Trước cửa hành lang bỗng hiện ra cả một đám đông náo loạn; từ phòng khách người ta cảm thấy đã có người xộc vào hành lang và vẫn còn có người xộc vào theo. Đã có tiếng đôi ba người nói, hét nhao nhao; tiếng nói, hét cũng vang lên ở ngoài cầu thang mà nghe cũng biết là cửa mở ra cầu thang không đóng. Cuộc viếng thăm tỏ ra quá đỗi lạ lùng. Mọi người đưa mắt nhìn nhau. Gania đâm bổ vào phòng tiếp tân nhưng cũng đã có mấy người ở đấy rồi.

– A, thằng Juda kia rồi! - Một giọng quen thuộc với chàng hoàng thân vang lên. - Chào ông mãnh Gania, đồ khốn kiếp!

– Đúng thằng khốn nạn rồi! - Một giọng khác phụ họa theo.

Chàng hoàng thân không nghi ngờ gì nữa: một giọng là của Rogojin, giọng kia là giọng Lebedev.

Gania cứ đứng đực ra trên ngưỡng cửa phòng khách, không ngăn cản gì ai hết, chỉ lẳng lặng đưa mắt nhìn cả một tốp mươi mười hai người lần lượt nối đuôi nhau theo Parfen Rogojin bước vào phòng. Đám người rõ rất đa dạng, nhưng không chỉ đa dạng, mà còn ô hợp nữa. Có mấy kẻ vào nhà mà cứ như đi ngoài đường, để nguyên cả áo bành tô và áo lông. Tuy nhiên cũng chẳng thấy ai say xỉn, tuy hình như ai nấy đều đã nốc đẫy. Vẻ như tất cả đều phải dựa vào nhau để vào nhà; không ai một mình có đủ can đảm, mà cả đám cứ đùn đẩy lẫn nhau. Ngay cả Rogojin là kẻ cầm đầu cũng bước đi với vẻ thận trọng, nhưng đúng là gã đã có ý đồ gì đó, vẻ ưu phiền bực bội. Những kẻ còn lại chỉ xúm vào như một dàn hợp xướng hay nói đúng hơn là một lũ a tòng. Ngoài Lebedev ra còn có anh chàng Zalyojev tóc uốn quăn, gã đã vứt áo lông ở bên ngoài hành lang và xộc vào nhà với vẻ nghênh ngang, hình dong chải chuốt áo quần bảnh bao là vậy. Tương tự như gã còn có vài bà tay có vẻ sáng nước, dáng con nhà thương lái. Có một người đóng chiếc bành tô cũ của sĩ quan; một gã lùn tịt, béo núc ních và cười luôn miệng; một gã cao to như hộ pháp, mặt khó đăm đăm, đúng là loại chỉ còn biết trông mong vào quả đấm. Một sinh viên ngành y; một gã người Ba Lan dáng bộ xun xoe bợ đỡ. Có hai phụ nữ cứ thập thò ở cửa cầu thang không dám vào nhà; Kolia đóng sập cửa lại ngay trước mũi họ, cài then lại.

– Chào ông mãnh Gania, đồ khốn kiếp! Sao, không ngờ Parfen Rogojin lại đến chơi nhà hả? - Rogojin vừa nhắc lại vừa bước đến trước cửa phòng khách và dừng lại ngay trước mặt Gania. Nhưng ngay lúc đó gã bỗng nhận ra Nastasia Filippovna trong phòng khách, ở ngay phía trước. Rõ ràng gã đã không ngờ được là có thể gặp nàng ở đây vì việc nhìn thấy nàng đã đem lại cho gã một ấn tượng khác thường; gã tái mặt đi, thậm chí còn thâm hết cả môi. - Đúng thế thật rồi! - Gã nói khẽ như tự nói với mình, lạc hẳn thần sắc. - Hóa ra là thế!… Được… Bây giờ mày sẽ biết tay tao! - Gã bất đồ nghiến răng trèo trẹo, đưa mắt nhìn Gania với vẻ điên khùng… - Chà… ghê gớm thật!…

Gã thở hổn hển, nói chẳng ra hơi. Gã tiến vào phòng khách như một cái máy, nhưng vừa bước qua ngưỡng cửa, gã đã nhìn thấy Nina Aleksandrovna và Varvara nên dừng ngay lại, vẻ ngượng ngùng bối rối, tuy vẫn đang rất hồi hộp. Theo chân gã là tay Lebedev vốn quen bám chặt lấy gã như hình với bóng, lúc này đã say mèm, rồi đến chàng sinh viên, “ông hộ pháp”, anh chàng Zalyojev cứ quay người hết trái sang phải để chào hỏi mọi người, và cuối cùng là gã béo lùn cứ len lỏi mà đi. Sự có mặt của mấy người phụ nữ đã khiến cho cả bọn có phần e ngại và hẳn chỉ làm họ cuống khi chiến sự chưa bùng nổ, chưa có cớ gì để quát hét và ra tay… Chứ đến cái nước ấy thì chẳng phụ nữ nào ngăn cản nổi.

– Sao? Ông cũng ở đây ư, hở hoàng thân? - Ngỡ ngàng trước việc bỗng dưng bắt gặp chàng hoàng thân, Rogojin ngơ ngác hỏi. - Vẫn đi ghệt như thế đấy, khiếp! - Gã thở dài khi đã quên hẳn chàng hoàng thân và quay lại nhìn Nastasia Filippovna, cứ thế mà tiến về phía nàng như bị nam châm hút.

Nastasia Filippovna cũng đưa mắt nhìn các vị khách mới đến với vẻ tò mò lo lắng.

Gania cuối cùng đã sực nhớ ra.

– Này, các vị làm ơn cho biết, rốt cuộc thế này là nghĩa lý làm sao? - Gã đưa mắt nghiêm khắc nhìn những kẻ vừa kéo vào phòng và lớn tiếng hỏi, chủ yếu là nhằm vào Rogojin. - Thưa quý ông, thiết tưởng quý ông không phải vừa xộc vào một cái chuồng ngựa, ở đây có mẹ và em gái tôi…

– Biết có mẹ và em gái ông rồi, - Rogojin nói lí nhí trong miệng.

– Biết đó là mẹ và em gái anh rồi, - Lebedev phụ họa cho phải phép.

Hẳn cho là đã đến lúc có động rồi, “ông hộ pháp” cất tiếng gầm gừ.

– Khoan, khoan đã! - Gania bỗng cất cao giọng một cách hùng hổ, cuồng loạn thế nào. - Trước hết, xin mời tất cả các vị ra tiền sảnh, còn sau đó xin cho biết…

– Hừ, còn lâu nhé! - Rogojin cười khẩy, vẻ ác hiểm và cứ đứng ì ra đấy. - Mày chưa nhận ra Rogojin sao?

– Cứ cho là tôi đã từng gặp ông ở đâu đấy rồi, nhưng…

– Thế đấy, gặp ở đâu đấy rồi! Vậy mà mới cách đây ba tháng tao đã mất với mày trên sới bạc hai trăm rúp của cha tao, ông già chết mà vẫn chưa kịp biết; mày đã lôi kéo tao, còn thằng Knif thì tráo bài. Mày không nhận ra ư? Có Ptisyn làm chứng đây này! Bây giờ cứ rút trong túi ra ba đồng rúp bạc cho mày xem thì mày sẽ bò theo cho đến tận Vasilevski đấy, - mày là cái hạng người như thế đấy! Hồn cốt của mày như thế đấy! Bây giờ tao đến để mua đứt mày bằng tiền mặt đây, đừng thấy tao đi ủng thế này mà coi thường nhé, tao có tiền đấy, ông mãnh ạ, có nhiều tiền nữa đấy, tao sẽ mua đứt mày, sẽ bỏ tiền ra mà bắt sống mày luôn… nếu muốn, tao sẽ mua cả nhà nhà mày! Mua hết! - Rogojin đã nổi xung và hình như rượu đã ngấm, càng nói càng say tợn. - Ái chà! - Gã hét lên. - Nastasia Filippovna! Xin nàng đừng xua đuổi, chỉ xin nàng nói hộ một lời thôi: nàng có bằng lòng lấy hắn hay không?

Rogojin đưa ra câu hỏi của mình như một tín đồ sầu muộn chỉ còn biết hỏi thần linh nhưng lại với lòng can đảm của một tên tử tội đã không còn gì để mất. Hắn chờ câu trả lời trong nỗi đau buồn ngày tận số. Nastasia Filippovna nhìn Gania từ đầu đến chân với ánh mắt giễu cợt và kiêu ngạo, nhưng sau khi liếc nhìn em gái và mẹ gã, nàng lại đưa mắt nhìn gã và bỗng đổi giọng:

– Hoàn toàn không, ông làm sao thế? Và lý do gì mà ông lại tính chuyện hỏi han như vậy? - Nàng đáp nhỏ nhẹ nhưng nghiêm nghị và hình như có chút ngạc nhiên.

– Không ư? Không rồi đấy!!! - Rogojin hét toáng lên, mừng quýnh. - Không thật chứ?! Thế mà người ta bảo tôi là… Chết chửa! Đấy!… Nastasia Filippovna này! Lắm người cứ bảo là cô đã làm lễ đính hôn với Gania đấy! Với hắn ư? Sao lại có thể như thế được? (Tôi bảo tất cả bọn họ như thế đấy!) Mà tôi sẽ mua hắn chỉ với giá một trăm rúp, nhưng tôi sẽ vứt cho hắn hẳn một ngàn, mà thôi, hẳn ba ngàn, cho hắn biến đi cho được việc, như thế thì dứt khoát hắn sẽ bỏ trốn ngay trước ngày cưới, để lại cô dâu còn nguyên vẹn cho tôi. Gania thì chỉ thế thôi mà, cái thằng khốn kiếp ấy! Thế nào mà hắn chả vồ ngay lấy ba ngàn! Đây, ba ngàn đây, đấy! Tao đã mang theo tiền để còn lấy giấy cam kết của mày; tao đã nói mua là mua!

– Cút khỏi đây ngay, thằng say kia! - Gania quát inh lên, mặt đỏ bừng lên rồi lại tái nhợt đi và cứ thế đổi màu.

Tiếp sau tiếng quát tháo của gã bỗng nhất loạt vang lên tiếng nói nhao nhao: Cả đám tay chân của Rogojin từ lâu đã chờ có dịp. Lebedev đang ra công cố sức thì thầm vào tai Rogojin điều gì đó.

– Đúng đấy, quan bác ạ! - Rogojin đáp. - Đúng đấy, con sâu rượu ạ! Ghê gớm thật, thôi đành phải thế thôi. Nastasia Filippovna này! - Gã la lên, đưa mắt nhìn nàng với vẻ ngây dại, e dè rồi bỗng hào hứng hẳn lên đến mức táo tợn. - Đây, mười tám ngàn rúp đấy! - Và gã vứt tạch lên chiếc bàn con ngay trước mặt nàng một cái bọc gói bằng giấy trắng, bên ngoài có buộc dây hình chữ thập. - Đấy! Và… và vẫn còn nữa đấy!

Gã không dám nói hết những gì gã đang muốn nói.

– Thôi đừng, đừng! - Lebedev lại thì thầm với gã với vẻ hốt hoảng ghê gớm; có thể đoán ra được là tay này quá hoảng trước món tiền quá lớn và cố bảo gã kia hãy ướm thử dần dần, từ một món nhỏ hơn nhiều.

– Không, ông bạn ơi, về chuyện này thì ông đúng là một thằng ngốc đấy thôi, ông chẳng biết đâu vào với đâu, mà đến tôi rõ ràng cũng ngu ngốc nốt! - Rogojin bỗng giật mình như sực nhớ ra điều gì đó khi nhận thấy ánh mắt sáng quắc của Nastasia Filippovna. - Đồ chết giẫm, tôi lại đi nghe ông có chết không cơ chứ, - gã nói thêm với vẻ thực lòng ân hận.

Nhận thấy vẻ mặt thiểu não của Rogojin, Nastasia Filippovna bỗng phá lên cười.

– Mười tám ngàn rúp cho tôi ư? Đúng là quê một cục! - Nàng bỗng nói thêm một cách ngang tàng và nhổm lên khỏi đi văng như đang định ra về. Gania lặng người đi trước toàn bộ cảnh tượng bày ra trước mắt.

– Thế thì bốn chục ngàn, bốn chục, chứ không phải mười tám nữa! - Rogojin làm ầm lên. - Ivan Ptisyn và Biskup đã hứa sẽ giao đủ bốn chục ngàn trước bảy giờ. Bốn chục ngàn! Bày cả lên bàn.

Cảnh tượng diễn ra đã đến lúc trở nên lạ lùng quái đản, nhưng Nastasia Filippovna vẫn cứ việc cười toe toét và chưa chịu bỏ về, đúng là đang cố ý kéo dài màn kịch. Nina Aleksandrovna và Varvara cũng rời ghế đứng lên và khiếp đảm, lặng lẽ chờ xem sự việc sẽ đi đến đâu; mắt Varvara long lên, còn Nina Aleksandrovna thì toàn bộ cảnh tượng ấy đã khiến người quặn thắt cả ruột gan; người run lẩy bẩy và tưởng chừng sắp ngất đến nơi.

– Nếu thế thì một trăm ngàn vậy! Ngay hôm nay tôi xin chồng đủ một trăm ngàn! Ptisyn, ông giúp tôi đi, vố này ông vớ bẫm đấy!

– Ông điên rồi! - Ptisyn vội vàng sán đến bên gã, nắm lấy tay gã và cất tiếng thì thầm. - Ông say rồi, người ta cho gọi cảnh sát bây giờ đấy. Ông có biết ông đang ở đâu không?

– Rượu nói đấy thôi, chuyện bốc phét đấy, - Nastasia Filippovna có ý muốn trêu chọc gã.

– Tôi không nói dối, sẽ có tiền mà! Chiều nay sẽ có tiền. Ptisyn, ông giúp tôi đi, phần trăm bao nhiêu tùy ý ông, cái ông chuyên nghề cắt cổ ạ, từ giờ đến chiều cố mà lo cho tôi lấy một trăm ngàn; tôi sẽ chứng minh lời tôi nói không sai! - Rogojin bỗng chốc hứng khởi hẳn lên.

– Khoan, để xem đã, thế này là thế nào, nghĩa lý làm sao? - Ardalion Aleksandrovits lúc này đã nổi cơn lôi đình thịnh nộ, ngài xộc đến bên Rogojin và đột ngột quát lên với vẻ sừng sộ. Cái kiểu bất thình lình của một ông lão từ nãy đến giờ vẫn ngồi im thin thít thì thật quá khôi hài.

Mọi người cười ồ.

– Ơ, bố này ở đâu ra vậy? - Rogojin cười ngất. - Bố ơi, theo bọn con đi, bố sẽ được say bí tỉ đấy!

– Nói ba lăng nhăng! - Kolia vừa quát vừa khóc nức lên vì xấu hổ và tức tối.

– Trong số các vị ở đây mà không có vị nào tống cổ được con đàn bà trơ trẽn kia ra khỏi đây thì lạ đấy! - Varvara bỗng kêu lên, toàn thân run bần bật vì tức giận.

– Người ta gọi tôi là con đàn bà trơ trẽn đấy! - Nastasia Filippovna phản kích với thái độ vui vẻ khinh người. - Mà tôi lại cứ như một con ngốc đã dẫn xác đến để mời họ sang chơi vào tối nay đấy! Ông xem, em gái ông cư xử với tôi như thế đấy, Gavrila Ardalionovits ạ!

Đã choáng váng mất một lúc trước cơn phấn khích của cô em rồi, bây giờ lại thấy Nastasia Filippovna lần này muốn bỏ về thật, Gania hùng hổ xông đến bên Varvara và chộp lấy tay cô với vẻ điên khùng.

– Mày làm gì vậy? - Gã vừa quát vừa trợn mắt nhìn cô cứ như muốn nghiền nát cô ngay tại chỗ. Gã đã đi đến chỗ lú lấp ruột gan, chẳng biết mô tê gì nữa.

– Tôi làm gì ấy à? Ông kéo tôi đi đâu thế này? Có phải để đi xin lỗi con kia về cái việc nó đã hạ nhục mẹ ông và đã đến để bêu riếu cả nhà nhà ông không đấy, hở cái hạng đê hèn kia? - Varvara lại quát và nhìn thẳng vào mặt anh trai với vẻ đắc thắng và thách thức.

Hai anh em cứ đứng yên một lát, bốn mắt nhìn nhau. Gania vẫn giữ chặt lấy tay em. Varvara đã cố hết sức giật mạnh tay ra đến hai lần nhưng không giật nổi. Bất thình lình cô nhổ toẹt vào mặt anh như một con điên.

– Một thục nữ phi thường đấy! - Nastasia Filippovna reo lên. - Hoan hô Ptisyn, xin chúc mừng ông!

Gania hoa hết cả mắt lên, và không còn biết đầu đuôi xuôi ngược ra sao nữa, gã tung ngay một đòn chí mạng về phía cô em. Quả đấm hẳn đã trúng ngay vào mặt cô nàng. Nhưng bỗng có một cánh tay khác chặn đứng cánh tay Gania lại.

Chàng hoàng thân đã len vào giữa hai người.

– Thôi, thôi! - Chàng nói một cách cương quyết, nhưng toàn thân cũng run lên như đang bị sốc quá nặng.

– Hóa ra lúc nào ông cũng sẵn sàng cản phá tôi hay sao ấy! - Gania buông tay Varvara ra, gầm lên, và bằng bàn tay vừa buông ra đó, gã tát như trời giáng vào mặt chàng hoàng thân trong cơn giận phừng phừng.

– Ơ kìa! - Kolia vung tay ngạc nhiên. - Ôi, lạy Chúa tôi!

Tiếng ta thán vang lên khắp xung quanh. Chàng hoàng thân mặt tái mét. Chàng nhìn thẳng vào mắt Gania bằng ánh mắt lạ lùng và trách móc; môi chàng run run và mấp máy nói không thành tiếng, méo xệch đi trong một nụ cười lạ lùng và lạc lõng.

– Đấy, cho dù tôi… nhưng cô ấy… tôi không thể không cứu cô ấy… - Cuối cùng chàng nói khẽ; nhưng bỗng không chịu nổi, chàng bỏ mặc Gania, hai tay bưng lấy mặt, bước thẳng ra góc phòng, đứng úp mặt vào tường và thốt lên bằng giọng ngắt quãng:

– Ôi, rồi ông sẽ phải lấy làm hổ thẹn biết bao về hành động của mình!

Gania đứng chết trân ra đấy như một cái xác không hồn. Kolia lao đến ôm hôn chàng hoàng thân; tiếp đến là Rogojin, Varvara, Ptisyn, Nina Aleksandrovna, mọi người cùng xúm lại, kể cả ông già Ardalion Aleksandrovits.

– Không sao đâu, không sao đâu ạ! - Chàng hoàng thân nói khẽ với từng người và vẫn nói với nụ cười lạc lõng trên môi.

– Hắn sẽ phải hối hận về hành vi của hắn! - Rogojin làm ầm lên. - Gania, cậu sẽ phải lấy làm hổ thẹn về việc đã xúc phạm một… con chiên (gã không tìm được từ nào khác) như thế! Thưa hoàng thân, bạn chí thiết của tôi, ông cứ để mấy người kia ở đấy, mặc xác họ, ra đây với bọn tôi nào! Rồi ông sẽ thấy Rogojin này yêu quý ông như thế nào!

Nastasia Filippovna cũng rất ngạc nhiên trước hành vi của Gania và phản ứng của chàng hoàng thân. Gương mặt tái nhợt và trầm tư cố hữu của nàng, một gương mặt không phù hợp chút nào với cái cười vẻ như gượng gạo vừa rồi, gương mặt ấy giờ đây rõ ràng đã ánh lên vẻ bồi hồi xúc động trước một cảm giác mới mẻ; tuy nhiên, dường như nàng vẫn không tỏ ra như vậy, và sự giễu cợt dường như lại càng gắn chặt với gương mặt nàng.

– Đúng, mình đã từng nhìn thấy khuôn mặt ông ấy ở đâu đấy rồi! - Nàng bỗng thốt lên với giọng nói đã trở nên nghiêm túc khi chợt nhớ lại câu mình vừa hỏi ban nãy.

– Cô nương thật không còn biết xấu hổ nữa! Cô nương đâu phải là người như con người mà cô nương vừa thể hiện ở đây. Không có chuyện như thế được! - Chàng hoàng thân bỗng la lên với vẻ trách móc thân tình.

Nastasia Filippovna ngạc nhiên, nàng nhếch mép cười nhạt nhưng hình như vẫn còn che giấu điều gì sau nụ cười ấy. Thoáng vẻ bối rối, nàng đưa mắt nhìn Gania và bước ra khỏi phòng khách. Nhưng chưa đi hết hành lang, nàng bỗng quay lại, bước vội đến bên Nina Aleksandrovna, nắm lấy tay người đưa lên môi.

– Tôi quả thật không phải là con người như vậy, ông ấy đoán đúng, - nàng nói nhanh và khẽ, vẻ rạo rực, mặt bỗng đỏ bừng rồi lập tức quay đi, lần này nàng rút nhanh đến nỗi không ai kịp nhận ra là nàng quay lại để làm gì. Mọi người chỉ thấy nàng đã thì thầm một câu gì đó với Nina Aleksandrovna và hình như đã hôn tay người. Nhưng Varvara đã nhìn thấy và nghe thấy hết, cô ngạc nhiên đưa mắt nhìn theo nàng.

Gania sực nhớ ra và lao theo tiễn chân Nastasia Filippovna, nhưng nàng đã ra khỏi hành lang. Gã đuổi kịp nàng ở cầu thang.

– Ông không phải tiễn đâu! - Nàng nói to. - Xin tạm biệt, tối nay gặp lại! Nhất định đến đấy nhé, ông nghe rõ rồi đấy nhé!

Gã quay lại với vẻ băn khoăn, trầm mặc; một câu đố khó càng đè nặng lên tâm hồn gã. Chàng hoàng thân cũng ngẩn ngơ… Chàng đãng trí đến mức hầu như không còn nhận ra cả cái đám a tòng Rogojin kéo qua bên cạnh và thậm chí còn xô đẩy chàng ở cửa ra vào, ùa cả ra ngoài theo Rogojin. Cả bọn đều to tiếng bàn bạc chuyện gì không rõ. Chính Rogojin thì đi với Ptisyn và đang khăng khăng giữ ý kiến của mình về một chuyện gì có vẻ quan trọng và cấp thiết lắm.

– Chú mày thua cuộc rồi, Gania ạ! - Gã hét tướng lên lúc đi qua. Gania đưa mắt lo lắng nhìn theo bọn người kia.