Tất cả ba cô gái nhà Epantsin đều là những tiểu thư khỏe mạnh, tươi tắn, cao lớn với bờ vai diễm lệ, bộ ngực phổng phao, đôi tay chắc khỏe gần như tay nam giới và tất nhiên, do sức lực của mình, thỉnh thoảng họ cũng thích có một chầu khoái khẩu thỏa thuê, điều mà họ cũng chẳng thèm che giấu. Mẫu thân họ, tướng quân phu nhân Lizaveta Prokofievna, đôi lúc cũng có ý dè bỉu cái thói háu ăn lộ liễu của họ nhưng rồi suy đi tính lại, người nhận ra rằng tuy ngoài mặt vẫn tỏ ra tôn kính đấy, nhưng trong bụng thì từ lâu các cô đã không còn sùng bái mẹ như xưa đến nỗi cái lực cố kết mọi nơi mọi lúc đã hình thành giữa ba cô đã bắt đầu chiếm thế thượng phong, thôi thì cũng vì lòng tự trọng, người đành nhượng bộ cho xong, không thèm cãi vã lôi thôi nữa. Thực ra thì tính nết con người ta chẳng mấy khi tuân theo những quyết định của lý trí; Lizaveta Prokofievna mỗi năm một khó tính hơn và nóng nảy hơn, thậm chí người còn trở thành một bà già kỳ cục nhưng may là dù sao trong tay vẫn còn một ông chồng ngoan ngoãn và đã được thuần dưỡng đến nơi đến chốn, nên những gì thuộc loại rác rến còn tích tụ trong lòng thường được trút hết lên đầu ông, và sau đó thì sự hòa hợp trong gia đình lại được khôi phục, mọi chuyện lại đâu vào đấy.

Tuy nhiên, chính tướng quân phu nhân cũng vẫn còn ăn được và thường cứ đến mười hai rưỡi là người lại cùng ăn sáng với ba cô. Mà bữa sáng thì cũng chẳng kém ê hề so với bữa trưa mấy tí. Trước đó, vào đúng mười giờ thì các tiểu thư đã mỗi người một tách cà phê khi vừa ngủ dậy, còn ở trên giường. Các cô thích thế và cái lệ này đã được ấn định thành nề nếp. Đến mười hai rưỡi thì bàn ăn được dọn ra trong phòng ăn nhỏ bên cạnh phòng riêng của mẫu thân, và trong bữa sáng ấm cúng đó của gia đình, thỉnh thoảng cũng có mặt tướng quân, nếu thời gian cho phép. Ngoài trà, cà phê, pho mát, mật, bơ, các món bánh rán khoái khẩu của tướng quân phu nhân, chả thịt chả cá, vv… còn có món xúp bổ béo nóng sốt. Vào cái buổi sáng mở đầu câu chuyện chúng ta đang theo dõi đây, cả nhà đã tề tựu đông đủ trong phòng ăn để chờ vị tướng, ngài đã hứa sẽ có mặt lúc mười hai rưỡi. Chỉ cần ngài muộn một phút thôi là sẽ có người đi mời ngay, nhưng ngài đến thật đúng giờ. Lần này khi bước đến hôn tay chào vợ, ngài nhận thấy một vẻ gì rất khác hiện lên trên nét mặt phu nhân. Và mặc dù ngài đã dự cảm được từ tối hôm qua là thế nào hôm nay cũng có chuyện rầy rà từ một “chuyện không đâu” (như cách nói của ngài) và ngài cũng đã tự trấn an từ hôm qua rồi, vậy mà bây giờ ngài vẫn cứ run. Ba cô con gái đến hôn ngài; tuy không thấy họ giận ngài, nhưng cũng vẫn có cái gì khang khác. Thực ra thì cũng do một vài nguyên cớ, vị tướng đã trở nên quá đa nghi, nhưng vì ngài vốn là một người cha, một người chồng khôn ngoan lịch duyệt nên ngài đã có ngay biện pháp.

Thiết tưởng chúng tôi sẽ không làm tổn hại nhiều đến diễn biến của câu chuyện nếu chúng tôi dừng lại ở đây để tìm đến sự hỗ trợ của một vài luận giải nhằm trực tiếp xác định quan hệ giữa những trạng huống trong gia đình tướng quân Epantsin ở phần mở đầu câu chuyện của chúng tôi. Chúng tôi vừa nói là bản thân vị tướng tuy không phải là người có học vấn cao, ngược lại, như ngài tự nói về mình, chỉ là “người tự học”, tuy vậy, ngài vẫn là một người chồng, một người cha khôn ngoan và lịch duyệt. Điều đáng nói là ngài chủ trương không bao giờ hối thúc các con trong việc lấy chồng, nghĩa là không hề đau đáu về con và khiến chúng phải lo nghĩ bằng sự thao thức quá đáng của tấm lòng những người làm cha làm mẹ về hạnh phúc của chúng, một thực trạng cứ bất giác diễn ra một cách tự nhiên ngay cả trong những gia đình thông minh nhất một khi họ có nhiều con gái đã đến tuổi trưởng thành. Thậm chí ngài còn lái được Lizaveta Prokofievna phải ngả theo phương pháp của mình tuy nói chung đó là việc khó, - khó vì nó trái tự nhiên; nhưng lý lẽ của tướng quân thì quá xác đáng, căn cứ vào sự thật hiển nhiên. Và một khi được tự do hành động và toàn quyền quyết định công việc của mình thì tự khắc các vị hôn thê buộc phải phát huy trí lực của mình và công việc sẽ được tiến hành một cách sôi nổi vì nó đã được mở đầu một cách hào hứng, không có chuyện õng ẹo, lừng khừng, vớ vẩn; bố mẹ chỉ còn có việc giám sát chặt chẽ nhưng kín đáo nữa mà thôi nhằm tránh một sự lựa chọn kỳ quặc hoặc một biểu hiện trái tự nhiên nào đó, rồi sau đó, chớp thời cơ thuận lợi mà hỗ trợ hết mình và chỉ đạo công việc bằng mọi ảnh hưởng có thể có. Cuối cùng, phải nói rằng tài sản và vị thế xã hội của gia đình họ mỗi năm một tăng tiến theo cấp số nhân; do đó, thời gian càng trôi đi thì các tiểu thư càng sáng giá hơn, thậm chí với tư cách những vị hôn thê. Nhưng giữa những yếu tố hiển nhiên này còn nổi lên một yếu tố có phần đặc biệt: Cô con gái đầu lòng Aleksandra cứ như bất thình lình (như vẫn thường thấy trong mọi trường hợp tương tự) thành một cô nàng quá tuổi hai nhăm. Hầu như đúng vào thời điểm đó thì Afanasi Ivanovits Toski, một bậc thượng lưu, một người có quan hệ rộng rãi trong tầng lớp trên và rất mực giàu sang, lại cảm thấy bùng lên cái nguyện vọng xa xưa của chính mình là muốn lập gia đình. Đó là một quý ông năm mươi nhăm tuổi, tính tình tao nhã, có thị hiếu tinh tế khác thường. Ông muốn lập gia đình một cách thật đàng hoàng; ông vốn là người biết thẩm định cái đẹp một cách cực kỳ sành sỏi. Vì là người đã ít lâu có quan hệ quá thân tình với tướng Epantsin, nhất là trong sự phối hợp hoạt động ngày càng chặt chẽ trong một số doanh nghiệp tài chính, ông đã trao đổi với vị tướng, gọi là để xin ngài một lời khuyên trên tinh thần bằng hữu cũng như sự dẫn dắt của ngài: liệu ông có thể ngỏ lời cầu hôn với một trong những ái nữ của ngài không? Trong dòng chảy êm đềm của đời sống gia đình tướng Epantsin đã hiện ra một khúc ngoặt rõ rành rành.

Như trên đã nói, hoa khôi trong nhà thì đương nhiên là cô út, Aglaia. Nhưng đến cả một kẻ vị kỷ đến điều như Toski cũng hiểu được rằng không nên có ảo tưởng gì về cô bé ấy, Aglaia không dành cho ông. Có thể là lòng yêu thương có phần mù quáng và tình chị em gắn bó quá mặn nồng đã khiến hai cô chị thực lòng mà nhất quyết một hai rằng trong mấy chị em, cái số của Aglaia mới thực là số sướng, số của kẻ được hưởng thú thiên đường trên trái đất, mà điều này không chút viển vông, ngay trong tầm tay với đấy thôi. Người chồng tương lai của Aglaia phải là người hoàn hảo và thành công về mọi mặt, dĩ nhiên là phải giàu có rồi. Hai cô chị thậm chí còn rủ rỉ với nhau rằng nếu cần, họ có thể nhường hết cả cho em: món hồi môn dành cho Aglaia phải thuộc hạng khổng lồ. Song thân của họ đã được biết về sự thỏa thuận ngầm giữa hai cô chị nên khi Toski xin ý kiến, hai vị hầu như đã tin chắc rằng một trong hai cô chị sẽ đáp ứng nguyện vọng của họ, nhất là khi Afanasi Ivanovits không thể là người có chuyện đắn đo về khoản hồi môn. Vốn là người rất hiểu đời, chính vị tướng đã lập tức đánh giá rất cao lời đề nghị của Toski. Do chỗ hiện nay, vì một vài lý do đặc biệt, bản thân Toski cũng đang rất thận trọng trong đường đi nước bước của mình và cũng chỉ mới đánh tiếng vậy thôi nên song thân của các cô chỉ đưa ra lời ướm hỏi các cô một cách xa xôi bóng gió. Câu trả lời nhận được, tuy cũng còn rất mơ hồ, nhưng chí ít cũng đã làm hai vị yên tâm là cô chị cả, Aleksandra, có lẽ sẽ không từ chối. Đó là một cô gái tính tình tuy cương nghị nhưng hiền hậu, thông minh và rất hòa thuận với xung quanh; cô ta thậm chí có thể lấy Toski làm chồng một cách vui vẻ, và nếu đã hứa là cô ta sẽ giữ lời. Cô không chuộng hình thức, không những không phải lo là cô có thể gây chuyện phiền hà, có hành vi tráo trở nọ kia, mà thậm chí cô còn có thể làm cho cuộc sống trở nên bằng lặng yên bình. Cô rất đẹp, tuy thực tình không quyến rũ bao nhiêu. Liệu Toski còn mong muốn gì hơn?

Tuy nhiên, mọi việc vẫn đang trong giai đoạn thăm dò. Như trong chỗ bạn bè thân thiết, Toski và vị tướng giao ước với nhau là cùng tránh bất cứ bước đi chính thức và quyết định nào một cách nóng vội. Song thân của các cô thậm chí cũng chưa đi đến chỗ thật cởi mở với các con trong câu chuyện khó nói này; vậy mà mối bất hòa dường như đã phát sinh: Tướng quân phu nhân Epantsin, người mẹ trong gia đình, không hiểu sao đã tỏ ý bất bình, và như vậy thì gay go quá. Đã xuất hiện một tình tiết có khả năng làm nhiễu loạn tất cả, một sự việc lạ lùng rối rắm có thể làm hỏng bét mọi việc.

Các “sự việc” lạ lùng rối rắm đó (theo cách nói của Toski) đã khởi nguồn từ rất lâu rồi, những mười tám năm về trước. Bên cạnh một trong những trang ấp cực kỳ giàu có của Afanasi Ivanovits ở một tỉnh miền Trung là một địa chủ nghèo xơ xác, chủ một trang ấp nhỏ, đang phải sống lay lắt trong cảnh bần hàn. Đó là một con người khác đời ở những thất bại liên tiếp và nực cười của chính mình, - một sĩ quan hưu trí, người của một dòng họ quý tộc sáng giá, về mặt này thì đúng là vượt trội Toski nhưng vẫn là người ít ai biết đến: ngài Filipp Aleksandrovits Baraskov. Cuối cùng, trong tình trạng nợ nần chồng chất và cầm cố bằng hết những gì còn lại trong tay, sau bao nhiêu lao động nhọc nhằn chẳng khác một anh mugic là bao, ngài đã kịp gây dựng được cho mình một cơ sở làm ăn nhỏ nhưng tươm tất. Chút thành tựu quá khiêm nhường đã khiến ngài phấn chấn lạ thường. Trong tâm trạng hân hoan, tràn trề hy vọng, ngài bỏ nhà lên huyện lỵ mấy ngày với mục đích gặp mặt và biết đâu còn thỏa thuận dứt khoát được đôi điều với một trong những chủ nợ chính của mình. Ngài ở thành phố đến ngày thứ ba thì gã đốc công của ngài đã phi ngựa từ làng ra thành phố tìm ngài: Với một bên má bị bỏng rộp, râu cằm thì cháy rụi, gã báo cho ngài biết là “nhà cửa cháy hết rồi”, vừa cháy hôm qua, vào đúng giữa trưa, mà “phu nhân cũng chết cháy rồi, nhưng các tiểu thư thì may phúc vẫn không sao”. Cái tin sét đánh này thì ngay cả một kẻ đã “dạn đòn số phận” như Baraskov cũng không còn chịu nổi; ngài đã phát điên và một tháng sau thì mất ngay trong cơn sốt. Cái cơ ngơi đã ra tro cùng với cánh mugic vừa rã đám đều được đem hóa giá để thanh lý nợ. Hai cô bé sáu - bảy tuổi con nhà Baraskov được Afanasi Ivanovits Toski vốn tính hào hiệp đã thương tình nhận về cho ăn học. Hai bé được nuôi dạy cùng với con cái viên quản lý của Afanasi Ivanovits, một công chức hưu trí có gia đình đông đúc và là người Đức.

Chẳng bao lâu chỉ còn lại mỗi một cô bé là Nastia (Nastasia), còn cô em đã chết vì bệnh ho gà; Toski đã mau chóng quên đứt cả hai cô bé, thời gian đó ông đang sống ở nước ngoài. Năm năm sau, nhân có dịp đi qua, Afanasi Ivanovits chợt có ý định tạt vào trang ấp của mình và bỗng nhận ra trong ngôi nhà thôn dã của mình một bé gái duyên dáng trạc mười hai tuổi hoạt bát, xinh xắn, thông minh và đầy triển vọng trở nên một trang sắc nước hương trời; về mặt này thì Afanasi Ivanovits là một tay sành sỏi miễn chê. Lần đó, ông chỉ lưu lại có mấy ngày trong trang ấp nhưng cũng đã kịp thu xếp được đôi ba việc; việc giáo dục cô bé đã được thay đổi một cách đáng kể: Ông đã cho mời một nữ gia sư khả kính đã luống tuổi, người Thụy Sĩ, rất giàu kinh nghiệm trong việc dạy dỗ các tiểu thư khuê các, một người có học vấn cao, chuyên dạy các môn khoa học khác nhau ngoài môn tiếng Pháp. Bà giáo dọn đến ở hẳn trong ngôi gia trang vì chương trình giáo dục bé Nastia đã có quy mô lớn gấp nhiều lần. Chương trình đã kết thúc sau đúng bốn năm; bà giáo rút, nhưng lại có một bà lớn tìm đến với Nastia, đó cũng là một nữ địa chủ và cũng là bạn láng giềng về trang ấp của ông lớn Toski, nhưng ở một tỉnh xa, và bà lớn đã đón Nastia về nhà theo yêu cầu và ủy thác của Afanasi Ivanovits. Trong cái trang ấp nhỏ bé đó cũng đã có một nếp nhà xinh xinh mới cất; đồ đạc trong nhà bày biện rất sang, còn ngôi làng nhỏ bé cũng có một cái tên kỳ thú, hẳn là có ngụ ý: thôn Hoan lạc. Bà địa chủ đưa ngay Nastia vào nếp nhà yên tĩnh đó, và vì bà là một góa phụ không con, chỉ ở một mình cách đó có một dặm, nên bà cũng dọn sang ở với Nastia. Bên cạnh Nastia đã xuất hiện bà lão nô tài và một nữ tỳ trẻ tuổi nhưng thạo việc. Trong nhà có không ít các loại nhạc cụ, một thư viện gia đình dành cho các bé gái, tranh vẽ, tranh in tay, bút chì, bút vẽ, bột màu, một con chó cảnh ngộ nghĩnh, và hai tuần sau đó, đích thân Afanasi Ivanovits đã xuất đầu lộ diện… Từ đó, ông tỏ ra yêu thích lạ lùng cái ngôi làng vùng thảo nguyên heo hút đó của mình, hè nào ông cũng về chơi đến hai, thậm chí ba tháng, và một thời gian khá dài, những bốn năm, đã trôi qua thật êm đềm hạnh phúc, ý vị thanh tao là thế.

Một lần kia, vào một buổi chớm đông, đã bốn tháng kể từ ngày Afanasi Ivanovits về thôn Otradnoe (Hoan lạc) nghỉ hè (riêng lần đó ông chỉ nghỉ có hai tuần), bỗng dậy lên tin đồn, nói đúng hơn là tin đồn đã đến tai Nastasia Filippovna: Ở Petersburg, Afanasi Ivanovits đang rục rịch kết hôn với một cô nàng xinh đẹp, giàu có, thuộc hàng trâm anh thế phiệt, - tóm lại, ông đang đi một nước cờ lợi hại, hứa hẹn vinh quang lừng lẫy. Về sau, lời đồn đã tỏ ra không hoàn toàn chính xác: Đám cưới lúc bấy giờ hãy còn đang trong dự kiến, mọi chuyện vẫn đang rất mơ hồ, nhưng dù sao từ thời điểm đó, một bước ngoặt kinh hồn đã diễn ra trong số phận Nastasia Filippovna. Cô bỗng tỏ ra quả quyết lạ thường và biểu lộ một tính cách rắn rỏi không ai ngờ tới được. Không nghĩ ngợi nhiều, cô bỏ lại nếp nhà thôn dã của mình và bất đồ xuất hiện ở Petersburg, đơn thương độc mã đâm bổ đến trước mặt Toski. Người này kinh ngạc quá, toan lên giọng thế này thế khác nhưng bỗng nhận ra ngay, hầu như ngay từ tiếng đầu tiên, là phải hủy hết cái mớ ngôn từ, giọng điệu, tiết tấu du dương của những câu chuyện êm tai và bay bổng mà mãi đến nay người đã vận dụng thành công đến thế, hủy hết mọi lý lẽ - hủy hết, hủy hết, hủy hết! Giờ đây, ngồi trước mặt người đã là một người nữ hoàn toàn khác, không hề giống cái cô nàng quen thuộc bấy nay mà ông mới tạm chia tay hồi tháng bảy vừa rồi ở thôn Hoan lạc.

Người nữ này mới lạ trước hết là ở chỗ đã tỏ ra hiểu biết quá nhiều, nhiều đến mức người đối thoại phải vô cùng sửng sốt, không hiểu cô nàng đã kiếm đâu ra những kiến thức này, đã nghiền ngẫm ra sao để có được những khái niệm chính xác đến thế. (Chẳng lẽ lại chỉ do đào bới ở cái thư viện gia đình dành cho con gái ấy?) Chẳng những thế, cô nàng thậm chí còn tinh thông luật pháp và am hiểu sự đời, nếu không phải là toàn cõi thế gian thì chí ít cũng là đôi ba dòng sự kiện trên thế giới; hai nữa, đây hoàn toàn không phải là cái tính cách trước đây đầy những rụt rè, e ấp đến khó hiểu của một người con gái cấm cung lúc thì nhí nhảnh ngây thơ một cách đáng yêu, lúc thì âu sầu, trầm mặc, ngạc nhiên, nghi hoặc, nước mắt dâng tràn và thảng thốt lo âu.

Không: đây là một con quái vật kỳ dị đang cười toáng lên trước mặt Toski, đang xỉa xói ông bằng lời lẽ mỉa mai cay độc, đây là kẻ đã tuyên bố thẳng thừng rằng mình không bao giờ có một chút tình cảm nào đối với ông ngoài sự khinh miệt đến cùng, khinh miệt đến lộn mửa, sự khinh miệt đến với mình ngay sau phút bàng hoàng đầu tiên. Người đàn bà mới lạ đó đã nói trắng ra là mình thật dửng dưng cho dù ông có lấy vợ ngay bây giờ và lấy ai đi chăng nữa, nhưng mình đã đến để ngăn cản cuộc hôn nhân này, mà không ngăn cản vì tức giận mà chỉ vì mình muốn thế, và như vậy là phải thế, - “đấy, dù chỉ để bỡn cợt ngài cho hả dạ, vì giờ đây rút cục tôi đang muốn bỡn cợt ngài”.

Chí ít nàng cũng đã thể hiện được thái độ của mình như vậy, có lẽ nàng vẫn chưa nói hết. Nhưng trong lúc cô nàng Nastasia Filippovna mới lạ đang mặc sức nói cười như vậy thì Afanasi Ivanovits cứ lặng thinh, nghiền ngẫm về sự việc này và cố sắp xếp lại vài ba ý nghĩ tản mạn của mình. Ông nghiền ngẫm khá lâu, ngót hai tuần lễ; nhưng cũng chỉ sau hai tuần ông đã có quyết định rõ ràng. Vấn đề là ở chỗ Afanasi Ivanovits lúc này tuổi đã ngót năm nhăm, đường đường là một bậc cao sang quyền quý. Vị thế của ông trong cuộc đời và trong xã hội đã được hoàn thiện trên những nền tảng cực kỳ vững chắc từ rất lâu rồi. Bản thân con người mình, sự an lạc của chính mình được ông yêu quý hơn mọi thứ trên đời theo khuôn phép chặt chẽ của một con người mực thước. Không có bất cứ một yếu tố hủy hoại hay dao động nhỏ nhặt nào được phép làm tổn hại đến những gì đã được tạo dựng nên bằng cả cuộc đời và có được một bộ mặt tuyệt vời đến thế. Mặt khác, sự lịch lãm và con mắt tinh đời đã mách bảo Toski một cách nhanh chóng và chính xác lạ lùng rằng ông đang phải đương đầu với một sinh linh quá khác đời, một nhân vật như vậy thì chắc chắn không chỉ dọa suông mà còn làm thật và cái chính là nhân vật đó hẳn sẽ không chùn bước trước bất cứ trở lực nào, nhất là khi đã coi mọi thứ trên đời như nước chảy mây trôi, chẳng giá trị gì nên cũng đừng hòng dụ dỗ. Nhưng rõ ràng ở đây còn có một điều gì khác nữa, vẻ như tiếng nói mơ hồ của tâm hồn và của con tim, - kiểu như một niềm sầu hận mênh mang của ai kia đối với ai kia, sự tình ngang trái nào kia, bên cạnh đó là một cảm giác khinh bỉ tột độ, đúng là quá quắt, - tóm lại, một cái gì đó quá nực cười, không được phép xuất hiện trong giới mực thước và chính là hình phạt của Chúa Trời khi có thể tìm thấy nó ở bất cứ một con người mực thước nào. Dĩ nhiên, với sự giàu có và những mối quan hệ của mình, Toski có thể có ngay một biện pháp nhỏ, hoàn toàn vô tội, để tự giải thoát khỏi chuyện bực mình. Mặt khác, rõ ràng là chính Nastasia Filippovna cũng hầu như không có khả năng gây tổn hại gì, chẳng hạn như về phương diện pháp lý đi chăng nữa. Đến cả chuyện tai tiếng cô ta cũng không thể làm to chuyện vì bao giờ cũng có thể khống chế cô ta một cách dễ dàng. Nhưng tất cả những điều đó chỉ đúng trong trường hợp Nastasia Filippovna quyết định hành động như tất cả mọi người trong những trường hợp tương tự, không vượt ra ngoài giới hạn một cách quá ngông cuồng. Nhưng ở đây Toski đã tỏ ra rất tin tưởng: ông đã đoán được rằng chính Nastasia Filippovna cũng rất hiểu là mình không thể gây hại cho ai về mặt phương diện pháp lý, nhưng cô ta vẫn ấp ủ một điều gì đó trong đầu… và… trong đôi mắt long lanh. Coi rẻ mọi thứ, ghê gớm nhất là coi rẻ chính mình (phải thông minh và thâm thúy lắm mới đoán ra được ngay lúc đó là cô nàng đã từ lâu không còn quý trọng bản thân mình, và ông, một kẻ hoài nghi và một nhân vật thượng lưu đểu giả, mới tin hẳn vào cái cảm giác đó), Nastasia Filippovna sẵn sàng hủy hoại vùi dập bản thân mình, bằng án lưu đày Sibéri, bằng án tù khổ sai, miễn làm sao hạ nhục được con người mà mình cảm thấy ghê tởm, gớm ghiếc đến thế. Afanasi Ivanovits không bao giờ che giấu cái chuyện mình là kẻ nhát gan, nói đúng hơn, mình là con người mang nặng đầu óc thủ cựu. Chẳng hạn nếu như ông biết trước rằng người ta sẽ giết ông trong lễ thành hôn hoặc sẽ xảy ra một chuyện gì đại loại như thế, rất khó coi, quá nực cười và đáng tiếc cho xã hội, thì cố nhiên là ông hoảng sợ rồi, nhưng không sợ cái việc mình bị giết bị đâm hay bị thiên hạ nhổ vào mặt vân vân và vân vân… bằng cái nhục là chuyện xảy ra với mình nó trái tự nhiên và đáng buồn đến thế. Mà Nastasia Filippovna thì đúng là đã báo trước về chuyện đó rồi, cho dù vẫn chưa đả động gì đến cả; ông biết rằng cô ta quá hiểu ông và đã nghiên cứu kĩ, có nghĩa là đã biết cách hạ gục ông. Nhưng vì đám cưới quả thật vẫn còn đang trong dự kiến nên Afanasi Ivanovits đã đấu dịu và nhượng bộ Nastasia Filippovna.

Còn có một tình tiết nữa đã góp phần đưa ông đến quyết định trên: Cô nàng Nastasia Filippovna này đã có một gương mặt khác trước một cách lạ lùng. Trước kia nàng chỉ là một cô bé rất xinh, còn bây giờ… Toski cứ hối tiếc mãi là mình đã nhìn ngắm những bốn năm mà vẫn không nhận ra. Thực ra đây cũng là sự kiện có nhiều ý nghĩa một khi từ cả hai phía đều bất ngờ diễn ra một bước ngoặt nội tâm. Ông cũng hồi tưởng lại những khoảnh khắc trước đây khi thỉnh thoảng những ý tưởng lạ lùng lại đến với ông trong những lần ông chăm chú nhìn vào đôi mắt ấy: Dường như trong đó đã thấp thoáng một màn đêm u huyền thăm thẳm. Ông đã nhận thấy cái nhìn kia như một lời thách đố. Hai năm nay ông cứ băn khoăn mãi về sự thay đổi sắc mặt của Nastasia Filippovna: Nó cứ bạc ra như mặt người ốm dậy nhưng quái lạ, càng như thế nom cô lại càng xinh đẹp. Hồi đầu, như các bậc trưởng giả đã từng quen thói ăn chơi, Toski cứ nhìn đời bằng nửa con mắt, cho rằng mình đã vớ được gái tơ với giá quá rẻ, mãi gần đây mới sáng mắt ra đôi chút. Dù sao, ngay từ mùa xuân năm ngoái ông đã định là chẳng bao lâu nữa ông sẽ gả Nastasia Filippovna cho một công chức tử tế và hiểu biết, làm việc ở một tỉnh khác, với đầy đủ thủ tục và một món hồi môn. (Chà, giờ đây Nastasia Filippovna cứ giễu cợt ý định này một cách dữ dằn và đáng sợ làm sao!) Nhưng lúc này, ngây ngất trước nàng Nastasia Filippovna mới lạ, Afanasi Ivanovits vẫn hy vọng rằng mình lại sẽ chiếm đoạt được con đàn bà này. Ông quyết định thu xếp cho Nastasia Filippovna ở lại Petersburg và ấn nàng vào giữa vô khối những tiện nghi choáng lộn. Không được việc này cũng chạy việc kia: Ông có thể đem Nastasia Filippovna ra mà chưng mẽ và chí ít cũng được cái danh hão trong đám quen thân. Afanasi Ivanovits rất khoái được nổi danh trong lĩnh vực này.

Cuộc sống ở Petersburg đã kéo dài được năm năm và dĩ nhiên với thời hạn đó, nhiều điều đã được xác định. Afanasi Ivanovits đã lâm vào cảnh trớ trêu: Tệ nhất là khi anh đã hèn nhát một lần thì sau đó anh sẽ không sao trở lại đàng hoàng được nữa. Ông vẫn cứ sợ hãi thế nào, thậm chí còn không biết là mình sợ cái gì, - đơn giản là sợ Nastasia Filippovna. Hai năm đầu ông cứ nghĩ là Nastasia Filippovna muốn lấy ông nhưng chẳng nói gì vì quá sĩ diện và cứ bấm bụng mà chờ được nghe ông ngỏ lời cầu hôn tử tế. Yêu sách gì mà lạ! Afanasi Ivanovits cứ chau mày mà nghĩ đến phờ râu. Nhân một dịp tình cờ khiến ông quá đỗi ngạc nhiên và không khỏi đau lòng (trái tim con người thì vẫn thế thôi!) khi bỗng ngộ ra rằng dù ông có ngỏ lời cầu hôn đi chăng nữa thì người ta cũng chẳng bằng lòng. Một thời gian dài ông không sao hiểu được điều này. Ông cảm thấy ở đây chỉ có thể giải thích là lòng kiêu hãnh của “người đàn bà hão huyền và bị nhục mạ” đã đi đến chỗ điên khùng khiến thị cảm thấy cứ gạt phăng lời mời mọc kia đi với thái độ khinh miệt còn khoái hơn là phải mãi mãi khép mình vào cái vị thế dành riêng và cố leo bằng được lên cái địa vị cao sang tột đỉnh. Tệ nhất là Nastasia Filippovna đã thành người chiếm thế thượng phong quá lớn. Nàng cũng không dễ xiêu lòng vì lợi lộc, kể cả những món lợi kếch sù, và tuy đã tiếp nhận mọi đồ đạc tiện nghi được ban tặng, nàng vẫn sống thật khiêm nhường và hầu như chẳng ky cóp được gì trong năm năm ấy. Afanasi Ivanovits đành liều lĩnh tiến hành một thủ pháp tinh vi nhằm cởi trói cho mình: Ông bắt đầu tìm cách quyến rũ nàng một cách kín đáo và tế nhị thông qua sự hỗ trợ khéo léo từ bên ngoài với hình bóng những giấc mộng vàng mà hiện thân là những hoàng thân, những sĩ quan khinh kỵ, những tham tán đại sứ quán, những nhà thơ, những tiểu thuyết gia, thậm chí là những tín đồ của chủ nghĩa xã hội - vậy mà không hề có điều gì tạo ra được chút ấn tượng nào cho Nastasia Filippovna, cứ như tim nàng đã hóa đá và tình cảm của nàng đã thui chột hẳn. Nàng quá quen thui thủi một mình, đọc sách, thậm chí còn tự học, hết lòng yêu âm nhạc. Nàng ít có quan hệ quen biết: chỉ giao du với mấy bà vợ công chức nghèo và ngộ nghĩnh nào đó, hai nữ nghệ sĩ nào đó, mấy bà già nào đó; nàng rất quý cái gia đình đông đúc của một ông giáo khả kính và người nhà ông giáo cũng rất quý nàng, vồn vã đón tiếp nàng. Tối tối thường có năm sáu người quen đến chỗ nàng, không hơn. Toski vẫn có mặt rất đều đặn. Gần đây tướng Epantsin đã tìm cách làm quen được với Nastasia Filippovna, tuy cũng không kém phần vất vả. Trong lúc đó thì một gã công chức trẻ, họ là Ferdysenko, đúng là một anh ba toác, chỉ biết lấy rượu làm vui lại làm quen với nàng một cách quá dễ dàng. Nàng còn quen một anh chàng độc đáo, họ là Ptisyn, gã này có tác phong khiêm tốn, chỉn chu, mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao, từ một kẻ bần cùng thành một đứa chuyên nghề cho vay nặng lãi. Cuối cùng là Gavrila Ardalionovits… Rút cuộc tiếng tăm kỳ lạ của Nastasia Filippovna đã định hình: Nàng đẹp như thế nào thì ai cũng biết, nhưng cũng chỉ thế thôi; không ai có gì để khoe khoang, không ai có gì để kể. Tiếng thơm đó cùng với học vấn, phong thái lịch duyệt, trí thông minh sắc sảo của nàng vô hình trung đã đưa Afanasi Ivanovits lên hàng lừng lẫy tiếng tăm. Đây cũng chính là thời điểm khởi đầu sự tham gia thiết thực và đặc biệt của tướng Epantsin vào sự kiện này.

Khi nhã nhặn ngỏ lời xin ngài một lời khuyên trên tinh thần bằng hữu đối với dự kiến nhằm vào một trong ba ái nữ của ngài, Toski cũng đã bộc bạch hết mọi nỗi niềm sâu kín một cách chân thành nhất. Toski thổ lộ rằng ông đã hạ quyết tâm cởi trói cho mình bằng mọi cách; rằng ông vẫn chưa thể yên tâm cho dù Nastasia Filippovna có tuyên bố với ông rằng rồi đây nàng sẽ hoàn toàn để yên cho ông; rằng đối với ông thì chỉ nói với nhau như thế là chưa đủ, ông cần những sự bảo đảm trọn vẹn nhất. Họ đã thỏa thuận với nhau và quyết định sẽ phối hợp hành động. Trước tiên, họ quyết định thử nghiệm phương thức mềm mỏng nhất như người ta thường nói là khơi gợi “những tiếng tơ lòng cao quý”. Hai người đã đưa nhau đến gặp Nastasia Filippovna, và Toski bắt đầu câu chuyện bằng cách nói thẳng ra cho nàng biết về tình cảnh khủng khiếp không sao chịu nổi của mình; ông buộc tội mình về mọi mặt; ông nói thực lòng rằng ông không thể lấy làm ân hận về cách ông cư xử với nàng trong buổi ban đầu vì ông là một kẻ hiếu sắc thâm căn cố đế và đã không làm chủ được mình, nhưng giờ đây ông đang muốn lập gia đình và toàn bộ số phận cuộc hôn nhân hoàn hảo và sáng giá ấy đang nằm trong tay nàng; tóm lại ông chỉ còn biết trông mong vào tấm lòng vàng của nàng thôi. Tướng Epantsin đã tiếp lời, với tư cách một người cha, và ngài đã nói với lý lẽ rõ ràng rành mạch, tránh sa vào xúc động, ngài chỉ nhắc lại rằng ngài hoàn toàn công nhận là nàng có toàn quyền quyết định số phận của Afanasi Ivanovits, ngài còn khéo léo bày tỏ ý nguyện hòa giải của chính mình, làm như số phận của cô con gái của ngài, mà có thể của cả hai cô còn lại, giờ đây cũng phụ thuộc vào quyết định của nàng. Trả lời câu hỏi của Nastasia Filippovna: “Thực ra thì mọi người muốn nàng phải làm gì?”. - vẫn với thái độ bộc trực như trước, Toski thú thật rằng ông đã sợ hãi từ năm năm trước, đến nỗi bây giờ ông cũng không thể nào yên tâm hẳn một khi Nastasia Filippovna còn chưa chịu lấy chồng. Ông còn nói ngay rằng đòi hỏi đó của ông tất nhiên là vô lý, nếu ông chưa nắm được một số lý do đặc biệt của nàng. Ông đã rất để ý và đã biết chắc rằng có một chàng trai, người của một dòng họ danh giá, một gia đình hẳn hoi tử tế, đó chính là Gavrila Ardalionovits Ivolgin, người mà nàng đã biết và tiếp chuyện tại nhà riêng, một người đã yêu nàng say đắm từ lâu và tất nhiên, đang sẵn sàng hiến dâng nửa cuộc đời mình cho niềm hy vọng duy nhất là giành được cảm tình của nàng. Chính Gavrila Ardalionovits đã thổ lộ nỗi niềm thầm kín đó với ông, Afanasi Ivanovits, và đã thổ lộ từ lâu, trên tinh thần bằng hữu, với mong muốn cất lên tiếng nói từ một trái tim trong trắng trẻ trung và điều này thì Ivan Fiodorovits, một ân nhân của chàng trai, đã được biết từ lâu. Cuối cùng, nếu như ông, Afanasi Ivanovits, không nhầm thì chính Nastasia Filippovna cũng đã thấy được tình yêu của chàng trai từ lâu, và ông có cảm tưởng rằng nàng vẫn có ý coi thường lắm! Cố nhiên ông là người khó nói những chuyện này hơn ai hết. Nhưng nếu Nastasia Filippovna vui lòng nhìn nhận một sự thật là ở ông, Toski, ngoài lòng vị kỷ và ước vọng thu xếp cuộc sống cho riêng mình còn có một đôi điều mong mỏi những gì tốt đẹp cho nàng, thì nàng sẽ hiểu là ông đã bàng hoàng, day dứt từ lâu trước sự lẻ loi đơn chiếc của nàng: Ở đây tất cả chỉ còn là một sự mù mờ khi con người đã mất hết niềm tin vào khả năng đổi mới cuộc sống, một cuộc sống mà nàng thừa khả năng tái tạo trong tình yêu và trong mái ấm gia đình nhằm hướng tới một mục đích mới. Đây là sự thui chột của những khả năng lẽ ra rất xuất sắc, là sự tự nguyện thưởng thức nỗi buồn thương của chính mình, tóm lại, đây là một cách sống lãng mạn lạ lùng không xứng đáng với trí tuệ anh minh cũng như với trái tim cao quý của Nastasia Filippovna. Sau khi nhắc lại một lần nữa rằng ông đang ở trong cái thế khó ăn khó nói hơn những người khác, ông kết luận rằng ông không thể chối bỏ niềm hy vọng là Nastasia Filippovna sẽ không đáp lại thiện chí của ông bằng sự khinh bỉ, nếu ông thể hiện ý nguyện chân thành muốn được bảo đảm cuộc sống cho nàng trong tương lai và xin biếu nàng một ngân khoản bảy mươi lăm ngàn rúp. Ông giải thích thêm rằng số tiền đó dù sao cũng đã được dành cho nàng theo di chúc của ông; tóm lại đây hoàn toàn không phải khoản bồi thường nào cả… và cuối cùng, sao lại không thể vui lòng thông cảm cho niềm mong muốn rất người của ông khi chỉ cố tìm cách làm thanh thản lương tâm vân vân và vân vân, tất cả những gì có thể nói trong những trường hợp tương tự về chủ đề này. Afanasi Ivanovits đã thao thao bất tuyệt một cách hùng hồn, tiện thể không bỏ qua một chi tiết rất đáng quan tâm là về cái khoản bảy mươi nhăm ngàn này thì đây là lần đầu tiên ông đánh bạo đề cập đến và ngay cả Ivan Fiodorovits đang ngồi kia cũng chưa từng hay biết; tóm lại là chẳng một ai hay biết.

Câu trả lời của Nastasia Filippovna đã khiến cả hai quan khách ngạc nhiên.

Chẳng những đã không còn thấy ở nàng một chút biểu hiện nào của sự mỉa mai trước kia, của thái độ thù địch và căm ghét trước kia, của tiếng cười đinh tai choáng óc mà chỉ nhớ lại thôi, đến nay Toski vẫn còn thấy lạnh xương sống, trái lại, nàng dường như quá đỗi hân hoan khi thấy rằng cuối cùng đã có thể trò chuyện với ai đó một cách thân tình cởi mở. Nàng thú thật rằng từ lâu nàng đã muốn xin một lời khuyên trên tinh thần bằng hữu mà chỉ vì sĩ diện mà nàng đã không làm thế, nhưng giờ đây băng đã tan rồi, thật chẳng còn gì tốt đẹp hơn. Lúc đầu thì chỉ có một nụ cười buồn thoáng hiện trên môi nhưng sau đó thì cười nói hoạt bát dần, nàng thú nhận rằng bão tố đã tan hẳn, không có cách nào quay lại nữa; từ lâu nàng đã có phần thay đổi cách nhìn đối với sự vật và tuy tâm tính nàng không thay đổi, nhưng dù sao nàng cũng buộc phải bỏ qua rất nhiều thứ một khi đó là sự đã rồi; cái gì đã qua thì cũng qua rồi, dĩ vãng chỉ là dĩ vãng, thành thử nàng cũng lấy làm lạ là làm sao mà Afanasi Ivanovits cứ e sợ mãi như thế được.

Rồi nàng quay về phía Ivan Fiodorovits với vẻ cực kỳ tôn kính là từ lâu nàng đã được nghe nói rất nhiều về các ái nữ của ngài và đã từ lâu quen với thái độ quý trọng họ một cách chân thành và sâu sắc. Nàng cứ cảm thấy rằng giá như mình có thể giúp ích chút gì cho các tiểu thư thì đó thật là điều hạnh phúc và đáng tự hào thay. Đúng là giờ đây nàng đang trong tâm trạng nặng nề, buồn chán vô cùng; Afanasi Ivanovits đã đoán biết được những mơ ước của nàng; nàng đang mong được hồi sinh, cho dù không được trong tình yêu đi nữa thì cũng được hồi sinh trong hơi ấm gia đình, sau khi đã tìm thấy mục đích mới; nhưng về Gavrila Ardalionovits thì nàng hầu như không thể nói gì được cả. Hình như đúng là chàng rất yêu nàng; nàng cảm thấy mình cũng có thể yêu chàng nếu có thể tin chắc vào tình cảm tha thiết của chàng; nhưng chàng còn quá trẻ cho dù có thể rất chân thành; giải quyết chuyện này không dễ. Tuy nhiên, điều nàng ưng ý nhất là chàng chịu khó làm ăn, một mình cáng đáng cả gia đình. Nàng có nghe nói chàng là con người năng nổ, tự hào, có chí tiến thủ, quyết chí lập thân. Nàng cũng nghe đồn là Nina Aleksandrovna Ivolgina, mẹ của Gavrila Ardalionovits, là một bậc nữ lưu tuyệt vời và khả kính; em gái chàng, Varvara Ardalionovna là một cô gái xuất sắc và cương nghị; nàng đã được nghe Ptisyn nói nhiều về cô ấy. Nàng nghe nói là họ đang vui vẻ chịu đựng những nỗi bất hạnh của mình; nàng rất muốn được làm quen với họ, nhưng vẫn còn có chỗ băn khoăn, không biết họ có vui vẻ đón nàng đến với gia đình họ hay không? Nói chung nàng không hề bác bỏ khả năng thành tựu của cuộc hôn nhân đó, nhưng về chuyện này đang rất cần phải suy nghĩ; nàng mong không bị mọi người hối thúc. Còn về khoản bảy mươi nhăm ngàn rúp thì Afanasi Ivanovits không việc gì phải ngại ngùng rào trước đón sau như vậy. Nàng rất hiểu giá trị của đồng tiền và tất nhiên nàng sẽ xin tiếp nhận. Nàng rất cám ơn Afanasi Ivanovits về sự tế nhị của ngài, về chỗ ngài đã không nói gì với cả vị tướng, chứ không phải chỉ có Gavrila Ardalionovits, tuy nhiên, sao chàng lại không được phép biết trước về sự việc này? Nàng không việc gì phải xấu hổ về món tiền đó khi về làm dâu nhà chàng. Bất luận thế nào nàng cũng không hề có ý định cúi đầu xin lỗi một ai, có gì mà phải xin lỗi? Nàng muốn mọi người biết rõ điều đó. Nàng sẽ không vội lấy Gavrila Ardalionovits khi chưa biết chắc rằng trong đầu chàng cũng như trong đầu mọi người trong gia đình chàng không có một ẩn ý nào về túi tiền của nàng. Bất luận thế nào nàng cũng không coi mình là người có lỗi, trong chuyện gì đi chăng nữa, và tốt nhất là hãy để cho Gavrila Ardalionovits được biết là suốt năm năm qua nàng đã sống ở Petersburg vì những lý do gì, trong những mối quan hệ thế nào với Afanasi Ivanovits và có tích cóp được nhiều của cải hay không. Cuối cùng, nếu như giờ đây nàng cũng vui lòng nhận số vốn này thì đó hoàn toàn không phải là tiền mua phấn bán hương nhơ nhuốc cho cả một đời con gái của mình, một câu chuyện mà trong đó bản thân nàng không có lỗi, mà chỉ là sự ưu ái cho một kiếp phận thiệt thòi.

Thậm chí nàng đã đi đến chỗ nóng nảy bực bội khi giãi bày những nỗi niềm này (cũng hợp lẽ tự nhiên thôi), thành thử tướng Epantsin cảm thấy rất hài lòng và cho rằng việc đã xong; nhưng vốn là kẻ đã từng bị một vố điếng người rồi nên Toski lúc này vẫn chưa tin hẳn và mãi vẫn không hết hãi hùng: liệu có rắn dưới những lùm hoa đẹp kia không? Tuy nhiên, cuộc thương thảo đã bắt đầu; điểm mấu chốt trong toàn bộ sách lược của hai ông bạn là khả năng cuốn hút của Gania đối với Nastasia Filippovna đã dần dà hé lộ và được minh chứng rõ ràng, thành thử đến Toski cũng đã đôi khi cảm thấy tin vào khả năng thành công. Trong thời gian đó thì Nastasia Filippovna cũng đã trò chuyện với Gania: lời lẽ thật nghèo nàn, hẳn là trong việc này, nét đoan trang của nàng đã bị chạm nọc. Tuy đã nhận lời tỏ tình của chàng, nàng vẫn nhất quyết rằng nàng không muốn bị ràng buộc hoàn toàn; cho đến tận ngày cưới (nếu có đám cưới), nàng vẫn được quyền nói “không”, dù đó đã là giờ chót; và Gania cũng vậy. Chẳng mấy chốc Gania đã được rỉ tai rằng sự thiếu thiện chí của cả gia đình gã đối với cuộc hôn nhân này cũng như đối với cá nhân Nastasia Filippovna hằng bộc lộ qua những cuộc đụng độ trong nhà đã đến tai Nastasia Filippovna bằng hết; bản thân nàng không đả động đến chuyện đó với gã, cho dù gã vẫn chờ đợi từng ngày. Tuy nhiên, mặc dù còn có thể kể thêm khá nhiều sự việc và tình tiết xoay quanh câu chuyện mối mai và thương thảo này nhưng chúng tôi cũng đã lướt đi, nhất là vì có một vài tình tiết còn thuộc dạng những lời đồn thổi. Chẳng hạn như Toski không biết nghe đâu được là Nastasia Filippovna đã bắt đầu giao du, không biết để làm gì nhưng rất kín, với các tiểu thư nhà Epantsin, - chuyện này thật khó tin. Ngược lại, một tin đồn khác lại được ông tin rất vô tư và sợ phát khiếp lên được: Nastasia Filippovna hình như đã biết quá rõ rằng Gania chủ trương lấy vợ chỉ vì tiền, rằng Gania là kẻ có tâm hồn đen tối, một đứa tham lam, nôn nóng, suốt đời ghen ăn tức ở và vị kỷ vô cùng, chẳng bao giờ biết đến ai; rằng Gania tuy là trước đây quả có say sưa với việc chinh phục Nastasia Filippovna đấy, nhưng khi hai ông bạn già kia đã bắt tay vào việc khai thác niềm say mê mới nhen nhóm từ hai phía đó và với động cơ vụ lợi, đã mua chuộc Gania bằng cách bán Nastasia Filippovna cho gã làm vợ hợp pháp, thì gã quay ra căm ghét nàng thậm tệ. Trong tâm hồn gã dường như đã xuất hiện sự kết hợp lạ lùng giữa đam mê và căm ghét và cho dù rút cục, sau bao nhiêu trăn trở đến mụ người, gã đã bằng lòng lấy “con đàn bà đốn mạt kia” làm vợ, nhưng vẫn nguyện với lòng là sẽ trả thù thị đến nơi đến chốn và rồi ra “sẽ biết tay nhau”, như cách nói của gã. Tất cả những điều đó hình như Nastasia Filippovna đều biết tỏng và đã ngấm ngầm tìm cách đối phó. Vốn non gan từ trước, Toski thậm chí còn không dám tiếp tục thổ lộ với Epantsin những điều lo lắng nữa; nhưng cũng có những khoảnh khắc, như một kẻ yếu đuối, ông lại phấn chấn hẳn lên và mau chóng lấy lại được tinh thần, chẳng hạn như khi thấy Nastasia Filippovna rút cuộc đã hứa với cả hai vị là vào buổi tối sinh nhật sắp tới của mình sẽ xin trả lời dứt khoát. Tuy nhiên lời đồn đại lạ lùng nhất và khó tin nhất liên quan đến chính Ivan Fiodorovits khả kính thì than ôi! Càng lúc càng tỏ ra xác thực.

Thoạt nhìn thì tất cả cứ như là chuyện nhảm, không hơn. Khó có thể tin được rằng Ivan Fiodorovits, một bậc cao niên quá ư minh mẫn và am hiểu sự đời, vân vân và vân vân, lại bị Nastasia Filippovna hớp hồn tới mức đổ quán xiêu đình như vậy. Ngài đã đặt hy vọng vào đâu trong cái chuyện này - thật khó hình dung; biết đâu còn hy vọng cả vào sự tiếp tay của chính Gania nữa. Toski chí ít cũng có phần ngờ ngợ về cái khả năng này, ông cho rằng đã có chuyện ăn ý giữa vị tướng và Gania. Tuy nhiên, như mọi người đều biết, con người ta khi đã mê mẩn mất rồi, đặc biệt là lúc đã về già thì hoàn toàn trở nên mù quáng và sẵn sàng mơ hão; hắn còn đi đến chỗ mất trí và hành động như một đứa bé con ngu ngốc, cho dù hắn vốn thuộc loại trong đầu có sỏi hẳn hoi. Người ta kháo nhau rằng vị tướng đã chuẩn bị sẵn một chuỗi ngọc trai kỳ lạ rất đắt tiền để làm quà tặng Nastasia Filippovna nhân ngày sinh nhật, đã rất hí hửng với món quà này cho dù cũng biết Nastasia Filippovna không phải là loại đàn bà trục lợi. Đêm trước ngày sinh nhật của Nastasia, ngài cứ như lên cơn sốt, tuy cũng đã khéo che giấu cảm xúc của mình. Tướng quân phu nhân Epantsin cũng đã nghe thiên hạ xôn xao về chính chuỗi ngọc trai này. Thực ra Elizaveta Prokofievna cũng đã nếm trải từ lâu cái thói phong tình của đức lang quân, thậm chí đã có phần quen với chuyện đó rồi, nhưng đến cái nước này thì không thể bỏ qua: lời bàn tán về chuỗi ngọc trai đã khiến người quá bận tâm. Tướng quân đã sớm đánh hơi được chuyện rầy rà. Ngay từ tối hôm trước cũng đã vẳng đến tai mấy lời bóng gió xa xôi; ngài linh cảm là sắp phải giải trình cặn kẽ rồi đây và sợ hết hồn hết vía. Vì lẽ đó mà ngài không hề muốn sang ăn sáng cùng với cả nhà vào cái buổi sáng mở đầu câu chuyện của chúng tôi. Trước khi chàng hoàng thân đến, ngài đã quyết định lấy nê công việc để thoái thác và lảng tránh. Đối với tướng quân, lảng tránh đôi khi cũng có nghĩa là trốn tránh vậy thôi. Dù chỉ một ngày, mà chủ yếu là tối nay thôi, ngài cũng muốn được xuôi chèo mát mái, đó phải là quãng thời gian sáng sủa không vướng víu những chuyện bực mình. Và chàng hoàng thân đã đến thật đúng lúc. “Y như sứ giả nhà trời!”. - tướng quân tự nhủ khi bước vào phòng riêng của phu nhân.