Cô hầu gái Katia đâm bổ vào phòng, hớt hơ hớt hải.
– Trời đất ơi, thưa Nastasia Filippovna, có đến cả chục ông say rượu đang xấn xổ đòi vào trong này, một ông xưng là Rogojin, bảo là cô chủ biết rồi.
– Đúng đấy, Katia ạ, em cho họ vào cả đi.
– Vào… cả ấy ạ, thưa Nastasia Filippovna? Gớm chết đi được. Kinh khủng!
– Cho vào hết, cho vào hết, không trừ một ai, đừng sợ, Katia ạ. Mà không cho người ta cũng cứ vào cơ mà. Họ ầm ĩ như thế từ trưa nay rồi. Thưa quý vị, có thể quý vị sẽ không được hài lòng, - nàng có lời với tân khách, - khi thấy tôi đón tiếp một đám người như vậy ngay trước mặt quý vị chứ? Tôi rất lấy làm tiếc và mong quý vị bỏ quá cho nhưng đây là việc bắt buộc phải làm và tôi rất, rất mong tất cả các vị đều vui lòng nán lại mà xem cái màn chót này của vở diễn với tư cách những người làm chứng cho tôi, nhưng cũng chỉ nói thế thôi, xin tùy lòng…
Tân khách vẫn chưa hết ngạc nhiên, cứ thì thầm to nhỏ với nhau, đưa mắt nhìn nhau, nhưng có điều quá rõ là tất cả những chuyện này đều đã được tính toán và sắp đặt từ trước và Nastasia Filippovna cho dù đã mất trí vẫn sẽ không chùn bước nữa. Mọi người đều háo hức đến khổ sở trước những điều muốn biết, nhưng cũng chẳng một ai thấy có gì đáng hoảng sợ cả. Phụ nữ ở đây chỉ có hai người. Daria Alekseevna, người thiếu phụ hoạt bát lanh lợi và từng trải sự đời, đừng hòng lung lạc được và cô khách lạ xinh đẹp và ít nói. Nhưng cô khách lạ ít nói thì chưa chắc đã hiểu được gì: đó là một cô gái Đức có dịp sang Nga nhưng hoàn toàn không biết tiếng Nga; ngoài ra hình như cô ta chỉ được cái xinh thôi chứ đầu óc thì rỗng tuếch. Cô ta là một khuôn mặt mới và mọi người đã quen cái lệ mời cô ta đến dự những dạ hội đông vui (với áo xống sang trọng, tóc tai đúng mốt), nhằm mục đích trang trí cho dạ hội như một số người thường mượn tranh, lọ, tượng hoặc bình phong về trang trí vào những tối vui. Về phía nam giới thì Ptysin vốn là bạn của Rogojin, Ferdysenko thì đã là cá gặp nước rồi; Gania thì tuy chưa thể hoàn hồn được nhưng vẫn cảm thấy (tuy mơ hồ nhưng vẫn thiết tha) cái nhu cầu nóng bỏng được vác cái mặt mo mà đứng ì ra đấy cho đến phút chót. Cụ giáo già hom hem thì tuy chưa rõ đầu đuôi xuôi ngược ra sao nhưng vẫn suýt phát khóc và quả thật đã run lên vì sợ khi nhận thấy vẻ lo lắng lạ lùng hiện ra khắp chung quanh cũng như ở chính trong con người Nastasia Filippovna, người mà cụ yêu quý như một đứa cháu gái; nhưng cụ thà chết chứ không rời bỏ nó trong những phút giây như thế. Về phần Afanasi Ivanovits, cố nhiên ông rất ngại dây vào những chuyện lôi thôi như thế vì chỉ sợ mang tai mang tiếng nhưng ông lại quá quan tâm đến sự việc đến nỗi cứ bị cuốn vào cái vòng xoáy điên loạn đến thế; vả chăng Nastasia Filippovna đã buông ra đôi ba lời động chạm đến ông nên ông đã không thể bỏ đi trước khi làm rõ trắng đen. Ông nhất quyết ngồi lại đến cùng, không nói mà chỉ nghe như một quan sát viên, giữ đúng vị thế. Chỉ có tướng Epantsin, người đang bất bình trước việc vừa bị trả lại quà một cách khiếm nhã và nực cười đến thế là có thể cảm thấy bất bình hơn trước tất cả những trò quái đản này, chẳng hạn như trước việc xuất hiện của Rogojin; vả lại một người như ngài, dù không có chuyện gì đi nữa mà chịu đi ngồi cạnh Ptisyn và Ferdysenko thì cũng đã quá muối mặt rồi; nhưng cho dù niềm đam mê có tác động mạnh đến đâu đi nữa thì cuối cùng vẫn bị áp đảo bởi ý thức về trách nhiệm bổn phận, địa vị, tầm vóc và nói chung là ý thức tự tôn, thành thử dù sao sự hiện diện của Rogojin và đồng bọn trước mặt một nhân vật tôn quý như ngài là điều không chấp nhận được.
– Thôi chết, thưa tướng công, - Nastasia Filippovna vội ngắt lời ngài khi ngài vừa cất lời tuyên bố với nàng, - tôi quên khuấy đi mất! Nhưng ngài hãy tin cho là tôi cũng đã thấy trước được tâm trạng của ngài. Nếu ngài quá bực mình thì tôi cũng không dám nài ép ngài ở lại, cho dù vẫn rất mong được ngài chứng kiến cái sự kiện sắp diễn ra ở đây. Dù sao cũng rất đa tạ ngài về diễm phúc được làm quen và về sự ưu ái của ngài, nhưng nếu ngài ngại…
– Nastasia Filippovna ơi, tôi hỏi thật nhé, - vị tướng nói ầm lên trong cơn phấn hứng ngang tàng, - cô có biết là cô đang nói chuyện với ai không nhỉ? Chỉ vì lòng tận tụy mà giờ đây tôi sẽ ở lại bên cô, nguyện chẳng sá gì nguy hiểm… Với lại cũng xin thú thật là tôi rất tò mò. Ý tôi chỉ muốn nói là người ta sẽ làm hỏng mấy tấm thảm và có khi còn đánh vỡ đồ… Mà theo tôi, cũng hoàn toàn không nên tiếp họ, Nastasia Filippovna ạ!
– Đích thị Rogojin đây rồi! Ferdysenko reo lên.
– Ông nghĩ sao hở Afanasi Ivanovits, - vị tướng vội thì thầm vào tai ông bạn, - cô nàng mất trí rồi chăng? Chả phải xa xôi bóng gió gì đâu, tôi nói nghiêm chỉnh trên bình diện y học đấy, thế nào?
– Tôi chả nói với ông là lúc nào nàng cũng có cơ mất trí là gì. - Afanasi Ivanovits cũng thì thầm, vẻ láu lỉnh.
– Lại còn sốt nữa…
Đám tay chân của Rogojin thì thành phần hầu như vẫn giữ nguyên như lúc sáng, chỉ thêm một lão giang hồ già mà vào thời oanh liệt đã từng là chủ bút một tờ báo lá cải chuyên moi móc những chuyện linh tinh và được truyền tụng là đã cậy răng vàng đem đi đặt lấy tiền uống rượu, và một trung úy hưu trí, đối thủ cạnh tranh về nghề nghiệp và vị thế với “ông hộ pháp” chúng ta đã biết. Gã trung úy này thì cả đám chưa ai biết, nhưng đã được chiêu mộ bên mé tây đại lộ Nevski, đó là nơi gã thường đón đường khách bộ hành để xin tiền; bằng văn phong Marlinski[1], gã lập lờ cho biết là “vào thuở vàng son, hễ ai xin là gã biếu luôn mười lăm rúp”. Hai đối thủ lập tức coi nhau như chó với mèo. Khi “thằng ăn mày” được chiêu mộ, “ông hộ pháp” thậm chí còn thấy mình bị xúc phạm; vốn tính ít nói, “ông” chỉ đôi lúc gừ gừ như gấu, nhưng trong bụng thì khinh miệt đến điều cái trò xun xoe, ve vãn của cái hạng đã ăn mày thì chớ lại còn ra vẻ ta đây là người cao sang lịch duyệt. Gã trung úy nom có vẻ khá lợi hại chủ yếu nhờ ở cái tinh khôn tháo vát chứ sức vóc thì làm sao mà bì được với “ông hộ pháp” kia. Một cách tế nhị, không ra mặt đôi co cãi vã, nhưng đúng là quá đỗi huênh hoang, gã trung úy đã mấy lần đề cập qua loa về những điểm vượt trội của môn quyền Anh, tóm lại gã đã ra vẻ ta đây là người phương Tây chính hiệu. Nghe nói đến “đấm bốc”, “ông hộ pháp” chỉ cười nhạt coi như rơm rác, và từ phía mình, không thèm nhọc công tranh cãi, chỉ thỉnh thoảng lẳng lặng, vẻ như vô tình, đưa ra, nói đúng hơn là trưng ra cái bảo bối đậm đà bản sắc dân tộc: Một nắm đấm to vật, gân guốc, góc cạnh, lông lá và ai nấy đều thấy rõ là nếu cái của “quốc hồn quốc túy” này mà nhắm trúng vào ai thì chỉ có mà ra bã.
Cả bọn thì vẫn chẳng có ai say tít cung thang vì Rogojin đã cố gắng nhắc nhở mọi người: Suốt ngày gã vẫn không quên cuộc viếng thăm Nastasia Filippovna của mình. Bản thân gã thì hầu như đã kịp tỉnh như sáo cho dù đã mụ đầu, mụ óc trước bao nhiêu ấn tượng ập vào đầu trong cái ngày chết tiệt này, cái ngày có một không hai trong đời gã. Riêng có một điều vẫn còn đọng lại trong trí gã, ám ảnh trong tâm trí, xao xuyến trong tâm hồn gã từng giây từng phút. Gã đã tập trung thời gian cho điều duy nhất ấy, từ năm giờ chiều cho đến mười một giờ tối, trong tâm trạng buồn phiền và lo lắng khôn nguôi, quần thảo bọn Kinder và Biskup đến phát điên lên chẳng kém gì mình, thúc giục nhau lồng lộn khắp nơi để lo công lo việc cho gã. Tuy nhiên, dù sao một trăm ngàn tiền mặt, số tiền mà Nastasia Filippovna đã có ý đề cập đến một cách bâng quơ với giọng giễu cợt, thì bọn họ đã kịp huy động được với mức lãi suất mà mỗi lần trò chuyện với Kinder, Biskup cứ cảm thấy ngượng mồm không muốn nói to, phải hạ giọng thì thầm. Cũng như lúc sáng, Rogojin dẫn đầu, cả bọn lốc nhốc theo sau, tuy vẫn ý thức đầy đủ những lợi thế của mình, bụng dạ cứ lo nơm nớp. Có trời biết vì sao mà bọn họ lại chờn Nastasia Filippovna đến vậy. Một số người trong bọn thậm chí còn cho rằng không khéo cả bọn sẽ bị “tống tiễn xuống cầu thang” ngay tức khắc. Một trong những kẻ có ý nghĩ như thế là gã Sở Khanh ăn diện ngất trời Zalyojev. Nhưng những kẻ khác, nhất là “ông hộ pháp” thì tuy không nói ra mồm nhưng trong bụng thì cực kỳ khinh ghét Nastasia Filippovna và đang hùng hổ kéo đến bên nàng như để bao vây địch thủ. Nhưng khung cảnh tráng lệ của hai phòng đầu, những món đồ lạ mắt lạ tai, vật dụng quý hiếm, những bức tranh, bức tượng thần Vệ nữ đồ sộ - tất cả những hình ảnh đó đã đem lại một ấn tượng mãnh liệt buộc họ phải kính nể, thậm chí còn có phần hoảng sợ nữa. Tất nhiên điều đó đã không ngăn cản họ tục tục theo chân Rogojin ùa cả vào phòng khách với vẻ tò mò lộ liễu, cho dù đã có sự e ngại; nhưng khi “ông hộ pháp”, “gã ăn xin” và vài kẻ khác nhận ra tướng quân Epantsin trong đám tân khách thì đây đúng là khoảnh khắc đầu tiên kể từ đầu đến giờ họ cảm thấy ngán và thậm chí còn bắt đầu lần lượt rút êm sang phòng khác. Riêng có Lebedev là vẫn nằm trong số những kẻ hào hứng và tin tưởng nhất và hầu như vẫn cặp kè với Rogojin vì đã thấu hiểu được ý nghĩa đích thực của món tiền một triệu bốn trăm ngàn tiền mặt và lúc này là một trăm ngàn rúp trong tay. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng tất cả bọn họ, kể cả nhà thông thái Lebedev, đều cảm thấy phân vân về giới hạn sự hùng hậu của mình, có đúng là lúc này họ đã có thể mặc sức tung hoành, tự tung tự tác hay không? Đôi lúc Lebedev sẵn sàng nói cứng rằng bọn họ có thể làm đủ thứ chuyện, nhưng cũng có những lúc ông ta cảm thấy rất cần ôn lại, để phòng xa, một ít điều luật, chủ yếu là những điều luật giúp ta vững dạ, yên lòng.
Đối với Rogojin, gian phòng khách nhà Nastasia Filippovna đã gây một ấn tượng trái ngược với ấn tượng của tất cả bọn người đi theo gã. Khi tấm màn cửa vừa được kéo lên để gã có thể nhìn thấy Nastasia Filippovna thì đối với gã tất cả những thứ còn lại đều không tồn tại nữa như đã thấy lúc sáng, thậm chí còn hơn thế. Gã tái mặt đi và sững người ra trong giây lát; có thể hiểu là tim gã đang đập mạnh kinh khủng. Gã tròn mắt nhìn Nastasia Filippovna một lát với vẻ hãi hùng và bối rối. Đột nhiên, cứ như người mất trí, gã loạng choạng bước đến bên chiếc bàn, trên đường đi vấp cả vào ghế Ptisyn đang ngồi và xéo cả đế ủng bẩn lên cái diềm đăng ten của mỹ nhân trầm lặng người Đức, mà rồi cũng chẳng biết, chẳng xin lỗi gì ráo. Gã đến bên chiếc bàn và đặt lên mặt bàn một vật lạ mà khi mới đến đã thấy gã khệ nệ bê vào phòng khách. Đó là một khối hình hộp cao 13, dài 18 cm được gói bằng tờ “Thông tin chứng khoán”, bên ngoài buộc chặt bằng hai vòng dây gai chằng hình chữ thập. Dâng lễ vật xong, gã buông hai tay xuống, đứng im thin thít như một tội đồ đứng chờ nghe tuyên án. Trang phục của gã vẫn không có gì thay đổi trừ một chiếc khăn quàng bằng lụa màu nõn chuối mới toanh đi kèm với một chiếc kim băng to đùng nạm hạt xoàn mang một con cánh cam màu đỏ và một chiếc nhẫn nạm hạt xoàn to cồ cộ đeo ở một ngón tay nhem nhuốc bên bàn tay phải. Lebedev dừng lại cách bàn ba bước, còn những kẻ khác, như đã nói, lục tục kéo vào phòng khách. Katia và Pasa, hai cô hầu gái của Nastasia Filippovna cũng từ đâu chạy đến vén màn cửa nhìn ra với vẻ kinh ngạc và sợ hãi.
– Cái gì thế này? - Nastasia chăm chú nhìn Rogojin với vẻ hiếu kỳ, vừa hỏi vừa đưa mắt ra hiệu muốn biết về cái vật để trên bàn.
– Một trăm ngàn rúp! - Gã đáp rất khẽ, gần như thì thào.
– A, giữ lời gớm nhỉ! Mời ông ngồi, đây, ông ngồi ghế này, rồi tôi sẽ xin có đôi lời thưa chuyện với ông. Những ai cùng đến với ông đây? Vẫn cả tốp lúc sáng phỏng? Ồ, cho vào cả trong này đi, vào trong này ngồi chứ, chiếc đi văng kia kìa, ngồi được đấy, còn một chiếc nữa kia kìa. Còn hai chiếc ghế bành nữa kia kìa… sao, họ không thích thế ư?
Thực ra thì đã có mấy người cảm thấy quá ngượng bèn tự ý lảng sang phòng khác ngồi chờ, nhưng những người khác cũng đã ở lại và đi tìm chỗ ngồi rải rác theo lời mời nhưng ý chừng muốn tránh xa cái bàn, lẩn vào các góc, có mấy người còn muốn kiếm chỗ nào khuất khuất một chút; những người ngồi xa nhất chẳng mấy chốc đã tỏ ra hồ hởi nhất, nhưng cũng có phần gượng gạo. Rogojin cũng ngồi xuống cái ghế được mời, nhưng ngồi chưa nóng chỗ gã đã đứng lên và từ đó không ngồi xuống nữa. Gã dần dần để ý phân biệt và quan sát từng vị khách. Trông thấy Gania, gã mỉm cười cay độc và lẩm nhẩm một mình “Trông cái mặt kìa!”. Đối với vị tướng và Afanasi Ivanovits thì gã chỉ đưa mắt nhìn qua với vẻ thản nhiên, không chút bối rối, không chút tò mò đặc biệt nào. Nhưng khi thấy chàng hoàng thân ngồi cạnh Nastasia Filippovna thì một lúc lâu gã không sao rời mắt khỏi chàng vì quá ngạc nhiên và tuồng như không thể nào hiểu nổi sự có mặt của chàng ở đây. Có vẻ như gã cứ chốc chốc lại thiếp đi trong trạng thái mê sảng. Ngoài tất cả những chấn động của ngày hôm đó, gã đã chong mắt suốt đêm hôm trước trên tàu hỏa và đã gần hai ngày hai đêm chưa ngủ.
– Chỗ này, thưa quý vị, là một trăm ngàn rúp, - Nastasia Filippovna nói với mọi người với giọng tức tưởi như đang lên cơn sốt, - trong cái gói bẩn thỉu này đây. Sáng nay ông ấy đã rống lên như một thằng điên là đến tối sẽ mang đến cho tôi một trăm ngàn và tôi đã chờ ông ấy suốt.
Ông ấy đã mặc cả với tôi: bắt đầu từ mười tám ngàn, rồi bỗng vọt lên bốn mươi, và sau đó là đây: một trăm ngàn. Ông ấy đã giữ lời! Chết chửa, trông vị ấy xanh xao quá!… Sáng nay ở đằng nhà Ganeska thì như thế: Tôi đến thăm mẹ ông ấy, đến thăm gia đình tương lai của tôi, thế mà em gái ông ấy lại dám quát thẳng vào mặt tôi: “Chẳng lẽ không ai tống được cái con mặt dày này ra khỏi đây sao?”. - Còn Ganeska, anh trai cô ấy, thì cô ấy nhổ toẹt vào mặt đấy. Một cô gái ghê gớm!
– Nastasia Filippovna! - Vị tướng thốt lên có ý trách móc. Ngài bắt đầu vỡ ra đôi chút, theo cách hiểu của ngài.
– Làm sao cơ, thưa tướng công? Thế này là bất lịch sự chăng? Đủ lắm rồi, chả phải điệu bộ làm gì nữa. Cái việc tôi hằng chễm chệ trong khoang ghế lô của Nhà hát Pháp ra vẻ ta đây là người đạo cao đức trọng không ai với tới, là khán giả hạng sang, lại cứ như người rừng chỉ biết lẩn tránh tất cả những ai theo đuổi mình trong suốt năm năm, mà còn ra cái điều thục nữ đoan trang kênh kiệu, tất cả những cái đó phải chăng chỉ là thói gàn dở chứ báu ngọc gì đối với tôi! Còn đây, ngay trước mắt các vị đấy nhé, có người đã đến đặt lên bàn một trăm ngàn rúp, sau năm năm trinh trắng vẹn toàn ấy, và hẳn là họ đã có xe tam mã chờ tôi ngoài cổng kia rồi. Người ta định giá tôi đến một trăm ngàn rúp! Ganeska này, em thấy là mãi đến lúc này anh vẫn còn giận em thì phải? Lẽ nào anh những muốn rước em vào gia đình mình được nhỉ? Em là nhân tình của Rogojin cơ mà! Hoàng thân hôm nay đã nói thế nào ấy nhỉ?
– Tôi không nói cô nương là nhân tình của Rogojin, cô nương không phải là nhân tình của Rogojin! - Chàng hoàng thân nói, giọng run run.
– Nastasia Filippovna, thôi, không nói nữa, em yêu quý, - không nén nổi nữa, Daria Alekseevna bỗng cất tiếng, - nếu người ta làm cho em nhọc lòng như vậy thì em còn để ý đến họ làm gì! Và lẽ nào em lại muốn ra đi với một kẻ lạ lùng như vậy, cho dù có được một trăm ngàn đi nữa! Thực ra thì một trăm ngàn cũng to chuyện đấy! Thôi thế em cứ cầm lấy tiền, còn người thì tống khứ đi, đối với bọn họ là phải thế mới được; chà, chị mà ở vào địa vị của em thì tất cả bọn họ… cứ gọi là biết tay nhau!
Daria Alekseevna thậm chí còn nổi giận đùng đùng. Đó là một người phụ nữ đôn hậu và rất độc đáo.
– Chị đừng nổi nóng như thế, Daria Alekseevna ạ, - Nastasia Filippovna lấy làm buồn cười cho bà ta, - em vẫn nói chuyện bình tĩnh với ông kia đấy chứ, có nóng nảy gì đâu. Em cứ phải lớn tiếng trách móc người ta thế này thế nọ hay sao? Thực tình em cũng không hiểu nổi thế nào mà em lại đâm ra gàn dở chỉ muốn được về làm dâu một gia đình tử tế. Vừa trông thấy mẹ anh ấy một cái là em đã phải hôn tay bà ấy rồi. Còn cái chuyện hôm nay em đã bị nhạo báng ở nhà anh ấy, Ganeska ạ, em đã định bụng phải tự mình xem xét lần cuối cùng để biết là bản thân anh có thể đi đến đâu. Ồ, anh làm em ngạc nhiên đấy, đúng như thế đấy. Em đã mong đợi nhiều điều, nhưng điều đó thì không! Và lẽ nào anh có thể chấp nhận được em một khi biết rằng ngài ấy đã tặng em một chuỗi hạt trai như thế, gần như ngay trước ngày cưới của anh, còn em thì đã nhận? Còn Rogojin thì sao? Chả là ngay trong nhà anh, trước mặt mẹ anh, em gái anh, ông ấy đã mặc cả với em; vậy mà sau đó anh vẫn đến để hỏi vợ và còn suýt đưa em gái đến nữa là sao? Rogojin bảo anh là cái loại chỉ cần bỏ ra ba rúp mà bắt bò ra tận đảo Vasiliev anh cũng sẵn sàng bò, có thật thế không?
– Hắn bò thật đấy, - Rogojin buột miệng thốt lên khe khẽ nhưng với vẻ tin chắc gọi là như đinh đóng cột.
– Để khỏi chết đói thì làm thế cũng được đi, đằng này nghe nói lương anh cao lắm cơ mà! Đã nhục thì chớ, lại thêm cái khổ phải rước một con vợ đáng ghét vào nhà! (Anh chả ghét tôi là gì, tôi biết chứ!) Không, bây giờ thì tôi tin là cái loại như anh cũng dám giết người vì đồng tiền lắm! Chả là bây giờ nỗi khát khao tiền bạc như thế đang xâm chiếm giày vò tất cả bọn người ấy làm cho chúng mê muội hết rồi. Đến một đứa bé con cũng mon men chui vào hàng ngũ đám người cho vay nặng lãi! Còn cái chuyện có thằng quấn chặt mảnh lụa vào con dao cạo rồi rón rén từ đằng sau đưa tay ra cứa cổ bạn như cứa cổ một con cừu thì tôi đã đọc cách đây không lâu. Hừ, anh đúng là một thằng vô liêm sỉ! Tôi đã là một đứa vô liêm sỉ, nhưng anh còn tệ hại hơn. Tôi còn chưa nói đến cái vị đã đi phỗng bó hoa ngày nào đấy…
– Đó là cô đấy ư, cô đấy ư, hở Nastasia Filippovna? - Vị tướng đập hai tay vào nhau trong một nỗi cay đắng thực lòng, - cô, một cô nương tế nhị nhường ấy, một người luôn luôn có những suy nghĩ tinh tế nhường ấy mà lại thế này! Lời lẽ lạ lùng sao! Ăn nói lạ lùng sao!
– Tôi lúc này cũng đang có phần chếnh choáng hơi men, tướng công ạ, - Nastasia Filippovna bỗng phá lên cười, - tôi đang thèm được giải sầu! Hôm nay là ngày của tôi, ngày dành cho tôi, ngày trọng đại của tôi, tôi chờ mãi đấy. Daria Alekseevna, chị có nhìn thấy cái ông phỗng được bó hoa ngày ấy kia không, cái monsieur aux camélins[2] kia kìa, cái ông đang ngồi cười chị em mình đấy…
– Tôi không cười, Nastasia Filippovna ạ, tôi chỉ hết sức chăm chú lắng nghe mọi người nói chuyện mà thôi, - Toski dõng dạc bác bỏ.
– Thế đấy, làm sao mà em cứ làm tình làm tội ông ấy suốt năm năm mà không giải thoát cho ông ấy khỏi cái ách ràng buộc của mình? Có đáng làm như vậy hay không? Con người ông ấy thì vốn dĩ đã thế rồi… Ông ấy còn cho là em có lỗi với ông ấy; chả là ông ấy đã tạo điều kiện cho em được học hành, đã nuôi em như nuôi một nữ bá tước, đã bỏ ra vô khối là tiền, hồi ở quê đã cố kiếm cho em một tấm chồng tử tế, còn ở đây là Ganeska; và theo chị thì sao: năm năm ấy em chẳng gắn bó gì với ông ấy cả nhưng tiền thì vẫn lấy và vẫn thấy mình là đúng! Em quẫn thật rồi, quẫn hẳn! Chỉ bảo em là cứ cầm lấy một trăm ngàn rồi đuổi kẻ kia đi, nếu cảm thấy ghê tởm. Ghê tởm thì đúng là ghê tởm thật rồi. Kể ra em cũng đã có thể lấy chồng từ lâu rồi đấy, nhưng làm sao mà lấy Ganeska được, thật cũng đã quá ghê tởm. Và vì lẽ gì mà em phải để mất năm năm của đời mình trong nỗi ai oán đó! Và liệu chị có tin không, em ấy mà, bốn năm về trước, lắm lúc em đã nghĩ: hay là em lấy quách Afanasi Ivanovits của em đi? Hồi đó vì tức giận mà em nghĩ thế; hồi đó thì thiếu gì chuyện có thể nảy ra trong đầu óc em cơ chứ; mà thực ra em còn dám bắt buộc nữa cơ! Chính ông ta cũng đã nằn nì, chị có tin không? Thực ra thì ông ta chỉ chú tâm lừa gạt, nhưng mê mệt quá rồi, không chịu nổi. Nhưng rồi sau đó, tạ ơn Chúa, em lại nghĩ: ông ấy đáng bị oán trách, giận hờn như thế đấy! Và em bỗng cảm thấy ghê tởm ông ta đến mức ông ta có đứng ra dạm hỏi em đi nữa em cũng chẳng bằng lòng. Và suốt năm năm trời em đã ưỡn ẹo như thế đấy! Không, tốt nhất là hãy ra đứng đường, đó mới là nơi chốn của em! Hoặc là đàn đúm với bọn Rogojin, hoặc là ngay ngày mai đi giặt thuê kiếm tiền độ nhật! Vì bản thân em chẳng có qua một chút gì; một khi đã ra đi, em sẽ bỏ lại tất cả cho ông ấy, bỏ lại đến mảnh giẻ cuối cùng, và lúc ấy, với hai bàn tay trắng, liệu có ai còn đón rước em không, chị thử hỏi Gania xem, liệu anh ấy có cho em về làm vợ? Đến Ferdysenko chắc cũng không thèm!…
– Ferdysenko thì có lẽ là không, Nastasia Filippovna ạ, tôi là người thành thật, - Ferdysenko cướp lời, - nhưng đã có hoàng thân, thế nào ngài cũng đón! Cô cứ việc ngồi mà khóc, rồi cứ hoàng thân mà nhìn! Tôi đã quan sát lâu rồi…
Nastasia Filippovna quay sang phía hoàng thân với vẻ hiếu kỳ.
– Đúng thế chứ ạ? - Nàng hỏi.
– Đúng, - chàng hoàng thân thì thào.
– Ngài sẽ đón em, chỉ thế này thôi, chẳng của nả gì!
– Tôi sẽ đón, Nastasia Filippovna ạ…
– Lại một giai thoại mới! - Vị tướng lầu bầu. - Còn nhiều chuyện hay ho nữa.
Với ánh mắt đau buồn, nghiêm nghị và thông cảm, chàng hoàng thân nhìn thẳng vào mặt Nastasia Filippovna, nàng lúc đó cũng đang nhìn chàng không dứt.
– Thế là lại có thêm một tình lang nữa! - Nàng lại quay sang với Daria Alekseevna - Nhưng đây chính là tiếng nói cất lên từ một trái tim nhân hậu, em biết ngài mà. Em đã tìm thấy ân nhân! Có điều người ta vẫn bảo ngài là cái…chàng ấy đấy thì có khi đúng thật. Anh sẽ sống bằng gì nếu anh mê mẩn đến mức đi rước cái con nhân tình của Rogojin về làm cái vạ cho mình, cho một vị hoàng thân?…
– Tôi đón cô nương như đón một người chính trực, Nastasia Filippovna ạ, chứ đâu phải là nhân tình của Rogojin, - chàng hoàng thân nói.
– Em mà là người đàn bà chính trực ư?
– Chính cô nương.
– Chà, thật cứ như trong… tiểu thuyết! Hoàng thân quý mến ơi, đó chỉ là những chuyện tầm phào cũ rích, ngày nay thiên hạ đã khôn ra rồi, và tất cả những thứ đó đều là chuyện nhảm! Chàng mà lấy vợ làm sao được, chàng còn phải có vú em để chăm bẵm cho chàng!
Chàng hoàng thân đứng lên và với giọng run run, e ấp nhưng lại trong dáng vẻ một con người có cả một niềm tin sâu sắc, cất lời:
– Tôi không biết gì cả, Nastasia Filippovna ạ, tôi chưa từng trải, cô nương nói đúng, nhưng tôi… cho rằng cô nương sẽ là người đem lại vinh dự cho tôi chứ không phải tôi có thể đem lại vinh dự cho cô nương. Làm sao mà cô lại có thể tự ti đến mức muốn nhắm mắt đi theo Rogojin? Đó chỉ là cơn bốc đồng bệnh hoạn… Cô nương đã hoàn lại cho ngài Toski bảy mươi ngàn rúp và cho biết sẽ vứt lại tất cả những gì đang có ở đây, đó là điều không một ai ở đây có thể làm được. Tôi… yêu cô nương, Nastasia Filippovna ạ… Tôi sẵn sàng chết vì cô nương, Nastasia Filippovna ạ. Tôi sẽ không để cho ai nói gì về cô nương hết, Nastasia Filippovna ạ… Nếu rồi đây chúng ta nghèo túng, tôi sẽ lo làm lụng kiếm tiền, Nastasia Filippovna ạ…
Chàng chưa nói dứt câu đã nghe nổi lên tiếng cười khúc khích của Ferdysenko, Lebedev, thậm chí vị tướng cũng lẩu bẩu lầu bầu ý khó chịu lắm. Ptisyn và Toski thì tuy không cười nổi, nhưng cũng phải tự kiềm chế. Những người còn lại mồm cứ há hốc ra vì quá ngạc nhiên.
– …Nhưng có lẽ chúng ta cũng sẽ không nghèo, mà còn quá giàu nữa ấy, Nastasia Filippovna ạ, - vẫn với giọng e ấp ấy, chàng hoàng thân nói tiếp, - tuy nhiên tôi cũng chưa biết chắc, và tiếc là từ sáng đến giờ vẫn chưa tìm hiểu được gì, nhưng ở Thụy Sĩ tôi đã nhận được thư của ngài Salazkin, và ngài cho tôi biết hình như tôi có thể được hưởng quyền thừa kế một tài sản rất lớn. Đây bức thư đây…
Chàng hoàng thân rút ngay lá thư trong túi áo ra.
– Liệu ông con giời có mê sảng không đây? - Vị tướng lầu bầu. - Đúng là một cái nhà thương điên!
Mọi người lặng thinh trong chốc lát.
– Thưa hoàng thân, hình như ngài vừa nói là ngài nhận được thư của Salazkin phải không? - Ptisyn hỏi. - Đó là người rất nổi tiếng trong giới của mình; một chuyên gia tố tụng rất nổi tiếng đấy, và nếu đúng là ngài ấy báo tin cho ngài thì ngài có thể tin chắc được rồi. Được cái là tôi cũng thuộc nét chữ của ngài ấy vì tôi vừa có việc cách đây không lâu… Nếu ngài đưa tôi xem qua thì chắc tôi có thể nói được điều gì đó với ngài.
Chàng hoàng thân lẳng lặng chìa cho gã bức thư, tay run run.
– Thế này là thế nào? - Chợt nhận ra sự thật, vị tướng đưa mắt nhìn mọi người với vẻ hốt hoảng. - Lẽ nào lại có chuyện thừa kế lạ lùng như vậy?
Mọi người đều chú mục vào Ptisyn lúc gã đọc thư. Sự hiếu kỳ chung đã nhận được một cú hích mới mẻ và kỳ lạ. Ferdysenko ngồi không yên chỗ; Rogojin thì bổi hổi bồi hồi, đưa mắt nhìn hết hoàng thân lại đến Ptisyn. Daria Alekseevna đang nóng lòng sốt ruột chờ đợi. Thậm chí Lebedev cũng không nén nổi, cất bước rời khỏi cái góc của mình, cố len vào mà nhón chân nghển cổ để nhìn cho được bức thư qua vai Ptisyn với dáng vẻ một kẻ đang sợ ăn đòn vì cái kiểu xấu thói như thế.
❀ ❀ ❀
[1] Marlinski là bút danh của nhà văn Tháng Chạp A.A. Bestujev (1797-1837) được Belinski nhận xét là có một văn phong dõng dạc say sưa nhưng quá gượng gạo. Những người Tháng Chạp là các chiến sĩ của phong trào cách mạng quý tộc được đánh dấu bằng cuộc nổi dậy ngày 14 tháng Chạp năm 1825.
[2] Cái quý ông hâm mộ hoa trà (tiếng Pháp).
