Hồi Chuông Dài

Lượt đọc: 404 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 2
Đỉnh Đồi

❊ ❊ ❊

Trên hiên tòa án, những người có thế lực trong hạt đang ngồi đó, gồm các luật sư và chủ đồn điền, những nhân vật có tên tuổi và địa vị, những kẻ định hình tư tưởng và dẫn dắt hành động. Từ trong số họ xuất hiện các diễn giả. Từng người một, họ bước ra khoảng không thoáng đãng giữa những hàng cột. Có người điềm đạm và nặng ký, có người nhiệt huyết và đầy sức thuyết phục. Giờ đây, đám đông đang căng thẳng lắng nghe, hầu như nín thở, lúc sau lại bùng lên những tràng pháo tay cuồng nhiệt. Các diễn giả bàn về một cơn bão sắp tới, và chỉ bằng một cái vẫy tay, họ xua đi những đám mây giông. "Sự bảo hộ cho miền Bắc công nghiệp với cái giá phải trả của miền Nam nông nghiệp — một tâm bão cũ! Quyền hạn của các Bang — từng chỉ là một đốm nhỏ ở phương tây, chưa to bằng bàn tay người, mà giờ đây, bên dưới nó là mảnh đất tranh cãi và chìm trong tăm tối! Nỗi thống khổ của giống dân Phi Châu — một đám mây nặng nề! Cha ông người Anh của chúng ta đã dựng lên nó; những người anh em miền Bắc của chúng ta đã chung sống với nó; các dòng hải lưu của thời cuộc đã neo giữ nó lại miền Nam. Sẽ chẳng lâu nữa đâu chúng ta sẽ thoát khỏi bóng đen ấy. Nhưng trong lúc này, chúng ta không muốn nó bùng nổ. Nếu điều đó xảy ra, bên dưới nó sẽ là những đồng ruộng điêu tàn và những mái nhà đổ nát, và từ trong tận cùng của nó sẽ sinh ra một thứ dịch bệnh hãi hùng! Sự đắc cử của Đảng Cộng hòa — đó đâu phải là chút mây mù che khuất bầu trời, đâu phải là làn sương sớm lãng vãng! Đó là chiến thắng của đảng tuyên bố Hiến pháp là một giao ước với tử thần và một thỏa thuận với hỏa ngục! — của đảng từng rung chuông, từng nã súng lệnh, từng giăng tang đen cho các nhà thờ, và tung hô như bậc thánh nhân lẫn tử đạo kẻ chủ mưu một cuộc nổi dậy đẫm máu và nô dịch ở một Bang láng giềng, tên tử tù và kẻ sát nhân John Brown! Phái Cấp tiến, phái Cộng hòa Đen, chủ nghĩa bè phái, chủ nghĩa cục bộ, chủ nghĩa cuồng tín, sự vi phạm Hiến pháp, hành vi xâm lược, bạo ngược và bất công — tất cả đều nằm trong lòng đám mây đó! — Chủ quyền của Bang. Cơn bão đe dọa đang ở đâu? Không phải ở đây, hỡi những người con Virginia! Mà nằm trong cái tuyên ngôn ngọt ngào của miền Bắc rằng 'Không có chủ quyền của Bang!' 'Một Bang đối với Liên bang cũng giống như một hạt đối với một Bang vậy.' Ôi những bóng ma của John Randolph ở Roanoke, của Patrick Henry, của Mason và Madison, của Washington và Jefferson! Ôi, thậm chí cả bóng ma của John Marshall, người mà chúng ta từng cho là quá nặng về tư tưởng Liên bang! Liên bang! Chúng ta từng xem Liên bang như một sợi chỉ vàng — cùng lắm là xem nó như một đầy tớ đắc lực do chính chúng ta tạo ra, mười ba nhà kiến tạo chúng ta — một bức tượng Talus xinh đẹp đi dọc bờ biển và cất tiếng hô 'Mọi thứ đều ổn!' Chúng ta từng nghĩ thế — thề có các vị thần, đến giờ chúng ta vẫn nghĩ thế! Đó mới là Liên bang của chúng ta — sợi chỉ vàng, người đầy tớ trung thành; chứ không phải con quái vật do Frankenstein tạo ra, không phải con nhân ngưu Minotaur đang nuốt chửng các Bang! Chủ quyền của Bang! Virginia đã chiến đấu ròng rã bảy năm trời vì chủ quyền của Virginia, giành lấy nó từ tay Anh Quốc tám mươi năm trước, và từ đó đến nay chưa hề từ bỏ! Khác biệt trong hầu hết mọi chuyện, có lẽ miền Bắc cũng khác biệt ở điểm này. Rất có thể các Bang đó đã khước từ thứ tự do mà họ từng chiến đấu để giành lấy. Có thể Massachusetts — dẫu cho lịch sử các năm 1803, 1811 và 1844 đã chứng minh điều ngược lại — vẫn tự xem mình chỉ là một hạt. Có thể Connecticut — dẫu cho từng có Hội nghị Hartford! — cũng nhìn nhận bản thân dưới lăng kính ấy. Có thể lắm chứ. 'Brutus nói là thế, và Brutus là một người đáng kính!' Nhưng Virginia chưa hề khước từ! Tám mươi năm trước, bà đã khắc một châm ngôn nào đó lên tấm khiên của mình. Ngày nay, những chữ cái ấy vẫn đang rực cháy! Không hề nao núng, ngày ấy bà đã gia nhập liên minh này, nơi chúng ta từng đặt biết bao hy vọng. Không hề nao núng vào ngày mai, nếu có bàn tay nào dám lăng mạ tấm khiên ấy, liệu bà có rời bỏ nó hay không!"

Allan Gold, đứng từ ngôi trường học ở Thunder Run, lắng nghe với trái tim thổn thức, rồi giữa những tràng phu-vô-tế tiếp nối lời diễn giả cuối cùng, anh len lỏi qua vỉa hè lát gạch cũ kỹ đông đúc để tiến về phía gần đài tưởng niệm, nơi anh nhận ra tấm lưng rộng, mái tóc đen bồng bềnh và chiếc mũ sụp vành của một người trẻ tuổi mà anh vẫn thường lui tới đàm đạo về những vấn đề này. Hairston Breckinridge liếc xuống cánh tay đang bị tì lên, nhận ra người quen, và tiếp tục lẩm bẩm dòng suy nghĩ của mình. "Tôi không tin mình sẽ quay lại đại học. Tôi không tin bất cứ ai trong chúng ta sẽ quay lại đại học nữa. — Chào Allan!"

"Tôi ủng hộ việc duy trì Liên bang," Allan nói. "Tôi không thể khác được. Chúng ta đã tạo ra nó, và chúng ta đã yêu thương nó."

"Tôi cũng ủng hộ nó," người kia đáp, "nhưng trong giới hạn của lý trí. Tôi không ủng hộ nó một cách mù quáng. Trong những vấn đề này, mất đi lý trí chính là mất đi danh dự. Chẳng có điều gì thiêng liêng trong hai từ Liên bang để con người phải cúi đầu tôn sùng nó cả! Chính thực tế đằng sau từ ngữ đó mới quan trọng — và bất cứ kẻ nào nói rằng Massachusetts và Virginia, hay Illinois và Texas lúc này đang thực sự đoàn kết thì hoặc là kẻ ngốc, hoặc là kẻ dối trá! — Kẻ mà Đại tá Anderson đang dẫn ra kia là ai thế nhỉ? À, giờ thì chúng ta sắp được nghe về Liên bang rồi đây!"

"Ai thế?"

"Người ở Albemarle, đang trọ tại Lauderdale. — Thiếu tá quân đội, đang nghỉ phép về thăm nhà. Người theo trường phái Whig kỳ cựu. Tôi từng đến trang trại của anh ta gần Charlottesville —"

Từ phía hiên đài vang lên một giọng nói. "Tôi chắc rằng ở Botetourt này chẳng mấy ai cần phải giới thiệu nữa. Chúng ta cũng như bao người khác, không phải là không có lòng tự kiêu, và chúng ta nghĩ mình có trực giác để nhận ra một anh hùng. Hỡi những người dân Botetourt, chúng ta vinh dự được lắng nghe Thiếu tá Fauquier Cary, người từng mang lá cờ tiến đánh Chapultepec!"

Giữa những tràng pháo tay, một người đàn ông chừng bốn mươi tuổi, dáng người gầy gò, da ngăm đen và mang phong thái nhà binh, bước vào khoảng trống giữa những cột trụ, vung tay dứt khoát và bắt đầu cất lời bằng một chất giọng kỳ lạ, khô khan nhưng đầy cuốn hút. "Quá khen rồi!" ông nói rành mạch. "Tôi e là các vị không hiểu rõ mấy về Fauquier Cary đâu. Cậu ta chẳng phải anh hùng gì sất — thật xui xẻo làm sao! Cậu ta chỉ là một người Virginia đang cố gắng làm những điều đúng đắn theo cách nhìn của mình, ở tận ngoài kia trên những vùng đồng bằng với thổ dân Apache, Comanche, những bụi ngải đắng và chốn hoang mạc —"

Có tiếng ngắt lời từ phía dưới. "Thế còn Chapultepec thì sao?" — "Còn sông Rio Grande nữa?" — "Chẳng phải chúng ta từng nghe chuyện về một trận chiến ở Texas hay sao?"

Diễn giả bật cười. "Một trận chiến ở Texas ư? Hỡi bà con, nếu bà con biết ở Texas có bao nhiêu trận chiến — và việc tránh xa chúng đáng trân trọng đến nhường nào! Không; tôi ra ngoài đó chỉ với tư cách là một người Virginia mà thôi." Ông đưa mắt nhìn đám đông với nụ cười đầy sức hút, mang theo một nét tao nhã, nhẹ nhõm đến phớt đời giữa cơn bão tố. "Như các vị đã biết, tôi hoàn toàn không phải là người Virginia duy nhất ở đó, và họ mới chính là những người hùng, nếu các vị muốn gọi như vậy! — những người hùng đích thực, dũng cảm như các chiến binh trong sử thi Homer, và là những trang nam nhi tuyệt vời hơn rất nhiều! Tôi rất vui được thông báo với những người họ hàng ở đây rằng Tướng Joseph E. Johnston vẫn đang mạnh khỏe — vẫn yêu thích thiên văn học, vẫn đọc tác phẩm về du Guesclin, vẫn nghiên cứu Nghệ thuật Quân sự. Ông ấy là vị tướng của những người lính, và điều đó, theo cách riêng của nó, cũng cao quý chẳng kém gì nhà thơ của những nhà thơ! Tôi đang đứng trước những con người mang dòng máu nhà Lee. Ngoài kia, bên bờ sông Rio Grande, có Đại tá Robert E. Lee, một người mà Virginia hoàn toàn có quyền tự hào! Chẳng có mấy ngọn núi cao trên những hoang mạc miền Tây ấy, nhưng bản thân ông ấy đã mang trong mình tầm vóc của những đỉnh cao. Ông ấy sinh ra là để làm nên sự vĩ đại. Rồi còn 'Beauty' Stuart, và Dabney Maury, những người bạn tuyệt vời nhất, cùng Edward Dillon, Walker, George Thomas, và biết bao trang hảo hán khác. Xét cho cùng, có rất nhiều người con của xứ Virginia xưa đang đi theo tiếng gọi của thần chiến tranh ở ngoài ấy! Chúng ta còn có Hardee từ Georgia, Van Dorn từ Mississippi, và Albert Sidney Johnston từ Kentucky — chẳng có người nào thua kém các chiến binh Homer, không một ai! Và còn những người khác cũng rất đỗi nhà binh — McClellan, người cùng tôi tốt nghiệp West Point, Fitz-John Porter, Hancock, Sedgwick, Sykes và Averell. McClellan và Hancock đến từ Pennsylvania, Fitz-John Porter đến từ New Hampshire, Sedgwick từ Connecticut, Sykes từ Delaware, và Averell từ New York. Và ở tận đằng kia, giữa bạt ngàn bụi ngải đắng và thổ dân Apache, khi tình cờ tụ họp quanh ngọn lửa trại, chúng tôi ngồi đó, mặc cho bầy sói đồng cỏ tru lên trong đêm tối, chúng tôi ngồi đó và kể cho nhau nghe về quê hương, về Virginia và Pennsylvania, về Georgia và New Hampshire!"

Ông dừng lại, ưỡn ngực, phóng tầm mắt qua đám đông hướng về phía dãy núi, lặng ngắm đường nét trùng điệp, phẳng lì của chúng trong giây lát, rồi hạ thấp ánh nhìn và cất giọng bằng một âm sắc hoàn toàn khác, đột ngột và rực cháy, sắc bén và dồn dập tựa nhát kiếm của một tay đấm bốc lão luyện.

Hỡi những người dân Botetourt! Tôi đại diện cho những người đồng đội của mình trong Quân đội Hợp chủng quốc Hoa Kỳ để khẳng định rằng, ở ngoài kia, chúng tôi rất sẵn lòng chiến đấu với những tên Comanche cướp bóc, với bầy sói và gấu xám, nhưng chúng tôi không — ồ, chúng tôi không hề — sẵn sàng chĩa súng vào nhau! Huynh đệ tương tàn — đồng đội tàn sát lẫn nhau — bạn bè gươm giáo đối đầu — dùng chung một thứ tiếng để rồi chém giết chính người từng cùng ta đối mặt với muôn vàn hiểm nguy — không, chúng tôi chưa sẵn sàng cho điều đó!

Hỡi những người con Virginia! Tôi không thể tin rằng sự tan rã vĩnh viễn của Liên bang vĩ đại này đã cận kề! Tôi không thể tin rằng hôm nay chúng ta đang đứng trước hiểm họa chiến tranh nồi da nấu thịt! Hỡi những người dân Botetourt, hãy bình tĩnh — hãy suy xét cho thấu đáo! Quyền của Bang — tôi thừa nhận điều đó! Tôi lớn lên trong tư tưởng ấy, và tất cả các vị cũng vậy. Albemarle chẳng hề kém cạnh Botetourt trong chuyện này! Những Nghị quyết của Botetourt — tôi đồng tình với phần lớn, với rất nhiều điểm trong các Nghị quyết Botetourt! Nam Carolina ư? Hãy để Nam Carolina ra đi trong hòa bình! Đó là quyền của họ! Nhớ đến tình đồng chí xưa, những chiến trường xưa, những thất bại xưa, những chiến thắng xưa, chúng ta vẫn sẽ là bạn bè. Nếu các Bang vùng Vịnh ra đi, đó vẫn là quyền của họ, một quyền bất khả xâm phạm và có từ ngàn đời! — Quyền tự trị. Chúng ta cùng chung dòng máu và đất nước này còn rất rộng lớn. Cầu Chúa phù hộ cho cả Lot và Abraham! Mong rằng vào một ngày mai tươi đẹp nào đó, con cháu họ sẽ lại xích lại gần nhau và nắm lấy tay nhau! Đó là chuyện của các Bang ly khai. Nhưng Virginia — nhưng Virginia chính là nơi làm cho Liên bang trở thành hiện thực — hãy để bà đứng vững trong liên bang ấy giữa giông bão cuộc đời! Trong Hội nghị này, hãy để tiếng nói của bà cất lên — như tôi biết chắc nó sẽ cất lên — vì sự khôn ngoan, vì sự ôn hòa, vì lòng kiên nhẫn! Có như thế, sớm muộn gì bà cũng sẽ đứng ra hòa giải giữa các Bang, bà sẽ nối lại vòng tay lớn một lần nữa, bà sẽ là vị cứu tinh cho Liên bang lịch sử vĩ đại này do cha ông chúng ta dựng nên!

Chỉ thêm chừng một hai phút nữa là ông kết thúc bài phát biểu. Khi ông bước ra từ giữa những hàng cột, những tràng pháo tay vang dội. Hạt này phần lớn theo đảng Whig, vốn khao khát một cách chân thành — sau khi đã ghi lại rõ ràng quan điểm của mình về hiểm họa hiện tại cũng như những kẻ gây ra nó — một giải pháp hòa bình cho mọi rắc rối. Riêng về quân đội, cả hạt lẫn Bang đều vô cùng tự hào về quân đội, và tự hào về những người con Virginia trong hàng ngũ ấy. Fauquier Cary rời khỏi hiên tòa trong tiếng hoan hô vang dội. Tuy nhiên, ngay ở bậc thềm cao nhất, một câu hỏi được đặt ra.

"Xin chờ một lát, Thiếu tá Cary! Sẽ thế nào nếu miền Bắc từ chối rút quân khỏi Pháo đài Sumter? Sẽ thế nào nếu họ mưu toan tăng viện cho nơi đó? Sẽ thế nào nếu họ tuyên bố duy trì một Liên bang bằng vũ lực?"

Cary khựng lại một nhịp. "Họ sẽ không làm thế đâu, họ sẽ không bao giờ làm thế! Ở miền Bắc có những chính trị gia mà tôi chẳng thèm bênh vực! Nhưng người dân — nhân dân — nhân dân không phải là lũ ngốc cũng chẳng phải bọn tiểu nhân! Họ sinh ra ở miền Bắc còn chúng ta sinh ra ở miền Nam và đó là sự khác biệt lớn nhất giữa chúng ta! Một Liên bang cưỡng ép ư? Đó là một khái niệm tự mâu thuẫn. Các cá nhân và các Bang, khi chung một chí hướng, sẽ liên minh với nhau vì sự ngọt ngào của tình đoàn kết và vì lợi ích chung. Khi lòng người bất hòa và lợi ích đối lập, người ta chỉ có thể trói buộc kẻ khác vào mình bằng Cuộc chinh phạt — chứ không thể bằng cách nào khác! Hamilton từng nói gì nào? Việc dùng vũ lực ép buộc một Bang chính là một trong những kế hoạch điên rồ nhất từng được nghĩ ra!" Ông bước xuống những bậc thềm tòa án để hòa vào bãi cỏ đông nghịt người. Tại đây, những người quen cũ kéo đến chào hỏi, và cuối cùng, dòng người xô đẩy đã đưa ông đến cách chỗ Allan Gold cùng người bạn đứng chưa đầy một thước. Người bạn liền lên tiếng. "Thiếu tá Cary, có lẽ ngài không nhớ cháu. Cháu là Hairston Breckinridge đây ạ, cháu từng đến Greenwood gặp Edward một hai lần. Cháu ở đó vào dịp Giáp Tết năm kia, khi ngài từ chiến trường trở về mang theo thương tích —"

Người lớn tuổi đưa ngay bàn tay ra đón. "Có chứ, có chứ, ta nhớ chứ! Chúng ta đã có một mùa Giáp Tết thật vui vẻ! Rất vui được gặp lại cậu, cậu Breckinridge. Đây là em trai cậu phỏng?"

"Dạ không thưa ngài. Đây là Allan Gold, đến từ Thunder Run."

"Rất vui được làm quen với cậu," Allan nói. "Những điều ngài vừa phát biểu cũng chính là những gì cháu hằng mong được nói lên."

"Tôi rất vui vì cậu thấy đồng điệu. Cậu cũng từ trường đại học đến đây à?"

"Dạ không thưa ngài. Cháu không có điều kiện theo học. Cháu đang dạy học ở trường Thunder Run."

"Allan uyên bác hơn," Hairston Breckinridge tiếp lời, "hơn khối kẻ chúng cháu đang ngồi trên ghế nhà trường đấy ạ. Nhưng tụi cháu không dám làm phiền ngài nữa."

Quả thực họ chẳng thể giữ chân ông lâu hơn được nữa. Thiếu tá Cary nhanh chóng bị cuốn đi bởi những người quen và họ hàng thân thích. Ngày dần tàn, bài phát biểu cuối cùng cũng sắp khép lại, đám đông bắt đầu run lên vì cái lạnh buốt giá đang buông xuống. Diễn giả đọc xong câu cuối cùng; ban nhạc thị trấn bèn tấu lên khúc "Home, Sweet Home" đầy quyết đoán. Theo nhịp điệu của bản nhạc chìm dần, người dân trong hạt, kẻ đi bộ, người cưỡi ngựa, kẻ ngồi trên những chiếc xe ngựa rộng rãi, tròng cành cao sang trọng, lần lượt tản đi theo các ngả đường. Dân làng vẫn còn đang hào hứng, vẫn tiếp tục bàn tán sôi nổi, nán lại một lúc quanh tòa nhà tòa án hoặc trên hiên của khách sạn cũ, nhưng rồi những nhóm người ấy cũng thưa dần. Ai nấy lục tục trở về nhà bên bếp lửa và bữa tối, và mặt trời lặn khuất sau dãy Alleghenies.

Allan Gold, sải bước qua những ngọn đồi hướng về Thunder Run, đã bắt kịp người thợ xay ở Mill Creek, và cả hai đi song song với nhau cho đến khi con đường rẽ đôi. Người thợ xay vốn là kẻ chậm chạp, nhưng hôm nay đôi má ông hừng hực sắc đỏ và ánh mắt ngời lên rạng rỡ. "Đúng thế," ông ngắn gọn nói. "Họ tốt hơn hết là tránh xa mương nước nhà tôi ra, kẻo lại bị cuốn vào guồng xay đấy."

"Ông Green," Allan hỏi, "ông có cho rằng phần lớn những rắc rối này thực chất là vì vấn đề người da đen không? Cháu được dạy dỗ để mà ước gì Virginia chưa từng có nô lệ."

"Hầu hết chúng ta đều được dạy thế. Cậu có nuôi người nô lệ nào đâu."

"Dạ không."

"Tôi cũng vậy. Tom Watts cũng thế. Cả Anderson West nữa. Cả nhà nhà Taylors nữa. Hay năm phần sáu nông dân quanh vùng này. Hoặc bảy phần tám dân cư trong thị trấn. Chúng ta có sở hữu nô lệ nào đâu, mà tôi cũng chẳng biết từ thuở đời nào nhà mình có ai nuôi nô lệ không. Mới dạo trước, tôi có hỏi Đại tá Anderson một tràng câu hỏi về vấn đề này. Ông ấy bảo điều tra dân số năm nay cho thấy Virginia có một triệu không trăm năm mươi nghìn người da trắng, và trong số đó chỉ có năm mươi nghìn người là sở hữu nô lệ, còn một triệu người thì không. Mà năm mươi nghìn người đó phần lớn lại ở các hạt vùng hạ lưu — bên phía này dãy Blue Ridge thì hiếm hoi vô cùng! Có ai từng buộc tội người Virginia là đối xử tệ bạc với gia nhân đâu nào! Và chỉ cần liếc qua nửa con mắt cũng đủ thấy gia nhân quý mến những người chủ da trắng của họ đến nhường nào. Còn bản thân chế độ nô lệ ư, tôi chẳng việc gì phải bênh vực nó, và Đại tá Anderson cũng vậy. Ông ấy bảo rằng nó là điều ghê tởm trong mắt Chúa lẫn loài người. Ông ấy kể Viện Dân biểu thời xưa từng nhiều lần tìm cách ngăn chặn việc đưa người da đen vào, và Thuộc địa vẫn luôn khẩn khoản kêu lên với nhà vua để chống lại nạn buôn người này. Ông ấy bảo rằng vào năm 1778, hai năm sau khi Virginia tuyên bố Độc lập, bang đã thông qua đạo luật cấm buôn bán nô lệ. Ông ấy nói rằng chúng ta là xứ sở văn minh đầu tiên trên thế giới dừng việc buôn bán đó lại — thông qua đạo luật trước nước Anh tận ba thập kỷ! Ông ấy nói rằng tất cả những nhân vật vĩ đại thời Cách mạng của chúng ta đều căm ghét chế độ nô lệ và nỗ lực vì sự giải phóng cho những người da đen đang ở đây; rằng mọi người đã công khai và miệt mài tranh đấu vì điều đó cho đến tận năm 1832. Rồi cuộc nổi dậy của Nat Turner nổ ra, khi bọn chúng tàn sát toàn bộ phụ nữ và trẻ em, và thế là xuất hiện bọn người Hỏa-ngục-cho-tất-cả, cay đắng như mật đắng mang tên Cúi-Đầu-Bãi-Bỏ, những kẻ dùng que lửa châm ngòi thuốc súng, bám lấy lý tưởng một cách tàn nhẫn trong khi bản thân lại ngồi hưởng sự an toàn tuyệt đối cách xa ngàn rưỡi dặm nơi vụ nổ sắp xảy ra! Và cũng như đám người đó cứ lớn tiếng kết án mà chẳng thèm suy nghĩ, một lũ người bên ta cũng trỗi dậy để lớn tiếng biện hộ mà chẳng cần dùng đầu óc. Thế nhưng, ẩn dưới mọi tiếng la hét ồn ào ấy, một quá trình giải phóng nô lệ vẫn diễn ra đều đặn và lặng lẽ qua những văn tự và di chúc, đưa họ định cư tại các cộng đồng ở các bang tự do, gia nhập và ủng hộ các Hiệp hội Thực dân hóa. Hiện nay có tới bốn mươi nghìn người da đen tự do ở Virginia, và Chúa mới biết có bao nhiêu người đã được trả tự do và lập nghiệp ở những nơi khác! Chính những người ưu tú nhất của chúng ta đã lập ra những bản di chúc như thế, trả lại tự do cho nô lệ của họ, và ít nhất là ở Virginia, sớm muộn gì mọi người cũng sẽ noi gương những con người ưu tú ấy. 'Sự giải phóng dần dần, thưa cậu Green,' Đại tá Anderson đã nói thế đấy, 'kèm theo việc đưa họ trở lại định cư ở Châu Phi nếu có thể. Những khó khăn đủ sức làm cho tóc một người đổi màu bạc trắng, nhưng,' ông ấy bảo, 'hồi chuông tử trận của chế độ nô lệ đã điểm, và chúng ta sẽ chấm dứt nó ở Virginia một cách hòa bình cùng với chút khôn ngoan — miễn là họ chịu ngừng việc châm ngòi thuốc súng lại!' "

Người thợ xay ngẩng cao chiếc đầu lớn, vương vãi thứ bột trắng trông như phấn từ nhà máy xay, và đăm đăm nhìn khung cảnh xung quanh. "'Tất cả chúng ta đều là những kẻ u muối vô cùng, những sinh vật tội nghiệp,' như lời vị mục sư vẫn thường giảng, nhưng tôi tin rằng sẽ có ngày chúng ta tìm ra con đường đúng đắn, cho cả chúng ta lẫn nửa triệu con người tội nghiệp, da ngăm đen, đáng mến, chẳng biết gì ngoài sự phục tùng, nhìn chung là khá hạnh phúc, nhưng lại bị bỏ lại phía sau cả thế giới ấy — những kẻ mà Vua James, Vua Charles và Vua George đã tròng lên cổ chúng ta, chẳng mang lại lợi ích gì cho họ mà lại gây họa chắc chắn cho chúng ta. Tôi tin rồi chúng ta sẽ tìm ra thôi. Nhưng có quỷ mới thèm nghe miền Bắc thuyết giảng rằng họ đang nắm giữ con đường đúng đắn! Cách làm muôn thuở của họ là đem bán nô lệ của mình xuống miền Nam đấy thôi."

"Cháu đã suy nghĩ mãi," Allan nói. "Ai nấy đều có ý tốt, thế mà tại sao trên thế giới này lại có quá nhiều bi kịch đến thế!"

"Tôi hoàn toàn đồng ý với cậu điểm đó," người thợ xay đáp lời. "Và tôi tất nhiên chẳng chối cãi gì việc chế độ nô lệ chính là thủ phạm gây ra biết bao lời lẽ cay độc cùng những cảm xúc sục sôi hừng hực; gây ra cả những nỗi thống khổ cho một bộ phận người da đen, và giáng xuống cho gần như toàn bộ người da trắng biết bao tai ương. Còn bản thân tôi, tôi sẽ vô cùng sung sướng khi mọi người nô lệ, cả nam lẫn nữ, đều được tự do. Họ sẽ chẳng bao giờ thực sự trưởng thành được cho đến khi giành lại được tự do — tôi thừa nhận điều đó. Và nếu họ muốn quay trở lại quê hương xứ sở của mình, tôi sẵn sàng đóng góp chút ít sức lực để giúp họ một tay. Tôi nghĩ mình nợ họ điều đó — dẫu cho theo tôi biết, chẳng có tổ tiên nào của tôi từng làm điều gì sai trái với họ cả. Rắc rối ở chỗ, chẳng có mống nào muốn quay về cả! Cậu chẳng thể dọa họ bằng cách nào tồi tệ hơn là bảo rằng cậu sắp giúp họ trở về quê cha đất tổ đâu! Lấy những người nô lệ ở Lauderdale làm ví dụ xem — chẳng bao giờ thấy mặt ai mà không nhoe nẻo nụ cười cả! Hay như lão Tullius ở Three Oaks — lão ấy sẽ bảo rằng đời nào lão chịu nghĩ đến chuyện về — bắt buộc phải ở lại Three Oaks để chăm sóc cô Margaret cùng mấy đứa nhỏ chứ! Không, đó chẳng phải là một đề tài dễ dàng gì, dẫu cậu nhìn nhận nó dưới góc độ nào đi chăng nữa. Nhưng xét cho cùng giữa chúng ta và miền Bắc, đó hoàn toàn chẳng phải là nguyên nhân chính của cuộc tranh chấp — còn lâu mới phải thế! Cuộc tranh chấp nằm ở chỗ có kẻ muốn thâu tóm toàn bộ số thóc lúa, phần của tôi lẫn phần của hắn, để đem vào cối xay của hắn mà nghiền nát! Chà, tôi đời nào chịu để hắn làm thế — thế thôi. Và đằng kia là con đường rẽ về Thunder Run của cậu đấy."

Allan một mình sải bước qua những ngọn đồi lạnh giá. Trước mắt anh hiện ra bức tường thành của những ngọn núi, được phác họa một cách đầy hùng vĩ vắt ngang bầu trời phía đông. Hai bên đường là những cánh đồng bỏ hoang, những đồi tranh nâu sẫm, những lùm cây rừng âm u vươn cao, và lấp ló sắc xanh của lúa mì mùa đông. Buổi chiều tối vô cùng lạnh lẽo, nhưng lặng gió và tĩnh mịch đến không ngờ. Chim chóc đã bay về phương nam, gia súc đã được lùa vào chuồng, đàn cừu đã nằm gọn trong ràn. Chỉ còn lại mặt đất, cánh đồng, đồi núi, con đường nhỏ lúc lên lúc xuống, và ánh sáng lấp lánh của dòng suối ở đằng xa. Hoàng hôn rực một màu đỏ rực, để lại vệt màu chói lọi tận đỉnh trời.

Chàng trai trẻ với dáng người cao lớn, tóc vàng, đôi mắt xám xanh cùng bộ râu ngắn màu sáng, sải những bước dài trên con đường băng giá. Con đường dẫn anh qua một ngọn đồi cao mà từ đỉnh có thể thu vào tầm mắt một không gian khoáng đạt. Allan, khi lên tới đỉnh cao này, liền khựng lại một lát, sau đó bước tới một hàng rào bằng những thanh gỗ zíc-zắc đã ngả màu xám, tì tay lên đó và phóng tầm mắt nhìn ra bốn bề đồi thung lũng, rừng cây và sông suối. Ánh ráng chiều vẫn đang bao trùm vạn vật. Anh ngắm nhìn những ngọn núi, những dãy núi vĩ đại, trải dài thẳng tắp và sắc nét như những con sóng bạc của một đại dương khổng lồ, không hề nứt nẻ hay nham nhở, mà bằng phẳng, liền mạch và cổ kính biết bao, có lẽ là những ngọn núi cổ xưa nhất trên thế giới này. Giờ đây, những khu rừng nguyên sinh bao bọc lấy chúng, đồng thời qua một thứ ảo ảnh quen thuộc của ánh sáng, chúng mang một màu xanh lam mờ ảo và xa xăm — thứ đã làm nên tên gọi của chính mình. Dãy Blue Ridge — dãy Blue Ridge — và rồi những ngọn đồi, thung lũng, những con suối chảy xiết, vẻ hùng vĩ của những rặng cây, và ở phía bên kia, trong vắt như thép giữa những hàng cây phong ta và liễu rủ, là dòng sông — thượng nguồn của dòng sông James.

Ánh ráng chiều đậm dần. Từ một trang trại dưới thung lũng vang lên tiếng chuông. Allan đứng thẳng người dậy, nhấc cánh tay khỏi thanh rào xám xịt cũ kỹ. Anh cất tiếng đọc lớn.

Hồn ai nặng nhọc u sầu...

Tiếng chuông lại vang lên lần nữa, sắc hồng nhuộm thẫm cả vòm trời đến tận đỉnh đầu. Chàng trai trẻ hít một hơi thật sâu, quay người và bắt đầu bước xuống đồi.

Trước mặt anh, ngay khúc cua của con đường và nhô ra một cái vực sâu hun hút — vào mùa xuân từng được thảm hoa huyết căn phủ kín, nhưng giờ đây ngập tràn lá rụng — là một cây sồi khổng lồ đã bị sét đánh ngã từ lâu. Những cành cây đã bị chặt trụi, nhưng phần thân đen sì vẫn còn nằm lại đó, và từ vị trí đắc lợi này, người ta có thể thu vào tầm mắt một khung cảnh hùng vĩ khác của những ngọn đồi chập chùng và thung lũng xung quanh. Allan Gold, khi đi xuống đồi, chợt nhận ra trước tiên là một con ngựa bị cột vào gốc cây non ven đường, tiếp đến là một bóng người đang ngồi trên thân cây sồi đổ, lưng quay về phía con đường, mặt hướng về cảnh tượng chập choạng tối trước mặt. Phía dưới anh, những cơn gió mùa đông thổi làm xào xạc lớp lá khô. Rõ ràng là có một kẻ khác cũng dừng chân để ngắm cảnh, hoặc để đúc rút và nhào nặn trong tâm hồn những ấn tượng dồn dập của một ngày quyết định. Dường như là mục đích thứ hai; bởi vì khi Allan đến gần khe vực, từ trong màn sương chập choạng, một giọng nói được kìm nén nhưng đầy xúc cảm vọng đến tai anh, lặp đi lặp lại đúng ba lần: "Chúng ta sắp có chiến tranh. — Chúng ta sắp có chiến tranh. — Chúng ta sắp có chiến tranh."

Allan cất tiếng gọi vượt lên trước. "Chúa ơi, tôi hy vọng điều đó không đúng! — Có phải Richard Cleave đấy không?"

Bóng người trên thân cây sồi xoay người lại, hiện lên nổi bật giữa nền trời tím thẫm. "Ừ, Richard Cleave đây. Quả là một đêm khiến con người ta phải suy ngẫm, Allan ạ — khiến người ta phải suy ngẫm — phải suy ngẫm thật nhiều!" Đặt tay lên thân cây bên cạnh, anh nhẹ nhàng nhảy xuống lề đường, rồi thong thả phủi sạch những chiếc lá khô và vỏ cây bám trên quần áo bằng một chiếc găng tay da cũ. Khi cất lời, giọng anh vẫn mang một vẻ xúc động, rung động đến lạ thường. "Chiến tranh chính là thiên chức của tôi. Thật là một điều kỳ lạ khi một luật sư nhà quê ở miền Virginia cổ kính và yên bình trong năm hồng phúc này lại thốt ra câu đó! Nhưng cũng giống như bao điều kỳ lạ khác, nó là sự thật! Tôi chưa từng đặt chân lên chiến trường, nhưng tôi hiểu rõ mọi thứ về chiến trường."

Anh lắc đầu, giơ tay ra và vung mạnh về phía dãy núi. "Nhưng hãy nhớ rằng, Allan, tôi không hề muốn chiến tranh! Ý tôi là, dòng chảy sâu thẳm bên trong kia không muốn điều ấy. Chiến tranh là từ dùng để chỉ sự thống khổ cho muôn người và sự thụt lùi cho tất cả. Lý trí bảo tôi điều đó, và trái tim tôi nguyện cầu cho thế giới này không phải chịu đựng đau khổ hay thụt lùi, tôi xin lấy danh dự ra cam đoan vì hòa bình. Chỉ có điều — chỉ có điều — dường như từ kiếp trước tôi đã chiến đấu xuyên suốt dọc chiến tuyến rồi!"

Đôi mắt anh ánh lên. Giữa bầu trời đang nhạt dần, trong tiết trời mùa đông buốt giá, khung hình vạm vỡ ấy, tuy không cao nhưng ngực nở vai u, trông lớn hơn cả người thật. "Tôi hiếm khi nói những lời thế này — cậu phải công nhận đấy!" anh nói và bật cười. "Nhưng tôi đoán là ngày hôm nay đã cởi trói cho mọi ngôn từ của chúng ta, kéo mọi kẻ thoát khỏi chính bản thân mình!"

"Nếu chiến tranh xảy ra," Allan nói, "nó chắc sẽ không kéo dài đâu, phải không? Sau trận chiến đầu tiên, chúng ta sẽ đi đến một sự thấu hiểu lẫn nhau."

"Liệu có được thế không?" người kia đáp lời. "Liệu có được thế không? — Chúa mới biết được! Trong quá khứ, hễ vết máu càng tương đương, cuộc chiến lại càng trở nên khốc liệt bấy lâu."

Vừa nói, anh vừa bước sang chỗ cây sapling đang cột con ngựa, cởi dây và phóng mình lên yên. Con ngựa giống màu hạt dẻ tráng lệ bắt đầu bước đi trên đường, và cả ba người bắt đầu cuộc hành trình dài đi xuống. Trời rất lạnh và tĩnh mịch, trên bầu trời vầng trăng lưỡi liềm đang hiện diện, và những ánh đèn bắt đầu lấp lánh từ các trang trại dưới thung lũng.

"Dẫu tôi làm nghề dạy học," Allan nói, "nhưng tôi thích không gian khoáng đạt. Tôi thích làm mọi việc bằng chính đôi tay mình, và tôi thích được ra vào chốn rừng thiêng nước độc. Có lẽ, từ tiền kiếp nào đó, tôi từng là một thợ săn, lại có chút máu mê sách vở! Ông nội tôi từng là một trinh sát trong cuộc Cách mạng, và cụ thân sinh ông là một kiểm lâm... Chúa biết là tôi không hề muốn chiến tranh! Nhưng nếu nó xảy ra, tôi sẽ lên đường. Chắc tất cả chúng ta đều sẽ đi thôi."

"Đúng thế, tất cả chúng ta sẽ phải đi," Cleave nói. "Chúng ta buộc phải đi."

Một người cưỡi ngựa, người kia đi bộ trong im lặng một lúc lâu; rồi người đi ngựa cất tiếng trước: "Tôi sẽ cưỡi ngựa đến Lauderdale sau bữa tối để nói chuyện với Fauquier Cary."

"Anh và ngài ấy là họ hàng, phải không?"

"Họ hàng đời thứ ba. Mẹ ngài ấy là một người nhà Dandridge — Unity Dandridge."

"Tôi rất quý ngài ấy. Ngài ấy toát lên vẻ gì đó như rượu vang lâu năm, thanh gươm sắc bén và một nhà thơ hiệp sĩ — tuýp người ấy đấy."

"Ừ, vừa cổ điển lại vừa thanh tao, ở cả nam lẫn nữ."

"Ngài ấy không muốn chiến tranh."

"Đúng vậy."

"Hairston Breckinridge bảo rằng ngài ấy hoàn toàn không muốn bàn luận về khả năng đó — ngài ấy chỉ nói những gì đã nói hôm nay, rằng mọi người nên vì hòa bình mà hành động, và chiến tranh giữa những người anh em với nhau là điều vô cùng khủng khiếp."

"Đúng thế. Không. Ngài ấy đang mặc quân phục. Ngài ấy không thể nói nhiều."

Họ tiếp tục bước đi trong thinh lặng suốt một hồi lâu trên con đường mùa đông, giữa bầu không khí trong vắt như pha lê. Xuyên qua kẽ lá của những nhành cây, bầu trời hiện lên lạnh giá và sâu thẳm, vầng trăng lưỡi liềm treo lơ lửng trên khối núi đen sẫm, vàng rực và sắc nét, những ánh đèn dưới thung lũng đã đủ gần để có thể thu gom vào tầm mắt.

"Nếu chiến tranh thực sự nổ ra," Allan hỏi, "tất cả những người Virginia trong quân đội sẽ làm gì đây — Lee, Johnston, Stuart, Maury, Thomas cùng những người khác?"

"Họ sẽ trở về nhà."

"Từ chức sao?"

"Từ chức."

Allan thở dài. "Đó sẽ là một việc vô cùng khó khăn phải làm."

"Họ sẽ làm thế. Cậu thì sao, chẳng lẽ cậu không làm thế ư?"

Người thầy giáo đến từ Thunder Run ngước nhìn từ thung lũng mờ ảo và những ngọn đèn gia vị hướng lên bầu trời đầy sao đang dịch chuyển. "Có chứ. Nếu Bang của tôi cất tiếng gọi, tôi sẽ làm thế."

"Điều này sẽ xảy ra," Cleave nói. "Có những thời điểm con người ta nhìn thấu mọi thứ rõ ràng, và hôm nay tôi nhìn rất rõ. Miền Bắc không có ý định rút quân khỏi Pháo đài Sumter. Ngược lại, sớm hay muộn, họ sẽ tìm cách tăng viện cho nơi đó. Đó sẽ là khởi đầu của đoạn kết. Nam Carolina sẽ hạ gục pháo đài. Miền Bắc sẽ ra rả về một cuộc thánh chiến. Chiến tranh sẽ nổ ra — dù có là thánh chiến hay không thì hãy còn hồi sau sẽ rõ. Virginia sẽ được yêu cầu phải cung cấp hạn ngạch binh lính nhằm dùng vũ lực khuất phục Nam Carolina và các Bang vùng Vịnh quay trở lại Liên bang. Chà — cậu nghĩ bà ấy sẽ giao quân cho họ chứ?"

Allan bật cười ngắn ngủi. "Không đời nào!"

Đó chính là những gì sẽ xảy ra. Và rồi — và rồi một Bang vĩ đại hơn bất kỳ bang nào sẽ bị ép buộc phải ly khai! Và khi ấy, những người con Virginia trong quân đội sẽ quay về nhà.

Khu rừng lùi dần nhường chỗ cho vùng đất mở rộng, những cánh đồng thoai thoải, những xóm liễu và những con suối chảy róc rách trong veo. Trong bầu không khí trong vắt như pha lê, những bức tường núi trông như sát ngay trước mặt, bên trên là chòm sao Orion rực rỡ đến buốt giá. Vị luật sư xuất hiện từ một ngôi nhà u tịch nằm giữa lăng cây sồi và người thầy giáo từ Thunder Run tiếp tục sải bước trong thinh lặng một hồi lâu; rồi người thầy giáo cất tiếng.

"Hairston Breckinridge bảo rằng cháu gái của Thiếu tá Cary đang ở cùng ngài ấy tại Lauderdale."

"Đúng vậy. Judith Cary."

"Đó là người xinh đẹp nhất, phải không anh?"

"Người ta đồn rằng ai cũng đẹp cả — ba tiểu thư nhà Greenwood Cary. Nhưng — ừ, đó chính là người đẹp nhất."

Anh bắt đầu ngân nga một giai điệu, và vừa hát anh vừa nhấc chiếc mũ rộng vành mềm mại lên, cưỡi ngựa với cái đầu trần.

"Thật kỳ lạ đối với tôi," Allan nói lúc sau, "khi thấy có ai đó lại có thể vui vẻ vào ngày hôm nay."

Vừa nói, anh vừa ngước nhìn khuôn mặt của người đang cưỡi ngựa sóng đôi cùng mình trên con ngựa hạt dẻ vạm vỡ. Trên con đường vẫn còn vương lại chút ánh sáng mờ ảo của ráng chiều — đủ để nhận ra rằng có những giọt nước mắt đang lăn trên má Cleave. Theo phản xạ, Allan thốt lên một tiếng ngạc nhiên.

Người kia ngắt ngang câu hát, một cách hoàn toàn tự nhiên, anh giơ bàn tay đeo găng lên và quẹt đi giọt nước mắt. "Vui vẻ ư!" anh lặp lại. "Tôi có vui vẻ gì đâu. Điều gì khiến cậu nghĩ ra ý nghĩ đó chứ? Tôi nói cho cậu biết dẫu tôi chưa từng bước chân vào chiến trận, nhưng tôi hiểu rõ mọi thứ về chiến tranh!"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.