Từng vì sao trên bầu trời lần lượt phai nhạt. Ánh bình minh mờ ảo và đượm buồn dâng lên từ phía đông. Dưới bầu trời ấy, chiến trường Frayser’s Farm nằm lặng thấu và bất động, tựa như bức họa đượm buồn của một họa sĩ, giấc mơ bi tráng của một nhà thơ. Chiến trường trải rộng trên những gò đống gập ghềnh, rải rác những tàn tích của chiến tranh. Những người lính đã chết và đang hấp hối — vô số kể, bởi trận chiến đã diễn ra vô cùng khốc liệt — nằm ngả dài trong ánh sáng ma quái, bên cạnh họ là những con ngựa cũng đã chết hoặc thưa thớt hơi thở. Mười tám khẩu đại bác của phe Liên bang đã bị chiếm. Chúng nằm trên mặt đất gồ ghề, đen sì nổi bật giữa bầu trời xám ngắt và lạnh lẽo. Trải dài ngút ngàn, hoang vắng và lặng câm, cánh đồng oằn mình dưới thứ ánh sáng lạnh lẽo, kỳ bí và biến ảo khôn lường.
Bên cạnh những xác người là những toán quân đang ngủ vùi, các trung đoàn nằm trên tay súng, gục xuống từ đêm hôm qua tại nơi họ dừng chân, chìm vào giấc ngủ sâu mệt mỏi suốt đêm hè đẫm sương đêm. Khi bầu trời chuyển sang màu tía và ngôi sao cuối cùng tắt lịm, những tiếng kèn bắt đầu vang lên. Những người còn sống đứng dậy. Nếu những người kia có nghe thấy tiếng kèn thức tỉnh, thì đó là ở những miền đất xa xôi nào rồi.
Edward Cary, nằm cuộn mình trong bóng tối gần một cỗ pháo, đưa tay ra chạm phải người bạn đồng hành. Người lính có vẻ đã ngủ say, và Edward cũng ngủ thiếp đi, kiệt sức đến mức có thể ngủ ngon lành ở tận Âm phủ. Giờ đây, khi tiếng kèn gọi, anh ngồi dậy và nhìn sang người bạn bên cạnh — người đã không còn đứng lên nữa.
Edward nói: "Tôi cứ ngỡ anh nằm im thế thôi." Anh ngồi lặng một lúc trên nền đất ẩm ướt, bên cạnh dáng hình xám ngắt và bất động ấy. Cỗ pháo đứng cao hơn anh một chút; qua nan hoa bánh xe trông giống như cửa sổ hoa hồng của nhà thờ, anh nhìn thấy sắc hồng của bình minh. Đôi mắt của người lính đã khuất vẫn mở trừng trừng; chúng cũng đang nhìn chằm chằm qua bánh pháo về phía ánh bình minh. Edward khép mắt cho anh. Anh lẩm bẩm: "Tôi chưa bao giờ có thể coi cái chết là một điều gì đó nghiêm trọng cả, ngẫm lại thì điều đó cũng may mắn."
Hai tiếng sau, trung đoàn của anh di chuyển xuống con đường Quaker, rồi dừng lại trước một ngôi nhà thờ nông thôn nhỏ có hàng cột chống. Một nhóm sĩ quan đang ngồi trên lưng ngựa gần hiên nhà. Tướng Lee ở phía trước, điềm tĩnh và oai nghiêm. Tách khỏi nhóm người, Warwick Cary thúc ngựa tiến về phía trung đoàn đang dừng chân.
Hai cha con chốc lát sau đã đứng trò chuyện bên bóng cây tuyết tùng ru bụi dọc vệ đường. Edward lên tiếng: "Con rất mừng được gặp cha! Chúng con nghe tin về cuộc xung phong lớn mà cha đã thực hiện. Xin cha hãy tự bảo trọng lấy mình!"
Người kia đáp: "Tuần vừa qua cứ như một giấc mơ vậy; một trong những giấc mơ mà ở đó, hết lần này đến lần khác, một công việc trọng đại và sinh tử đối với con sắp sửa được tiến hành. Thế rồi, hết lần này đến lần khác, lại xuất hiện những vật cản nhỏ nhặt nhất, để rồi toàn bộ cơ đồ lớn lao ấy lại chệch hướng."
"Đáng lẽ ngày hôm qua phải thuộc về chúng ta."
"Đúng vậy. Đại tướng Lee đã lên kế hoạch vô cùng chu đáo như mọi khi. Lẽ ra chúng ta đã có thể nghiền nát McClellan. Thế nhưng, thay vào đó, chúng ta phải chiến đấu đơn độc — và mất đi bốn ngàn binh sĩ; dẫu cho chúng ta cũng khiến kẻ địch tổn thất từng ấy quân, hắn lại một lần nữa luồn lách thoát khỏi tầm tay chúng ta và đang án ngữ ngay trước mặt. Ta nghĩ rằng hôm nay chúng ta sẽ phải đối mặt với một trận chiến kinh hoàng."
"Jackson cuối cùng cũng đã sang đến nơi rồi chứ ạ?"
"Ừ, đang bám sát phía sau chúng ta. Whiting đang dẫn đầu; ta vừa gặp cậu ấy một lát. Có tin báo rằng một trong những trung đoàn thuộc Sư đoàn Stonewall đã vượt sông và bị xé nát vào chiều muộn ngày hôm qua —"
"Con hy vọng đó không phải là trung đoàn của Richard!"
"Ta cũng mong là không. Ta có một cảm giác kỳ lạ và đầy điềm gở về chuyện này.— Kìa tiếng trống của các con đã nổi lên rồi! Tạm biệt con nhé —"
Ông rướn người khỏi yên ngựa cúi xuống hôn con trai, đoạn thúc ngựa quay trở lại với các vị tướng đang đứng bên nhà thờ có hàng cột. Trung đoàn lại tiếp tục hành quân, và khi đi qua, họ tung hô Đại tướng Lee. Ông ngẩng đầu cất mũ chào. "Cảm ơn các anh em. Hãy cố gắng hết sức trong ngày hôm nay — hãy làm hết sức mình."
"Chúng tôi sẽ ghi lời ngài, Tướng quân Robert kính yêu, chúng tôi sẽ nhớ kỹ!" những người lính hô vang, rồi rầm rập đi qua.
Đâu đó dọc theo con đường Quaker, cái tên "Đồi Malvern" như rơi từ trên trời xuống. "Đồi Malvern. Đồi Malvern. Bọn chúng đã tập trung toàn bộ lực lượng trên Đồi Malvern. Ba trăm bốn mươi khẩu đại bác. Và trên sông James là các pháo hạm. Đồi Malvern. Đồi Malvern. Đồi Malvern."
Một người lính đi cùng hàng với Edward miêu tả lại địa thế nơi đó. "Năm cuối cùng ở trường William and Mary, tôi đã nghỉ lễ Giáng sinh tại Westover. Chúng tôi từng đi săn khắp vùng Đồi Malvern. Ngọn đồi cao tới một trăm năm mươi thước, và đỉnh đồi rộng tới một dặm. Dưới chân đồi là những khu rừng rậm rạp cùng các vùng đầm lầy, và lạch Turkey cứ uốn lượn, uốn lượn chảy ra sông James. Các anh sẽ thấy sông James — dòng sông rộng lớn, cổ kính và ngập một màu vàng đục, với những cánh chim bay lượn kêu la inh ỏi trên đầu. Hôm đó trên sông chẳng có chiếc pháo hạm nào cả, chẳng có tàu Monitor, Galena hay Maritanza nào tất, và giả sử lúc đó có ai nói với chúng ta ở trên Đồi Malvern rằng lần tới khi chúng ta leo lên đó —! Ở Westover, sau bữa tối, họ kể cho nhau nghe những câu chuyện về người da đỏ và những kỵ binh của Tarleton, rồi trong đêm tối, chúng tôi lắng nghe tiếng gõ lộc cộc của đôi giày khiêu vũ thêu hoa của Evelyn Byrd trên cầu thang. Chúng tôi tự bảo rằng mình nghe thấy tiếng đó — dẫu sao thì lúc ấy chúng tôi đâu có nghe thấy tiếng pháo hạm với những quả đạn ba trăm ba mươi hai cân Anh!"
'Khi chỉ có ánh mắt của người đẹp càn quét chúng ta từ trước ra sau,
Khi chỉ có các công tử dùng phấn thơm, và mũi tên của Thần Tình yêu làm vũ khí —'
Edward cất giọng ngâm nga,
'Khốc liệt nhất là chiến tranh và thật dễ chịu khi được ngã xuống —'
Đồi Malvern, vang dội theo nhịp bước chân hành quân. Đồi Malvern. Đồi Malvern. Đồi Malvern.
Có một khu rừng rậm, từ đó tẻ ra những nhánh khe suối nông tựa như những chiếc cựa gà, mọc đầy gai góc, bụi rậm và những hàng cây non; có một đoạn hàng rào bằng thanh gỗ; và có một cánh đồng lúa mì, nơi những bó lúa được dựng thành từng chụm. Tuy nhiên, vì khói súng mịt mù, chẳng thể nhìn rõ bất cứ thứ gì cho cam; và vì những âm thanh đinh tai nhức óc nhất, rất ít mệnh lệnh được truyền đi một cách rõ ràng. Rõ ràng là các sĩ quan đang gào thét; qua những khoảng trống của bức màn khói, người ta thấy những cánh tay khua khoắn, những cái miệng há hốc, những động thái khua gươm múa kiếm. Nhưng những cỗ đại bác mồm loa mép giải gầm rú từng tràng không dứt, và sức công phá của bom đạn đã cuốn phăng đi cả tiếng nói con người. Trung đoàn có Edward Cary lờ mờ đoán được một mệnh lệnh và ngừng bắn, nằm bẹp xuống đám cỏ lác và cây sassafras, trong khi một lữ đoàn từ phía sau gầm rú lao qua. Edward nhìn xuống những ngón tay của mình.
"Bị lửa nòng súng nướng chín à?" một người lính bên cạnh hỏi.
"Cậu nghĩ tụi nó dùng đạn súng trường nung đỏ trong địa ngục chắc? Ước gì cậu thấy được đôi môi của mình lúc này đấy, Edward! Tròn vo và đen thui như chữ O. Ngày nào cũng nhai đạn dược để kiếm sống — thế mà ngày trước, cứ hễ đọc Plutarch là cậu lại mê mẩn mấy vị anh hùng theo chủ nghĩa hòa bình cơ mà! Bây giờ thì chẳng có cô tiểu thư nào thèm ngó ngàng đến cái bộ dạng này của cậu nữa đâu!
'Hãy mang, ôi hãy mang những đôi môi ấy đi,
Thứ đã được tôn thờ một cách đen đúa —'
Kìa có một cái cột đèn — một cái cột đèn — một cái cột đèn đang lao tới kìa!"
Những chiếc pháo hạm trên sông liên tục nã những "cột đèn" ấy sang. Những quả đạn pháo dài dằng dặc và gớm ghiếc lao tới với thứ âm thanh không sao tả xiết. Có lẽ giống như hàng ngàn quả pháo hoa gào thét, để rồi kết thúc bằng một vụ nổ kinh hoàng và một trận mưa mảnh vạn vỡ vụn tựa như đá từ núi lửa Vesuvius phun trào. Chúng có một thứ năng lực kỳ lạ là làm suy kiệt thần kinh con người. Những người lính trân mình chứng kiến chúng bay tới với vẻ co rúm lại, hai tay giơ cao và đôi mắt nheo lại. "Cẩn thận cái cột đèn kìa — tránh cột đèn ra — cẩn thận — Aaaaa!"
Chẳng bao lâu sau, trung đoàn được lệnh dịch chuyển lên phía trước gần cánh đồng lúa mì thêm một trăm thước. Tại đây, họ bị vướng vào dòng thoái trào của một đợt xung phong — lữ đoàn vừa lao vút qua lúc nãy nay đang tụt lùi trở lại, rách bươm từng mảnh, bị đánh tơi bời dưới một chiếc cấy bằng sắt. Họ sắp xếp lại đội hình để xung phong lần nữa, nhưng giờ đây mọi thứ đã trở nên hỗn loạn. Cả chiến trường chìm trong hỗn độn, ảm đạm và kinh hoàng dưới lớp khói mang sắc cam đậm. Khói cuồn cuộn và bốc lên từng đợt như những con sóng lừng, tạo thành một bức màn với kết cấu kỳ lạ, lúc thì xé rách, lúc lại khép kín, và khi màn khói rẽ ra, nó phơi bày hình ảnh muôn thuở của Thần Chết và Thương Binh cùng với một vài nghi thức tráng lệ chốn chiến trường. Các đội hình bị chia cắt như thể bị nêm những chiếc nêm gỗ, địa hình gập ghềnh xé nát họ ra, cùng với những cỗ pháo đang khạc ra lửa đạn. Họ tiến lên miệng vực địa ngục, từng lữ đoàn một, thậm chí từng trung đoàn một, và giữa lúc khói súng tan hợp mờ ảo, giữa tiếng ngã gục của các sĩ quan cùng dòng người xô đẩy ngược xuôi, các toán quân hòa quyện vào nhau, tung của sư đoàn này quấn lấy sọc của sư đoàn khác. Âm thanh thật khủng khiếp; để rồi chốc chốc, khi có một khoảng lặng ngắn ngủi hiếm hoi, cảm giác như thể thế giới đã dừng hẳn lại, đã rơi tõm vào một vực sâu tĩnh lặng.
Edward Cary nhìn thấy bên cạnh mình một người lính đến từ trung đoàn khác, một gã trai thấp người, mảnh khảnh, còn trẻ và có vẻ khờ khạo. Một bó lúa mì lớn che chở cho cả hai trong chốc lát.
"Trận chiến gay cấn thật đấy!" Edward cất tiếng với sự đồng chí cao độ. "Các anh vừa có một đợt xung phong tuyệt đẹp. Suýt chút nữa là tụi mình chiếm được chúng rồi."
Người kia ngẩn ngơ nhìn anh bằng ánh mắt vô hồn. Hắn cất chất giọng lanh lảnh, thé thé: "Tôi thường ngồi cộng những con số trong cái kho hàng cũ. Tôi cộng những con số trong kho hàng cũ, và khi tối đến về nhà, tôi hay đọc kịch. Tôi đã cộng những con số trong kho hàng cũ — Cậu không nhớ nhân vật Hotspur sao? Tôi vẫn luôn thích hắn, và đoạn kịch ấy —
'Để giật lấy vinh quang chói lọi từ mặt trng xanh xao;
Hay lặn sâu xuống tận đáy đại dương —'"
Hắn đứng phắt dậy. Edward quỳ một chân xuống, vội đưa tay ra kéo hắn cúi xuống. "Tôi thú nhận là chuyện này đủ làm người ta phát điên lên được — nhưng cậu không được đứng phắt dậy như thế chứ!"
Cánh tay kéo xuống ấy đã quá muộn. Phía trước, trong một khu rừng, có những tay súng thiện xạ mặc quân phục xanh đang mai phục. Một viên đạn cắm phập vào ngực người nhân viên kế toán, khiến hắn gục ngã đằng sau đống lúa mì. Hắn lại thều thào nói với Cary: "Tôi từng cộng những con số trong kho hàng cũ, và khi tối về nhà tôi đọc kịch —"
Thân hình ấy cứng đờ trong vòng tay Edward. Anh nhẹ nhàng đặt hắn xuống, rồi từ sau bó lúa mì quan sát một khẩu đội pháo màu xám đang dần bị bắn nát vụn. Chúng đã phi nước đại cuồng loạn đến góc chiến trường này, và với một vẻ vô tư lự đáng yêu, chúng đã tháo gỡ xe kéo và đưa các cỗ pháo lên phía sau một mỏm đất nhỏ được phủ đỉnh bởi những tán cây sumach, đồng thời không quên trấn an đám bộ binh rằng giờ thì họ đã được an toàn. Bọn bộ binh nhe răng cười trừ. "Bọn pháo binh các anh lúc nào cũng đáng yêu thế đấy! Tụi này sẵn sàng cá cược vào mấy tay pháo thủ, nhưng ngặt nỗi mấy khẩu pháo thì hơi bé và hơi ít. Chẳng biết là bọn tôi có thực sự cảm thấy an toàn không nữa đây!"
Phía pháo binh màu xám bắt đầu khai hỏa. Bốn quả đạn pháo bay vút lên sườn dốc dài và phát nổ giữa những hàng sắt thép đang tạo thành chiếc vương miện ba tầng vĩ đại cho Đồi Malvern. Những pháo thủ màu xám hoan hô vang dội, và đám bộ binh đầy thiện cảm cũng hò reo theo, toán pháo thủ bắt đầu nạp đạn lại trong khi toán bộ binh, đang nằm sát dưới thảm bụi rậm và sau các bó lúa mì, buông lời ngợi khen: "Pháo binh làm ăn khá đúng như kỳ vọng đấy! Một binh chủng xưa như quả đất — nhưng có thiện chí.... Cẩn thận đấy — cẩn thận — Eeehhh!"
Chiếc vương miện bằng sắt vốn đang gầm rú hướng về các hướng khác của la bàn giờ đây quay ngoắt lại trút lửa vào góc này. Sự bất hạnh đã giáng xuống khẩu đội pháo màu xám vô tư lự, một sự bất hạnh nhanh chóng leo thang thành thảm họa. Tiếng sấm sét đầu tiên đặc quánh lại thành một cơn bão hú của đạn chùm, đạn ria và đạn đại bác.
Ngay tại khẩu pháo thứ nhất, pháo thủ số 1 đang nhồi đạn vào nòng thì bị thổi bay thành trăm mảnh; ở khẩu thứ hai, cánh tay đang cầm chổi lau nòng bị chém đứt lìa khỏi vai pháo thủ số 3. Một quả đạn pháo lớn phát nổ ngay trên đầu khẩu thứ ba, cướp đi sinh mạng của hai người lính và làm những người khác bị thương nát bấy; bệ pháo của khẩu thứ tư bị nghiền nát và bốc cháy ngùn ngụt. Đó là cảnh tượng mở màn của cơn bão lửa; khi nó gầm thét dữ dội hơn, sự hủy diệt toàn diện đe dọa ập xuống từ màn khói đặc quánh. Người đại úy đi lại ngược xuôi. "Cố gắng thêm chút nữa đi các anh em. Cố thêm chút nữa đi anh em. Các anh biết đấy, chúng ta phải bù đắp bằng chất lượng. Chúng ta phải bù đắp bằng chất lượng chứ. Tướng quân Robert đang dõi theo kìa — tôi thấy ngài ấy đằng kia! Cố thêm chút nữa — cố thêm chút nữa."
Một sĩ quan tùy tùng chạy đến. "Vì Chúa, hãy mang những gì còn sót lại rút lui đi! Đúng vậy, đây là mệnh lệnh. Việc các anh bị tàn sát ở đây chẳng giúp ích gì được đâu. Cẩn thận — Tránh ra —"
Chẳng ai ở trên chiến trường từng màng đến thời gian hay thấy bất kỳ lý do đặc biệt nào cho sự hiện diện của mình, lúc thì ở đây, lúc lại ở một nơi hoàn toàn khác biệt, hay từng biết chính xác cách mà những địa điểm ấy đã hoán đổi cho nhau ra sao. Edward gần như chắc chắn rằng anh đã tham gia một đợt xung phong, rằng lữ đoàn của anh đã đánh bật một toán bộ binh áo xanh khỏi một khu rừng nhỏ. Dù sao thì họ cũng không còn ở trên cánh đồng lúa mì nữa, mà đang ở trong một khu rừng râm mát, nơi những cành cây bị cắt đứt đang lững lờ rơi xuống. Nằm bẹp xuống đất, cằm tì lên tay, anh quan sát một trung đoàn đang xông lên đánh chiếm một hàng chướng ngại vật bằng cây gỗ ngã — những thân cây bị đốn hạ cài cắm đầy những tay súng thiện xạ — che chắn cho một công sự đất vừa được đắp vội vã. Trung đoàn đang kìm chân không nổ súng và chịu tổn thất nặng nề. Một người đàn ông lớn tuổi đang dẫn đầu họ, cưỡi trên lưng một con ngựa già to lớn và điềm tĩnh.
"Đó là Cựu Thống đốc Smith đấy," đám lính trong rừng xì xào. "Đó là Extra Billy! Lão ta đúng là một tay cự phách! Lần tranh cử tới thể nào lão ấy cũng vơ vét hết phiếu bầu cho xem —"
Trung đoàn cố gắng hai lần vượt qua hàng rào chướng ngại vật, nhưng lần nào cũng bị đẩy lùi. Viên lữ đoàn trưởng đã ra lệnh không được nổ súng cho đến khi vượt qua hàng cây; họ tuân lệnh, nhưng với vẻ đầy hậm hực. Những người lính cứ lần lượt ngã xuống; người mang quân kỳ ngã gục. Tiếng la ó nổi lên. "Thưa Đại tá! Chúng tôi không thể chịu đựng thêm thế này được nữa! Tất cả chúng tôi sẽ bị giết sạch trước khi kịp bắn một phát súng nào mất! Tướng quân chẳng biết tình thế của chúng tôi lúc này ra sao đâu —"
Extra Billy hoàn toàn đồng tình với họ. Ông chồm người lên bàn đạp, quay lại và gật đầu ra hiệu đồng tình một cách mạnh mẽ. "Dĩ nhiên là các cậu không thể chịu đựng nổi rồi, hỡi các chàng trai! Các cậu không đáng phải chịu cảnh này. Tất cả chỉ tại cái chiến thuật chết tiệt và mớ trò hề ngu ngốc kiểu West Point đó thôi! Mẹ kiếp, cứ bắn đi! Cho bọn chúng ló mặt ra!"
Edward bật cười. Nhìn sự náo động đó, có thể thấy rõ ràng hàng rào gỗ và công sự đất đã bị hạ gục. Dù sao thì vị cựu thống đốc và trung đoàn của ông cũng đã tiến lên. Anh thuộc đội hộ vệ quân kỳ, và tất cả các thành viên trong đội đều đang cười lớn. "Cậu đã bao giờ thấy lão ta xung phong ra trận mà vẫn giương cao cái ô màu xanh cũ kỹ của lão chưa! Lóc cóc đi như thể đang đi dự đại hội đảng — kéo theo cả một cử tri đoàn phía sau! Đúng là một lão già chính khách La Mã thuần chất! Cẩn thận đấy, Yedward! Cả một cây thông đang đổ sụp xuống kìa."
Cảnh tượng lại thay đổi, và đó là sườn của một khe suối, với tầm nhìn tuyệt đẹp hướng ra dòng sông cùng vị trí của Morell và Couch đang gầm rú đâu đó phía trên. Những quả đạn pháo bay vút qua đầu, những con quái vật gầm thét đang lao vào một khẩu đội pháo màu xám trên một gò đất nhỏ và một hàng quân ở xa. "Đó là khẩu đội của Pegram," ai đó lên tiếng. "Lão ấy đánh tốt đấy." "Có ai biết bây giờ là mấy giờ rồi không?" một người khác hỏi. "Mặt trời bị che khuất thế này thì đố ai mà đoán nổi. Chắc tụi mình chẳng bao giờ còn thấy lại ánh sáng phúc đức của ngài ấy nữa đâu."
Một ngư dân đến từ vùng Eastern Shore phỏng đoán rằng lúc đó đã gần năm giờ. "Sương mù không thể đánh lừa tôi được đâu. Ngày sắp tàn rồi, và thủy triều đang rút xuống —"
Trung tá xuất hiện. "Có người mang mệnh lệnh đã bị bắn khi đang băng qua cánh đồng ngô tiến về phía chúng ta. Cần ba tình nguyện viên ra đưa anh ta vào!"
Edward cùng người đàn ông vùng Eastern Shore và một vị luật sư gầy gò, khô khan, trung niên đến từ King and Queen rụt cổ lại và lao mình vào ruộng ngô. Toàn bộ cánh đồng trông giống như một bãi chướng ngại vật thu nhỏ, thân cây và lá ngô bị bắn gãy nát, đan chéo vào nhau trong một mớ bòng bong hỗn độn nhất. Việc vượt qua đó quả là vô cùng khó khăn, và trước khi ba người đi được mười thước, đạn súng trường mini đã bắt đầu tham gia cuộc chơi. Người thông tin bị thương nằm dưới con ngựa của anh ta, và con ngựa hí lên hai lần, âm thanh lấn át cả tiếng gầm của đại bác. Một viên đạn xuyên qua chiếc mũ của Edward, một viên khác làm rớm máu bàn tay vị luật sư. Người ngư dân là một người cao gầy và gân guốc; khi chạy, ông ta oằn người trông giống như cột buồm trong cơn bão. Cả ba tiếp cận được người thông tin, kéo anh ta ra khỏi bụng ngựa và phát hiện ra cả hai chân anh ta đều đã bị nghiền nát. Anh ta nhìn họ bằng đôi mắt đờ đẫn, vô hồn. "Các cậu không làm gì được cho tôi đâu, các bạn ạ. Tướng quân bảo hãy cố gắng chiếm ba khẩu pháo ở đằng kia kìa. Ngài sắp chuẩn bị xung phong vào phòng tuyến phía bên kia rồi, mà bọn chúng lại ngáng đường."
"Được rồi, tụi tôi sẽ làm," vị luật sư nói. "Nào, anh hãy vòng một tay qua cổ Cary và một tay qua cổ tôi —"
Nhưng người thông tin lắc đầu. "Các cậu để tôi ở đây đi. Tôi mệt lắm rồi. Các cậu hãy đi chiếm mấy khẩu pháo đó thay vì cứu tôi. Chẳng ích gì đâu, tôi nói thật đấy. Tôi rất muốn được gặp lại các con tôi, nhưng —"
Ngay lúc đang nói, khi họ vừa nhấc anh ta lên, một viên đạn xuyên qua cổ họng anh. Cả ba đặt thi thể ấy xuống, đầu cúi gằm giữa hai vai, chạy qua và băng qua cánh đồng ngô để hướng về phía khe suối. Đi được hai phần ba quãng đường, người ngư dân bị trúng đạn. Ông khuỵu gối xuống và khi ngã quỵ, vội chộp lấy Edward.
"Cột buồm gãy rồi," ông cất tiếng bằng giọng khò khè. "Chặt đứt nó đi, đồ khốn! — Để tao cầm lái —" Ông cũng gục xuống chết. Cary và vị luật sư quay trở lại được khe suối và truyền đạt lại mệnh lệnh.
Việc chiếm lấy những khẩu pháo đó không hề đơn giản chút nào. Nó chỉ giống như trò trẻ con ở sự tập trung cao độ và một lòng một dạ dồn vào để hoàn thành nhiệm vụ. Trung đoàn cuối cùng cũng tiếp cận được chúng, chiếm được chúng và đoạt lấy những gì còn sót lại của đám pháo thủ áo xanh, tính ra cũng chỉ nhỉnh hơn một nửa trung đoàn một chút. Khói súng mịt mù ở cái độ cao lưng chừng này đặc quánh đến nghẹt thở; mùi vị và dư vị của trận chiến làm tê dại vị giác với vị đồng trên lưỡi, sắc màu đục ngầu như trong một cơn bão cát, cái nóng hầm hập tựa như trong bụng một chiếc thiết giáp hạm đang chiến đấu, và toàn bộ mặt đất rung chuyển bởi tiếng sấm sét và sức giật lùi của các tầng đại bác hạng nặng ở phía bên kia — những khẩu pháo vẫn chưa bị khuất phục và không thể khuất phục. Một trung đoàn lao vụt ra từ làn khói cuồn cuộn, với quân số chỉ còn lại một nửa. "Mississippi! Mississippi! — Chà, dẫu sao thì người Mississippi cũng không đời nào làm được cái điều bất khả thi ấy đâu!" Khi hàng quân tiến qua, cao lớn, uyển chuyển và gào thét đến khản cả cổ, viên đại tá bị thương và ngã xuống. Đợt xung phong vẫn tiếp tục trong lúc viên sĩ quan — ông là một người đàn ông lớn tuổi, có phong thái vô cùng đường bệ — tự lê lườn sang một bên, ngồi bệt xuống đám cỏ lác và dùng một chiếc khăn tay lớn sáng màu buộc chặt lại vết thương ở chân. Đợt xung phong lao đầu vào sườn đồi, và tầng tầng lớp lớp đại bác khạc ra lưỡi hái tử thần càn quét họ xuống. Hơi thở hổn hển, rách bươm, trung đoàn tụt lùi trở lại. Khi tiến đến chỗ cụ ông mang chiếc khăn tay sáng màu, họ định xốc ông lên và mang theo ra phía sau. Ông nhất quyết không chịu đi. Ông nói: "Hãy bảo với trung đoàn 21 rằng chúng không thể bắt được ta cho đến khi chúng chiếm được mấy khẩu pháo kia!"
Trung đoàn 21 chấn chỉnh lại đội hình bị thủng và tiếp tục xung phong. Cụ già cắm chiếc mũ của mình lên mũi kiếm, khua khoắn nó trong không khí và hô hào cổ vũ những người lính khi họ bước qua. Họ lướt qua ông chỉ để rồi lại quay về. Lao đầu vào những bức tường pháo đang gầm thét dữ dội ấy chẳng khác nào một sự điên rồ mang tính anh hùng mù quáng. Đầm đìa máu tươi, kiệt sức, những người lính giơ tay ra dìu cụ già đi. Ông rút khẩu súng lục ra. "Ta sẽ bắn bất cứ kẻ nào dám chạm vào người ta! Hãy nói với trung đoàn 21 rằng chúng không thể bắt được đại tá của chúng cho đến khi chiếm được mấy khẩu pháo kia!"
Trung đoàn 21 xung phong lần thứ ba, nhưng vô ích. Họ quay trở lại — một phần của họ quay trở lại. Cụ già đã ngất lịm, và binh lính của ông đã xốc ông lên rồi khiêng đi.
Từ trên bệ phóng nơi anh nằm dưới bóng râm của ba khẩu đại bác, Edward Cary phóng tầm mắt nhìn bao quát Đồi Malvern, vùng đất thấp xung quanh, đầm lầy, rừng rậm và các cánh đồng, dòng lạch Turkey và Western uốn lượn, và phía nam là dòng sông James. Một cơn gió đã nổi lên, thổi tản khói chiến trận bay đi tứ phía. Có chỗ khói la đà dày đặc, có chỗ lại mở ra một khoảng trống hun hút. Mặt trời nằm thấp và đỏ rực phía sau một tấm màn mờ ảo, tối tăm và ru rách như mảnh khăn tang bị xé rách. Anh nhìn thấy bốn chiếc pháo hạm trên sông; chúng đang liên tục nã những quả đạn pháo dài và gớm ghiếc. Tàu Monitor vẫn ở đó, một kẻ thù cũ — cái hộp phô mai đặt trên tấm ván lợp. Edward nhắm nghiền mắt lại và nhìn thấy lần nữa vùng Hampton Roads, cùng hình ảnh chiếc Monitor lao vút ra từ phía sau tàu Minnesota. Con rùa già, chiếc Merrimac xưa cũ... và giờ đây nó chỉ còn là một cái lườn tàu cháy xém, nằm tận sâu tận thẳm dưới lòng sông James, sát đảo Craney.
Người lính nghĩa vụ ngồi bên phải anh là một người uyên bác. Edward quay sang nói chuyện với anh ta. "Anh đã bao giờ nghĩ rằng thế giới này mang tính kịch nghệ đến mức nào chưa, thưa bác sĩ?"
"Có chứ. Đó là một trong những sự thật vĩ đại đến mức vượt quá tầm nhìn của con người. Shakespeare nói cả thế giới là một sân khấu. Đó chỉ là một nửa sự thật. Thế giới cũng là một diễn viên, giống như tất cả chúng ta vậy."
Bên dưới hốc chiến hào này là các tuyến phòng thủ xám xịt trải dài; bên trên nó, trên đỉnh đồi, cạnh những khẩu đại bác và phủ kín một nửa sườn dốc phía dưới, là sắc xanh lam ngập tràn. Một khu rừng đứng sừng sững phía sau sắc xám; từ trong đó, các toán quân ào ra xung phong, cờ xí tung bay phấp phới ở tuyến đầu. Những ngọn đồi chồi non và bụi rậm vươn cao đón chào những vị khách cư trú, những mảnh vỡ của các đơn vị đang ẩn náu, những nhóm lính thiện xạ. Và khắp mọi nơi trên vùng đất trống trải bị pháo cày xới, là những thây người chết và hấp hối. Họ nằm chồng chất lên nhau. Chốc chốc, âm thanh của sự giằng xé đớn đau từ những người bị thương lại vang lên — một thứ âm thanh vô cùng thê lương và ma quái trồi lên tựa tiếng than khóc từ chốn Địa ngục. Cả những con ngựa chết hoặc đang hấp hối cũng nhiều vô kể. Những con khác, vẫn lành lặn, phi nước đại từ đầu này đến đầu kia của cánh đồng chết chóc. Trên cánh đồng lúa mì, có vài con chiến mã bốn chân đang đứng thản nhiên gặm đám lúa mì dựng chụm. Một sự im lặng bao trùm lên chiến trường, một trong những khoảng lặng giữa lúc kiệt sức và thời điểm khơi mào lại nỗ lực ở mức cao độ nhất. Tiếng đại bác im bặt, tiếng súng trường thưa dần, các pháo hạm ngừng nã những quả đạn pháo lớn đó. So với sự huyên náo vừa ngập tràn trước đó, sự tĩnh lặng này tựa như một vùng hoang mạc sa mạc, một thế giới chết chóc. Hướng về phía một ngã tư đường, người ta có thể nhận ra ba bóng người đang cưỡi ngựa. Đại đội trưởng của đại đội Edward vốn là một người bạn học cũ thời đại học; đang nằm cùng với đám lính của mình, anh ta bèn lê người trên mặt đất và cho Cary mượn chiếc ống nhòm chiến trường. "Đó là Tướng Lee, Tướng Jackson và Tướng D. H. Hill."
Một toán quân màu xám tiến đến chiếm lấy một dải rừng nhô ra bên dưới ba khẩu đại bác vừa bị chiếm. "Đó là Quân đoàn Cary," vị đại đội trưởng nói. "Kìa ngài đại tá đang tới kìa!"
Hai bên chỉ cách nhau có vài thước. Fauquier Cary xuống ngựa, bước lên sườn dốc lác đác cỏ lác và xin được nói chuyện với người cháu trai. Người cháu bước ra khỏi hàng, và hai chú cháu tìm một khoảng đất bị giẫm nát bên cạnh một trong những cỗ đại bác hạng nặng cỡ ba mươi hai pa-vân. Một hoặc hai xác chết nằm trong lớp cỏ khô cháy nắng, nhưng chẳng có gì khác làm họ phân tâm. Sự yên tĩnh vẫn bao trùm lên cả miền Bắc lẫn miền Nam và mảnh đất đang cho họ đứng chân. Người bác cất lời: "Ta chỉ có một khoảnh khắc ngắn ngủi thôi. Đây chỉ là khoảng lặng trước cơn bão cuối cùng. Ta đi qua toán quân của Jackson, và một trong những sĩ quan của ông ấy mà ta từng quen biết ở Point đã cưỡi ngựa đi cùng ta một đoạn đường. Sáng nay tất cả bọn họ đã vượt qua đầm lầy White Oak dưới ánh sao, và rõ ràng Jackson giờ đây lại là một Jackson của Thung lũng ngày nào. Đó là một sự lu mờ kỳ lạ. Sức hút của con người đó lớn đến mức, trong khi các sĩ quan của ông ấy thừa nhận sự lu mờ ấy, thì nó chẳng làm họ bận tâm mảy may. Ông ấy là Stonewall Jackson — và thế là quá đủ. Nhưng đó không phải là điều ta muốn nói với cháu —"
Sáng nay cháu vừa gặp cha một lát. Cha bảo có tin đồn về một trong các trung đoàn Stonewall —"
"Đúng vậy. Đó là trung đoàn 65."
"Bị xé nát rồi sao ạ?"
"Ừ."
"Richard — Richard không bị giết chứ ạ?"
"Không. Nhưng rất nhiều người đã hy sinh. Hairston Breckinridge đã tử trận — và cả một số người thuộc lực lượng Thunder Run — cùng rất nhiều người khác nữa. Carlton nói gần như bị tiêu diệt hoàn toàn. Họ vượt sông vào lúc hoàng hôn. Có một đầm lầy, một khu rừng và một thung lũng bị khống chế bởi các ngọn đồi. Kẻ địch ém quân với lực lượng đông đảo phía sau ngọn đồi, ngoài ra còn có một cánh quân đáng kể đang mai phục, ẩn nấp trong khu rừng cạnh đầm lầy. Bọn chúng có một hai khẩu pháo. Tất cả đồng loạt khai hỏa vào trung đoàn 65. Họ bị tiêu diệt hoàn toàn trong đầm lầy và một thung lỡn cỏ lầy lội. Chỉ có một nhúm tàn quân quay trở lại được bờ bắc của con lạch. Richard đang bị bắt giam."
"Em ấy hành động theo mệnh lệnh mà!"
"Carlton bảo rằng nó nói thế. Nhưng Tướng Jackson bảo chẳng có mệnh lệnh nào như vậy cả; rằng nó đã làm trái mệnh lệnh được ban ra, và giờ đang tìm cách ngụy biện che đậy cho bản thân. Carlton nói Jackson lúc này còn cứng rắn hơn cả bình thường, và chúng ta đều biết số phận của Garnett cùng những người khác ra sao rồi đấy. Sẽ có một phiên tòa án quân sự được triệu tập. Ta đang vô cùng lo lắng."
"Con thì không," Edward kiên quyết đáp. "Sẽ có một bản án tuyên bố vô tội trong danh dự thôi. Chúng ta phải viết thư báo cho Judith biết rằng con bé không phải lo lắng gì cả! Richard Cleave chẳng làm điều gì sai trái cả."
Dĩ nhiên chúng ta biết điều đó. Nhưng Carlton bảo rằng, thoạt nhìn qua thì đây là một vụ việc tồi tệ. Và Tướng Jackson — Thôi được, chúng ta chỉ còn cách chờ xem diễn biến tiếp theo ra sao."
"Tội nghiệp Judith! — cả em gái và mẹ anh ấy nữa... Những người phụ nữ thật đáng thương!"
Người kia ra hiệu đồng tình với vẻ đầy đau đớn. "Thôi, ta phải quay lại đây. Tự bảo trọng nhé, Edward. Chẳng mấy chốc nữa là cái quái quỷ gì cũng xảy ra cho xem."
Ông rời đi, còn Edward quay trở lại với các đồng đội của mình. Sự tĩnh lặng vẫn bao trùm chiến trường; mặt trời ngả về tây tỏa ra ánh sáng đỏ đục phía sau màn khói; ba bóng người vẫn đứng yên lặng bên ngã tư đường; khối kim loại cau có ngự trị đỉnh Đồi Malvern trông giống như một hàng rào chông khổng lồ quấn quanh bởi khói súng. Từ trong đám bụi rậm bên trái trung đoàn, một con thỏ bất ngờ phóng vọt ra, chạy thẳng qua họ, ngược lên phía những khẩu pháo, rồi rẽ ngoặt qua các cánh đồng để hướng về phía khu rừng. Chân sát đất, nó cắm cổ chạy hết sức bình sinh. Trung đoàn rất mừng vì có một trò tiêu khiển — thời gian chờ đợi này đang trở nên quá đỗi không thể chịu đựng nổi. Những người lính hò reo cổ vũ con thỏ. "Chạy đi, chú thỏ bông! — Chạy đi chú em! — Chạy đi! — Ơ hay! Đừng chạy hướng đó! Bọn Yankee ở đằng kia đấy! Bọn chúng sẽ chém cụt đầu chú mất! Chạy hướng kia kìa — đúng rồi đấy! Chạy đi, chú em! Mẹ kiếp! Nếu không vì cái danh dự của mình, tao đã chạy theo mày luôn rồi đấy!"
Con thỏ biến mất hút. Trung đoàn lại chìm vào sự chờ đợi, một công việc quả thực vô cùng ngột ngạt. Mặt trời ngày càng hạ thấp hơn. Sự tĩnh lặng trở nên đầy điềm gở. Những cỗ đại bác trông như những chiến binh cổ đại mặc giáp sắt đã tử trận; các pháo hạm như những hình thù đang ngủ vùi; các toán quân màu xám là những chiến tuyến trong một bức tranh chiến tranh vĩ đại, ba kỵ sĩ bên ngã tư đường là một nhóm nhân vật mang ý nghĩa biểu tượng trong bức tranh ấy; những tử sĩ và thương binh rải rác khắp các cánh đồng, trên sườn dốc, trong rừng rậm, ven đầm lầy, là những thứ bỏ đi bất động và nặng nề của một cuộc chiến ở mức độ tồi tệ nhất. Thêm một khoảnh khắc ngắn ngủi nữa trôi qua trong không gian rộng lớn và ảm đạm ấy, để rồi với một sự đột ngột hoang dại, âm thanh và những chuyển động cuồng nộ lại ập xuống cảnh vật. Các pháo hạm lại tiếp tục nã những quả đạn pháo dài và gớm ghiếc. Một khẩu đội pháo màu xám khai hỏa vào đám lính thiện xạ của Berdan đang xếp thành hàng dài giữa những tán cây bên dưới chiếc vương miện đại bác vĩ đại. Vầng vương miện rực lửa hướng về phía khẩu đội pháo, nướng chín và băm vằm nó ra thành trăm mảnh. Ngay tại ngã tư đường, ba bóng người tách ra, đi về các hướng khác nhau. Chẳng mấy chốc những con ngựa phi nước đại — tùy tùng, lính thông tin — cắt ngang qua tầm nhìn. Họ di chuyển từ vị trí của D. H. Hill ở trung tâm đến các lữ đoàn của Jackson ở cánh trái và Magruder ở cánh phía hữu. Họ phải vượt qua một dải đất trống dài tới một dặm, và chiếc vương miện sắt cùng đám lính thiện xạ đang nhả đạn khốc liệt cản đường họ. Vài người phi ngựa vụt qua và truyền đạt mệnh lệnh. Vài người vung tay ngã gục, hoặc ngã nhào xuống đất cùng con ngựa bị thương, tự gỡ mình ra rồi lươn lẹo tiếp tục chập chững bước đi giữa làn mưa đạn sắt. Mặt trời tiến sát đến những khu rừng bạt ngàn và ảm đạm ở bên kia sông. Xuyên qua một khe nứt của màn khói, một luồng sáng đỏ rực trải dài chiếu xuống. Nó nhuộm đỏ dòng sông, rồi đánh úp qua vùng nước nông đến Đồi Malvern, bao phủ lên khu rừng, cánh đồng và những vùng đầm lầy ven lạch một sắc thái đẫm máu, rồi đâm sầm vào đỉnh đồi làm lóe sáng hàng trăm khẩu đại bác. Cơn gió thổi mạnh hơn, cuốn lớp khói bay ngược về phía bắc. Nó phơi bày ra dưới ánh sáng đỏ rực cuối cùng một chiến trường hoang dã và thê lương.
Từ trung tâm cất lên tiếng hô xung phong đặc trưng của Liên minh miền Nam. Lữ đoàn của Rodes, do Gordon dẫn đầu, lao lên xung phong. Họ phải vượt qua nửa dặm đất trống, và ngay lập tức bị cuốn vào cơn bão lửa đang gầm thét từ đỉnh Đồi Malvern. Mỗi trung đoàn đều gánh chịu tổn thất vô cùng nặng nề; trung đoàn 3 Alabama chứng kiến một nửa quân số của mình thiệt mạng hoặc bị thương. Những người lính lại thét gào, lao mình thẳng vào tâm bão. Họ tiếp cận được sườn đồi, áp sát ngay bên dưới những khẩu pháo. Gordon quay lại nhìn phía sau để tìm kiếm lực lượng yểm trợ mà Hill đã hứa. Họ đang tiến đến, vị tướng quân gan lì ấy đang dẫn đầu họ, nhưng họ đang ở rất xa, vượt qua muôn vàn khó khăn rền vang, băng qua một địa ngục đạn chùm. Riêng lữ đoàn của Rodes không thể nào giật lấy chiếc vương miện ba tầng ấy khỏi đỉnh đồi — không, dù cho những người lính ấy có là những người khổng lồ, những hậu duệ của thần Anak đi chăng nữa! Họ bị chặn lại; họ nằm rạp xuống, áp búng súng lên vai liên tục nã đạn và tiếp tục nã đạn vào toán bộ binh áo xanh.
Trời trên vùng đồng bằng ngày càng tối sầm lại. Các lữ đoàn đang kéo đến từ bên trái, bên phải và trung tâm. Đã có những mệnh lệnh về một cuộc tổng tiến công. Có lẽ những sĩ quan tùy tùng mang mệnh lệnh ấy nằm trong số những kẻ đã tử trận, có lẽ thế này, có lẽ thế khác. Kết quả là các lữ đoàn cứ đơn độc lao lên xung phong — đôi khi thậm chí cả các trung đoàn đơn lẻ cũng băng qua chập choạng hoàng hôn, trên cánh đồng rên siết và xung phong chiếm lấy Đồi Malvern mà chẳng có sự yểm trợ nào. Nơi đây khạc ra chết chóc và hủy diệt. Mười vạn quân của Hill tiến lên phía trước với đội hình ngay ngắn như trong một buổi duyệt binh. Đạn pháo và đạn đại bác ập đến đón họ tựa một cơn lốc xoáy. Binh lính ngã xuống từng hàng trăm người. Các hàng quân khép lại, tiếp tục lao về phía trước. Bộ binh Liên bang hợp lực cùng pháo binh. Tiếng súng trường và đại bác hòa quyện vào nhau, biến tiếng ầm ĩ thành một thứ âm thanh gầm rú kéo dài và đầy kinh hãi của trận chiến.
Mặt trời biến mất. Trên bầu trời phía tây bỗng xuất hiện ba dải mây đỏ dài. Trên sườn đồi và đồng bằng đang sập tối, quân của Hill bị đẩy lùi, trước mặt và giữa các hàng quân của họ là một thảm cảnh đạn pháo nổ tung kinh hoàng. Jackson tung Lawton và Whiting, Winder cùng các toán quân Louisiana tiến lên phía trước, trong khi ở phía bên phải, hết lữ đoàn này đến lữ đoàn khác, Magruder thúc giục chín lữ đoàn lao qua đồng bằng. Sau Hill, quân của Magruder phải gánh chịu sức nặng chủ công của trận chiến kinh hoàng cuối cùng.
Họ ào ạt xông qua đồng bằng trong chập choạng hoàng hôn được thắp sáng bởi những tia chớp đỏ lóe lên từ các nòng pháo. Những đám mây khói mang sắc đỏ rực ở phần bụng; những vệt đỏ vẫn vắt ngang bầu trời phía tây. Tiếng đại bác không thôi gầm rú, tiếng súng trường không ngừng rền vang. Thần Chết vung chiếc lưỡi hái rộng trong chập choạng hoàng hôn của ngày đầu tiên tháng Bảy ấy. Anderson và Armistead, Barksdale, Semmes và Kershaw, Wright, Toombs và Mahone, ồ ạt lao dọc theo sườn Đồi Malvern, hệt như Ripley, Garland, Gordon cùng tất cả các vị lữ đoàn trưởng của D. H. Hill đã lao lên trước họ. Thần Chết, tung hoành từ sức mạnh pháo binh vĩ đại ấy, đốn ngã những người lính từng lớp từng lớp như lúa gặt. Các hàng quân lại khép lại, hết lần này đến lần khác các hàng quân lại khép lại; với quân số vơi đi nhưng lòng can đảm không hề suyuyển, những người lính xám lại lao đầu vào Đồi Malvern. Những vệt đỏ ở phương tây phai dần thành một màu tím sẫm; phía trên chúng, trong khoảng trời quang đãng, ngôi sao Kim bạc hiện lên. Trên quả cầu đang dần nguội lạnh ấy, vào một ngày mai nào đó, sự sống thông minh có thể lại tự tàn sát lẫn nhau hệt như nơi đây — cái nỗi kinh hoàng xưa cũ, bi kịch xưa cũ, sự vĩ đại đẫm máu xưa cũ ấy lại lặp lại một lần nữa! Toàn bộ làn khói lững lờ trôi giờ đây đều ánh lên sắc đỏ, và bên dưới nó là những người lính lớn tuổi, những tráng đinh đang độ tuổi sung sức, và những thanh niên — vô số kể, ôi vô số những người thanh niên trẻ tuổi — nằm ngập trong máu! Khi màn đêm buông xuống sâu hơn, bên dưới tiếng sầm sét, vang lên khắp chiến trường một âm thanh tựa như tiếng gió thổi qua rặng sậy. Đó là một âm thanh thở dài, một âm thanh trầm buồn và ai oán. Phía phe áo xanh tổn thất nặng nề, bởi những đợt xung phong mang tính anh hùng một cách cuồng dại; nhưng những khẩu pháo chưa bao giờ bị vô hiệu hóa, và tổn thất của phe màu xám mới là lớn nhất. Hết lữ đoàn này đến lữ đoàn khác, sắc xám đối đầu với cơn bão lửa và bị đánh bật trở lại, chỉ để rồi lại chao đảo lao về phía trước trên sườn đồi nơi Thần Chết đang đứng và vung chiếc lưỡi hái của mình. Ánh sáng cuối cùng vương vấn trên quân kỳ của họ, trên sắc đỏ thẫm của những lá cờ chiến trận; rồi bầu trời phương tây cũng chẳng còn ấm áp hơn phương đông là mấy. Những vì sao đã tụ tập đầy trời; trận chiến dừng lại.
D. H. Hill, một chiến binh sắt đá với niềm đam mê cuồng nhiệt dành cho lòng dũng cảm cá nhân, đứng tại nơi ông đã đứng suốt cả tiếng đồng hồ qua, ở một vị trí lộ thiên đầy nguy hiểm, bèn đội mũ lên và ra hiệu gọi ngựa. Mặt đất xung quanh ông cày xới tơi bời như thể để chuẩn bị cấy trồng, và một cây sồi gần đó bị đạn bắn thủng lỗ chỗ đến mức chỉ cần sức nặng của một người cũng có thể làm nó ngã sụp xuống. D. H. Hill hít một hơi thật sâu, nói một nửa với các tùy tùng, một nửa với những vì sao trên trời: "Hãy giao pháo binh của Liên bang và bộ binh của Liên minh cho tôi, tôi sẽ đánh cho cả thế giới này phải quy phục!"