Mãi đến ba hôm sau, mọi người trong gia đình tướng Epantsin mới có thể nguôi đi được. Mặc dù với bản tính cố hữu, hoàng thân đã tự dằn vặt rất nhiều và đã thực tâm chờ đợi những đòn trừng phạt, nhưng trong thâm tâm chàng vẫn tin chắc ngay từ đầu là Lizaveta Prokofievna không thể giận chàng nhiều, mà chủ yếu là tự giận mình thôi. Vì vậy đến ngày thứ ba thì cái biểu hiện thù oán kéo dài đã khiến chàng trở nên ngao ngán. Chuyện này còn có những nguyên nhân khác nhưng chủ yếu là suốt ba ngày ấy mối nghi ngại trong lòng chàng cứ lớn mãi lên (thì chàng cũng vừa mới tự trách mình là chỉ biết nghi hoặc một cách “vô lối và dai dẳng” khác thường, đã thế lại còn nghi hoặc trong tâm trạng “sướt mướt, thấp hèn” nữa chứ). Tóm lại, đến cuối ngày thứ ba thì cái chuyện ả đàn bà kỳ quặc cứ ngồi trong xe ngựa mà lải nhải với Evgeni Pavlovits đã làm chàng phát hoảng và hoang mang quá. Đối với chàng thì ngoài những mặt có liên quan khác, thực chất của nỗi hoang mang nằm ngay trong câu hỏi đau lòng này: phải chăng chàng cũng chính là người có lỗi trong “câu chuyện quái đản” mới lạ này hay… Nhưng chàng còn chưa dám bảo là ai. Đối với mấy chữ cái NFB thì theo quan điểm của chàng chỉ là một trò đùa nghịch vớ vẩn, thậm chí còn là một trò đùa nghịch rất trẻ con, nghĩ ngợi nhiều về chuyện đó thì thật chẳng ra sao, còn đáng xấu hổ là đằng khác.
Tuy nhiên ngay sáng hôm sau cái “tối vui” quái gở mà chàng là “nguyên nhân” chính của mọi điều hỗn loạn, chàng đã được hân hoan chào đón hoàng thân S. cùng Adelaida “ghé thăm sức khỏe” trên đường đi dạo qua nhà. Adelaida đã để ý ngay đến một cái cây trong khu cây cảnh, một cây cổ thụ tuyệt vời, cành lá xum xuê, cành thì vừa dài vừa cong queo uốn khúc, lá thì xanh non mơn mởn, thân thì nào bộng nào hốc, nào vết nứt kỳ khôi. Nàng quả quyết là nhất định, nhất định phải vẽ cái cây ấy cho bằng được! Nàng háo hức đến nỗi suốt nửa tiếng đồng hồ đến chơi, nàng hầu như chỉ nói về chuyện ấy. Hoàng thân S. thì vẫn nhã nhặn đáng yêu như bao giờ, cứ rủ rỉ hỏi han về quá khứ, ôn lại những bối cảnh lúc hai chàng mới quen nhau, gần như chẳng đả động gì đến tối hôm qua. Cuối cùng thì Adelaida đã không nén nổi, phải phì cười mà thú nhận rằng họ đã phải lén lút tạt vào đây nhưng cũng chỉ nói thế thôi, tuy vậy hai chữ lén lút cũng đã cho thấy là “hai cụ”, chủ yếu là Lizaveta Prokofievna, vẫn còn đang bực lắm. Nhưng từ đầu đến cuối, Adelaida và hoàng thân S. đều không nhắc nhỏm gì đến người cũng như đến Aglaia, thậm chí đến Ivan Fiodorovits. Lúc quay ra, họ đã không mời chàng hoàng thân đi dạo cùng. Họ cũng không hề có ý định mời chàng hoàng thân đến chỗ mình chơi, điều này thậm chí có thể thấy qua một câu nói rất nhiệt tình của Adelaida: khi kể về một bức tranh thuốc nước của mình, nàng bỗng thấy rất muốn tạo điều kiện cho mọi người được xem tranh, “Làm thế nào bây giờ nhỉ? Thôi được! Nếu Kolia đến thì hôm nay tôi sẽ gửi cho ngài, bằng không thì ngày mai tôi sẽ tự tay mang đến lúc đi dạo với hoàng thân đây”, - nàng kết luận và lấy làm mừng vì đã tìm ra giải pháp hay, tiện cho tất cả mọi người.
Cuối cùng, mãi đến lúc ra về, hoàng thân S. như mới sực nhớ ra:
– À, phải rồi, - Lev Nikolaevits thân mến, ngài có biết cái vị hôm qua cứ ngồi trong xe ngựa mà réo Evgeni Pavlyts như thế là ai không nhỉ?
– Đó là Nastasia Pilippovna, - chàng hoàng thân nói, - lẽ nào ngài vẫn chưa nhận ra nàng? Còn người cùng đi với nàng thì tôi không rõ.
– Tôi biết rồi, tôi có nghe nói! - Hoàng thân S. tiếp lời. - Nhưng cứ hét lên như thế là nghĩa lý làm sao? Thú thật là tôi không hiểu nổi… tôi và cả những người khác nữa. - Hoàng thân S. nói với vẻ sửng sốt và kinh ngạc làm sao.
– Nàng đã nói về những cái giấy vay tiền nào đó của Evgeni Pavlovits, - chàng hoàng thân đáp gọn thon lỏn, - theo yêu cầu của nàng, chỗ giấy vay tiền này đã nhảy từ tay một gã cho vay nặng lãi sang tay Rogojin và Rogojin sẽ dãn nợ cho Evgeni Pavlyts.
– Có, tôi có nghe nói đấy, hoàng thân thân mến của tôi ạ, nhưng làm gì có chuyện! Không thể có cái chuyện vay tiền vay nong nào của Evgeni Pavlyts hết! Với một tài sản như thế… Thực ra thì ông ấy cũng đã từng gặp chuyện rủi ro, do cái thói lông bông ngày trước ấy, và thậm chí tôi cũng đã phải chữa cháy cho ông ấy… Nhưng với một tài sản như thế mà lại phải đi vay nặng lãi và lo lắng nợ nần thì vô lý quá. Và ông ấy cũng không thể có chuyện anh anh em em và gắn bó mật thiết đến thế với Nastasia Filippovna, - đấy, điều chủ yếu ở đây là như vậy. Ông ấy thề là ông ấy chẳng hiểu ra làm sao nữa và tôi hoàn toàn tin ông ấy. Nhưng hoàng thân thân mến ạ, vấn đề là ở chỗ tôi muốn hỏi xem ngài có nắm được điều gì không. Có nghĩa là ngài có nghe thiên hạ đồn thổi chuyện gì ghê gớm lắm không?
– Không, tôi có biết gì đâu, và tôi đoan chắc với ông là tôi không hề tham gia vào những chuyện này.
– Ồ, hoàng thân, lạ cho ngài đấy! Hôm nay tôi không còn nhận ra ngài được nữa. Chẳng lẽ tôi lại dám nghi ngài là kẻ có can dự vào vụ việc này sao?… Chà, hôm nay ngài làm sao ấy.
Hoàng thân S. ôm hôn bạn.
– Can dự vào “vụ việc” thế nào cơ? tôi không thấy “vụ việc” nào ở đây cả.
– Không nghi ngờ gì nữa, rõ ràng cô ả kia đã muốn tìm cách hãm hại Evgeni Pavlyts bằng cách phơi ra trước mắt mọi người những phẩm chất mà ông ta không có và không thể có, - hoàng thân S. trả lời với giọng khá khô khan.
Hoàng thân Lev Nikolaevits đã trở nên bối rối nhưng vẫn chăm chú nhìn hoàng thân S. với vẻ ngạc nhiên, song hoàng thân S. không nói thêm gì nữa.
– Không chỉ là cái chuyện mấy cái giấy vay tiền chắc? Không đúng như lời cô ấy nói hôm qua đấy chắc? - Cuối cùng hoàng thân Lev Nikolaevits đã cất giọng lầu bầu với vẻ sốt ruột.
– Tôi nói để ngài suy xét lấy thôi, làm sao mà Evgeni Pavlyts lại có thể hòa hợp được với … cô ả, lại còn với Rogojin nữa? Tôi nhắc lại với ngài rằng tài sản của ông ấy là rất lớn, đó là điều tôi biết chắc. Ông ấy lại sắp được hưởng một tài sản do chú mình để lại. Đơn giản là Nastalia Filippovna…
Hoàng thân S. lại bỗng ngừng lời, rõ ràng vì ông ta không muốn nói tiếp về Nastasia Filippovna với hoàng thân Lev Nikolaevits.
– Nhưng phải nói dù sao nàng cũng là người quen của ông ấy đấy chứ? - Hoàng thân Lev Nikolaevits bỗng cất tiếng hỏi sau một lúc im lặng.
– Cái đó thì có khi cũng có, thì ông mãnh cũng bay bướm lắm mà! Nhưng có quen thì cũng đã quen từ rất lâu rồi, phải hai-ba năm nay rồi. Ông ấy còn quen Toski nữa cơ mà. Bây giờ thì không còn có chuyện thân mật như thế nữa đâu, hai người ấy không đời nào lại có chuyện anh anh em em như thế được! Chính ngài cũng biết là cô ả cũng chưa từng sống ở đây, ở bất cứ đâu. Nhiều người cũng còn chưa biết là cô ả lại có mặt ở đây mà. Cỗ xe thì tôi cũng mới nhìn thấy ba hôm nay là cùng.
– Một cỗ xe choáng lộn! - Adelaida nói.
– Vâng, một cỗ xe choáng lộn.
Có thể nói là cả hoàng thân S. lẫn Adelaida đều đã ra về trong tình cảm bạn bè, anh em đằm thắm với hoàng thân Lev Nikolaevits.
Còn đối với nhân vật chính của chúng ta thì cuộc gặp này đã đem đến một cái gì trọng đại, thậm chí còn căn bản nữa. Có lẽ chính chàng cũng đã rất lấy làm ngờ, vâng, ngay từ đêm qua ấy (mà có khi còn trước nữa), nhưng mãi cho đến lúc họ vào chơi, chàng vẫn chưa dám biện minh đầy đủ cho những mối lo ngại của mình. Giờ đây thì sự thể đã rõ ràng: tất nhiên là hoàng thân S. đã giải thích sai sự việc, nhưng dù sao cũng đã đến gần sự thật, dù sao ông ấy cũng nhận ra đây chính là một âm mưu. (“Tuy nhiên, có thể là trong bụng thì ông ta hiểu đúng, - chàng hoàng thân của chúng ta nghĩ, - có điều là không muốn nói toạc cả ra nên đã cố tình giải thích sai”). Điều rõ nhất là giờ đây mọi người (nói đúng ra là hoàng thân S.) đã đến với chàng với hy vọng là sẽ xác minh được điều này điều nọ, nếu vậy thì đúng là họ đang coi chàng là một kẻ đồng mưu. Ngoài ra, nếu như tất cả những chuyện này quả thật là quan trọng đến thế thì thử hỏi nàng đang hướng tới mục đích ghê gớm nào đây,nàng có mục đích gì? Thật kinh khủng quá! “Nhưng làm sao mà ngăn cản được nàng? Không có cách nào ngăn cản được nàng, một khi nàng đã thấy mục đích của mình là đúng!”. Chàng hoàng thân đã có kinh nghiệm trong những chuyện này rồi. “Đúng là một kẻ điên rồ. Một kẻ điên rồ”.
Nhưng còn không biết bao nhiêu những tình huống rối ren khác nữa đã dồn hết cả vào buổi sáng hôm nay, tất cả đã hiện ra trong cùng một lúc, càng đòi hỏi phải giải quyết ngay tức khắc; thật chẳng biết làm sao, chàng hoàng thân chỉ thấy buồn nẫu ruột nẫu gan. Cũng nhờ có Vera nhà Lebedev mà chàng khuây khỏa được phần nào. Cô bé cứ bế cả em bé Liubovka trên tay mà mò đến chỗ chàng rồi cứ tươi cười mà kể chuyện cà kê mãi. Theo chân Vera còn có một đứa em gái vừa đi vừa cười lỏn lẻn, rồi đến cậu học sinh trường trung học, con trai của Lebedev. Cậu này cứ quả quyết là cái ngôi sao Ngải cứu[1] đã rơi xuống các nguồn nước trên trái đất được nói đến trong sách Khải huyền thì đúng như lời cắt nghĩa của cha cậu, chính là mạng lưới đường sắt chằng chịt khắp châu Âu. Chàng hoàng thân không tin là Lebedev lại cắt nghĩa như thế nên đã định bụng là hễ có dịp là sẽ hỏi lại ngay. Chàng hoàng thân được Vera cho biết là Keller đã ở lại nhà mình từ hôm qua và chắc chắn sẽ còn ở lại lâu vì đã kết thân với tướng Ivolgin rồi, nhưng gã cứ bảo là gã sẽ ở lại chỉ để hoàn tất việc học hành. Nói chung là chàng hoàng thân càng ngày càng thấy mến bọn nhóc nhà Lebedev. Kolia thì suốt ngày chẳng thấy đâu, nó đã đi Petersburg từ sáng sớm. Lebedev cũng có việc phải đi từ lúc tinh mơ. Nhưng chàng hoàng thân lại nóng lòng chờ Gavrila Ardalionovits, thế nào hôm nay gã cũng phải đến gặp chàng.
Gã đã đến vào khoảng sáu giờ rưỡi, ngay sau bữa chiều. Vừa nhìn thấy gã, chàng hoàng thân đã nghĩ là ông bạn đã biết tỏng mọi thứ rồi, - chứ còn gì nữa, sao lại không biết khi đã có bên mình những phụ tá giỏi giang như vợ chồng nhà Varvara Ardalionovna cơ chứ? Nhưng quan hệ giữa chàng hoàng thân với Gania cũng có phần đặc biệt. Chẳng hạn như chàng đã ủy thác cho Gania việc giải quyết vụ Burdovski và đã khá riết róng trong công việc, nhưng, cho dù đã tin nhau như thế, từ trước đã có sự gần gũi thân mật với nhau như thế, giữa hai người vẫn tồn tại đôi điều mà hai người dường như đã tự biết với nhau là không nên đề cập tới. Đôi lúc chàng hoàng thân có cảm tưởng là Gania đang muốn chủ động tỏ ra hết sức chân thành cởi mở với tình cảm bạn bè thân thiết, chẳng hạn như lúc này đây, Gania vừa bước vào phòng là chàng hoàng thân đã cảm thấy ngay là Gania đã thấy rất rõ ràng là đã đến lúc phải làm tan chảy những lớp băng còn đông cứng lại giữa hai người về mọi chuyện. (Tuy nhiên, Gavrila Ardalionovits đã tỏ ra vội vã: em gái gã đang chờ gã ở bên phòng của Lebedev, hai anh em đang có việc gấp).
Nhưng nếu quả thật là Gania cứ nghĩ là sẽ phải đối mặt với một loạt những câu hỏi nôn nóng, sẽ nghe thấy những chuyện không đâu, những lời tâm sự dài dòng thì tất nhiên là gã đã nhầm to. Trong suốt hai mươi phút ngồi lại bên nhau, chàng hoàng thân có vẻ rất đăm chiêu, hầu như tâm trí còn để tận đâu đâu. Không thể có chuyện hỏi han này khác (hay nói đúng hơn là căn vặn về một vấn đề chủ yếu) như Gania nghĩ. Thấy thế Gania cũng đã bắt đầu ăn nói thận trọng hẳn lên. Suốt hai mươi phút có mặt ở đây, gã cứ cười cười nói nói mà tán chuyện tào lao vui vẻ, nhưng không hề động đến vấn đề chủ yếu.
Gania cũng đã kịp cho biết là Nastasia Filippovna mới đến Pavlovsk này được bốn ngày và cũng đã thu hút được sự chú ý của mọi người. Nghe đâu, nàng đang ngụ trên phố Mat’ross trong ngôi nhà nhỏ đơn sơ của Daria Alekseevna, nhưng cỗ xe của nàng thì hầu như sang trọng nhất Pavlovsk. Nàng đã có cả một đám đông những người hâm mộ, già có, trẻ có, vây quanh. Cỗ xe thỉnh thoảng lại có những người phi ngựa bám theo. Nastasia Filippovna thì vẫn vậy, cực kỳ khó tính, không phải bạ ai cũng tiếp. Nhưng dù sao bên cạnh con người nàng cũng đã hình thành cả một đội ngũ bạn bè quý hóa, khi hữu sự là nàng có thể yên tâm, không sợ thiếu người giúp rập. Một anh chồng chưa cưới chính thức trong dịp đi nghỉ hè ở Pavlovsk đã vì nàng mà xảy chuyện cãi nhau với vợ chưa cưới. Một vị tướng già hầu như đã buộc lòng phải nguyền rủa con giai. Khi dạo chơi bằng xe ngựa, nàng thường kéo theo một cô gái xinh đẹp mới mười sáu tuổi, một người bà con xa với Daria Alekseevna. Cô bé hát rất hay nên tối đến ngôi nhà nhỏ của họ rất được mọi người chú ý. Tuy nhiên, Nastalia Filippovna lúc nào cũng tỏ ra đàng hoàng mực thước, không ăn mặc phô trương mà thanh lịch khác thường, các bà các mợ ai cũng phát ghen lên về “phong thái, sắc đẹp và cỗ xe” của nàng.
– Cái trò kỳ quặc hôm qua ấy, - Gania bỗng cất tiếng, - tất nhiên là đã được định trước và tất nhiên không phải là một hành động có tính toán. Để có thể hạch sách nàng thì lại phải cố tình kiếm chuyện hay vu cáo thế này thế khác, mà phải kịp thời, không chậm trễ cơ, - Gania kết luận, chắc mẩm là chàng hoàng thân thế nào cũng hỏi: “Tại sao gã lại gọi cái chuyện hôm qua là một chuyện đã được định trước? Và sao lại phải phản ứng ngay, không chậm trễ?”. Nhưng chàng hoàng thân lại chẳng hỏi han gì hết.
Về Evgeni Pavlovits thì Gania lại cứ tự mồm tông tốc nói ra, chẳng chờ ai căn vặn, đúng là bỗng dưng vô cứ, thế này thì lạ thật. Theo Gavrila Ardalionovits thì cho đến tận bây giờ, Evgeni Pavlovits cũng chỉ mới biết qua Nastasia Filippovna vì cách đây bốn hôm, có người đã giới thiệu chàng với nàng ngay trên đường đi dạo và chưa chắc chàng đã cùng ai đến chơi nhà nàng. Về khoản những cái giấy vay tiền thì điều đó cũng có thể là sự thật (Gania còn biết chắc nữa là đằng khác). Sản nghiệp của Evgeni Pavlovits thì tất nhiên là đồ sộ quá rồi, “nhưng của đáng tội cũng có ít nhiều trục trặc”. Gania bỗng ngừng lời ngay giữa cái đề tài hấp dẫn này. Về cái trò kỳ quặc hôm qua của Nastasia Filippovna thì gã không hé lấy nửa lời ngoài mấy câu lớt phớt ở trên. Cuối cùng, Varvara Ardalionovna đã đến tìm anh trai chuyện trò gì một lúc rồi cũng không chờ ai hỏi, cứ nhất mực quả quyết rằng hôm nay, mà có khi cả ngày mai nữa, Evgeni Pavlovits sẽ có mặt ở Petersburg, và chồng nàng (Ivan Pet’rovits Ptisyn) cũng lên đấy, và chắc là cũng để chạy việc cho Evgeni Pavlovits thôi, đúng là đã xảy ra chuyện gì rồi. Lúc quay ra, nàng còn nói thêm rằng Lizaveta Prokofievna hôm nay bẳn tính ghê gớm, nhưng lạ nhất là Aglaia đã cãi nhau với cả nhà, không chỉ với cha mẹ, mà còn với cả hai chị nữa, “đến là quá quắt”. Hai anh em cứ như chỉ tình cờ nói qua như vậy rồi kéo nhau đi, nhưng đó lại là điều mang rất nhiều ý nghĩa đối với chàng hoàng thân. Về công việc dàn xếp với “cậu cả nhà Pavlisev” thì Gania cũng không đả động gì đến cả, khó mà nói được vì sao: Có thể do cái lối nhún nhường giả tạo, mà cũng có thể do “không nỡ làm cho ông bạn hoàng thân phải đau lòng”, nhưng dù sao, chàng hoàng vẫn còn muốn đa tạ gã đã ra sức hoàn tất công việc cho mình.
Chàng hoàng thân rất lấy làm mừng khi cuối cùng mọi người đã bỏ đi hết, để chàng được ở lại một mình. Chàng rời hàng hiên bước xuống đường rồi băng qua đường cái để đi vào công viên. Chàng muốn suy nghĩ thấu đáo để có thể có một bước đi đúng đắn. Nhưng cái “bước” này không thuộc loại hành động có thể suy hơn tính thiệt mà chính là loại hành động chỉ có thể quyết định mà thôi. Chàng bỗng cảm thấy rất muốn rời bỏ tất cả những gì hiện hữu ở đây để trở về nơi xuất phát rồi đi hẳn vào một chốn xa xăm, thâm sơn cùng cốc nào cũng được, đi ngay bây giờ, không phải từ biệt ai làm gì nữa. Chàng đã linh cảm được rằng chỉ cần chàng nấn ná ở đây vài ngày nữa thì nhất định chàng sẽ bị hút chặt vào cái thế giới này và nó sẽ gắn liền với số phận của chàng.
Nhưng ngẫm nghĩ chưa được mười phút thì chàng đã thấy ngay là “không thể nào” bỏ chạy như thế được. Giờ đây thậm chí chàng còn không có quyền xử sự như những kẻ hèn nhát khi đối mặt với những bài toán không giải được hoặc chí ít cũng chưa dốc lòng dốc sức ra để giải. Với suy nghĩ như thế, chàng đã quay về nhà. Đi dạo như thế chưa chắc đã được mười lăm phút. Trong những giây phút đó, chàng đúng là một kẻ hoàn toàn bất hạnh.
Lebedev vẫn chưa về, thành thử ngay từ chập tối Keller đã kịp mò đến chỗ chàng hoàng thân. Gã không say nhưng rất bồi hồi, những muốn thổ lộ can tràng và thú nhận những nỗi niềm day dứt, gã nói trắng ra rằng gã đến để kể cho chàng nghe đủ thứ chuyện về cuộc đời mình và cũng chính vì vậy mà gã đã nán lại ở Pavlovsk. Không có cách nào để xua đuổi gã: Đừng hòng gã lại chịu đi. Keller đã định là sẽ còn nói chuyện rông dài, cà kê dê ngỗng nhưng mới được mấy câu đã nhảy ngay sang phần kết luận và nói xơi xơi rằng gã đã mất hết “mọi dấu tích luân thường dạo lý” (“chỉ vì không tin Thượng Đế”), nên đành phải đi ăn cắp vậy. - “Nói thật đấy, ngài cố nghĩ mà xem!”.
– Keller này, tôi nói ông nghe, giá ở vào địa vị của ông thì tôi chẳng tội gì phải nói ra những điều như vậy nếu không phải là chuyện quá thúc bách, - chàng hoàng thân mở lời, - tuy nhiên, biết đâu ông lại đang cố ý vu vạ cho mình ấy chứ?
– Đấy là tôi nói với ngài, riêng với ngài thôi và cũng chỉ nhằm mục đích hoàn thiện con người mình thôi! Tôi không dám hé răng với một người nào nữa, sống để dạ chết mang đi đấy! Nhưng hoàng thân ạ, giá như ngài biết được, chỉ cần ngài biết được thôi, là thời buổi này kiếm được đồng tiền thật vô cùng khó! Vậy thì xin được hỏi ngài là tôi biết đào đâu ra tiền được bây giờ? Chỉ có một câu trả lời duy nhất: quý khách hãy đem vàng và kim cương đến đặt ở đây đi, chúng tôi sẽ đưa tiền, nhưng đó lại chính là những thứ mà tôi không có. Ngài có hình dung ra cảnh trớ trêu không? Cuối cùng tôi nổi cáu, cứ đứng ì ra đấy một lúc lâu. “Thế ngọc bích thì sao, tôi hỏi, có nhận đặt không?” - “Ngọc bích cũng được mà, ông sẽ có tiền”. - “Thế được rồi, tôi nói”, tôi đội mũ vào và đi ra. Quỷ tha ma bắt các người đi, một lũ khốn nạn! Ôi lạy Chúa!
– Ông mà có ngọc bích ư?
– Ngọc bích nào mới được chứ! Ồ, cái vị hoàng thân này, ngài vẫn nhìn đời bằng con mắt ngây thơ trong sáng, có thể nói là con mắt của một chú mục đồng khờ khạo!
Rốt cuộc, chàng hoàng thân đã không còn cảm thấy ái ngại, mà chỉ lấy làm xấu hổ thay cho gã. Thậm chí chàng còn chợt nghĩ: “Không thể cải tạo con người này bằng ảnh hưởng tốt đẹp của ai đó hay sao?”. Ảnh hưởng của chính mình thì theo chàng là rất không thích hợp vì những nguyên nhân này nọ, chẳng phải vì chàng khá tự ti và vì quan điểm của chàng đối với sự vật vốn có phần đặc biệt. Hai người đã nhẩn nha trò chuyện, dần dà đã trở nên quyến luyến, không muốn rời nhau nữa. Keller đã rút hết ruột gan ra một cách thành khẩn lạ lùng, khó tưởng tượng nổi. Nói đến chuyện gì gã cũng tỏ ra quá đỗi ăn năn “ruột xót gan bào” nhưng lại dường như có ý tự hào về hành động của mình và đôi lúc lại chỉ thấy buồn cười làm cho cả hai người cứ cười lăn cười bò ra cả với nhau.
– Cái chính là ở chỗ ông quá thật thà, ai nói gì cũng tin như trẻ con ấy, - cuối cùng chàng hoàng thân nói, - ông có biết rằng chỉ cần hiểu thế thôi cũng đủ thấy ông đáng được tha thứ lắm rồi không nhỉ?
– Xin đa tạ, xin đa tạ, xin ngàn lần đa tạ! - Keller cảm kích trước lời hay ý đẹp của người đối thoại. - Nhưng, thưa hoàng thân, ngài biết đấy, mọi thứ đều chỉ tồn tại trong mơ ước và chẳng bao giờ xuất hiện trên thực tế. Vì sao vậy? Tôi không hiểu nổi.
– Xin ông đừng thất vọng. Giờ đây chúng ta có thể quả quyết rằng ông đã thổ lộ với tôi mọi nỗi niềm sâu kín. Chí ít tôi cũng cảm thấy rằng lúc này đã không thể nói gì thêm vào những chuyện mà ông đã kể, đúng không?
– Không thể ư? - Keller kêu lên bằng một giọng thống thiết. - Ôi hoàng thân, ngài vẫn quen xét đoán con người theo cái lối Thụy Sĩ lạ lùng như thế đấy.
– Chẳng lẽ còn có thể thêm thắt được điều gì nữa hay sao? - Chàng hoàng thân rụt rè hỏi lại vì quá ngạc nhiên. - Thế ông đã trông đợi gì ở tôi nào, hở Keller, ông làm ơn nói rõ ra đi, và ông đã đến xưng tội với tôi như thế để làm gì?
– Ở ngài ư? Đã trông đợi gì ư? Trước hết, chỉ cần được gặp mặt một người thật thà dung dị như ngài, được ngồi trò chuyện với ngài là đã đủ vui rồi, chí ít tôi cũng hiểu được rằng trước mặt tôi chính là một con người đôn hậu nhất, sau nữa là… sau nữa là…
Gã tỏ ra lúng túng.
– Hay ông định vay tiền? - Chàng hoàng thân nhắc với thái độ hoàn toàn nghiêm túc và giản dị, thậm chí còn có vẻ e dè nữa.
Keller giật bắn người, gã tròn mắt nhìn thẳng vào mắt chàng hoàng thân với vẻ ngạc nhiên như trước và khoái chí đấm bàn đánh rầm.
– Ngài làm cho người khác phải ắng họng luôn rồi đấy! Xin lỗi hoàng thân chứ cái chất phác hồn nhiên như thế thì quả thật tôi chưa từng được nghe nói đến (dù là trong cổ tích), vậy mà với tài quan sát cho phép nhìn thấu ruột gan người khác, ngài bỗng hạ gục người khác bằng một mũi tên vô hình đấy. Nhưng xin hoàng thân giải thích cho một chút vì tôi… đơn giản là tôi… đang mụ hết cả đầu! Đã đành là muốn nói gì thì nói, mục đích của tôi là tìm cách vay tiền, nhưng sao ngài lại hỏi tôi về chuyện tiền nong một cách thản nhiên đến thế, cứ như trong đó không có gì đáng chê trách cả, cứ như đó là chỉ là chuyện đương nhiên?
– Đúng… đối với ông thì đó chỉ là chuyện đương nhiên.
– Và ngài cũng không thấy có gì đáng bực mình sao?
– Vâng… có gì đáng bực mình nào?
– Thưa hoàng thân, số là thế này, tôi đã lưu lại đây từ tối hôm qua, trước hết là để tỏ lòng kính yêu sâu sắc đối với Đức Tổng giám mục Bourdaloue người Pháp[2] (chúng tôi đã bù khú với nhau ở phòng Lebedev đến hơn hai giờ sáng), hai nữa, và đây mới là lý do chính (tôi xin thề trên mọi dấu thánh giá là tôi nói thật!), tôi đã ở lại với ý nguyện được bước lên con đường tu tâm dưỡng tính bằng cách tìm đến với ngài để thổ lộ mọi nỗi niềm sâu kín. Với suy nghĩ đó, tôi đã thiếp đi trong nước mắt đầm đìa vào khoảng hơn ba giờ sáng. Giờ đây, không biết ngài có tin lời một con người tử tế không đây: Đúng cái lúc tôi đã thiu thiu trong niềm xúc động chân thành, thấm đẫm nước mắt bên trong lẫn nước mắt bên ngoài (thì cuối cùng tôi đã khóc nức lên mà lại, tôi vẫn còn nhớ mà!), thì một ý nghĩ quái ác bỗng hiện ra trong trí: “À mà sau khi xưng tội xong xuôi, mình có nên hỏi mượn ông ấy một ít tiền không nhỉ?” Vậy là tôi đã tìm cách xưng tội khá hay, lấy nước mắt làm gia vị để khiến ngài vui vẻ bớt ra cho tôi một trăm rưởi rúp mà. Theo ngài thì như thế có phải là hèn hạ quá không?
– Hẳn là không phải thế, đó chỉ là hai việc làm trùng hợp đấy thôi. Hai ý tưởng đến với ta trong cùng một lúc là chuyện quá bình thường. Tôi cũng thường như thế. Tuy nhiên, tôi vẫn nghĩ như thế là không được, mà này, Keller ạ, đó chính là điều khiến tôi day dứt nhất. Ông nói chuyện như thế thật chẳng khác nào ông nói về chính bản thân tôi. Ấy mà có lúc tôi đã nghĩ - chàng hoàng thân nói tiếp một cách thật nghiêm túc, chân thành và tỏ ra đang để hết tâm trí vào câu chuyện, - là mọi người đều thế cả, thành thử tôi cũng đã bắt đầu tự xuê xoa lấy vì đấu tranh với những ý tưởng sóng đôi như thế là không dễ chút nào, tôi đã biết rồi. Chỉ có Chúa biết là những ý tưởng ấy thường xuất hiện và nẩy nở như thế nào thôi. Nhưng ông lại gọi thẳng cái kiểu lằng nhằng như vậy là một trò hèn hạ đấy! Giờ đây tôi cũng lại bắt đầu thấy ngại những ý tưởng này rồi. Dù sao tôi cũng chẳng có quyền gì mà phán xét ông. Tuy thế, tôi vẫn cho rằng không thể bảo đó là trò hèn hạ được, ông nghĩ sao? Ông đã khéo dùng nước mắt làm công cụ để moi tiền nhưng chính ông lại thề rằng việc xưng tội của ông còn có một mục đích khác, cao quý lắm, chứ không phải chỉ vì tiền. Nói về tiền thì hẳn là ông đang rất cần tiền ăn nhậu, đúng không? Nhưng tất nhiên là sau khi đã làm được cái việc xưng tội ghê gớm nhường kia thì chuyện đó chỉ còn là chút tội tình còn đeo đẳng. Nhưng có thể từ bỏ rượu chè ngay lập tức không? Rõ ràng là không thể. Biết làm gì được bây giờ? Tốt nhất là cứ để cho lương tâm của chính ông định đoạt, ông thấy thế nào?
– Chàng hoàng thân đưa mắt nhìn Keller với vẻ cực kỳ nôn nóng. Rõ ràng là chuyện những ý tưởng song hành đã ám ảnh chàng từ rất lâu rồi.
– Chà, ngài nói chuyện thế này mà thiên hạ còn dám gọi ngài là thằng ngốc thì quả thật tôi không thể nào hiểu nổi! - Keller kêu lên.
Chàng hoàng thân thoáng đỏ mặt.
– Ngay đến nhà truyền giáo Bourdaloue cũng chưa chắc đã biết thương người như vậy, còn ngài thì đã tỏ ra rất thương người và đã xét đoán tôi trên cơ sở tình người! Để trừng phạt bản thân và để chứng tỏ mình rất lấy làm cảm kích, tôi không lấy trăm rưỡi rúp nữa đâu, ngài cứ quẳng cho hăm nhăm rúp là được rồi! Đó là tất cả những gì tôi cần cho những ngày sắp tới, ít ra cũng phải hai tuần. Chưa hết hai tuần tôi còn chưa đến để hỏi tiền đâu. Tôi muốn làm đẹp lòng Agaska một chút, cho dù cô nàng không đáng được như vậy. Ôi, hỡi hoàng thân kính mến, xin Chúa ban phước lành cho ngài!
Lebedev bước vào phòng, ông ta vừa về đến nhà. Vừa nhìn thấy tờ giấy bạc hăm nhăm rúp trên tay Keller, mặt ông ta đã sa sầm. Nhưng đã có tiền rồi, Keller vội chuồn êm. Lebedev lập tức lôi đủ thứ chuyện về gã ra để nói.
– Ông bất công quá đấy, người ta đã thực bụng ăn năn rồi đấy chứ, - rút cuộc chàng hoàng thân nói.
– Ăn năn thì nghĩa lý quái gì! Thì cũng đến như những lời tôi nói hôm qua: “Tôi hèn hạ quá, tôi hèn hạ quá”, nhưng thực chất chỉ là mấy câu đầu lưỡi thôi đấy ạ!
– Ông chỉ nói rặt mấy câu đầu lưỡi vậy sao? Thế mà tôi cứ tưởng…
– Thôi được, tôi xin thú thật với ngài, chỉ với ngài thôi, vì ngài thấu hiểu bụng dạ con người lắm. Trong con người tôi, mọi thứ đều trộn lẫn, kể cả lời nói lẫn việc làm, giả dối cũng như chân thật, và quả là tôi thực bụng muốn làm như thế. Tôi vẫn thực lòng ân hận về sự thật và hành động của mình, tin hay không tùy ngài, nhưng tôi xin thề là đúng như vậy đấy, còn lời lẽ và sự dối trá thì vốn ở trong cái ý tưởng quái ác (và cố hữu) là phải lừa phỉnh được người khác, lợi dụng được người khác bằng những giọt nước mắt ân hận của mình! Lạy Chúa, quả có như vậy đấy! Tôi không dám nói với một người nào khác, người ta sẽ cười hay phỉ nhổ ngay vào mặt. Nhưng ngài, thưa hoàng thân, bao giờ ngài cũng xét đoán sự đời trên cơ sở tình người.
– Chà, ông nói chuyện y hệt như ông ấy vừa nói với tôi ở đây xong, - chàng hoàng thân reo lên, - và cả hai đều hợm hĩnh gớm! Ông còn làm cho tôi thấy ngạc nhiên nữa, có điều ông ấy tỏ ra thành thật hơn ông, còn ông thì cứ coi chuyện ăn năn hối tiếc như một thứ nghề nghiệp không bằng. Thôi, đủ rồi đấy, Lebedev ạ, không cần phải cau mày nhăn mặt, đặt tay lên ngực như thế làm gì nữa! Không còn chuyện gì để nói với tôi nữa hay sao? Không lẽ bỗng dưng mà ông lại đến đây…
Lebedev bắt đầu trình diễn những điệu bộ lạ lùng, khó hiểu.
– Tôi đã chờ ông suốt một ngày chỉ để hỏi ông một câu thôi, ông hãy nói thật ngay cho, dù chỉ một lần duy nhất trong đời thôi cũng được: Ông có liên can gì đến cỗ xe ngựa ngày hôm qua không đấy?
Lebedev lại tỏ ra khó hiểu, cất tiếng cười khúc khích, xoa hai tay vào với nhau, thậm chí còn hắt hơi loạn xạ, nhưng vẫn chẳng nói thêm gì nữa.
– Tôi thấy ông có vẻ có liên quan đấy.
– Nhưng chỉ là gián tiếp thôi, chỉ gián tiếp thôi mà! Tôi nói đúng sự thật đấy! Tôi chỉ làm có mỗi một việc là kịp thời báo cho đương sự biết là có nhóm khách nào đến nhà cũng như có sự hiện diện của mấy người khác nữa.
– Tôi biết là ông đã sai con trai ông đến đấy, chính cậu ấy vừa nói với tôi lúc nãy, nhưng như thế thì đã là chuyện bàn mưu tính kế mất rồi! - chàng hoàng thân kêu lên với vẻ sốt ruột.
– Chả phải mưu mô gì của tôi, chả phải, - Lebedev xua tay phản đối, - của người khác hết, độc của người khác hết, và nói đúng ra nó cũng chỉ là trò ngẫu hứng thôi, mưu mẹo quái gì!
– Nhưng đầu đuôi xuôi ngược ra sao, ông nói rõ ra đi, vì lòng kính Chúa? Chẳng lẽ ông không hiểu là chuyện này đang ảnh hưởng trực tiếp đến tôi sao? Chả phải bọn họ đang bôi nhọ Evgeni Pavlolovits đấy là gì.
– Kìa hoàng thân! Thưa hoàng thân tôn quý! - Lebedev lại rối rít trình diễn điệu bộ các kiểu. - Nào ngài có để cho tôi trình bày hết sự thật đâu. Tôi đã định nói rõ đầu đuôi đấy chứ, đã mấy lần rồi. Ngài cứ toáy lên, chẳng còn cho ai nói nữa…
Chàng hoàng thân đành thôi không nói nữa, cố giữ vẻ trầm ngâm một lúc.
– Thôi được rồi, bây giờ ông nói rõ ra đi, - chàng cất tiếng với vẻ nặng nề như vừa trải qua một cơn dằng xé trong lòng.
– Aglaia Ivanovna… - Lebedev tiếp lời ngay.
– Ông im đi, im ngay! - Chàng hoàng thân quát inh lên, đỏ mặt tía tai vì tức giận, cũng có thể còn vì ngượng nữa. - Không thể có chuyện như thế được, toàn nhảm nhí thôi! Tất cả những chuyện đó đều do chính ông hoặc những kẻ điên rồ như ông bịa ra hết. Đừng bao giờ để tôi phải nghe thấy những lời này phát ra từ mồm ông nữa!
Mãi đến gần mười một giờ đêm mới thấy Kolia dẫn xác đến với một lô tin tức. Tin tức của nó gồm hai loại: Tin Petersburg và tin Pavlovsk. Nó điểm qua những tin tức Petersburg chủ yếu (phần lớn là về Ippolit và về câu chuyện tối hôm qua) để còn trở lại sau và nhanh chóng chuyển sang những tin tức Pavlovsk. Ba giờ trước đó nó đã trở về từ Petersburg và đã đi thẳng đến nhà tướng Epantsin chứ không đến chỗ chàng hoàng thân. “Ở nhà ấy bây giờ thật quá kinh khủng!”. Tất nhiên là câu chuyện cỗ xe vẫn là một đề tài nóng hổi nhưng chắc chắn là đã xảy ra một chuyện gì đó nữa mà cả nó lẫn chàng hoàng thân đều không hay biết. “Em thì cố nhiên không phải mật thám mà cũng chẳng muốn lục vấn ai làm gì. Tuy nhiên, mọi người đã đón tiếp em nồng hậu lắm, nồng hậu đến không ngờ, nhưng về ngài thì thật chẳng thấy ai đả động gì đến cả!”. Điều chủ yếu và kỳ lạ nhất là Aglaia vừa cãi nhau với cả nhà vì Gania. Đầu đuôi thì không rõ ra sao nhưng nếu như vì Gania (quái lạ!) mà mọi người đi đến chỗ cãi nhau, thậm chí còn cãi nhau kịch liệt thì hẳn đây không phải là chuyện nhỏ. Tướng công về nhà khá muộn, mặt ủ mày chau. Ngài về cùng với Evgeni Pavlovits, ông này được mọi người đón tiếp cực kỳ niềm nở, còn bản thân thì vui tươi hớn hở, nhã nhặn đáng yêu hết ý. Đáng nói nhất là Lizaveta Prokofievna đã kín đáo cho gọi Varvara Ardalionovna (lúc đó đang ngồi với các tiểu thư) về phòng riêng và tuyên bố cấm cửa nàng ngay từ bây giờ, tuy nhiên, điều đó đã được nói ra với kiểu cách vô cùng lịch sự, - “em đã nghe chính mồm Varvara thuật lại”. Nhưng khi Varvara từ phòng Lizaveta Prokofievna bước ra để đến chia tay với các bạn gái thì họ vẫn không biết là nàng đã bị cấm cửa và đang đến chào vĩnh biệt họ chứ lị.
– Nhưng vào khoảng sáu bảy giờ thì Varvara Ardalionovna vẫn còn đang ở chỗ tôi kia mà? - Chàng hoàng thân ngạc nhiên hỏi.
– Lúc phu nhân đuổi chị ấy thì cũng đã gần tám giờ rồi. Em rất lấy làm tiếc cho Varvara, cả Gania nữa… Không nghi ngờ gì nữa, lúc nào hai anh em cũng thậm thụt bày mưu tính kế, không có những trò như thế thì họ không chịu được. Em chưa bao giờ được biết là họ đang toan tính những gì, mà cũng không muốn biết. Nhưng thưa hoàng thân yêu quý, hiền hậu của em, em xin đoan chắc với ngài rằng Gania là một con người có trái tim nhân hậu. Tất nhiên đó là một con người hư hỏng về nhiều mặt, nhưng về nhiều mặt khác, anh ấy vẫn có những nét đáng cho ta phải để tâm tìm hiểu cho thấu đáo và em sẽ còn ân hận mãi về việc trước đây đã không hiểu anh ấy… Em không biết là bây giờ có còn nên đi lại với cái gia đình kia nữa hay không sau câu chuyện lạ đời đã đến với Varvara đó. Thực ra thì ngay từ đầu, em đã tỏ ra độc lập tự chủ rồi đấy chứ, nhưng dù sao cũng còn phải nghĩ.
– Em không phải thương hại ông anh làm gì cho mệt, - chàng hoàng thân bảo nó, - khi sự thể đã đến cái nước này thì tức là trong mắt Lizaveta Prokofievna, Gavrila Ardalionovits đã là một nhân vật quá nguy hiểm, vậy thì những hy vọng bấy nay của ông ấy đã trở nên chắc chắn chứ còn gì nữa!
– Chết chửa, hy vọng gì mà hy vọng! - Kolia kinh ngạc kêu lên. - Hay là ngài lại nghĩ là Aglaia… không làm gì có chuyện ấy đâu!
Chàng hoàng thân không nói gì nữa.
– Thưa hoàng thân, ngài có vẻ đa nghi quá đấy, - Kolia im lặng một lúc lâu rồi bỗng nói thêm, - em nhận thấy gần đây ngài có vẻ đa nghi tợn, ngài bắt đầu có vẻ không tin gì hết và cứ việc đoán già đoán non đủ thứ… nhưng không biết em dùng chữ “đa nghi” thế này có chính xác không?
– Tôi nghĩ là đúng đấy nhưng cũng không dám chắc.
– Nhưng em lại xin rút lại chữ “đa nghi” vì đã tìm ra một định ngữ mới, - Kolia bỗng reo lên, - ngài không phải là một kẻ đa nghi mà là một người có tính cả ghen! Ngài ghen lồng ghen lộn lên với Gania vì một cô em nức tiếng kiêu kỳ!
Kolia chưa nói dứt câu đã nhảy cẫng lên và phá lên cười rũ rượi, khoái trá chưa từng thấy. Trông thấy chàng hoàng thân bất đồ đỏ mặt tía tai, Kolia càng cười khỏe. Nó cảm thấy thích chí không chịu được khi nghĩ đến chuyện nàng Aglaia cứ làm cho chàng hoàng thân phải nhọc lòng ghen tuông đến khổ, nhưng rồi nó bỗng lặng người đi, không cười được nữa khi thấy chàng tỏ ra thực sự đau buồn. Sau đó hai người còn trò chuyện một cách thật thân tình và nghiêm túc đến một tiếng hay một tiếng rưỡi đồng hồ nữa.
Ngày hôm sau, chàng hoàng thân đã phải mất cả một buổi sáng ở Petersburg vì một việc cấp thiết. Về đến Pavlovsk thì đã hơn bốn giờ, chàng và Ivan Fiodorovits đã cùng xuống tàu ở một ga xép để thư giãn. Vị tướng bỗng túm chặt lấy tay chàng, đưa mắt nhìn quanh với vẻ hốt hoảng rồi kéo luôn chàng lên một toa hạng nhất để đi cùng. Ngài đang muốn được mau mau bàn thảo về một việc hệ trọng nào đó.
– Trước hết, thưa hoàng thân quý mến, rất mong ngài đừng giận và nếu có điều gì sơ suất cũng xin ngài bỏ quá cho. Tôi cũng đã tính chuyện quay lại chỗ ngài ngay từ tối hôm qua nhưng vì chưa biết ý Lizaveta Prokofievna… Ngôi nhà của tôi… đúng là địa ngục rồi, yêu quái rúc vào rồi, còn tôi thì chỉ thấy hoang mang, chẳng hiểu ra làm sao nữa. Còn nói về ngài thì theo tôi ngài vẫn là người trong trắng nhất so với tất cả chúng tôi cho dù cũng đã vì ngài mà có khối chuyện xảy ra rồi. Hoàng thân thấy đấy, sắm vai một bậc nhân từ thì thanh thản thật, nhưng cũng không quá dễ dàng. Bản thân tôi chắc cũng đã nếm đủ vị đời đấy chứ. Tất nhiên là tôi vẫn rất quý tấm lòng nhân hậu và rất trọng Lizaveta Prokofievna, nhưng…
– Tướng công cứ thế mà nói lan man mãi, nhưng lời lẽ của ngài thì đúng là rời rạc quá. Rõ ràng là ngài đang quá xúc động và bối rối trước những điều mà chính ngài không sao hiểu nổi.
– Tôi không nghi ngờ về việc ngài chẳng liên can gì đến chuyện này, - cuối cùng vị tướng đã diễn đạt rõ ràng hơn, - nhưng tạm thời xin ngài đừng đến chỗ chúng tôi, trong chỗ bạn bè, tôi phải dặn ngài như thế, phải chờ gió đổi chiều thôi. Còn nói về Evgeni Pavlyts, - ngài hùng hổ quát lên, - thì tất cả những cái đó chỉ là trò vu cáo ngu xuẩn, không hơn không kém! Đó là miệng lưỡi điêu toa, là mưu mô hiểm ác, là ý đồ phá hoại, là hành động có ý gây chuyện bất hòa giữa chúng tôi. Hoàng thân ạ, đây là chuyện anh em mình nói nhỏ với nhau thôi, chứ tôi với Evgeni Pavlyts thì vẫn chưa trao đổi lấy một lời, ngài hiểu chứ? Chúng tôi vẫn chưa có gì ràng buộc với nhau đâu, nhưng những lời này có thể sẽ được nói lên, thậm chí còn nhanh chóng được nói lên, và thậm chí còn rất nhanh chóng được nói lên! Cái thủ đoạn hại người của người ta như thế đấy! Nhưng người ta làm như vậy để làm gì? Vì sao lại phải làm như vậy? Những điều đó thì thực tình tôi không hiểu nổi! Một người phụ nữ lạ đời, kỳ quặc biết bao, tôi hãi nàng đến mức đêm nằm không ngủ được. Và cỗ xe mới tuyệt làm sao, đôi ngựa bạch mới tuyệt làm sao, chic[3] quá, tiếng Pháp gọi như thế là chic đấy! Ai đã tặng nàng cái món của độc này? Thú thật là cách đây ba hôm, tôi đã nghĩ đó là Evgeni Pavlyts. Nhưng hóa ra là không phải, không thể nào có chuyện như thế được, nhưng nếu như đã không có khả năng như thế thì nàng còn đi sinh sự để làm gì? Đấy, vấn đề là ở chỗ ấy đấy! Để giữ Evgeni Pavlovits lại cho mình ư? Nhưng tôi xin nhắc lại và sẵn sàng thề với ngài rằng ông ấy không quen biết gì nàng cả và chuyện những cái giấy vay tiền kia chỉ là chuyện bịa! Và cứ xem cái cách cô nàng cứ ngoạc họng ra mà anh anh em em với ông ấy từ bên này đường phố sang bên kia đường phố một cách trâng tráo thế nào thì đủ rõ. Một âm mưu trắng trợn! Rõ ràng là phải gạt phắt những điều rác rưởi ấy đi và càng phải trân trọng Evgeni Pavlyts gấp bội. Tôi cũng đã nói với Lizaveta Prokofievna như thế đấy. Bây giờ tôi xin thổ lộ với ngài một ý nghĩ riêng: Tôi nhất quyết rằng nàng đã bày ra cái trò này để trả miếng tôi vì chuyện cũ (ngài còn nhớ chứ?), cho dù tôi chưa từng có lỗi với nàng trong bất cứ chuyện gì. Chỉ nhớ lại chuyện ấy thôi tôi cũng đủ ngượng rồi. Nàng đã trở lại một cách quá bất ngờ, tôi cứ nghĩ là nàng đã biệt tăm ấy chứ. Mà cái gã Rogojin ấy đâu rồi, ngài thử nói xem? Tôi cứ tưởng lànàng đã là bà Rogojin từ lâu rồi cơ đấy…
Nói tóm lại, đức ông đang rối trí tợn. Trong suốt thời gian gần một tiếng đồng hồ trên đường, ngài độc nói một mình, đề ra hết câu hỏi này đến câu hỏi khác và cứ việc trả lời lấy, tay siết chặt tay anh bạn đồng hành và chí ít ngài cũng đã cho chàng thấy rõ một điều là ngài không chút nghi ngờ chàng có bụng thế này thế khác. Đó là điều quan trọng đối với chàng. Để kết thúc cuộc chuyện trò ngài đã nói mấy câu về ông chú ruột của Evgeni Pavlyts, thủ trưởng một công sở nào đó ở Petersburg, - “một nhân vật tai mắt trong thiên hạ”, tuổi thất tuần, một tay chơi, một khách sành ăn và nói chung là một lão già xấu thói… Ha-ha! Tôi biết là ông ấy đã nghe nói về Nastasia Filippovna và thậm chí cũng đã loay hoay tìm cách… Tôi cũng mới đến chỗ ông ấy đấy, ông ấy cáo lỗi không ra tiếp vì không được khỏe, nhưng ông ấy giàu, giàu lắm, có thế lực lắm và… cầu Chúa ban phước cho ông ấy mạnh khỏe sống lâu, nhưng trước sau gì cũng lại vào tay Evgeni Pavlyts hết… Vâng, đúng thế, nhưng dù sao tôi vẫn thấy lo! Chẳng hiểu thế nào nhưng vẫn thấy lo… Cứ như có một con dơi lảng vảng trong nhà, điềm dữ ấy mà, và tôi chỉ thấy lo, lo suốt!”.
Và mãi đến ba ngày sau, như trên đã nói, mới có sự dàn hòa chính thức giữa gia đình tướng Epantsin với hoàng thân Lev Nikolaevits.
❀ ❀ ❀
[1] Louis Bourdaloue (1632-1704) nhà truyền giáo người Pháp rất nổi tiếng với những luận điểm bóc trần những thói hư tật xấu của người đời. Sách Danh ngôn gồm 4 tập của Bourdaloue đã được dịch và xuất bản ở Nga (1821-1825). Riêng trong trường hợp này, Keller đã mượn lối chơi chữ để nói rằng bọn họ đã nhậu nhẹt với nhau bằng các loại rượu Pháp như Bourde, Bordeaux.
[2] Xem sách Khải huyền - Mặc khải,chương 8.
[3] Sành điệu (tiếng Pháp).
