Vụ xảy ra ở khu khuôn viên nhà hòa nhạc đã gây một ấn tượng gần như hãi hùng đối với bà mẹ và các cô con gái. Xúc động và hồi hộp quá đỗi, Lizaveta Prokofievna quả thật đã bỏ khu vườn này chạy suốt cả quãng đường về nhà cùng các con gái bà. Theo chỗ bà hiểu vấn đề thì có quá nhiều điều đã xảy đến, quá nhiều điều đã lộ ra trước ánh sáng sau vụ tai tiếng này, cho nên dù đang bối rối, hãi hùng đến điều như vậy, nhưng trong trí bà đã hình thành những ý tưởng quả quyết rồi. Sau đó, ai nấy đều nhận chân được một việc bất thường đã xảy ra và may mắn làm sao, họ đã vén màn được một điều bí mật lạ thường. Mặc dù hoàng thân S. đã hết lời giải thích, cam đoan, nhưng giờ đây Evgeni Pavlyts “đã bị lộ chân tướng thấy rõ”, đã bị lột mặt nạ và mọi người đã được xác định rõ rệt về “mối dây liên lạc đương sự với người đàn bà đó”. Đó là ý nghĩ của Lizaveta Prokofievna và có lẽ của cả hai cô con gái lớn của bà. Nhưng lối kết luận đó chỉ tổ đưa đến thêm những chuyện nhức đầu khó hiểu hơn. Dù trong thâm tâm, mấy cô gái quả có bực bội vì sự hoảng hốt thái quá và thái độ trốn chạy quá lộ liễu của bà mẹ, nhưng trong lúc bối rối quá sức đó, họ cũng không dám hỏi han quấy rầy bà điều gì. Vả lại, họ có cảm tưởng rằng em gái Aglaia của họ còn biết rõ việc này hơn cả ba mẹ con họ nữa. Hoàng thân S. thì trông cũng ảm đạm như đêm ba mươi, và rất đỗi ưu tư. Suốt trên quãng đường về, Lizaveta Prokofievna không nói với ông ta một tiếng, và hình như ông ta cũng không nhận thấy điều đó nữa. Adelaida đã cố hỏi ông ta: “Họ vừa nói đến ông chú nào thế nhỉ? Đã có việc gì xảy ra tại thành Petersburg vậy?”. Nhưng ông ta chỉ lắp bắp một cách mơ hồ rằng đó chỉ là những lời hỏi thăm tin tức vậy thôi và đã hẳn đó chỉ là chuyện tầm phào. “Chà, chắc chắn là đúng thế rồi!”. - Adelaida đáp và không hỏi ông ta thêm một câu nào nữa. Aglaia thì vẫn bình thản như không và nàng chỉ mở miệng bảo rằng mọi người đi nhanh quá. Có một lần, nàng quay lại thấy hoàng thân đang rảo bước theo sau họ. Nhận thấy chàng đang nhặt bước cho kịp họ, nàng cười mai mỉa và chẳng buồn nhìn chàng nữa.

Lúc đến cửa nhà, họ gặp Ivan Fedorovits vừa từ Petersburg về ra đón họ. Ông hỏi thăm ngay về Evgeni Pavlyts. Nhưng vợ ông đã quầy quả bỏ đi qua mặt ông chẳng buồn đáp lại, và cũng chẳng buồn ngó ngàng gì tới ông hết. Nhìn sắc mặt của cô con gái và hoàng thân S., ông đoán ngay sóng gió đã nổi lên trong nhà. Vả lại, ngay trước cả biến cố này, gương mặt ông đã lộ vẻ đăm chiêu quá chừng rồi. Ông giữ lấy tay hoàng thân S. lại trước cửa và thì thầm trao đổi với ông này điều gì đó. Nhìn dáng điệu ưu tư của hai người lúc họ bước lên hiên nhà để đến gần Lizaveta Prokofievna, có thể đoán được là họ đã hay biết một tin tức gì đó khác thường. Dần hồi, mọi người quây quần nhau lại trong phòng của Lizaveta Prokofievna ở tầng trên, rốt cuộc chỉ còn mỗi mình hoàng thân ở lại dưới hiên nhà. Chàng ngồi một góc như chờ đợi điều gì, dù thực ra chàng cũng không hiểu sao chàng lại đợi ở đó nữa. Chàng cũng không định rời ngôi nhà này trước những cảnh rối ren đang diễn ra trong đó. Hình như chàng quên hết cả vũ trụ và sẵn sàng ngồi lì suốt một hai năm ở bất cứ nơi nào người ta đặt chàng ngồi. Thỉnh thoảng chàng nghe lời qua tiếng lại ồn ào trên gác vọng xuống. Chàng cũng không rõ chàng ngồi đó được bao lâu. Lúc đó đã muộn và trời đã tối hẳn. Bất thần, Aglaia bước ra hiên nhà; trông nàng bình thản dù người nàng có hơi nhợt nhạt. Nhác thấy hoàng thân, rõ ràng nàng không ngờ lại gặp chàng ngồi chết ở một xó như thế, Aglaia cười có vẻ ngượng ngập.

– Chàng làm gì ở đây thế? - Nàng hỏi và đi đến bên chàng.

Hoàng thân ngượng ngùng lúng búng mấy tiếng trong miệng và bật dậy khỏi ghế, nhưng Aglaia đã ngồi ngay xuống bên cạnh chàng, và chàng lại ngồi xuống. Nàng nhìn chàng thật nhanh nhưng chăm chú, rồi nàng nhìn ra ngoài cửa sổ như không hề nghĩ ngợi gì, xong lại nhìn hoàng thân. “Có lẽ nàng định cười thì phải, - hoàng thân nghĩ, - nhưng không phải, nếu muốn, nàng phải phá lên cười rồi”.

Sau một lúc yên lặng, nàng bảo:

– Chắc ngài muốn uống trà. Tôi sẽ cho người nhà dọn ra nhé?

– Ồ kh… không. Tôi không biết…

– Sao? Làm sao ngài lại không biết rằng ngài có muốn hay không? À này, nhân tiện xin hỏi ngài: nếu có kẻ nào thách ngài quyết đấu thì ngài sẽ làm sao? Tôi định hỏi ngài điều này từ trước kia!

– Nhưng mà… đâu có ai… Nào có ai thách đấu với tôi chứ.

– Nhưng nếu họ thách đấu thì sao? Ngài có sợ không?

– Tôi chắc rằng có… chắc là sợ lắm.

– Thật thế sao? Vậy ra ngài là một kẻ hèn chăng?

– Kh… không, chắc là không. Kẻ hèn là người sợ mà bỏ chạy, nhưng một người sợ mà không bỏ chạy thì không phải là kẻ hèn chút nào, - hoàng thân mỉm cười nói, sau một lúc suy nghĩ.

– Và ngài sẽ không bỏ chạy chứ?

– Chắc tôi sẽ không bỏ chạy đâu, - chàng nói, và rốt cuộc chàng cười trước loạt câu hỏi của Aglaia.

– Dù tôi là một cô gái, nhưng tôi cũng chẳng bao giờ chạy mặt trước bất cứ việc gì hết, - nàng bảo gần như xốn xang. - Nhưng ngài lại cười tôi và làm bộ làm tịch như thói quen của ngài, ra cái điều muốn làm cho mình trở nên hay ho hấp dẫn hơn. Nào nói thử cho tôi biết: có phải thông thường trong một cuộc thách đấu, người ta nổ súng khi cách nhau mười hai bước không? Đôi khi mười bước? Như vậy có nghĩa là chắc chắn ngài sẽ chết hay bị thương, đúng không?

– Hiếm khi người ta bắn trúng nhau trong một cuộc thách đấu.

– Sao lại hiếm? Puskin chẳng bị giết là gì đấy?

– Chắc chỉ vì rủi ro đấy thôi.

– Chẳng hề có chuyện rủi ro, đó là một cuộc quyết đấu trí mạng và ông ta đã bị hạ sát.

– Viên đạn bắn trúng ông ta quá thấp trong khi chắc chắn Dantes đã nhằm cao hơn, vào khoảng ngực hay đầu ông ta. Không ai lại cố ý bắn trúng vào chỗ đó cả, có thể viên đạn đã vô tình trúng nhằm Puskin, một lỗi lầm tác xạ vậy thôi. Những tay chuyên môn về việc đó đã bảo tôi thế.

– Còn tôi, nhân một dịp nói chuyện với một binh sĩ, ông ta có cho tôi biết rằng theo đúng quân luật, khi tập bắn, họ ngắm vào khoảng giữa thân người. Cho nên họ mới có câu: “Cứ ngay chính giữa”. Họ không được lệnh nhằm vào ngực hay vào đầu, mà phải nhằm vào giữa thân người. Sau này tôi có hỏi một viên sĩ quan và у cũng xác nhận là đúng như vậy.

– Điều đó là đúng, vì họ bắn ở tầm xa.

– Mà ngài có biết bắn không?

– Tôi chưa bao giờ bắn cả.

– Nói thế là ngài chưa biết cách nạp đạn phải không?

– Không, tôi biết cách làm việc đó như thế nào, nhưng tôi chưa bao giờ thực hành cả.

– Thế là ngài chưa biết rồi, vì đó là một động tác cần phải thực tập! Hãy nghe đây và nhớ cho kĩ nhé! Việc đầu tiên, ngài phải mua thuốc đạn tốt, phải thật khô không được ẩm ướt (điều kiện bắt buộc đấy, người ta dặn thế), nghĩa là thuốc đạn phải thật nhuyễn, thật mịn, ngài phải đòi cho bằng được loại thuốc đó, chứ không phải loại dùng để bắn súng đại bác đâu. Còn đầu đạn thì người ta bảo là ngài phải đúc lấy. Ngài có súng lục không?

– Không, tôi đâu có việc gì phải dùng súng, - hoàng thân cười nói.

– Chà, thế mà cũng nói! Vậy thì ngài phải mua lấy một cặp súng, nhớ chọn nhãn hiệu của Pháp hay của Anh ấy, họ bảo đó là những loại tuyệt hảo. Xong ngài lấy thuốc đạn đong đầy khoảng một đốt ngón tay, có lẽ là hai đốt đấy, rồi nạp vào súng. Dư còn hơn thiếu. Rồi ngài dồn miếng nỉ lót vào (người ta bảo phải có nỉ mới được, tôi cũng chẳng hiểu tại sao). Nỉ thì dễ kiếm thôi, ngài có thể tìm thấy ở một tấm nệm cũ, lắm lúc cửa cũng có lót nỉ. Sau khi đã dồn nỉ vào rồi, ngài đẩy viên đạn vào, phải cho thuốc đạn vào trước rồi đạn vào sau, nếu không là bắn không được đâu. Ngài cười gì thế nhỉ? Tôi muốn ngài tập bắn hàng ngày cho thuần tay và biết cách bắn cho trúng đích. Ngài sẵn sàng chứ?

Hoàng thân vẫn cười. Aglaia giậm chân giận dỗi. Cái vẻ nghiêm trang của nàng khi bàn một câu chuyện như thế có khiến hoăng thân ngạc nhiên đôi phần. Chàng mơ hồ cảm thấy rằng chàng phải cố mà khám phá ra một điểm nào đó, hỏi han một vài vấn đề nào đó, những vấn đề đã hẳn là phải quan trọng hơn việc nạp đạn một khẩu súng nhiều. Nhưng mọi điều đó đã vuột khỏi tâm trí chàng, đã bay đi hết chỉ còn sót lại có mỗi một điều là nàng đang ngồi bên cạnh chàng và chàng đang nhìn nàng, và lúc đó, nàng có nói chuyện gì đi nữa thì đối với chàng cũng không có gì khác.

Rốt cuộc, chính Ivan Fedorovits cũng xuống thang gác và bước ra ngoài hiên. Ông ta định đi đâu đó và chau mày ra vẻ ưu tư nhưng quả quyết lắm.

– A, Lev Nikolaevits! Bạn đấy ư? Bạn đi đâu bây giờ đây? - Ông tướng hỏi, trong khi hoàng thân vẫn chưa hề nghĩ đến chuyện rời chỗ ngồi. - Nào đến đây, tôi có chuyện muốn nói cùng ngài.

– Thôi chào ngài, - Aglaia nói và đưa tay ra cho hoàng thân.

Ngoài hiên, trời đã nhá nhem tối nên hoàng thân cũng không trông thấy mặt nàng được rõ lắm. Một phút sau, lúc ngài và ông tướng ra khỏi ngôi nhà rồi, hoàng thân chợt đỏ bừng mặt và bàn tay phải nắm chặt lại.

Không hẹn mà nên, Ivan Fedorovits cùng đi một đường với chàng. Lúc đó đã muộn nhưng Ivan Fedorovits vẫn vội vã đi đến gặp một người nào để bàn chuyện gì đó. Nhưng ngay lúc ấy ông chợt bắt chuyện thật gấp với hoàng thân, chuyện ông nói hơi rời rạc và hay nhắc đến Lizaveta Prokofievna. Giá lúc đó hoàng thân chịu khó để ý hơn đôi chút, chắc chàng đã đoán được rằng trong những chuyện vòng vo mà ông tướng đang kể, hẳn ông ta muốn chàng cho ông ta biết một việc gì đó một cách tỏ tường minh bạch, nhưng không hiểu sao ông ta lại không đi ngay vào đề được. Vốn tính e thẹn, nên trí óc hoàng thân cứ để đâu đâu đến nỗi lúc đầu chàng không nghe thấy gì cả, và lúc ông tướng dừng ngay lại trước mặt chàng mà hỏi một câu thật sôi nổi, chàng đành phải thú nhận với ông ta rằng chàng chẳng hiểu một lời nào hết.

Ông tướng nhún vai.

– Sao mà mọi người đều đâm ra kỳ cục như vậy? Kỳ cục đủ thứ! - Ông tướng nói tiếp. - Tôi bảo ngài rằng, tôi chịu không hiểu nổi tư tưởng và nỗi sợ sệt của Lizaveta Prokofievna. Bà ấy mê sảng, bà ấy la lối, bà ấy bảo chúng tôi bị hổ thẹn và sỉ nhục. Mà ai sỉ nhục? Sỉ nhục làm sao? Vì ai? Lúc nào và tại cớ gì? Tôi thú nhận là tôi đáng trách. Tôi rất đáng trách móc, nhưng rồi cái điều toan tính của… của cái mụ đàn bà lộn xộn đó, cái mụ có hành vi rất tồi tệ đó thế nào rồi cảnh sát cũng chặn đứng được, sự thật thì hôm nay đây tôi định đi gặp một người để có biện pháp đối với vụ này. Nhờ chỗ bạn bè quen biết, tôi tin rằng việc này sẽ được thu xếp ổn thỏa, có thể nói là êm đẹp không một tai tiếng nhỏ nào hết. Tôi cũng công nhận rằng tương lai có thể sẽ còn xảy ra nhiều chuyện nữa, và có nhiều việc chưa thể nào cắt nghĩa được. Có một âm mưu ở đây rồi, nhưng nếu chúng ta ở đây không ai biết gì về việc ấy thì làm sao những kẻ ở chỗ khác biết được chứ? Nếu tôi không hay biết điều gì, ngài cũng không, một kẻ khác cũng không, và một người thứ năm cũng không nốt, thế thì ra ai sẽ biết đây, ngài nói thử xem? Làm sao ngài ngỡ rằng ngài có thể giải thích được điều đó nếu ngài không chịu nhận rằng một nửa sự việc đó chỉ là ảo ảnh không có thực, một ảo ảnh giống như ánh sáng trăng… hoặc giả như một hiện tượng ma quái nào khác.

– Nàng điên rồi, - hoàng thân lẩm bẩm, chàng chợt nhớ lại mọi biến cố vừa xảy ra với một cảm giác đau đớn.

– Nếu ngài chỉ nói về nàng ta thôi thì điều đó đúng hoàn toàn. Chính tôi cũng nghĩ như vậy, và ước chi tôi cứ được nghỉ yên với ý nghĩ đó. Nhưng bây giờ tôi lại thấy ý kiến của họ đúng, và tôi không tin là nàng điên nữa. Cái vụ nàng la lối về Capiton Alexeitr ngày hôm nay đã chứng tỏ quá rõ điều đó. Ở đây nàng lại giở những trò tai quái của nàng ra rồi, có nghĩa là ít ra nàng cũng có hơi đạo đức giả vì một mục đích riêng nào đó.

– Ông Capiton Alexeitr nào nhỉ?

– Trời đất, lạy Chúa tôi, Lev Nikolaevits! Vậy là ngài chẳng có nghe gì hết. Đầu tiên tôi đã nói với ngài về Capiton Alexeitr rồi mà. Tôi bối rối quá nên vẫn còn run rẩy chân tay. Vì điều đó mà hôm nay tôi đã ở lại lâu trong thành phố đấy. Thì Capiton Alexeitr Radomski, chú của Evgeni Pavlyts đó…

– Sao? - Hoàng thân kêu lên.

– Thì ông ta lấy súng tự sát sáng sớm hôm nay chứ sao, lúc bảy giờ. Một ông lão quyền cao chức trọng dường ấy! Bảy mươi năm tuổi thọ, tôn thờ khoái lạc chủ nghĩa và… đúng như lời nàng bảo… quả là công quỹ có bị thất thoát một món tiền kếch sù thật.

– Do đâu mà nàng lại…

– Lại biết được chuyện đó chứ gì? Ha ha! Ngài thấy đó, nàng vừa đến đây là đã có ngay một bộ tham mưu thường trực chung quanh rồi. Ngài cũng biết những loại người nào đến thăm nàng lúc này để “được hân hạnh làm quen” với nàng rồi. Có lẽ một ông khách nào đó đã cho nàng biết tin ấy, vì bây giờ khắp thành phố Petersburg đã hay tin đó, và nửa thị trấn Pavlovsk, hay không chừng cả thị trấn Pavlovsk đã biết cả rồi cũng nên. Nhưng nàng quả thật là tinh tế khi đưa ra nhận xét về bộ đồng phục của Evgeni Pavlyts theo chỗ tôi được nghe - và về chuyện Evgeni Pavlyts đã xoay xở nộp đơn từ chức thật đúng lúc! Thật là một nhận xét ác liệt! Không, nàng chẳng điên một mảy may nào! Tuy nhiên, tôi cũng không tin rằng Evgeni Pavlyts lại biết trước được cái tai ách đó, nghĩa là biết trước được chuyện ấy xảy ra vào lúc bảy giờ sáng ngày này. Đã chắc hẳn anh chàng có linh tính về việc ấy rồi. Nhưng tôi, tất cả chúng tôi, kể cả hoàng thân S. đều tính rằng ông cụ sẽ để lại gia tài cho chàng ta. Kinh khủng! Kinh khủng thật! Dù vậy, ngài nên hiểu cho rằng tôi không hề buộc tội Evgeni Pavlyts về bất cứ điều gì; tôi thấy không vội phải giải thích với ngài về điều đó, tuy cũng có điểm đáng ngờ. Hoàng thân S. hết sức sửng sốt về việc ấy. Mọi sự đã xảy ra thật hết sức kỳ cục!

– Nhưng hành vi cử chỉ của Evgeni Pavlyts có gì đáng nghi ngờ?

– Không có gì cả! Ông ấy cư xử rất phải lẽ. Tôi chẳng có ý bóng gió điều gì cả. Cả cái gia tài của ông ấy, tôi nghĩ, cũng vẫn còn nguyên. Đã hẳn là Lizaveta Prokofievna chẳng chịu nghe điều gì cả. Nhưng điều đáng nói ở đây là tôi không biết phải gọi làm sao cho đúng về những vụ khủng hoảng, cãi vã trong gia đình chúng tôi nữa. Lev Nikolaevits ạ, ngài quả là một người bạn của gia đình tôi, và này, ngài thử tưởng tượng xem, hình như- dù chưa có gì chắc chắn- hơn một tháng về trước, Evgeni Pavlyts đã ngỏ lời với Aglaia và rõ ràng ông ta đã bị cô bé từ chối thẳng thừng.

– Không thể như thế được! - Hoàng thân nóng nảy kêu lên.

– Sao? Ngài có biết gì về việc ấy không? - Ông tướng ngạc nhiên giật mình hỏi, ông dừng hẳn lại như mọc rễ. - Ngài thấy đó, hỡi người bạn thân ái, lẽ ra tôi không nên nói hớ với ngài nhiều điều như thế, nhưng… ngài lại là… lại là một loại người có hơi… Có phải ngài biết được một việc gì riêng chăng?

– Tôi không biết gì… về Evgeni Pavlyts cả, - hoàng thân thì thào.

– Thì tôi cũng đâu có hơn gì ngài! Thưa bạn, về phần tôi, họ cứ muốn cho tôi chết đi, họ muốn chôn tôi xuống đất và họ không chịu thấy rằng điều đó thật hết sức đau đớn đến nỗi tôi không còn chịu được nữa. Thì vừa mới có một cảnh bi đát xảy ra đó, thật là rùng rợn! Tôi nói với ngài như nói với con trai tôi vậy. Điều tồi tệ nhất là Aglaia lại có vẻ cười nhạo mẹ nó. Còn về vụ con bé cự tuyệt Evgeni Pavlyts một tháng trước đây và cái việc hai người có vẻ hơi chính thức trao đổi chuyện này nọ với nhau thì chỉ là điều phỏng đoán của hai cô chị nó đấy thôi, mà đúng chỉ là phỏng đoán thật. Nó là cái ngữ bướng bỉnh, bất thường, chả biết làm sao mà lần nữa! Tâm hồn nó cũng phóng khoáng lắm, tất cả những đức tính của con tim và trí tuệ nó cũng sáng láng vô cùng, đã hẳn như vậy rồi, nó đều hội đủ cả. Nhưng nó còn có cái tính bất thường, chanh chua nữa- nói tóm lại, đó là tâm tính của ma quỷ đầy dẫy những điều huyễn hoặc. Nó vừa mới cười vào mặt mẹ nó đây, cười cả hai cô chị nó, cả hoàng thân S. nữa, còn tôi thì khỏi kể, vì nó ít khi làm điều gì khác hơn là cười tôi, nhưng đã hẳn là tôi yêu nó, ngài cũng biết đấy, có lẽ rằng cái con quỷ con đó nó yêu tôi một cách đặc biệt cũng vì cớ như vậy, có nghĩa là nó yêu tôi hơn mọi người khác, đã rõ như vậy rồi. Mà tôi cũng dám chắc nó cũng cười nhạo ngài rồi nữa. Tôi thấy ngài với nó trò chuyện với nhau ngay sau trận bão tố ở trên hàng hiên, nó ngồi bên ngài cứ у như không hề có chuyện gì xảy ra cả.

Hoàng thân đỏ bừng mặt và nắm chặt bàn tay phải lại, nhưng chàng không nói gì cả.

– Này hỡi bạn Lev Nikolaevits thân ái, tốt lành của tôi ơi, - ông tướng nói với giọng nồng nàn, xúc động. - Tôi… và cả Lizaveta Prokofievna (dù bà ấy lại giở thói gièm pha, nhạo báng ngài, và nhạo báng cả tôi vì cớ ngài, tôi không hiểu tại sao) thế nhưng chúng tôi yêu mến ngài, chúng tôi yêu mến chân tình và kính trọng ngài, dù việc gì đi nữa, dù cục diện có làm ra sao đi nữa. Nhưng này bạn, chắc ngài cũng phải công nhận là quả kỳ bí và dễ bực thật khi nghe con quỷ con đó chợt lên tiếng… (nó cứ đứng ngạo nghễ trước mặt mẹ nó, rẻ rúng đến điều trước những câu hỏi của chúng tôi, nhất là của tôi, bởi vì, ma xui quỷ khiến sao tôi lại ngốc nghếch làm ra cái vẻ nghiêm khắc, ra cái vẻ ta là chủ gia đình, quả tôi đã làm một trò hề thật) rồi cái con quỷ nhỏ lạnh lùng đó nó mỉa mai tuyên bố rằng “cái ‘mụ đàn bà điên’ đó, nó bảo vậy đó (tôi cũng thấy lạ là nó nói у những lời của ngài: “Làm sao mà mấy người lại không thể nhìn thấy trước được điều đó chứ?”) rằng “cái “mụ đàn bà điên” đó đã nghĩ đến chuyện gả tôi cho hoàng thân Lev Nikolaevits cho bằng được, vì lý do đó, cô ta đã cố sức tống khứ Evgeni Pavlyts ra khỏi nhà ta…”, nó chỉ nói có thế, không bàn thêm gì nữa, nó chỉ cười khan rồi trong lúc chúng tôi đứng há hốc mồm ra thì nó đóng sầm cửa lại mà bước ra ngoài. Lúc đó người ta kể cho tôi nghe câu chuyện giữa ngài và nó buổi sáng hôm nay, và… này, hãy nghe đây, hỡi ông hoàng thân mến, ngài là một kẻ mẫn cảm và không dễ gì chạnh lòng tự ái. Tôi đã nhận xét thấy ngài như thế, nhưng mà… đừng giận, thế nhưng mà, lạy Chúa, nó chỉ cười nhạo ngài đấy thôi. Như một đứa trẻ con, nó cười đùa ngài vậy thôi. Vâng, đừng có giận nó làm gì, tính nó vẫn thế. Đừng có để tâm làm gì - nó chỉ muốn giễu ngài đấy thôi, nó giễu tất cả chúng tôi, chỉ vì nó thấy không có trò gì hay hơn thế nữa. Thôi, chào ngài. Ngài biết tình cảm của chúng tôi rồi đấy chứ? Những tình cảm chân thành của chúng tôi dành cho ngài đó? Đó là những tình cảm không hề phôi pha và sẽ chẳng bao giờ phai nhạt. Nhưng bây giờ, tôi phải đi đằng này đã. Chào ngài. Tôi ít khi nào cảm thấy được cởi mở can tràng như thế này (người ta thường nói như thế phải không?). Chà, hôm nay thật là một ngày đẹp trời!

Còn lại một mình nơi ngã tư đường, hoàng thân nhìn quanh quất rồi vội băng qua đường, chàng bước đến dưới một cánh cửa sổ có ánh đèn, mở mảnh giấy nhỏ chàng vẫn cầm chặt trong tay suốt lúc trò chuyện cùng Ivan Fedorovits, rồi dưới ánh sáng le lói, chàng đọc:

“Bảy giờ sáng mai, tôi sẽ đợi ngài trên chiếc ghế đá xanh ngoài công viên. Tôi đã nhất quyết tỏ bày cùng ngài một việc tối quan trọng có quan hệ trực tiếp đến ngài.

Tái bút lần nữa: Đúng chiếc ghế xanh hôm nay tôi vừa chỉ cho ngài đó. Ngài phải lấy làm tự thẹn mới được! Tôi lại bắt buộc phải viết như vậy nữa”.

Mảnh giấy hẳn đã được viết vội vàng và gấp lại sơ sài trước lúc Aglaia bước xuống hiên nhà. Với một mối xúc động vô tả có thể nói giống như là hãi hùng, hoàng thân lại siết chặt mảnh giấy trong tay rồi rời cửa sổ đó thật nhanh, thoát ra khỏi vùng ánh sáng đó như một tên trộm vừa bị một mẻ sợ khiếp vía, nhưng lúc vội vàng ra đi đó, chàng đụng ngay vào một vị đứng ngay sau lưng.

– Thưa hoàng thân, tôi đã dõi theo ngài từ nãy giờ, - vị đó nói.

– Ủa Keller, ông đó sao? - Hoàng thân ngạc nhiên kêu lên.

– Hoàng thân ơi, tôi đang đi tìm ngài đó. Tôi đợi ngài cạnh tư thất Epantsin. Dĩ nhiên là tôi không vào được. Tôi dõi theo sau ngài lúc ngài đi cùng ông tướng… Thưa hoàng thân, tôi sẵn sàng chờ ngài sai bảo. Keller sẵn sàng phục vụ ngài. Tôi sẵn sàng hy sinh tất cả, nếu cần, dù phải chết cũng cam.

– Nhưng mà… tại sao lại thế?

– Hừ, chắc chắn thế nào cũng có một cuộc thách đấu mà. Cái tên sĩ quan cấp úy Molovxov ấy, tôi biết hắn mà, dù chẳng quen hắn, hắn không chịu nhục đâu. Những kẻ như bọn tôi- nghĩa là tôi và Rogojin- hắn chỉ coi như đồ bỏ, và cũng đáng thôi, vậy nên chỉ còn có mỗi mình ngài sẽ phải đương đầu. Uống rượu thì phải trả tiền thôi, thưa hoàng thân. Tôi nghe rằng hắn đã tìm hiểu kĩ về ngài, và một vài người bạn của hắn sẽ kiếm ngài ngày mai, mà biết đâu giờ hắn đang đợi ngài ở nhà ngài rồi cũng nên. Nếu ngài cho tôi cái vinh dự được làm người phụ tá cho ngài, thì vì ngài tôi sẽ sẵn sàng đi đến giá treo cổ.[1] Chính vì việc này nên tôi đi kiếm ngài đó, hoàng thân ạ.

– Vậy là ông cũng nói về một cuộc quyết đấu nữa! - Hoàng thân nói rồi chợt phá lên cười, khiến cho Keller ngạc nhiên hết sức. Ngài cười ầm ĩ. Keller, kẻ đang háo hức chờ được hưởng giây phút sung sướng được mời làm phụ tá cho hoàng thân trong cuộc quyết đấu, suýt nổi giận vì chạm tự ái khi nhìn thấy ngài cười hể hả như thế.

– Hoàng thân ạ, nhưng mà xét cho cùng, chính ngài đã kìm tay hắn lại lúc chiều hôm nay mà. Đối với một bậc phong lưu mã thượng, không thể nào chịu nhục như thế được, nhất là ở chỗ công cộng.

– Nhưng ông ấy đã đẩy vào ngực tôi mà! - Hoàng thân kêu lên, cười lớn. - Chúng tôi không có cớ gì phải quyết đấu cả! Tôi sẽ xin lỗi, thế là xong hết. Nhưng nếu phải quyết đấu thì sẽ chiến đấu! Cứ để cho ông ấy bắn, tôi thực tâm muốn như thế mà! Ha ha! Tôi biết cách nạp đạn súng lục mà. Ông có biết tôi vừa được dạy cách nạp đạn súng lục như thế nào không? Ông có biết cách nạp đạn súng lục ra làm sao không, hở ông Keller? Đầu tiên ông phải mua thuốc đạn, loại thuốc đạn dùng cho súng lục, không ẩm ướt và không lớn hạt như loại thuốc đạn đại bác, xong rồi bắt đầu ông cho thuốc đạn vào, ông gỡ nỉ ở một cái cửa nào đó, xong rồi ông nạp viên đạn vào, nhưng không được bỏ đầu đạn vào trước thuốc đạn đâu đấy, vì nếu thế bắn sẽ không nổ. Ông nghe ra chưa, Keller? Như thế thì súng sẽ không nổ đấy. Ha, ha! Đó không phải là một cái cớ hay ho sao, hở anh bạn Keller? Này Keller ơi, tôi sắp ôm hôn bạn đây, Ha, ha ha! Làm sao mà chợt cái đã thấy bạn ở đâu lù lù xuất hiện, mặt đối mặt với hắn xế trưa hôm nay thế bạn? Lúc nào rồi đến nhà tôi chén sâm banh nhé! Chúng ta sẽ uống cho kỳ say khướt thì thôi! Ông biết không, tôi có mười hai chai sâmbanh trong hầm của Lebedev. Ông ta gạ bán cho tôi ngày hôm kia lúc tôi vừa dọn vào ở nhà ông ta, và tôi đã mua tất! Tôi sẽ mời mọi người đến thật đông! Này bạn, bạn sắp đi ngủ đấy chăng?

– Thì cũng như mọi đêm vậy mà, hoàng thân!

– Hay, vậy thì chúc bạn nằm mơ thấy mộng đẹp, ha ha!

Hoàng thân băng qua đường rồi biến dạng vào công viên, để lại Keller đứng tần ngần ở đó với mớ ý nghĩ rối bòng bong. Chưa bao giờ gã thấy hoàng thân lạ lùng như vậy, và cho đến phút này, gã cũng không tưởng nổi chàng lại như vậy được.

“Chắc ông ta lên cơn sốt rồi, vì ông ta là một kẻ mẫn cảm, mọi sự này đã ảnh hưởng đến ông là cái chắc, nhưng đã hẳn ông ta không phải là một tên hèn rồi! Loại người như ông ấy không phải là thứ chết nhát, lạy Chúa! - Keller nghĩ thầm. - Chà! Còn rượu sâm banh nữa chứ! À, chuyện này hóa ra lại hay đây! Mười hai chai, đúng một tá chứ ít sao, không tệ lắm… Cũng gọi được là một kho dự trữ khấm khá đấy! Ta dám cá là anh chàng Lebedev lại cho người nào cầm thế mấy chai rượu đó rồi chẳng sai. Chà, mà cái ông hoàng ấy cũng tử tế, điệu nghệ ghê đấy chứ, kể ra thì ta khoái cái loại người như thế. Nhưng không thể làm mất thì giờ được, nếu có rượu sâm banh thì ta phải chộp ngay lấy cơ hội mới được…”

Mà quả hoàng thân đang run rẩy trong cơn sốt thật.

Chàng lang thang một hồi lâu trong công viên tối mịt, và cuối cùng chàng “thấy mình” đang thả dọc theo một lối nhỏ phủ rợp bóng cây. Chàng vẫn còn nhớ rõ đã có dạo chàng thơ thẩn lên xuống con đường này đến ba bốn chục bận trên một hành trình xa đâu khoảng một trăm thước, giữa chiếc ghế đá và một cây đại thụ cao ngất trông rõ mồn một. Dù cố gắng đến đâu, chàng vẫn không sao nhớ được chàng đã nghĩ gì trong ít nhất suốt một giờ đồng hồ lang thang trong công viên, vào lúc đó. Tuy nhiên chàng bắt gặp mình đang nghĩ đến một điều khiến chàng phá lên cười, chàng cảm thấy buồn cười thế thôi, dù đã hẳn là chẳng có gì đáng cười cả… Chàng có cảm tưởng rằng cái ý nghĩ về một pha quyết đấu có thể xảy ra có lẽ đã hiện lên trong trí những kẻ khác hơn là Keller, cho nên cái bài học dạy chàng về cách nạp đạn súng ngắn chắc không phải là ngẫu nhiên đâu… “Nàng đi ra ngoài hiên khi ta đang ngồi ở một góc và ngạc nhiên vô kể khi thấy ta ở đó, và… nàng lại cười, lại kiểu cách mời ta uống trà, suốt lúc đó nàng đã cầm mảnh giấy ấy trong tay rồi, vậy là nhất định nàng phải biết là ta đang ngồi ngoài hiên rồi. Vậy tại sao nàng lại ngạc nhiên nhỉ? Ha, ha, ha!”.

Chàng rút mảnh giấy trong tay ra mà hôn, nhưng rồi lại ngưng ngay và chợt đăm chiêu.

“Lạ thật! Lạ thật!”. - Chàng lẩm bẩm sau đó một phút với nỗi buồn rầu: trong những giây phút chứa chan hoan hỉ, chàng luôn luôn thấy buồn rầu, chính chàng cũng không biết tại sao. Chàng chăm chú nhìn quanh và ngạc nhiên thấy mình bước đến chốn này. Mệt mỏi quá, chàng đến chiếc ghế đá ngồi xuống. Chung quanh chàng là một cõi tĩnh mịch vô cùng. Nhạc trong công viên đã tắt. Chắc không còn ai trong công viên nữa, hẳn là không rồi vì lúc đó đã mười một giờ rưỡi đêm còn gì. Đêm êm đềm, đêm đầm ấm và trong trẻo, một đêm Petersburg vào độ chớm tháng sáu, nhưng trong công viên dày đặc, rợp kín bóng cây đó, trên con đường nhỏ ngài đang đi đó, ken đặc bóng tối mịt mùng.

Giá lúc đó có ai bảo rằng chàng đang yêu, đang đắm đuối yêu, chắc chắn chàng sẽ gạt phắt đi với nỗi ngạc nhiên và chắc là còn phẫn nộ nữa là đàng khác. Hoặc nếu có ai cứ bảo rằng lá thư của Aglaia là một bức thư tình xếp đặt một cuộc hẹn hò tình tự, thì chắc chàng đã hổ thẹn đến chín người và thế cũng đủ cho chàng thách đấu với у rồi. Tất cả việc này đều hết sức chân thật và chàng không hề thoáng ngờ vực hay chấp nhận một tư tưởng “nước đôi” nào dù nhỏ nhất về chuyện cô gái này có thể yêu chàng, hay là chàng yêu nàng nữa. Nội nghĩ đến chuyện đó chàng đã xấu hổ rồi chứ đừng nói! Cái chuyện nàng có thể yêu chàng, yêu “một kẻ như chàng”, chàng thấy nó quái đản quá. Chàng chợt nghĩ rằng, giá chuyện đó mà có thật đi nữa thì cũng chỉ là một trò chơi tai ác của nàng đấy thôi, nhưng chàng đã thấy hoàn toàn dửng dưng trước mọi chuyện đó và xem nó quá tự nhiên rồi. Chàng băn khoăn tư lự về một chuyện khác hẳn cơ! Chàng hoàn toàn tin lời ông tướng vừa kích động nói với chàng trước đó, rằng nàng cười cợt mọi người, cười cả ông tướng và cười luôn cả chàng nữa. Chàng không thấy giận một li nào về chuyện đó hết; chàng quan niệm rằng sự thể nó phải như thế rồi. Điều làm cho chàng bận tâm là chuyện gặp lại nàng ngày mai đây vào lúc sáng sớm, ngồi bên cạnh nàng trên ghế đá xanh, nghe nàng dạy cách nạp đạn súng lục và ngắm nhìn nàng. Chàng không còn muốn gì nữa… Vấn đề nàng định ngỏ với chàng, cái vấn đề có liên quan thiết thân đến chàng đó cũng đã vụt qua trí chàng một đôi lần. Hơn nữa, không một thoáng giây nào chàng dám nghi ngờ về chuyện quả thật là có một “vấn đề quan trọng” thực sự, vì chuyện đó mà nàng mời chàng đến, nhưng giờ đây, chàng gạt hẳn ý tưởng đó ra khỏi tâm trí và chàng không cảm thấy một chút nào muốn nghĩ đến việc ấy nữa.

Tiếng chân lạo xạo trên lối sỏi của con đường nhỏ, khiến chàng ngẩng đầu lên. Một gã đàn ông khó nhìn được rõ mặt trong bóng tối đang tiến dần lại chiếc ghế đá và ngồi xuống cạnh chàng. Hoàng thân vội quay sang, suýt chạm phải người gã và nhận ra khuôn mặt tái xanh của Rogojin.

– Tôi biết thế nào ngài cũng quanh quẩn đây thôi. Tôi không phải tìm ngài lâu. - Rogojin lắp bắp nói qua kẽ răng.

Đó là lần đầu tiên họ gặp nhau sau cuộc chạm trán ở hành lang khách sạn. Kinh ngạc vì sự xuất hiện bất ngờ của Rogojin, hoàng thân trong một thoáng không làm sao tập trung được tư tưởng và một cảm giác đớn đau quặn thắt sống lại trong tim chàng. Rogojin biết rõ gã đã ảnh hưởng đến hoàng thân, mặc dù thoạt tiên gã có hơi lúng túng nói năng kiểu cách gượng gạo, nhưng hoàng thân vẫn nhận ngay ra rằng gã chẳng bị ảnh hưởng hay bối rối gì hết cả. Lời nói hay cử chỉ của gã có vụng về luộm thuộm đi nữa thì đó cũng chỉ là ngoài mặt thôi, trong thâm tâm gã khó lòng có gì thay đổi được.

– Sao ông lại kiếm tôi ở đây? - Hoàng thân hỏi cho có chuyện.

– Tôi nghe Keller bảo rằng ngài ra công viên… Tôi vừa mới đến nhà ngài xong. Hay, thế là tôi nghĩ… hẳn là phải thế rồi.

– Phải thế là làm sao? - Hoàng thân hỏi, chàng băn khoăn về lời nói đó.

Rogojin nhếch môi, nhưng không giải thích gì cả.

– Tôi đã nhận được thư của ngài rồi, Lev Nikolaevits ạ. Cũng chẳng ích gì… tại sao ngài lại lo phiền làm chi vậy? Tôi vừa từ nhà nàng đến với ngài đây. Nàng cứ nằng nặc đòi ngài tới thăm nàng, nàng có chuyện muốn nói với ngài. Nàng muốn gặp ngài ngay hôm nay.

– Mai tôi sẽ đến. Bây giờ tôi phải về nhà. Mà ông… ông có đi về cùng tôi không?

– Để làm chi vậy? Tôi đã nói hết với ngài những điều cần nói rồi. Chào ngài.

– Vậy là ông không ghé qua nhà được sao? - Hoàng thân nhã nhặn hỏi.

– Lev Nikolaevits, ngài thật là một kẻ lạ lùng. Người ta không khỏi kinh ngạc vì ngài. - Rogojin mỉm cười mai mỉa.

– Tại sao vậy? Tại sao bây giờ ông lại ghét bỏ tôi như thế? - Hoàng thân buồn buồn và hăm hở hỏi. - Chính ông cũng biết rằng bây giờ mọi điều ông nghĩ đều sai sự thật hết. Tuy nhiên tôi vẫn nghĩ rằng ông không ngừng oán ghét tôi, và ông có biết tại sao không? Bỏi vì ông đã toan giết tôi, thế cho nên ông không ngừng oán ghét tôi. Tôi bảo cho ông biết rằng cái ông Parfen Rogojin duy nhất mà tôi nhớ đến là người tôi đã từng trao đổi cây thập tự kết nghĩa anh em ngày xưa đó. Hôm qua, tôi đã viết thư để ông quên tất cả mọi chuyện điên rồ đó và bỏ qua đừng nhắc lại chuyện đó với tôi nữa. Tại sao ông lại lánh xa tôi? Tại sao ông lại không chìa tay ra cho tôi? Tôi bảo ông rằng tôi coi mọi chuyện xảy ra lúc ấy chỉ là chuyện điên rồ thôi, không có gì khác. Tôi hiểu rõ con người ông như thế nào vào dạo ấy, cũng như tôi biết rõ chính tôi vậy. Câu chuyện mà ông tưởng tượng trong đầu, chẳng hề có thật và không thể nào có thật được. Vậy thì tại sao giữa chúng ta lại có sự oán ghét dường này?

– Nhưng ngài thì có khi nào ngài oán ghét không chứ? - Rogojin lại cười, đáp lại câu nói nhiệt thành bất ngờ của hoàng thân. Sự thật thì gã có bước tới hai bước và hai tay bỏ ra sau lưng thật. - Lúc này thì tôi không thể nào lui tới nhà ngài được, Lev Nikolaevits ạ, - gã kết luận bằng một giọng chậm rãi, tự phụ.

– Như vậy thì ông thù ghét tôi quá rồi!

– Tôi không ưa ngài, Lev Nikolaevits ạ, như vậy thì tôi lui tới nhà ngài làm gì chứ? A, hoàng thân, ngài giống như một đứa trẻ con! Ngài muốn vòi vĩnh đồ chơi, và đòi phải có cho bằng được, nhưng mà ngài không hiểu sự đời. Ngài đã viết đủ chuyện mà ngài đương nói với tôi bây giờ đây. Ngài có nghĩ rằng tôi không tin ngài chăng? Tôi tin mọi lời ngài nói chứ, tôi biết rằng chẳng bao giờ ngài lừa tôi và sẽ chẳng bao giờ ngài làm thế cả, tuy nhiên, tôi vẫn không ưa được ngài, ở đây ngài viết rằng ngài đã quên hết mọi chuyện và chỉ còn nhớ đến người anh em Rogojin đã cùng ngài trao đổi thập tự giá chứ không phải Rogojin đã đưa dao lên toan ám hại ngài. Nhưng làm sao ngài dò biết tình cảm của tôi cho được? - Rogojin lại cười cay đắng. - Có lẽ trong suốt thời gian đó, tôi chưa hề ăn năn lần nào về việc tôi đã làm, thế mà ở đây ngài lại gửi đến tôi những lời tha thứ trong nghĩa tình huynh đệ. Có lẽ buổi tối hôm đó tôi đang nghĩ đến một việc gì khác, còn về việc đó…

– Nhưng mà ông đã quên cả nghĩ đến việc đó rồi, - hoàng thân ngắt lời. - Chắc chắn là ông quên mất rồi! Tôi dám thề quyết rằng ông đã ra ngay nhà ga và xuống thẳng Pavlovsk đây, rồi ông đi tìm nàng trong đám công chúng ngồi nghe nhạc, thế rồi ông đã gặp nàng у như những việc diễn tiến hôm nay đó. Điều ấy không làm tôi ngạc nhiên đâu! Nếu ông đã không ở trong trạng thái tâm thần chỉ nghĩ được không quá một điều thì có lẽ ông đã chẳng khua dao lên toan giết hại tôi đâu. Lúc đó tôi đã có linh tính rồi. Ngay sáng sớm hôm đó, lúc tôi nhìn thấy ông- ông có biết lúc đó trông ông giống như thế nào không? Tôi nghĩ cái lúc chúng ta trao đổi thập tự giá cho nhau là lúc cái tư tưởng đó thoạt đến với tôi. Tại sao lúc đó ông lại dắt tôi đến với mẹ ông? Có phải ông nghĩ rằng nhờ vào cách đó, ông có thể dừng tay được phải không? Không, ông không thể nào nghĩ như thế được, và ông chỉ còn cảm thấy có mỗi một điều giống như tôi vậy- lúc đó cả hai chúng ta đều có cùng một cảm giác. Nếu lúc ấy ông đã không đưa dao lên ám hại tôi (mà Chúa đã đỡ lệch đi), thì bây giờ ông sẽ nhìn tôi như thế nào đây? Dù gì đi nữa, tôi cũng đã nghi ngờ ông: như vậy là cả hai ta đều có tội cả (đừng có chau mày như thế chứ. Chà, mà bây giờ ông cười cái gì vậy?) “Tôi không hề ăn năn”, cho dù có muốn đi nữa, ông cũng không thể ăn năn, hối cải được, bởi vì ông có ưa gì tôi đâu. Đối với ông, dù tôi có vẻ hồn nhiên vô tội như một thiên thần đi nữa, ông cũng đâu có thể chịu nổi tôi trong khi ông còn nghĩ rằng nàng yêu tôi chứ không yêu ông! Đó là sự ghen tuông mà. Nhưng Parfen ơi, tôi đã suy nghĩ điều ấy suốt một tuần lễ qua, tôi sẽ nói ý nghĩ đó ra cho ông nghe. Ông có biết hiện giờ nàng yêu ông hơn bất cứ ai khác không, nàng yêu ông bằng cách càng hành hạ ông thêm, lại càng yêu ông nhiều không? Nàng sẽ không nói với ông như vậy đâu, ông phải biết cách mà nhìn ra sự việc đó. Tại sao rồi rốt cuộc, nàng cũng tính tới chuyện lấy ông? Một ngày nào đó đích thân nàng sẽ tỏ bày với ông điều này. Một vài phụ nữ họ muốn được yêu theo cách đó, đúng nàng là loại phụ nữ đó! Cái loại phụ nữ mà tâm tính ông, ái tình ông phải làm say mê được nàng! Ông có biết người đàn bà họ có thể hành hạ người đàn ông một cách tàn nhẫn, cay độc vô tả và chẳng bao giờ cảm thấy tơ mòng hối hận không? Bởi vì khi nàng nhìn ông, nàng tự nhủ rằng: “Bây giờ thì ta hành hạ chàng cho khốn khổ, khốn nạn đến chết đi được, nhưng rồi sau ta sẽ lấy tình yêu đền đáp cho chàng”.

Nghe xong những lời hoàng thân nói, Rogojin phá lên cười ngất ngưởng.

– Nhưng thưa hoàng thân, hãy nói thử có phải ngài cũng gặp phải một người đàn bà như thế rồi không? Tôi có nghe vài chuyện về ngài… Có đúng không?

– Sao?… Ông nghe chuyện gì mới được chứ? - Hoàng thân hỏi, chàng thật hốt hoảng dừng chân lại và thoắt giật mình.

Rogojin cứ cười mãi. Gã đã chú ý lắng tai nghe chuyện hoàng thân với vẻ thích thú và chắc khoái trá nữa là đằng khác: sự nhiệt thành nồng nàn và hân hoan của hoàng thân đã làm gã sửng sốt và khiến gã lên tinh thần.

– Không những tôi có nghe vài điều, nhưng bây giờ tôi còn được chứng kiến tận mắt nữa, - gã nói thêm. - Cha chả, có khi nào ngài từng nói chuyện như ngài vừa nói đó không? Mà cũng kỳ, lời lẽ ngài nói ra lại có vẻ không phải từ môi miệng ngài thốt ra chút nào. Nếu tôi không được nghe người ta nói về ngài như thế đó thì chắc tôi đã không đến đây- đến một công viên vào lúc nửa đêm như thế này đâu.

– Tôi không hiểu ông chút nào cả, Parfen Semionyts ạ.

– Nàng đã kể cho tôi nghe về ngài từ lâu lắm, bây giờ chính mắt tôi lại được thấy điều đó lúc ngài ngồi với cô gái đó nghe nhạc. Hôm qua và với lại hôm nay nữa, nàng đã thề quyết với tôi rằng, ngài yêu điên cuồng nàng Aglaia Epantsina. Thưa hoàng thân, điều đó đối với tôi cũng chẳng ăn nhập gì, đó đâu phải là việc của tôi. Nếu ngài không còn yêu nàng nữa, nàng vẫn cứ yêu ngài như thường cơ mà. Ngài có biết không, bằng mọi giá, nàng đã sắp đặt gả ngài cho cô gái ấy, nàng hứa rằng nàng sẽ làm như thế thật đó. Hề hề! Nàng bảo tôi thế này: “Không xong vụ đó thì tôi không có lấy ông đâu- ngày nào hai người đó dắt nhau đến nhà thờ, thì ngày ấy chúng ta cũng đi đến đó”. Có điều tôi không hiểu và chưa bao giờ hiểu được: đó là, thứ nhất, nàng yêu ngài hơn hết mọi sự, hai là… thế nhưng nếu nàng yêu ngài đến thế thì tại sao nàng lại muốn cho ngài lấy người khác chứ? Nàng bảo: “Tôi muốn thấy hoàng thân được hạnh phúc”. Như vậy có nghĩa là nàng yêu ngài rồi.

– Tôi đã nói và đã viết cho ông rằng nàng… không được tỉnh trí cho lắm mà, - hoàng thân bảo, chàng nghe Rogojin nói mà lòng quặn thắt, rối rắm như tơ vò.

– Có Chúa mới biết được! Có lẽ chỉ mỗi mình ngài mới nhìn lầm điều đó thôi, ông hoàng ơi. Tuy nhiên, quả nàng có ấn định ngày cưới lúc tôi đưa nàng từ buổi hòa nhạc về. Nàng nói chắc rằng chúng tôi sẽ làm lễ cưới trong vòng ba tuần lễ và có thể còn sớm hơn nữa. Nàng đã thề như thế rồi. Nàng rút cây thập giá ra mà hôn. Như vậy là bây giờ mọi việc chỉ còn tùy thuộc vào ngài đấy thôi, hoàng thân ạ! Hà hà!

– Toàn là chuyện điên rồ không mà! Điều ông đang nói với tôi đây chẳng bao giờ xảy ra cả- chẳng bao giờ! Ngày mai tôi sẽ đến thăm cả hai người, ông và nàng.

– Làm sao mà ngài có thể bảo là nàng điên được? - Rogojin hỏi. - Làm sao mà đối với mọi người thì nàng sáng suốt, tỉnh táo và chỉ điên với mỗi một mình ngài thôi? Làm sao mà nàng có thể viết mấy lá thư đó được? Nếu quả nàng điên, hẳn người ta đã nhận ra qua những bức thư đó chứ.

– Những bức thư nào? - Hoàng thân hốt hoảng hỏi.

– Thì nàng đã viết thư cho cô gái kia, và cô ấy đã đọc những bức thư đó. Ngài không biết sao? Hừ, rồi ngài sẽ biết mà. Thế nào rồi chính cô ta cũng cho ngài xem chứ chẳng không.

– Không làm sao mà tin điều đó được! - Hoàng thân kêu lên.

– A! Lev Nikolaevits này, tôi có cảm tưởng ngài vừa mới đi được vài bước trên con đường ấy, ngài vừa mới khởi hành đấy thôi. Đừng lo: Rồi ngài sẽ mau chóng thuê thám tử tư mà theo dõi nàng ngày đêm được đấy, rồi ngài sẽ biết từng đường đi nước bước của nàng, chỉ việc…

– Thôi đi! Đừng có nói như vậy nữa! - Hoàng thân kêu lên.

– Nghe đây Parfen, ngay trước khi ông đến, tôi đang thơ thẩn đi dạo ở đây và chợt tôi phá lên cười mà chẳng hiểu tại sao nữa. Vừa mới phút này đây tôi mới chợt nhớ ra ngày mai là sinh nhật tôi. Bây giờ đã sắp nửa đêm rồi. Nào chúng ta hãy đi ăn mừng ngày lễ đi! Tôi có rượu, chúng ta sẽ nâng ly cạn chén. Hãy chúc cho tôi những điều tôi không tự chúc lấy cho mình được. Tôi muốn riêng ông chúc cho tôi điều ấy, và tôi sẽ chúc ông được mọi điều hạnh phúc. Nếu ông không muốn thế thì ông hãy trả thập tự giá lại cho tôi đi. Vì ông đã không chịu trả nó lại cho tôi ngay hôm sau đó, đúng thế không? Ông có đeo nó không? Ông vẫn còn đeo thập tự giá đó chứ?

– Vâng, - Rogojin đáp.

– Vậy thì chúng ta hãy đi nào. Tôi không muốn đón chào cuộc đời mới của tôi mà thiếu bóng bạn được, vì cuộc đời mới của tôi bắt đầu ngay hôm nay đó, đúng không?

– Vâng. Ngay lúc này tôi đã thấy điều đó và tôi biết nó đã bắt đầu rồi. Tôi sẽ bảo cho nàng biết điều đó. Này Lev Nikolaevits, ngài không được bình thường lắm!

❀ ❀ ❀

[1] Cho đến năm 1894, ở Nga nghiêm cấm những cuộc thách đấu, nó chỉ dành riêng cho giới sĩ quan quân đội. Theo Luật Hình năm 1845, nếu tham gia vào những cuộc quyết đấu sẽ phải nhận những hình phạt nặng nhất.