên đàng một cách muôn phần êm ả hơn, nếu tôi đã chơi trác được một tên nào trong bọn người đã ngược đãi tôi suốt đời, bọn người mà tôi chung thân oán ghét, bọn người mà ông anh khả kính của chị là điển hình sáng giá nhất. Này Gavrila Ardalionyts, tôi oán ghét ông, bởi vì điều này chắc làm ông ngạc nhiên đấy- duy nhất chỉ vì ông là điển hình, là hóa thân, là hình hài và là tuyệt điểm của những gì gọi là xấc ngạo nhất, tự mãn nhất, của những trò khả ố, ti tiện nhất. Nỗi tầm thường của ông là một cái tầm thường huê dạng, màu mè, cái tầm thường trơ tráo, một thứ tầm thường mạt hạng mà cứ làm ra vẻ tiên phong đạo cốt lắm, ông là thứ tầm thường của sự tầm thường. Trong tâm trí ông chưa bao giờ hình thành được một tư tưởng nhỏ nhoi nào, chẳng hề. Nhưng lòng đố kỵ, ganh ghét của ông thì vô biên, ông chắc mẩm rằng ông là thiên tài lớn nhất trong các thiên tài, nhưng thỉnh thoảng, nỗi hoài nghi cũng lảng vảng đến cùng ông trong những lúc tối tăm, nên rồi ông đâm ra giận dữ, ghen tị. Ồ, vẫn có những áng mây mù ở trước mặt ông nơi chân trời, chúng sẽ tan biến đi khi nào ông trở nên ngu dại hẳn, mà ngày đó cũng chẳng còn xa. Tuy nhiên, trước mặt ông vẫn còn một con đường nhiêu khê, dài dặc, một con đường không mấy gì khinh khoái, tôi lấy làm sung sướng mà nói như vậy. Trước hết, tôi xin tiên tri cùng ông rằng ông sẽ chẳng bao giờ sờ tới một nhân vật mà ai cũng rõ…
– Chà, thế này thì quá quắt lắm rồi! - Varia kêu lên. - Mi đã nói xong chưa hỡi thằng nhãi ranh hằn thù gớm ghiếc kia?
Gania tái ngắt người, gã run rẩy và yên lặng. Ippolit ngừng nói, nhìn gã chăm chăm với vẻ khoái trá, hắn quay sang nhìn Varia, nhăn nhở cười, cúi chào rồi bước thẳng không nói một lời nào nữa.
Cứ theo lẽ công bằng thì Gavrila Ardalionyts có quyền để than thân trách phận về những nỗi rủi ro, bất hạnh của gã lắm chứ. Trong phút chốc, Varia không sao nói với gã được lời nào, nàng cũng chẳng buồn nhìn gã lúc gã sải từng bước dài trước mặt nàng. Rốt rồi gã bước đến bên cửa sổ, đứng quay lưng lại phía cô em. Varia nhớ đến câu châm ngôn: “Con dao hai lưỡi, đòn xóc hai đầu!”. Lúc đó trên gác lại vang dậy tiếng huyên náo.
– Cô đi sao? - Gania bất thần hỏi em gái, gã vừa thấy nàng đứng lên khỏi chỗ ngồi. - Hượm chút đã. Xem đây.
Gã bước đến bên nàng và ném một mảnh giấy gấp tư xuống chiếc ghế trước mặt cô em.
– Chúa ơi! - Varia kêu lên, hai tay nàng xoắn vào nhau.
Mảnh giấy viết vỏn vẹn mấy dòng:
“Gaurila Aidalionovitr!
Tin tưởng nơi tình bạn của ông đối với tôi, tôi quyết định nhờ ông cố vấn cho tôi về một vấn đề vô cùng quan trọng đối với cá nhân tôi. Tôi mong gặp ông đúng bảy giờ sáng mai tại chiếc ghế đá xanh. Vị trí ấy không xa nhà chúng tôi bao nhiêu. Ông phải nhớ mời cho bằng được Varvara Ardalionovna, người nhất thiết phải đi cùng với ông đấy, cô ấy biết chỗ đó rất rõ. AE.”.
– Chà, sau vụ này thật không biết phải hiểu cô nàng ra làm sao đây? - Varvara Ardalionovna nói, hai tay đưa lên trời đầy sửng sốt.
Nhỏ nhoi như Gania lúc ấy cũng không tránh khỏi tự phụ, gã không sao đừng lộ vẻ đắc thắng, nhất là sau những lời tiên tri hạ nhục Ippolit vừa nói. Mặt gã thắp sáng một nụ cười tự mãn, cả đến Varia cũng rạng rỡ vì sung sướng.
Mà chuyện này lại xảy ra đúng vào ngày người ta tuyên bố lễ hứa hôn của nàng nữa chứ! Hừ, sau vụ này thì còn biết hiểu cô nàng ra làm sao đây?
– Cô nghĩ ngày mai cô ta sẽ nói chuyện gì được nhỉ? - Gania hỏi.
– Chuyện gì thì cũng không quan trọng. Quan trọng là ở chỗ cô ta muốn gặp anh sau suốt sáu tháng nay. Gania ạ, anh hãy nghe đây. Dù gì đi nữa, anh cũng nên ý thức được rằng đây là một việc thật quan trọng. Vô cùng quan trọng. Chớ có khoe khoang nữa. Chớ có lầm lỗi nữa, nghe đây, cũng chớ có hãi sợ gì. Chắc chắn cô ta đã hiểu được lý do tôi hằng lui tới nhà cô ta trong sáu tháng qua rồi. Mà anh nghĩ thử xem: Cả đến hôm nay cô ta cũng chẳng hề bóng gió chút nào về chuyện này cả, chẳng hề xa gần đả động đến. Anh biết đấy, tôi đã phải lẻn vào nhà cô ta, bà già đó không biết tôi đến, chứ biết thì bà ta đã tống tôi ra khỏi cửa rồi. Tôi đã liều lĩnh bằng mọi giá vì anh, tôi muốn khám phá xem…
Tiếng ồn ào, tiếng la hét lại vang dậy trên đầu họ, tiếng nhiều người bước xuống thang gác.
– Bây giờ thì ta phải cố sức ngăn cản đừng để cho việc xảy ra nữa. - Varia hốt hoảng và bối rối nói. - Chớ có kiếm chuyện lộn xộn nữa. Đi đi, anh hãy đến xin lỗi ông cụ đi.
Nhưng vị gia chủ của chúng ta đã đi ra ngoài đường rồi. Kolia lẽo đẽo kéo lê chiếc bị theo sau ông bố. Nina Aleksandrovna đứng trên bực thềm, khóc lóc. Giá không có Ptisyn giữ lại thì bà đã chạy theo ông chồng rồi.
– Mẹ làm thế chỉ tổ khiến ông ta điên tiết hơn nữa thôi, - Ptisyn bảo bà, - ông ấy chẳng đi đâu được đâu. Thế nào nửa giờ sau, ông cũng về. Con đã dặn Kolia rồi. Mẹ cứ việc để cho ông cụ múa may quay cuồng chút đỉnh.
– Ông muốn làm nư với tôi về chuyện gì chứ? - Gania đứng nơi cửa sổ la lớn. - Ông đi đâu bây giờ? Ông có chỗ nào mà đi chứ?
– Papa ơi, quay về đi, - Varia kêu lên. - Hàng xóm người ta nghe hết cả bây giờ.
Ông tướng dừng bước quay lại, ông giơ tay lên, lằm bằm:
– Tao chửi vào cái nhà này!
– Ngữ ông ta phải cho lên sân khấu đóng kịch mới phải chớ! - Gania lẩm bẩm, đóng sầm cửa lại.
Mà thật, lúc đó hàng xóm đang dỏng tai nghe, Varia chạy ra khỏi phòng.
Varia đi rồi, Gania mới nhặt mảnh giấy ở bàn lên, chắt lưỡi khoái trá, hai chân nhảy tưng tưng làm một điệu vũ.
❀ ❀ ❀
[1] Caption: một kiểu chơi chữ tên người, phát âm giống từ đại úy hoặc thuyền trưởng.
