Stonewall Jackson và đại quân trong cuộc rút lui chậm chạp ngược thung lũng đã tiến đến hẻm núi Cedar Creek vào ngày thứ hai sau trận Kernstown. Nơi đây từng có một cây cầu, nay chỉ còn trơ lại những thanh dầm ngang cháy đen cùng một phần sàn cầu. Dòng nước bên dưới vừa lạnh, vừa sâu lại chảy xiết. Thay vì lội qua, đoàn quân đành xoay sở vượt sông trên những khúc gỗ bị cháy xém. Một đội bộ binh vừa bước đi rón rén vừa nghe văng vẳng phía sau những tiếng súng và tiếng hò hét — đó là một cuộc đột kích của kỵ binh Liên bang nhằm vào hậu quân. Vài binh sĩ do mải lắng nghe hoặc đã quá chán ngán nhịp hành quân chậm như sứa, bỗng chót rời khỏi thân cây để nhảy xuống dòng suối gập ghềnh và cuồn cuộn chảy phía dưới. Tiếng kêu la thảm thiết của họ vang lên trong tình cảnh ấy, để rồi các đồng đội phải vớt họ lên bằng lưỡi lê kèm theo những tràng cười sảng khoái.
Vào đêm ngày 26, lực lượng kỵ binh của Banks đã chiếm bờ phía bắc suối Tom's Brook. Ashby trấn giữ bờ phía nam, và giữ vững vị trí đó một cách kiên cường. Nấp sau bức bình phong an toàn, cảnh giác và dũng cảm ấy, Đại quân Thung lũng lặng lẽ và phấn chấn tiến về những mục tiêu mà vị tướng của họ đã vạch sẵn trong đầu. Đoàn quân chưa bao giờ biết trước những mục tiêu đó là gì cho đến khi thực sự đặt chân tới nơi. Gần như chắc chắn rằng, nếu ông còn sống, dẫu là một kẻ ngoan cố đi chăng nữa, thì vào những ngày trước đó, mọi thứ nhục hình khắc nghiệt nhất cũng không thể cạy được đôi môi của Stonewall Jackson nếu ông đã muốn giữ kín miệng. Trong thời gian đầu mới tiếp xúc, cả sĩ quan lẫn binh lính đã tốn không biết bao nhiêu công sức tinh vi để dò la những kế hoạch mà họ nghĩ mình có quyền được biết. Họ giăng ra những cái bẫy đầy mưu mẹo, đưa ra những lời nói tưởng chừng vô hại, dẫn dụ sang phải, dẫn dụ sang trái, vạch ra những lối đi tuyệt đẹp mà họ cứ đinh ninh sẽ dẫn thẳng đến giây phút hé lộ sự thật. Thế nhưng khoảnh khắc ấy chẳng bao giờ đến. Ông đi ngang qua, vòng qua và bước qua những cái bẫy của họ. Những sĩ quan tò mò không những chẳng thu được mảy may thông tin nào, mà còn rước lấy sự bất mãn của cấp trên. Những câu mở đầu đầy hoa mỹ rực rỡ lóe lên trong chốc lát nhờ vẻ bóng bẩy của chính nó, rồi vụt tắt. Đám lính đoán sẽ đi con đường này — họ lại đi con đường khác; dân địa phương miêu tả vẻ đẹp của ngôi làng mà họ đinh ninh sẽ là nơi dừng chân giải tán — để rồi đến chiều lại phải thọ giáo lòng hiếu khách của một thị trấn hoàn toàn khác. Các vị tướng cấp bậc trong quân ngũ tự tin phân tích rằng họ sẽ quay sang đánh Shields, hoặc tiến về phía đông qua ngõ Manassas Gap cũ để đánh tơi bời Geary, hay tiến về đông bắc để tơi bời Abercrombie. Họ chẳng làm điều nào trong cả ba hướng đó. Họ tiếp tục hành quân ngược thung lũng lên Rude's Hill gần Mount Jackson. Khoảng thời gian này, hoặc muộn hơn một chút, cả binh lính lẫn sĩ quan đều từ bỏ việc đoán già đoán non, bắt đầu ngưỡng mộ và tuân theo một cách mù quáng. Một viên trung đội trưởng, vào một buổi tối nọ, đã đem chuyện này ra bàn với nhóm ăn chung: "Nếu chúng ta còn chẳng biết, thì Banks, Shields, Frémont, Milroy, McClellan, Lincoln và Stanton chắc chắn cũng mù tịt!" Cả nhóm đăm chiêu suy nghĩ; lát sau, một người bỏ tẩu thuốc ra khỏi miệng và đáp: "Đúng thật đấy, Martin ạ! Chưa bao giờ tao nhìn nhận sự việc theo hướng đó."
Rude's Hill là một địa thế tự nhiên vô cùng vững chãi. Ở đó có nước, có rừng cây, và một khoảng đất tuyệt vời để làm bãi tập. Những chỉ thị của Jackson về bãi tập luôn mang tính minh bạch đặc trưng. "Thưa Thiếu tá: Ông phải đảm bảo chọn được một khu trại có gỗ, có nước và có bãi tập —" nhấn mạnh vào bãi tập. Tại Rude's Hill, họ thao luyện, thao luyện và thao luyện không ngừng. Mỗi buổi sáng tiếng kèn hiệu của sĩ quan trực ban vang lên, mỗi buổi sáng đều diễn ra các bài tập vận động của bộ binh, pháo binh. Lực lượng pháo binh có đôi chút nghỉ ngơi, bởi từng tốp pháo luân phiên tiến lên mười dặm để làm nhiệm vụ canh gác cho quân của Ashby, trong khi Pháo binh kỵ mã của Chew liên tục giao chiến với các tiền đồn của Liên bang. Thế nhưng bộ binh vẫn tiếp tục tập luyện, vừa tập vừa tò mò về động thái của Banks. Một tuần — hai tuần! — mà vị tướng áo xanh với mười chín nghìn quân vẫn đứng lì ở bờ bên kia suối Tom's Brook!
Bất chấp việc tập luyện khắc nghiệt, Đại quân Thung lũng đã có những ngày tháng tuyệt đẹp tại Rude's Hill. Phía dưới dòng Shenandoah cuồn cuộn chảy, ngay phía đông là dãy Massanuttens sừng sững dựng lên. Trời mưa rất nhiều, nhưng ngày qua ngày, xuyên qua lớp màn bạc hoặc thứ ánh sáng vàng vỡ òa, mùa xuân ngày càng trở nên tươi đẹp hơn. Đoàn quân rất đỗi vui mừng khi thấy mùa xuân tới. Trong sâu thẳm tâm hồn, họ cũng cảm nhận được một mùa xuân đang về; một nguồn hy vọng và nhiệt huyết trào dâng. Binh lính hầu như không coi Kernstown là một thất bại. Người ta rỉ tai nhau rằng Cụ Jack từng nói với một sĩ quan tùy tùng rằng: "Tôi có thể nói là mình hài lòng, thưa anh." Quốc hội đã gửi lời cảm ơn Đại quân Thung lũng. Và tất cả các tờ báo đều ca ngợi họ. Trận Pea Ridge ở Arkansas, vụ pháo kích Newbern ở Bắc Carolina, chiến công của tàu Merrimac ở Hampton Roads, trận Kernstown tại Thung lũng — các mặt báo lúc bấy giờ đều đưa tin như thế. Ngày qua ngày, tân binh liên tục đổ về; cùng với đó là những người đồng đội từ bệnh viện trở về hoặc vừa hết kỳ nghỉ phép. Chỉ trong vòng nửa tháng đó, quân số của Đại quân Thung lũng đã tăng lên gần sáu nghìn người.
Tại Rude's Hill diễn ra cuộc bầu cử các sĩ quan đại đội. Quá trình diễn ra sự kiện này — vô cùng kinh ngạc đối với một người lính chuyên nghiệp — đã thổi bùng vào đời sống quân ngũ ba ngày đầy phấn khích và mặn mà. Hãy tưởng tượng một dân tộc có khuynh hướng chính trị mạnh mẽ bỗng chốc hóa thành người lính; với những tị hiềm và thiện cảm rất đỗi con người, những sự ngưỡng mộ và khinh miệt; với lá phiếu trong đời sống quân ngũ cũng như ngoài đời thường; với cơ hội bơm một chút rượu sâm-panh vào sự chán chường của đời sống trại binh, và thay vì bắn đạn thật lại được đốt pháo hoa cùng pháo bánh xe; với một sự quan tâm sâu sắc mang tính cá nhân trong lòng mỗi người lính trinh sát về việc ai là người mình sẽ vâng lời trong mười hai tháng tới (nếu cuộc chiến kéo dài chừng đó) — và kết quả là một sự phá vỡ vẻ đơn điệu chẳng kém gì một trận đại chiến.
Các cuộc bầu cử được tổ chức trong những lùm cây xanh tươi mùa xuân. Ai nấy đều tin rằng sẽ có sự thay đổi; sự thay đổi đang len lỏi trong không khí! Suốt nhiều ngày trước đó, phẩm chất về hạnh kiểm, lòng dũng cảm và sự hòa nhã nói chung của bất kỳ người đàn ông nào mang trên cổ áo ba gạch, hai gạch, một gạch, hay người đeo quân hàm dải lụa hoặc dải vải thô, đều nằm trọn trong "tầm đạn bắn". Vài vị sĩ quan khi tiến lại gần một số đống lửa trại liền nhận ra các cuộc họp kín bỗng tan biến thành những buổi thảo luận vô hại của các hội trí thức bàn về Fabius Maximus hay Scipio Africanus. Một số hạ sĩ quan và binh nhất mơ về những vạch ngang thay vì quân hàm dải lụa, và một số binh nhì kỳ cựu, ý thức được công trạng của mình, đã nhìn thấy quân hàm dải vải, quân hàm dải lụa và cả vạch vàng cùng hiện ra trong một đêm đầy hạnh phúc.
Thế nhưng, khi ngày bầu cử hé lộ với ánh nắng rực rỡ và quang đãng, cùng bản hòa ca tuyệt vời của các loài chim và màn trình diễn đặc biệt từ các ban nhạc trung đoàn, khi buổi điểm quân hoàn tất, các công việc trong trại đã xong xuôi, buổi tập buổi sáng kết thúc (không hề có sự nới lỏng nào ở đây! Chỉ có đúng một ngày trong tuần mà Cụ Jack tha cho việc tập luyện, và hôm đó không phải ngày bầu cử!) và các toán lính canh miễn cưỡng lên đường, để lại lá phiếu của mình phía sau, rồi một khẩu đội pháo đã rời đi trong tiếng chửi thề để thay thế cho đội của Chew, và cuối cùng các binh sĩ cũng có thể rảnh tay để tham gia công việc, vào những buổi trò chuyện vui vẻ, những màn diễn thuyết rôm rả, việc kiểm phiếu đầy hứng khởi, và khi bầu không khí dịu mát của buổi chiều về, kết quả được công bố, người ta nhận ra có ít sự thay đổi hơn so với những gì đã tiên đoán. Suy cho cùng, hầu hết các sĩ quan đều làm tốt nhiệm vụ của mình; việc gì phải lật đổ họ một cách phũ phàng? Và các binh sĩ cũng rất hài lòng. Tại sao lại biến một người đồng anh chí cốt, một tay nấu ăn, đi săn thực phẩm và kể chuyện cừ khôi thành một kẻ khó chịu bằng cách đẩy hắn lên làm sĩ quan cơ chứ? Cứ để hắn như thế là đủ dễ thương rồi. Không phải là không có sự thay đổi nào. Vài đại đội có đại đội trưởng mới, một vài trung úy xuống chức, và có sự xáo trộn giữa các hạ sĩ quan. Tại Đại đội A thuộc Trung đoàn 65, Trung úy Mathew Coffin đã thất cử. Binh lính muốn đề cử Allan Gold lên thay thế vị trí trung úy, nhưng Allan từ chối. Anh bảo rằng anh thà làm lính trinh sát còn hơn làm trung úy — hơn nữa việc thay đổi thì có ích gì cơ chứ? Trung úy Coffin vẫn rất ổn. Chẳng phải anh ấy đã dũng cảm như một con sư tử trong trận Kernstown đó sao — và ai mà chẳng có lúc nóng giận mất khôn — và chẳng phải chúng ta sẽ rất áy náy nếu anh ấy phải viết thư về thanh minh với tiểu thư nhà ở quê nhà hay sao—? Lời thỉnh cầu cuối cùng ấy gần như đã định đoạt kết quả, bởi trái tim của những người con miền Nam chắc chắn sẽ mềm nhũn khi nghe nhắc đến bất kỳ tiểu thư nào ở quê nhà. Thế nhưng toàn bộ đám lính vùng Thunder Run đều phản đối Coffin, và chính Thunder Run đã xoay chuyển tình thế. Dù vậy, nhìn chung trong toàn quân, các sĩ quan đại đội vẫn được giữ lại, và họ được giữ lại bởi vì họ thực sự có năng lực. Cuộc bầu cử là một trò giải trí tuyệt vời, và binh lính đã hò reo trước kết quả, rồi lại lắng nghe những mệnh lệnh trong ngày từ chính những bộ vạt áo mang quân hàm quen thuộc ấy. Mặt trời lặn xuống trên một buổi lễ thắm đượm tình bằng hữu đích thực — khẩu phần đặc biệt, âm nhạc đặc biệt, những đống lửa trại rực rỡ, và giữa bữa tối với tiếng kèn điểm danh tối, mỗi trung đoàn lại tổ chức một buổi biểu diễn văn nghệ.
Trung đoàn 65 có một chương trình tuyệt vời, khi các hội tranh biện và văn học, các câu lạc bộ ca hát, nhóm chơi cờ vua và cờ tướng, các hiệp hội bài sê-lê-đơ, nhóm kịch Thespians và hội sinh viên mang chữ cái Hy Lạp đều chung tay góp sức. Sân khấu là một khoảng đất trống, mang sắc nâu tía lót đầy lá thông khô. Hai đống lửa khổng lồ ở hai bên tạo nên một thứ ánh sáng màu đồng đỏ rực rỡ. Khán giả là những người lính ngồi thành một vòng bán nguyệt lớn, ngồi rất thoải mái bởi lúc này họ đã quen với tư thế ngồi chéo chân kiểu thợ may hoặc kiểu Thổ Nhĩ Kỳ. Chỉ có tân binh mới cất công tìm những khúc gỗ hoặc hòn đá để ngồi. Khói thuốc lá bay lên nghi ngút như hương trầm.
Nhạc trưởng chính "thổi kèn lệnh". Câu lạc bộ Ca hát của Đại đội C tiến lên sân khấu với ba cây đàn ban-giô và hai cây đàn ghi-ta, cúi chào lịch sự và cất vang bài hát "Bonny Blue Flag". Tiếng vỗ tay vang dội như sấm. Một người đàn ông to lớn để râu rậm ở hàng ghế đầu cất lên giọng hát vang như đại pháo của Ashby. "Hát lại đi! Hát lại đi!" Đại đội C bèn hát bài "Listen to the Mocking Bird". Khán giả khẽ thở dài, bỏ tẩu thuốc ra khỏi miệng và hòa giọng theo —
“Lắng nghe chim nhại hót — Lắng nghe chim nhại hót....
Loài chim nhại vẫn hát ca trên nấm mồ nàng.
Lắng nghe chim nhại hót — Lắng nghe chim nhại hót....
Vẫn cất tiếng ca nơi liễu rủ u buồn.”
Những hàng thông hòa giọng cùng lời ca, những trùm cây phỉ và dòng Shenandoah đang cuồn cuộn chảy.
“Đó là vào tháng Chín dịu êm — tháng Chín — tháng Chín,
Và loài chim nhại cất tiếng ca vang dội khắp muôn nơi.”
“Khắp muôn nơi.... Nghe tuyệt thật đấy, nhưng mà chắc chắn là ảm đạm. Tiết mục tiếp theo!” Nhạc trưởng chính, với chất giọng vang khỏe, tiếp tục thông báo. “Số 2. Cuộc tranh biện. Ai sẽ là kẻ công nhận Liên minh miền Nam trước tiên, Anh hay Pháp? Kèm theo những lý do lịch sử cho hành động của cả hai nước. Nước Anh, Trung sĩ Smith. Nước Pháp, Trung sĩ Duval. — Khán giả không tham gia tranh biện dưới bất kỳ hình thức nào ngoại trừ việc đóng vai trò là bồi thẩm đoàn ở phần cuối.”
Đến phần kết, người ta quyết định bằng hình thức biểu quyết đứng lên rằng nước Anh sẽ đến trước — quả thực, Trung sĩ Smith, vốn là một giáo sư văn chương tại một ngôi trường lớn, đã tuyên bố với cử chỉ của Thánh John trên đảo Patmos rằng ông nhìn thấy đang tiến đến bờ biển chúng ta một con thuyền cánh buồm trắng mang theo tuyên bố hòa hữu của họ. “Số 3,” nhạc trưởng cất giọng ngân nga. “Ngâm thơ bởi Binh nhì Edwin Horsemanden.”
Binh nhì Edwin Horsemanden xướng tên tiết mục của mình, một bài thơ. Vài người đồng ngũ của anh tỏ vẻ bối rối. “'Oz Etaliahn?' — 'Oz Etaliahn' nghĩa là gì thế? Tiếng da đỏ Cherokee hay Choctaw đây? Giải thích cho chúng tôi nghe xem nào, Eddy. Nó là món gì để ăn — hay để uống đấy? 'Sự thật là thế, thật đáng tiếc, đáng tiếc thay, thật sự là thế' — nhưng hầu hết bọn tôi có ai được bước chân vào đại học đâu!... Ồ, một nhà hát opera cơ à! — Ở Paris, ý cậu là vậy sao? Cứ tiếp tục đi, Eddy, cứ tiếp tục đi!”
“Đó là ở Paris, tại nhà hát opera ở đó,—
Và tối hôm đó nàng trông tựa như một nữ hoàng trong sách—”
“Chưa từng thấy ai ngoài đời thực trừ trong sách bao giờ phải không?... Ừ, tao từng thấy một nữ hoàng digan một lần.... Và nữ hoàng gánh xiếc nữa.... Có một tay ở Đại đội D từng tận mắt thấy nữ hoàng nước Anh đấy, thấy rõ mồn một luôn! Bà ấy đội một chiếc mũ trùm đầu gắn mấy bông hồng phồng màu hồng quanh mặt.... Suỵt! Suỵt!”
“Trong tất cả những vở opera mà Verdi từng viết.”
“Verdi là ai thế?”
“Theo gu của tôi, hay nhất chính là 'Trovatore'.”
“'Trovatore?' Này Eddy, chẳng phải đó là tay hát khúc ca tình chiều cứ rên rỉ mãi cho đến khi người ta treo cổ hắn lên sao? Ồ, lạy Chúa, đúng thế rồi! Cả dàn hợp xướng tiếng búa đe nữa chứ! Dàn hợp xướng tiếng búa đe xuất hiện ở đoạn đó. Tiếp đi, Eddy. Bọn tôi thấy thoải mái lắm rồi đấy.”
“Và Mario”
“Hừm! Lại bị làm cho cứng họng rồi.”
“có thể xoa dịu bằng nốt nhạc nam cao
Linh hồn chốn Luyện ngục.”
Gã đàn ông to lớn râu rậm lại đứng phắt dậy lần nữa. “Tôi xin phản đối. Không có nơi nào như thế cả. Viên — viên tướng chỉ huy sẽ tống cổ hắn vào tù vì tội xuyên tạc hệ thống thiên thể đấy. Ở đây chỉ có thiên đường, địa ngục và kẻ thù mà thôi. — Yaaaaih, Yaai.... Yaaai, yaaaah, yaaaaih! Chắc chắn rồi, trung sĩ. Vui quá là vui, thưa anh. Xin đừng nhắc đến nữa, tôi xin đấy. Cứ im lặng đi là hơn!”
“Ánh trăng trên tháp ngủ êm đềm tựa tuyết trắng—”
“Chúa tôi ơi! Quả là một cục bông tuyết to đùng! Thế cái tháp không bị sập xuống à? Không á! Cậu làm tôi kinh ngạc đấy. Tiếp đi, Eddy, tiếp đi. Bọn tôi hiểu tâm lý tự nhiên của một tên sinh viên năm thứ hai mà lỵ.”
“Và ai lại không cảm thấy rung động đến lạ kỳ
Khi nghe chàng cất tiếng ca, lúc ánh đèn gas lụi dần,
'Non ti scordar di me?'”
“Cái gì thế nhỉ? Đợi một chút đã, Eddy! Để bọn tôi bắt kịp từ ngữ đã. Lúc nào tao chẳng muốn có cơ hội học tiếng Đức cơ chứ.... Nào, cậu đọc chậm lại để bọn tôi đọc lại theo nào.... Ồ hay nhỉ, sống trên đời cậu phải tự hào về tài năng ngôn ngữ của mình chứ!... Thôi được, tôi sẽ bắt đầu trước, và chúng ta sẽ bắn theo từng trung đội nhé.
“Non ti scordar di me?—“
“Chú ý! Đại đội A!”
“Non ti scordar di me?—
Non ti scordar di me?”
“Rất tốt! Chúng ta sẽ tìm hiểu nghĩa sau khi đã thuộc từ. Đại đội B!”
“Non ti scordar di me?”
“Gầm to lắm đấy, Bottom! Đại đội C!”
“Non ti scordar di me?”
“Cẩn thận đấy, kẻo Tướng Banks lại sai người qua suối Tom's Brook để hỏi xem có chuyện gì đang xảy ra đấy! Đại đội D!”
“Non ti scordar di me?”
“Đại đội D bước lên đầu lớp! Đại đội E!”
“Non ti scordar di me?”
“Cẩn thận quả thông rơi đầu đấy! Đại đội E đang rung cây kìa.... Lớp học này ngày càng đông đúc quá rồi đấy. Thôi tất cả chúng ta hãy cùng học thuộc lời đi, để Binh nhì Horsemanden còn tiếp tục phần biểu diễn của cậu ấy chứ! Chú ý, trung đoàn 65! Chuẩn bị! Ngắm! Bắn!”
“Non ti scordar di me?”
“Nào Eddy.... Ồ, đúng rồi, tiếp tục đi chứ! Cậu không được phép lừa bọn tôi kiểu đó đâu. Bọn tôi muốn biết điều gì đã xảy ra khi họ ngừng nói tiếng Đức cơ mà! Đã có chuyện gì xảy ra đâu cơ chứ.”
“Non ti—”
“Suỵt! Tiếp tục đi cậu bé Eddy, và kể cho bọn tôi nghe chính xác những gì đã diễn ra nào.”
Binh nhì Edwin Horsemanden vừa có lòng can đảm lại vừa mang tâm hồn lãng mạn, thế là anh tiếp tục. Hơn nữa, anh cũng có cơ hội để trả đũa, bởi suy cho cùng thì trung đoàn 65 vốn dĩ cũng là những con người đa sầu đa cảm, nếu không muốn nói là cực kỳ lãng mạn. Họ tin vào những mối tình dở dang và những đóa hoa tàn phai, những chiếc áo vải mút-xơ-lin và sợi dây chuyền vàng, những bóng râm cây bách và muôn đóa hoa nhài,
“Và chú chim độc mộc ca hát một mình bên tổ ấm,
Và một vì tinh tú ngự trị trên đỉnh tháp.”
Trung đoàn 65 thở dài và chống cằm lên tay. Chẳng mấy chốc, khóe mắt của những người lính trung đoàn 65 bắt đầu rưng rưng.
“Rồi tôi ngửi thấy mùi hương của đóa hoa nhài ấy
Nàng từng cài trước ngực
Nó thoang thoảng làm sao và ngọt ngào làm sao—”
Chiếc tẩu rơi khỏi tay người lính trung đoàn 65. Họ ngồi đó với nỗi buồn man mác lẫn niềm vui thích. Binh nhì Edwin Horsemanden cứ thế tiếp tục không bị gián đoạn và kết thúc phần trình diễn trong tiếng reo hò vang dội. Nhạc trưởng chính hắng giọng. “Câu lạc bộ Ca hát của Đại đội H bây giờ sẽ—”
Câu lạc bộ Ca hát của Đại đội H là một tổ chức lớn và rất được yêu mến. Họ bước lên sân khấu giữa tràng pháo tay tơi bời. Người trưởng nhóm cúi đầu chào. “Thưa các quý ông, chúng tôi xin cảm ơn các vị. Thưa các quý ông, các vị vừa thưởng thức một làn gió mới tuyệt đẹp — một chú chim họa mi ngoại quốc xinh xắn được mang đến bởi ngọn gió mậu dịch, một con chim họa mi nước Anh đang cất tiếng hót giữa những khu rừng Virginia. — Thưa các quý ông, Câu lạc bộ Ca hát của Đại đội H xin gửi đến các vị một tác phẩm mà giờ đây đã chẳng còn mấy mới mẻ — một thứ hứa hẹn sẽ trở nên xưa như trái đất khi chúng ta kết thúc nó — thứ mà con cháu chắt của chúng ta mai sau có thể tự hào cất lên ca hát — thứ mà cho đến tận cùng thời gian vẫn sẽ mang theo hơi thở của những đạo quân chúng ta. Thưa các quý ông, Câu lạc bộ Ca hát của Đại đội H xin gửi đến các vị bản Quốc ca Marseillaise của miền Nam. Chú ý!”
“Xuôi về tận miền Nam chốn xứ sở bông vải,
Hạt đậu mi-mô-dét và vùng đất cát bồi—”
Trung đoàn 65 đồng loạt đứng phắt dậy. Ngay bên phải họ là Trung đoàn Virginia số 2, cắm trại trên một bãi đất trống lớn; bên trái là Trung đoàn số 5, đóng quân trong một lùm cây sồi. Các trung đoàn này đang bận rộn với giờ phút vui vẻ của riêng họ, nhưng khi giai điệu được cất lên vang dội từ trung đoàn 65 bay sang, họ liền gác lại công việc dở dang trên tay. Họ cũng cất tiếng hát vang bài “Dixie”. Ngay sau đó, giai điệu ấy được tiếp nối bởi Trung đoàn số 4 và số 33, rồi lan rộng ra đến Burk và Fulkerson. Các khẩu đội pháo trấn giữ đỉnh Rude's Hill, hòa mình giữa những cơn gió đêm và các vì tinh tú. Các pháo thủ cũng hòa nhịp ca hát cùng đám bộ binh. Trụ sở Bộ chỉ huy nằm bên bờ cỏ xanh của dòng Shenandoah. Các nhân viên tham mưu, lính thông tin và lính liên lạc đều đang ngâm nga hoặc cất tiếng hát. Stonewall Jackson bước ra cửa lều và đứng đó, phóng tầm mắt nhìn ra xa. Cả ngọn Rude's Hill như đang rung chuyển theo nhịp điệu của bài “Dixie”.
Chương trình tiếp tục diễn ra. Bài thơ “Marco Bozzaris” được ngâm đọc rất truyền cảm. Một thợ rèn và một kẻ đánh xe la vật lộn với nhau để giành giải thưởng. Tiết mục “Marmion Quitting the Douglas's Hall” tiếp nối bằng bài “Lula, Lula, Lula is Gone”, rồi “Lula” nhường chỗ cho “Lorena”, và “Lorena” lại chuyển sang một trận đấu kiếm. Nhóm kịch Thespians diễn xuất cực kỳ xuất sắc một trích đoạn từ vở “The Rivals”, và một người từng tận mắt thấy Macready đã ngâm đọc bài Độc thoại của Hamlet. Sau đó, họ hát một bài hát mới được sáng tác bởi JamesRandall và đã trở nên vô cùng thịnh hành,—
“Ta nghe tiếng sấm vọng rền từ xa,
Hỡi Maryland!
Kèn lệnh, kèn o-boa và trống trận của tuyến phòng thủ cũ—”
Một người lính liên lạc từ bộ chỉ huy tìm đến Richard Cleave. “Tướng Jackson muốn gặp ngài, thưa ngài.”
Tập lều của vị tướng không lớn. Trong lều có một chiếc bàn và hai chiếc ghế đẩu, trên một trong số đó Jackson đang ngồi với tư thế đặc trưng của ông, đôi chân to bản đặt song song một cách chuẩn xác. Trên bàn, bên cạnh cây nến, là ba cuốn sách — Kinh thánh, một cuốn từ điển và cuốn “Nhữngh châm ngôn của Napoleon”. Jackson đang viết, bàn tay ông di chuyển chậm chạp trên một tờ giấy chính thức màu xanh mờ có kẻ dòng ô ly. Tấm cửa lều được buộc vén sang một bên. Cleave đứng ngay lối ra vào, đưa tay chào nghiêm.
“Mời ngồi, thưa anh,” vị tướng nói, và tiếp tục viết cho đến hết trang giấy. Sau khi đặt bút ký tên mình, ông thả cây quản bút xuống và hơi quay người lại để đối diện với người sĩ quan đang chờ đợi. Từ dưới phần trán rám nắng cao rộng, đôi mắt xanh của ông điềm tĩnh nhìn Cleave.
Người sĩ quan trẻ cũng điềm tĩnh nhìn lại. Đây là lần đầu tiên anh được triệu tập như thế này kể từ buổi tối mùa đông đầy may rủi tại Bloomery Gap. Anh vẫn nhớ buổi tối hôm đó, và anh không cho rằng vị tướng của mình đã quên nó. Anh không nghĩ Jackson quên bất cứ điều gì. Nhưng rõ ràng là chuyện đó không còn được mang ra để trừng phạt anh nữa. Gương mặt Jackson mang nét điềm đạm, thân thiện, có phần dịu dàng vốn có khi mọi thứ trong lòng ông đều phẳng lặng. Về phần Cleave, bản tính của anh vốn sở hữu một dòng chảy nguyên thủy và sự khoáng đạt nhất định. Chẳng có mấy bức tường chắn cố định và cứng nhắc nào ngự trị trong tâm hồn anh. Sự kiêu hãnh bị tổn thương và nỗi oán hận không hề dựng lên thành những rặng đá ngầm khiến tâm trí phải quằn quại đập vào. Thay vào đó, bản thể anh trôi đi một cách uyển chuyển, không quá bận tâm đến những chướng ngại vật, đón nhận mọi biến cố của thời cuộc, kéo chúng vào dòng chảy chính của mình và tiến về phía trước tới một mục tiêu nào đó dẫu bản thân chưa tự hình dung rõ, nhưng thật giản dị, nhân văn và mang tầm vóc phổ quát. Sự phẫn nộ mà anh từng cảm thấy tại Bloomery Gap từ lâu đã phai nhạt. Giờ đây, anh ngồi đó với vẻ chăm chú, điềm tĩnh, vầng trán rộng và một sự tĩnh lặng trong tâm hồn.
“Thiếu tá Cleave,” Jackson lên tiếng, “anh sẽ dẫn theo một người lính liên lạc và cưỡi ngựa vượt núi. Tướng Ewell đang ở Gordonsville với một lực lượng lớn hơn lực lượng của tôi đôi chút. Anh sẽ mang bức thư này đến cho ông ấy,” ông gấp bức thư lại trong khi nói, “và anh sẽ trò chuyện với ông ấy như một người thông minh đối thoại với người thông minh khác.”
“Ý ngài là tôi phải trả lời các câu hỏi của ông ấy sao, thưa ngài?”
“Vâng, thưa anh. Hết khả năng có thể của anh. Một cuộc hội quân giữa Tướng Ewell và tôi đang đến gần. Ông ấy muốn biết rất nhiều điều, và có vẻ cho rằng việc tôi kể cho ông ấy nghe những điều đó là điều đương nhiên. Tôi không phải là một người thích viết thư. Anh sẽ cung cấp cho ông ấy mọi thông tin thuộc về sinh hoạt chung của đại quân.”
Cleave mỉm cười. “Thưa ngài, những điều đó không có nhiều lắm đâu.”
“Có lẽ là không, thưa anh. Anh hoàn toàn được tự do chia sẻ với Tướng Ewell những quan sát và kỳ vọng của chính cá nhân anh. Tuy nhiên, anh sẽ phải trình bày chúng dưới danh nghĩa là quan điểm của riêng anh.”
“Tôi có thể hỏi, thưa ngài, khi nào cuộc hội quân này sẽ diễn ra không?”
“Tôi chưa quyết định, thưa anh.”
“Tướng Ewell có biết khi nào nó diễn ra không?”
“Chưa chính xác đâu. Ông ấy sẽ được thông báo vào thời điểm thích hợp.”
“Việc khi nào chúng ta hành quân, tiến về phía bắc, phía tây, phía nam hay phía đông, suy cho cùng, thưa ngài, hoàn toàn chỉ là vấn đề phỏng đoán thôi phải không ạ?”
“Hoàn toàn là vậy, thưa anh.”
“Nhưng tinh thần của quân đội, hiệu quả chiến đấu và khí thế của họ, thì có thể tự do ca ngợi và phổ biến chứ ạ?”
“Vâng, thưa anh, cứ tự do. Khi anh quay về, tôi sẽ muốn nghe từ anh ấn tượng của anh về Tướng Ewell và các lực lượng dưới quyền ông ấy.” Ông kéo về phía mình một tấm bản đồ đang để trên bàn. “Anh sẽ cưỡi ngựa xuyên qua Massanutton Gap đi qua cửa hàng Conrad's Store và Swift Run Gap. Từ đó, anh sẽ đi vòng đến Charlottesville. Có một số kho tàng ở đó mà tôi muốn anh khảo sát báo cáo và chuyển cho Thiếu tá Harman tại Staunton. Anh sẽ dành một ngày cho công việc đó, rồi tiếp tục đi gặp Ewell.”