– Đúng rồi đấy, - cuối cùng Ptisyn vừa gấp bức thư lại trả cho chàng hoàng thân vừa tuyên bố, - ngài có khả năng được nhận một cách dễ dàng theo di chúc xác thực tại nhà thờ của già ngài một khoản tiền rất lớn.

– Làm gì có chuyện! - Vị tướng ré lên như súng bắn.

Mọi người lại há hốc mồm ra.

Chủ yếu để giải đáp cho Ivan Fiodorovits, Ptisyn giải thích rằng cách đây năm tháng, già của hoàng thân đã qua đời, cụ là chị ruột của thân mẫu hoàng thân mà chính ngài lại chưa từng tiếp xúc; các cụ là con gái một thương gia Moskva hạng ba[1] là cụ cố Papusin, một người đã phải chết trong cảnh nghèo khó nợ nần. Nhưng anh ruột của cụ cố Papusin ấy, một người cũng đã mất cách đây ít lâu, lại là một thương gia giàu nổi tiếng. Cách đây gần một năm hai ông con duy nhất của cụ này cũng đã qua đời gần như trong cùng một tháng khiến cụ quá đau buồn mà đổ bệnh ít lâu thì mất. Cụ là người tứ cố vô thân, người thừa kế chẳng còn ai ngoài người cháu gái của cụ cố Papusin, già ruột của hoàng thân, một bà lão nghèo xơ nghèo xác, nhà không có phải đi ở nhờ. Trong thời gian làm thủ tục nhận quyền thừa kế thì bà lão đã bị phù thũng nặng, e khó lòng qua khỏi nên cụ lập tức nhờ Salazkin tìm kiếm hoàng thân giúp cụ và cũng đã kịp lập xong di chúc. Rõ ràng là hoàng thân cũng như ngài bác sĩ bên Thụy Sĩ, chẳng ai muốn bị động ngồi chờ giấy báo chính thức hoặc liên hệ hỏi han chỗ này chỗ khác mà hoàng thân cứ việc lên đường, thủ sẵn trong túi bức thư của Salazkin…

– Tôi chỉ có thể nói với ngài một điều, - để kết luận, Ptisyn nói với chàng hoàng thân, - đó là tất cả những chuyện này đều đã hẳn là chuyện đương nhiên và hợp pháp và tất cả những gì mà ngài Salazkin viết cho ngài về lẽ đương nhiên và tính hợp pháp trong vụ việc của ngài thì ngài có thể coi như tiền đã nằm gọn trong túi rồi. Xin chúc mừng hoàng thân! Có lẽ ngài cũng sẽ nhận một triệu rưỡi mà có khi còn nhiều hơn nữa. Papusin vốn là một thương gia rất giàu mà.

– Hoan hô hoàng thân Myskin, vị hậu tự sau cùng của dòng họ! - Ferdysenko rống lên.

– Ura! - Lebedev hô theo bằng giọng say rượu khàn khàn.

– Thế mà sáng nay tôi đã phải cho anh bạn tội nghiệp vay hăm nhăm rúp đấy, ha ha ha! Cứ như chuyện trong mơ, đúng thế! - vị tướng thốt lên trong nỗi bàng hoàng. - Hay quá thật, xin chúc mừng ngài, xin chúc mừng ngài! - Và vị tướng rời ghế đứng lên, bước đến ôm choàng lấy chàng hoàng thân. Những người khác cũng theo ngài đứng lên và ùa cả đến bên chàng. Ngay cả những kẻ vừa lảng ra ngoài cũng đã có mặt trong phòng khách. Râm ran tiếng cười nói, tiếng reo vui, vang lên cả những lời đòi hỏi sâm banh; không khí trở nên náo loạn, ầm ào như ong vỡ tổ. Trong những giây phút ấy, mọi người hầu như chẳng nhớ gì đến Nastasia Filippovna nữa, trong lúc dù sao nàng vẫn là khổ chủ của tối vui nhân ngày sinh nhật của mình. Nhưng dần dà mọi người hầu như đã nhất loạt nhớ ra là chàng hoàng thân vừa ngỏ lời cầu hôn với nàng. Thành thử không khí còn trở nên điên loạn, kỳ quái gấp ba. Quá bàng hoàng, Toski khẽ nhún vai; hầu như chỉ có ông còn ngồi yên một chỗ, cả đám đông nhốn nháo đã chen chúc quanh chiếc bàn. Về sau mọi người đều quả quyết rằng chính từ giây phút đó Nastasia Filippovna đã phát điên. Nàng vẫn ngồi yên một chỗ, đưa mắt nhìn mọi người một lúc bằng cái nhìn kỳ lạ, ngạc nhiên thế nào đó, cứ như chẳng hiểu gì nhưng vẫn cố. Rồi nàng bỗng quay sang phía chàng hoàng thân, cau mày giận dữ mà tròn mắt nhìn chàng; nhưng chỉ làm thế một lát thôi; hẳn là nàng bỗng cảm thấy rằng tất cả những chuyện đó chỉ là chuyện trêu đùa, chọc ghẹo; nhưng vẻ mặt của chàng hoàng thân lập tức xua tan mối nghi hoặc của nàng. Nàng ngẫm nghĩ miên man một lúc rồi lại mỉm cười, cứ như chẳng hiểu ra làm sao nữa…

– Thế này thì đích thị là công nương rồi! - Nàng lẩm nhẩm một mình với giọng giễu cợt rồi bất giác đưa mắt nhìn Daria Alekseevna và phá lên cười. - Một cái kết bất ngờ… em… có ngờ đâu lại thế… Kìa, thưa quý vị, sao mọi người lại đứng cả thế kia, quý vị làm ơn ngồi xuống đi, quý vị chúc mừng tôi với hoàng thân đi chứ! Hình như có người hỏi sâm banh thì phải; Ferdysenko à, ông quá bộ xuống gọi giúp đi. Katia, Pasa ơi, - nàng chợt nhận ra mấy cô hầu gái lấp ló ở cửa, - mấy em vào cả đây đi, cô đang sửa soạn đi lấy chồng đây, mấy em nghe nói cả rồi đấy chứ? Cô lấy hoàng thân đấy, ngài có những triệu rưởi rúp đấy, ngài là hoàng thân Myskin và ngài cũng cầu hôn cô đấy!

– Cầu Chúa ban phước lành cho em, em yêu quý, dịp may đã đến!

Không lý gì bỏ lỡ dịp may! - Daria Alekseevna reo lên, bà ta bị chấn động sâu sắc trước sự việc xảy ra.

– Kìa hoàng thân, xin mới chàng ngồi xuống bên em, - Nastasia Filippovna nói tiếp, - thế được rồi, hay quá, rượu được mang lên rồi kia kìa, xin nâng cốc chúc mừng, thưa quý vị!

– Ura! - nhiều người cùng hô vang. Nhiều người chen chúc nhau bên khay rượu, trong đó có hầu hết đám tùy tùng của Rogojin. Nhưng tuy mồm vẫn hô vẫn hét và còn sẵn sàng hô hét nữa, lắm kẻ trong bọn họ đã cảm thấy tình thế đã đổi thay, cho dù mọi chuyện xảy ra đều quá lạ lùng. Những kẻ khác lại có chiều bối rối, hoang mang. Nhiều người lại rủ rỉ với nhau rằng xem ra đây cũng là chuyện quá bình thường, các ông hoàng thì ai mà họ chả lấy, kể cả gái Zigan suốt đời lang bạt. Riêng Rogojin cứ đứng giương mắt ra đấy mà nhìn, mặt méo xệch qua một nụ cười phân vân, bất động.

– Hoàng thân quý mến ơi, ngài tỉnh trí lại đi! - Vị tướng bước đến bên chàng hoàng thân, kéo tay áo chàng và thì thầm với vẻ kinh hãi.

Nastasia Filippovna nhận ra ngay và cười ngất.

– Không, tướng công ạ! Tôi bây giờ là công nương, ngài nghe thấy rồi đấy chứ, - hoàng thân sẽ không cho phép mọi người báng bổ tôi đâu! Afanasi Ivanovits à, ngài chúc mừng tôi đi chứ; bây giờ ở đâu tôi cũng sẽ được ngồi ngay cạnh vợ ngài; ngài nghĩ sao, có một tấm chồng như thế có vẻ vang không? Một triệu rưỡi, lại còn thêm một ông hoàng, mà người ta còn nói là một chàng ngốc nữa đấy, liệu còn gì hay hơn nữa?

Chỉ đến lúc này cuộc sống đích thực mới có cơ xuất hiện. Ông chậm chân rồi, Rogojin ạ! Ông cầm lại cái gói của ông đi, tôi lấy hoàng thân và còn giàu hơn ông nữa đấy!

Nhưng Rogojin đã hiểu ra sự việc. Nỗi đau buồn khôn xiết hằn lên gương mặt gã. Gã đập hai tay vào nhau và tiếng rên rỉ phụt ngay ra từ lồng ngực.

– Từ bỏ ngay đi! - Gã quát vào mặt chàng hoàng thân.

Tiếng cười rộ lên khắp xung quanh.

– Từ bỏ cho anh được thể lăn vào chứ gì? - Daria Alekseevna độp lại ngay với vẻ đắc thắng. - Chết chửa, vứt tiền lên bàn cơ đấy, đúng là quê một cục! Hoàng thân thì tính chuyện hôn nhân tử tế, còn anh đến chỉ là để làm trò quái gở thôi!

– Tôi cũng cưới nàng đấy chứ! Tôi cưới nàng ngay bây giờ; ngay lúc này ấy chứ! Tôi sẽ hiến dâng tất cả…

– Ái chà, cái ngữ lê la quán rượu tối ngày kia, phải tống cổ mi ra khỏi đây ngay mới được! - Daria Alekseevna giận dữ nhắc lại.

Tiếng cười càng rộ lên to hơn trước.

– Hoàng thân nghe rõ rồi đấy chứ, - Nastasia Filippovna nói với chàng, - gã mugic nó đang mặc cả để mua vợ chưa cưới của chàng đấy.

– Người ta say rượu đấy, - chàng hoàng thân nói. - Người ta rất yêu quý cô nương.

– Thế liệu mai kia chàng sẽ không lấy làm xấu hổ về nỗi vợ chưa cưới của chàng suýt nữa thì đâm đầu chạy theo Rogojin chăng?

– Đó là lúc cô nương đã bị lên cơn sốt; ngay lúc này cô nương cũng đang lên cơn sốt, đang trong cơn mê sảng.

– Và rồi chàng cũng không lấy làm xấu hổ khi bị thiên hạ mửa vào mặt là vợ chưa cưới của chàng từng là gái bao của Toski sao?

– Không, tôi sẽ không lấy thế làm xấu hổ… Cô nương bất đắc dĩ phải ở với Toski đấy chứ.

– Và chàng sẽ không bao giờ trách cứ em chăng?

– Không bao giờ.

– Ồ, hãy coi chừng đấy, chàng chớ vội cam đoan là suốt đời sẽ không thay đổi!

– Nastasia Filippovna à, - chàng hoàng thân nói khẽ với giọng ngậm ngùi, - tôi cũng vừa nói với cô nương là tôi coi sự ưng thuận của cô nương là niềm vinh dự cho tôi và chính cô nương đang khiến tôi được mở mày mở mặt chứ chẳng phải tôi làm đẹp mặt cô nương. Cô nương đã cười nhạo những lời này và tôi nghe thấy chung quanh cũng cười cợt đấy. Rất có thể là tôi đã diễn đạt ngô nghê, nghe quá buồn cười và chính tôi trông cũng buồn cười thật, nhưng tôi vẫn cảm thấy rằng tôi… hiểu đó là những lời nói danh dự, và tôi tin chắc rằng tôi nói thật. Giờ đây cô nương những mong kết liễu cuộc đời vì không có cách gì tự tha thứ được nhưng thực ra cô nương lại không hề có lỗi gì. Cuộc đời cô nương không thể có chuyện tàn lụi được. Rogojin đã tìm đến với cô nương, còn Gavrila Ardalionovits đã rắp tâm lường gạt cô nương thì đã làm sao? Lúc nào cô nương cũng để tâm đến những chuyện đó để làm gì? Việc cô nương đã làm chưa chắc đã mấy ai làm được, đó là điều tôi xin nhắc lại với cô nương, còn chuyện cô nương muốn đi theo Rogojin thì đó là điều mà cô nương đã quyết định trong cơn bốc đồng bệnh hoạn. Lúc này cô nương cũng đang cơn hoảng loạn, có lẽ cô nương nên đi nằm thì hơn. Dù ngay ngày mai có phải đi giặt thuê cho thiên hạ, cô nương cũng chẳng thèm dan díu với Rogojin. Cô nương kiêu hãnh lắm, Nastasia Filippovna ạ, nhưng có lẽ cô nương đã trở nên bất hạnh tới mức cứ thực bụng coi mình là người có lỗi. Cô nương rất cần được chăm nom săn sóc, Nastasia Filippovna ạ. Tôi sẽ chăm nom săn sóc cô nương. Sáng nay tôi đã nhìn thấy bức chân dung của cô nương, và cứ như tôi đã nhận ra một gương mặt thân quen. Tôi lập tức cảm thấy hình như cô nương cất tiếng gọi tôi… Tôi… sẽ suốt đời quý trọng cô nương, Nastasia Filippovna ạ, - chàng hoàng thân bỗng kết luận như vừa sực nhớ ra, đỏ mặt lên và thấy được mình đang nói gì trước mặt những ai.

Ptisyn thì e thẹn cúi đầu, nhìn chăm chăm xuống đất. Toski nghĩ bụng: “Một thằng ngốc hẳn hoi, nhưng lại biết lấy phỉnh nịnh làm đầu, ranh ma từ trong trứng”. Chàng hoàng thân cũng nhận ra ánh mắt dữ dằn của Gania lóe ra từ một góc phòng cứ như một ngọn lửa hòng thiêu chàng ra gio.

– Một con người nhân hậu biết bao! - Daria Alekseevna cảm kích thốt lên.

– Một kẻ có học vấn, nhưng là loại bỏ đi! - Vị tướng thì thào. Toski cầm lấy mũ toan đứng dậy chuồn êm. Ông ta và vị tướng đưa mắt ra hiệu rủ nhau cùng rút.

– Em đa tạ hoàng thân, từ trước tới nay chưa có người nào nói với em như vậy cả, - Nastasia Filippovna nói, - người ta toàn mặc cả với em, đã có người hẳn hoi tử tế nào dạm hỏi em đâu. Afanasi Ivanovits à, ngài đã nghe rõ rồi đấy chứ? Ngài thấy thế nào về tất cả những gì hoàng thân đã nói? Hơi bất lịch sự đấy… Rogojin! Mong anh đừng vội bỏ đi. Mà anh cũng chẳng bỏ đi đâu, tôi thấy được mà. Có lẽ tôi còn phải đi với anh đấy. Anh muốn đưa tôi đi đâu nào?

– Đến Ekateringof[2] - từ một góc phòng, Lebedev vội thưa ngay, còn Rogojin thì chỉ giật nẩy người và trố mắt nhìn trân trối, cứ như chưa dám tin vào lỗ tai mình. Gã choáng váng như bị choảng vào đầu.

– Ơ kìa, em, em yêu quý! Nói gì mà lạ, em hoảng loạn, em mất trí rồi sao? - Daria Alekseevna hốt hoảng nhảy dựng lên.

– Thế chị nghĩ như thế thật sao? - Nastasia Filippovna vừa đứng phắt dậy khỏi đi-văng vừa cười khanh khách. - Nỡ nào làm tan nát một trái tim trong trắng nhường kia? Ý chị rất hợp ý Afanasi Ivanovits đấy: Ngài rất quý những trái tim trong trắng! Chúng ta đi nào, Rogojin! Cầm sẵn cái gói của anh lên! Muốn lấy vợ thì tốt rồi, nhưng tiền thì hãy cứ đưa đây. Rất có thể là tôi sẽ không lấy anh. Anh cho rằng một khi đã lấy tôi làm vợ thì cái gói vẫn thuộc về anh chứ gì? Nhầm quá đấy! Con này chính là một đứa vô liêm sỉ! Tôi từng là nàng hầu của Toski đấy… Hoàng thân này, bây giờ chàng nên nghĩ tới Aglaia Epantsina chứ đừng tìm đến với Nastasia Filippovna nữa, không thì Ferdysenko ấy mà… ông ấy cũng chẳng để yên đâu! Chàng thì không sợ, nhưng em vẫn lo sẽ làm chàng khốn khổ để rồi chàng lại oán trách em! Còn cái chuyện chàng tuyên bố rằng em sẽ làm đẹp mặt chàng thì Toski cũng biết rồi. Còn cái chuyện anh, Gania ạ, đã để sổng mất Aglaia Epantsina thì anh đã biết chưa? Giá anh đừng mặc cả mặc lẻ với cô nàng như thế thì chắc chắn cô nàng đã lấy anh! Mà nói thật chứ tất cả các vị đều thế cả: đàn bà chính chuyên hay đàn bà tai tiếng các vị cũng chẳng cần phân biệt! Thế thì nhầm lẫn là chuyện đương nhiên… Trông kìa, tướng công nhìn gì mà nhìn ghê thế chả biết, mồm cứ há hốc ra…

– Cả một tấn tuồng bát nháo chi khươn, chẳng còn ra thể thống gì nữa! - Vị tướng nhún vai và nhắc đi nhắc lại. Ngài cũng bật dậy khỏi đi văng, mọi người lại cùng đứng cả với nhau. Nastasia Filippovna lúc này cứ như điên như dại.

– Lẽ nào lại có thể như thế được! - Chàng hoàng thân than vãn với vẻ đau buồn khôn xiết.

– Thế chàng vẫn cho rằng không thể có chuyện đó sao? Có thể em là người quá kiêu hãnh, em chẳng cần gì hết, một đứa vô liêm sỉ mà! Mới đây chàng đã gọi em là con người hoàn thiện; cái hoàn thiện chỉ hun đúc từ cái thói huênh hoang tới mức dám chà đạp lên tiền triệu và tước hiệu hoàng gia để đâm đầu vào khu ổ chuột là cái hoàn thiện cao giá đấy! Sau những trò như vậy thì em còn có thể là thứ vợ gì của chàng đây? Afanasi Ivanovits ạ, chả đúng là tôi đã vứt béng cả triệu rúp ra ngoài cửa sổ đấy thôi! Sao ngài lại có thể nghĩ rằng tôi sẽ coi là diễm phúc được kết hôn với Ganeska với cái khoản lót tay bảy mươi nhăm ngàn rúp của ngài? Ông cầm lại bảy mươi nhăm ngàn rúp đi, Afanasi Ivanovits ạ (và số tiền ông đưa ra vẫn chưa tới một trăm ngàn, Rogojin vượt ông rồi!); còn Ganeska thì tôi sẽ có cách an ủi anh ấy, tôi đã nghĩ ra rồi. Còn bây giờ tôi đang muốn rong chơi, tôi là gái đứng đường mà! Tôi đã ngồi tù mười năm rồi, bây giờ là thời gian hạnh phúc của tôi! Làm gì mà lâu thế, Rogojin? Gọn hết vào đi, chúng mình đi nào!

– Chúng mình đi nào! - Rogojin gào lên, sướng muốn phát điên. - Nào quý vị… mời tất cả… cùng nâng cốc! Tuyệt!…

– Anh gọi thêm rượu đi, tôi sẽ uống. Thế nhạc, có cho nổi nhạc lên không đấy?

– Có chứ, có chứ! Đừng có xán vào nữa! - Rogojin quát ngậu lên khi thấy Daria Alekseevna đang tìm cách đến với Nastasia Filippovna. - Nàng là của tôi! Tất cả là của tôi! Nữ hoàng đấy nhé! Dứt khoát rồi đấy nhé!

Gã thở dốc lên vì vui sướng, gã đi vòng quanh Nastasia Filippovna và hét lên với mọi người: “Đừng có xán vào nữa!”. Cả đám tùy tùng của Rogojin đã đổ hết vào phòng khách; anh thì uống, anh thì hò hét cười đùa ầm ĩ, thôi thì cứ như giặc, chẳng e dè gì nữa. Ferdysenko bắt đầu tìm cách đến với hai người. Vị tướng và Toski lại ra hiệu giục nhau tìm đường tẩu thoát. Gania cũng đã cầm lấy mũ nhưng vẫn đứng im thin thít cứ như không rứt ra được khỏi cái cảnh tượng mỗi lúc một thêm nhốn nháo đang bày ra ngay trước mắt.

– Đừng có xán vào nữa! - Rogojin quát.

– Anh làm gì mà cứ gào toáng lên như thế không biết! - Nastasia Filippovna cười ầm lên với gã. - Tôi vẫn còn là chủ ở ngay tại nhà mình; nếu muốn, tôi sẽ tống cổ anh ra khỏi đây ngay. Tôi vẫn còn chưa cầm tiền của anh, nó vẫn còn nằm kia kìa; mời anh mang nó lại đây, cả gói ấy! Trong gói là một trăm ngàn rúp phỏng? Chà, chuyện này ghê gớm thật! Chị làm sao thế hở Daria Alekseevna? Chả lẽ chị lại muốn em làm hỏng đời ông ấy hay sao (Nàng ra hiệu chỉ chàng hoàng thân)? Ông ấy lấy vợ làm sao được, chính ông ấy còn phải có vú em nữa ấy chứ; thôi đã có tướng quân, ngài ấy sẽ làm chân vú em cho ông ấy, cứ thấy ngài quanh quẩn với ông ấy suốt! Coi chừng đấy, hoàng thân ạ, vị hôn thê của chàng đã cầm tiền của người ta vì nàng là một đứa bê tha, vậy mà chàng lại những muốn rước nàng về làm vợ! Chàng khóc đấy ư? Cay đắng quá hay sao? Theo ý em thì chàng hãy cười lên, - Nastasia Filippovna nói vậy nhưng chính nàng thì trên đôi má đã long lanh hai giọt nước mắt to - Hãy tin vào thời gian - rồi tất cả sẽ qua đi! Bây giờ mà nghĩ lại được thì vẫn hay hơn là để đến sau này… Nhưng làm sao mà mọi người lại khóc thế kia? Katia cũng khóc nữa kìa! Em làm sao thế, Katia yêu quý? Ta đã để lại cho em và Pasa một món kha khá đấy, đã thu xếp đâu vào đấy rồi, thôi bây giờ tạm biệt nhé! Ta đã bắt em, một đứa con gái thật thà tử tế phải chăm nom hầu hạ một con đàn bà hư thân mất nết như ta… Hoàng thân ạ, thế này là hơn đấy, đúng là hơn thật, chứ không thì rồi trước sau chàng cũng sẽ khinh em, và chúng mình cũng sẽ không được hạnh phúc đâu! Chàng đừng thề thốt làm gì, em chẳng tin đâu! Mà rồi cũng sẽ không tránh khỏi những chuyện đau lòng!… Không, tốt nhất là chúng ta hãy chia tay nhau một cách tử tế, không có thì chính em vốn là kẻ hão huyền, chẳng được cái tích sự gì đâu! Lẽ nào chính em lại chẳng từng ao ước có chàng bên cạnh? Chàng đã tỏ ra có lý, thì chính em cũng đã mơ ước từ lâu, ngay từ hồi còn ở chốn làng quê heo hút, năm năm thui thủi một thân một mình; đã bao nhiêu lần em nghĩ ngợi miên man, - rồi em cứ hình dung ra một người giống như chàng, cũng hiền lành, thật thà, tốt bụng, mà cũng ngờ nghệch như thế nữa, chàng bỗng đến bên em và nói: “Cô không có lỗi gì đâu, Nastasia Filippovna ạ, còn tôi thì tha thiết yêu cô!”. Vâng, có những lúc em cứ mơ tưởng đến thẫn thờ, mê man mụ mị… Thế rồi ông kia ông ấy mò về: năm nào ông ấy cũng ở chơi hai tháng, ông ấy làm nhục em, chòng ghẹo em, làm cho em điên loạn, hư hỏng chán chê rồi bỏ đi, - hàng trăm hàng ngàn lần em toan gieo mình xuống ao xuống đầm nhưng rồi vẫn cứ hèn nhát mãi, không đủ gan, thế đấy, còn bây giờ… Rogojin, anh sẵn sàng chưa đấy?

– Sẵn sàng! Này, đừng có xán vào nữa!

– Sẵn sàng rồi! - Có mấy giọng cùng cất lên.

– Xe tam mã đã rung chuông mời khách!

Nastasia Filippovna chộp ngay lấy bọc tiền.

– Gania này, tôi chợt nảy ra một ý: Tôi muốn đền bù cho anh lắm, nỡ nào lại để cho anh mất cả chì lẫn chài như vậy? Rogojin này, anh bảo cái anh chàng này có bò ra tận đảo Vasiliev để lấy ba rúp hay không?

– Cậu ấy bò đấy!

– Thôi được rồi, nghe tôi nói nhé, Gania, tôi muốn nhìn thấy bụng dạ anh lần cuối cùng; anh đã làm tình làm tội tôi suốt ba tháng ròng, bây giờ đến lượt tôi. Anh nhìn thấy cái gói này rồi đấy, một trăm ngàn rúp trong ấy đấy! Bây giờ tôi vứt nó vào lò sưởi đây này, vứt ngay vào lửa ấy, trước sự chứng kiến của tất cả mọi người! Khi cái gói vừa bắt lửa khắp chung quanh thì anh hãy lết đến bên lò sưởi, thò hai tay vào mà lôi cái gói ra, có điều không được đi găng, tay phải để trần, tay áo xắn lên! Nếu anh lôi ra được thì nó là của anh, tất cả một trăm ngàn rúp là của anh! Anh chỉ bị bỏng mấy ngón tay một chút, - mà vớ được những một trăm ngàn, anh thử nghĩ xem! Chỉ một loáng là xong! Còn tôi sẽ được chiêm ngưỡng khí phách can trường dám lăn vào lửa của anh vì tiền bạc của tôi. Tất cả sẽ là nhân chứng bảo đảm gói tiền kia sẽ là của anh! Còn nếu anh không bò đến lấy tiền thì cứ để cho nó cháy, tôi quyết không để cho ai đến lấy. Lui ra! Lui hết ra! Đây là tiền của tôi! Đây là tiền qua đêm mà tôi đã nhận của Rogojin đấy. Có đúng là tiền của tôi không hở Rogojin?

– Đúng là của em, niềm hoan lạc ạ! Đúng là của em, nữ hoàng ạ!

– Thôi được, thế thì tất cả lui ra, tôi muốn làm gì tôi làm! Đừng quấy rầy tôi! Ferdysenko, anh cho to lửa lên đi!

– Nastasia Filippovna ơi, tay tôi không nhấc lên nổi nữa rồi! - Ferdysenko đáp, gã đã quá bàng hoàng.

– Đồ của nợ! - Nastasia Filippovna kêu lên, dùng cái kìm lò xoay trở hai thanh củi đang cháy âm ỉ và khi thấy ngọn lửa bùng lên là lẳng ngay bọc tiền vào. Tiếng la hét vang lên khắp chung quanh; nhiều người thậm chí còn đưa tay làm dấu thánh.

– Cô ấy phát điên rồi, cô ấy phát điên rồi! - Mọi người hét toáng lên.

– Hay là chúng mình… trói cô ấy lại? - Vị tướng thì thầm vào tai Ptisyn, - hay là cho người đi báo… Cô ta điên rồi chứ? Đúng không?

– Chả phải, có khi chưa hẳn đã là điên, - Ptisyn vừa cất tiếng thì thào vừa run lẩy bẩy, mặt tái mét, không thể rời mắt khỏi bọc tiền đang bén lửa.

– Cô ấy điên à? Đúng điên rồi chứ? - Vị tướng bám riết lấy Toski.

– Tôi đã nói với ngài rằng đây là người đàn bà khác đời mà, - Afanasi Ivanovits nói lúng búng, trông ông cũng có phần thất sắc.

– Tuy nhiên, những một trăm ngàn!

– Ối giời ơi, ối giời ơi! - Tiếng la hét vang lên khắp chung quanh. Mọi người xúm cả lại quanh lò sưởi, ai cũng cố len vào để nhìn, ai cũng kêu la inh ỏi… Có mấy người còn nhảy tót lên ghế đứng nhìn qua đầu mọi người. Daria Alekseevna đâm bổ sang phòng khác và thì thầm to nhỏ với Katia và Pasa với vẻ khiếp đảm. Nàng hoa khôi người Đức đã bỏ chạy.

– Bẩm lệnh bà! Muôn tâu nữ hoàng! Kính lạy nữ thánh toàn năng!

– Lebedev gào lên, bò đến trước mặt Nastasia Filippovna và vươn hai tay về phía lò sưởi. - Một trăm ngàn rúp! Một trăm ngàn rúp! Chính mắt con đã nhìn thấy, người ta đã gói tiền ngay trước mặt con! Bẩm lệnh bà! Thưa lệnh bà nhân từ! Xin lệnh bà hãy phán truyền con lao vào lò sưởi, con sẽ xin lao cả người, cả cái đầu bạc của con vào ngọn lửa!… Vợ con đau ốm, liệt chân, mười ba đứa trẻ chẳng khác nào mồ côi mẹ, cha con thì đã được con chôn cất trong tuần trước, ông bị chết đói, thưa lệnh bà Nastasia Filippovna! - Vừa dứt lời ông ta đã toan bò đến bên lò sưởi.

– Lui ra! - Nastasia Filippovna vừa quát vừa gạt ông ta ra. - Mọi người tránh ra nào! Gania, sao anh cứ đứng ì ra như thế nhỉ? Xấu hổ cái quái gì! Nhào vào đi! Hạnh phúc của anh đấy thôi!

Nhưng Gania đã chịu đựng quá nhiều trong ngày hôm đó và cả tối hôm đó, gã chưa hề chuẩn bị cho màn thử thách bất ngờ cuối cùng này. Đám đông trước mặt gã dãn ra thành hai nửa, chỉ còn mình gã đứng đối diện với Nastasia Filippovna, hai người cách nhau ba bước. Nàng đứng ngay cạnh lò sưởi và chờ, cái nhìn rực lửa của nàng dán chặt vào người gã. Với chiếc áo đuôi tôm trên người và chiếc mũ trên tay, hai tay đi găng, Gania đứng khoanh tay trước mặt nàng, câm nín và nhẫn nhục, mắt nhìn thẳng vào ngọn lửa. Một nụ cười ngớ ngẩn phảng phất trên khuôn mặt tái mét của gã. Đúng là gã không thể rời mắt khỏi ngọn lửa, khỏi bọc tiền đang cháy nham nhở; nhưng dường như có điều gì mới mẻ đã len vào tâm hồn gã khiến gã quyết chí vượt qua cơn thử thách; gã đứng không nhúc nhích và chỉ sau giây lát mọi người đều thấy rõ là gã sẽ không xả thân vì bọc tiền kia, gã không muốn thế.

– Trông kìa, tiền cháy hết thôi, thiên hạ sẽ chửi vỗ vào mặt anh cho mà xem, - Nastasia Filippovna quát mắng gã, - rồi anh sẽ đi treo cổ tự vẫn đấy, tôi không nói đùa đâu!

Ngọn lửa lúc đầu đã bùng lên giữa hai thanh củi đã rực hồng thoạt tiên bị tắt phụt do cái bọc ném vào đã chặn lên nó. Nhưng một ngọn lửa xanh nho nhỏ vẫn bám vào một góc của thanh củi dưới. Cuối cùng một lưỡi lửa dài và mảnh liếm cả lên cái gói, ngọn lửa cứ thế phụt lên khắp các góc giấy và đột nhiên cả cái gói cháy bùng lên trong lò sưởi, lửa bốc lên sáng rực. Mọi người ồ lên kinh ngạc.

– Bẩm lệnh bà! - Lebedev vẫn vừa gào vừa lao thẳng về phía trước nhưng Rogojin đã kéo ông ta lại và đẩy ông ta về chỗ cũ.

Tất cả hồn vía của Rogojin dốc hết vào một cái nhìn bất động. Gã không thể rời mắt khỏi Nastasia Filippovna, lòng sướng vui ngây ngất.

– Nữ hoàng là phải như thế chứ! - Chốc chốc gã lại nhắc lại với bất cứ ai có mặt xung quanh. - Đó là phong cách của chúng tôi đấy! - Gã hét lên như không còn tự chủ được nữa. - Này, cái đám ất ơ các anh liệu có anh nào dám giở cái trò bỡn cợt như thế này ra không nhỉ?

Chàng hoàng thân lặng im quan sát sự đời với vẻ rầu rĩ.

– Cho tôi dùng răng giật một ngàn ra cũng được! - Ferdysenko đề nghị.

– Dùng răng thì tôi cũng giật được! - “Ông hộ pháp” rít lên qua kẽ răng trong nỗi chán chường vô hạn, gã vẫn đứng phía sau tất cả mọi người. - Mẹ kiếp! Cháy đấy! Cháy hết cho mà xem! - Gã hét lên khi nhìn thấy lửa bốc lên.

– Cháy rồi, cháy rồi! - Mọi người hét toáng lên và hầu như lao cả đến bên lò sưởi.

– Gania, đừng õng ẹo nữa, tôi bảo anh lần cuối đấy!

– Lao vào đi! - Ferdysenko vừa gào vừa đâm bổ đến bên Gania trong cơn điên loạn, đưa tay giật mạnh tay áo gã, - lao vào đi chứ, cái thằng rởm đời này! Cháy hết rồi kia kìa! Chao ôi, đồ khô-ô-ốn ki-i-iếp!

Gania đẩy mạnh Ferdysenko ra, quay lưng bước ra cửa nhưng chưa được hai bước đã thấy gã lảo đảo và ngã vật xuống sàn nhà.

– Ngất rồi! - Tiếng la hét vang lên khắp chung quanh.

– Bẩm lệnh bà, thế này thì cháy hết mất thôi! - Lebedev rống lên.

– Cháy hết thôi, phí quá! - Tiếng gào rú vang lên khắp ba bề bốn bên.

– Katia, Pasa đâu, mang nước cho ông ấy, cả rượu nữa! - Nastasia Filippovna quát bảo gia nhân rồi dùng cái kìm lò lôi cái bọc ra.

Hầu như toàn bộ mặt giấy bên ngoài đều đã cháy nham nhở nhưng có thể thấy ngay là phần bên trong vẫn chưa việc gì. Tệp tiền được ép chặt trong ba lớp giấy báo, tiền vẫn còn nguyên. Mọi người thở phào nhẹ nhõm.

– May thế, có mỗi tờ một ngàn bị sém mất một chút, còn tất cả vẫn y nguyên, - Lebedev mừng rỡ nói.

– Tất cả là của anh ấy đấy! Cả gói! Các vị nghe thấy cả đấy nhé! - Nastasia Filippovna vừa tuyên bố vừa đặt gói tiền xuống bên cạnh Gania. - Có thế mà anh ấy vẫn không thèm nhúc nhích, gan góc thật! Như thế có nghĩa là lòng tự ái vẫn lớn hơn cái máu tham tiền bạc. Không sao đâu, anh ấy sẽ tỉnh lại thôi! Còn cái chuyện anh ấy dám giết người thì có lẽ… Kìa, anh ấy tỉnh lại rồi kia kìa. Thưa tướng công, kìa, Ivan Pet’rovits, Daria Alekseevna, Katia, Pasa, Rogojin, các vị nghe thấy cả đấy chứ? Cái gói kia là của anh ấy đấy, của Gania đấy. Tôi cho anh ấy tất cả những gì tôi có, tôi muốn đền bù… thôi, cứ gọi là cho bất cứ điều gì đã xẩy ra! Xin quý vị bảo cho anh ấy biết. Cứ để gói tiền nằm cạnh anh ấy đấy… Rogojin, chúng mình đi thôi! Xin tạm biệt hoàng thân, lần đầu tiên tôi đã được nhìn thấy một con người! Xin tạm biệt Afanasi Ivanovits, merci[3]!

Cả đám tùy tùng của Rogojin hò hét chuyện trò ầm ĩ, theo chân Rogojin và Nastasia Filippovna kéo qua các phòng để xuống cổng. Ở tiền sảnh hai cô hầu gái mang áo lông ra cho nàng; ả đầu bếp Marfa từ dưới bếp cũng chạy lên. Nastasia Filippovna hôn tất cả bọn họ.

– Cô chủ ơi, cô nỡ rời bỏ chúng em mãi mãi sao? Mà cô chủ đi đâu mới được chứ? Mà lại còn ra đi ngay trong ngày sinh nhật thế này. - Hai cô hầu gái vừa hôn tay nàng vừa căn vặn hỏi han trong nước mắt.

– Cô chủ phen này phải ra đứng đường đây, Katia ạ, em nghe thấy rồi đấy, đó là chỗ của cô mà, không thì đi giặt thuê cho thiên hạ! Nhờ cậy Afanasi Ivanovits như thế là đủ lắm rồi! Các em cho cô gửi lời chào ông lớn, cô chỉ mong các em đừng bao giờ nghĩ xấu về cô…

Chàng hoàng thân bổ nhoáng bổ nhoàng ra cổng, mọi người đã yên vị trên bốn cỗ xe tam mã ở đấy rồi, tiếng lục lạc râm ran. Vị tướng đuổi kịp chàng ngay trên cầu thang.

– Xin lỗi nhé, ông hoàng trấn tĩnh lại đi! - Ngài vừa nói vừa nắm lấy tay chàng, - mặc cho cô ấy đi! Ngài thấy cô ta là người như thế nào rồi đấy! Tôi nói với ngài như một người cha…

Chàng hoàng thân đưa mắt nhìn ngài, nhưng lại vẫn điềm nhiên, không nói nửa lời, bỏ chạy tiếp xuống tầng dưới.

Ngay cạnh cổng, nơi những cỗ xe tam mã vừa lăn bánh, tướng quân nhìn thấy chàng hoàng thân bước ngay lên chiếc xe ngựa đầu tiên trờ tới và quát bảo xà ích đuổi theo mấy cỗ xe tam mã kia để đi Ekateringof. Sau đó, cỗ xe riêng với con ngựa lông xám của tướng quân đã đến đón ngài về nhà cùng với những hy vọng và toan tính mới, cùng với cả chuỗi hạt trai ban nãy mà dù sao ngài cũng không quên cầm lại. Giữa những ý đồ toan tính đó đã hai lần thấp thoáng hiện lên hình ảnh quyến rũ của Nastasia Filippovna; tướng quân bất giác thở dài:

– Tội nghiệp! Thực tình cũng rất đáng thương! Đàn bà đến nước ấy là hư hỏng! Đúng là một con điên!… Hừm! Mà hoàng thân thì bây giờ còn cần gì đến Nastasia Filippovna nữa…

Cũng đã có vài câu mang tính dạy đời kiểu đó cất lên giữa hai vị khách khác của Nastasia Filippovna khi họ tiện thể cùng đi bộ với nhau một thôi đường.

– Afanasi Ivanovits ạ, ngài biết chứ nghe đâu người Nhật cũng thường có cái kiểu như thế đấy, - Ivan Pet’rovits Ptisyn nói, - người bị xúc phạm đến gặp kẻ xúc phạm mình và nói: “Ông đã xúc phạm tôi nên tôi phải đến rạch bụng mình ra ngay trước mắt ông đây”, và thế là vừa nói vừa rạch bụng mình ra ngay trước mắt kẻ thù và hẳn là cảm thấy vô cùng mãn nguyện cứ như đã trả thù được không bằng. Trên đời có những tính cách lạ lùng lắm, Afanasi Ivanovits ạ!

– Và ông cho rằng ở đây cũng đã xẩy ra điều tương tự như thế đấy, - Afanasi Ivanovits mỉm cười và nói, - Hừm, kể ra ông ví von cũng khéo lắm. Tuy nhiên, chính ông cũng thấy rồi đấy, Ivan Pet’rovits thân mến ạ, tôi đã làm tất cả những gì có thể, nhưng tôi không thể làm được những gì vượt quá khả năng, ông đồng ý chứ? Nhưng chắc chắn ông cũng phải công nhận là người đàn bà đó có những mặt tốt căn bản… những nét đặc sắc. Ban nãy tôi thậm chí đã muốn quát vào mặt nàng, nếu như tôi có thể cho phép mình làm như vậy trong cái khung cảnh hỗn loạn ấy, rằng chính bản thân nàng là lời biện bạch xác đáng nhất của tôi trước tất cả những lời buộc tội của nàng. Thử hỏi ai là người không có lúc bị người đàn bà đó hớp hồn tới mức mê man và… quên hết sự đời? Đấy, cứ xem cái gã ngố rừng Rogojin bê cả một trăm ngàn đến tận tay nàng thì đủ biết. Cứ cho tất cả những gì vừa xảy ra là xốc nổi, viển vông và nhố nhăng đi, nhưng ông cũng phải công nhận là nó đặc sắc và độc đáo. Lạy Chúa, có gì có thể hình thành từ một tính cách như vậy, với một sắc đẹp như vậy được! Ngược lại bất chấp mọi nỗ lực, bất chấp học vấn, - tất cả đã tiêu ma! Đúng là thứ kim cương không được mài giũa - tôi đã mấy lần nói thế…

Và Afanasi Ivanovits thở dài thườn thượt.

❀ ❀ ❀

[1] Hạng ở đây nói chung là được phân biệt theo vốn liếng.

[2] Một khu vui chơi giải trí quy mô lớn ở mé đông nam thành phố Petersburg với một số công viên, cung điện, khách sạn, nhà hát, sân khấu ca nhạc ngoài trời, điểm du ngoạn bằng xe tam mã vào mùa đông… được xây dựng từ thời Piot’r Đại đế.

[3] Cảm ơn (tiếng Pháp).