Hồi Chuông Dài

Lượt đọc: 426 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 13
Gã Khờ Tom Jackson

❊ ❊ ❊

Mục sư Corbin Wood, tuyên úy của một trung đoàn dưới quyền Loring, khi đi xuống từ sườn đồi nơi ông đã trải qua đêm qua – đúng nghĩa đen như một người mục tử – đã phát hiện ra con suối nhỏ dưới chân đồi đã đóng băng tới tận đáy. Chẳng có buổi sáng tắm gội nào cho một người ưa sạch sẽ! Thật ra, từ khi rời Winchester, vốn chẳng có mấy nước để phung phí cho việc vệ sinh cá nhân. Corbin Wood đành dùng tuyết để rửa mặt và tay, nhưng tuyết giờ đây không còn mềm mại như khi rơi vào ngày hôm trước. Nó đã đóng băng và sắc lạnh.

“Và các bậc thánh hiền cùng những vị tu sĩ trên cột đá xưa nay chưa từng tắm — dường như cũng chẳng bao giờ muốn tắm!”

Tiếng kèn thức thức vang lên đầy ảm đạm từ những ngọn núi xung quanh. Những đống lửa được đốt lên, nhưng chúng không bùng cháy rực rỡ trong ánh ngày nhợt nhạt. Chút thức ăn ít ỏi được làm ấm rồi nuốt vội. Khi việc điểm danh diễn ra sau đó, có những khoảng lặng. Ông Sẵn-sàng-lết, ông Nhụt-chí, ông Sợ-hãi, và cả ông Lương-thực, thực sự quá ốm yếu không thể hành quân, đang nằm đâu đó trên con đường quay về Winchester. Từng đoạn một, giống như một con rắn xám xịt và lạnh lẽo, trì trệ, không bóng bẩy, đờ đẫn và hoang mang, đoàn quân nối đuôi nhau lên đường. Bị cày xới sâu từ hôm trước bởi kỵ binh, lữ đoàn của Garnett và pháo binh, con đường trở nên kinh khủng. Những luống tuyết trước kia giờ đã hóa thành những luống băng.

Corbin Wood và con ngựa xám già của ông được cả trung đoàn yêu mến. Về mặt thể chất, vị tuyên úy không phải là một người khỏe mạnh, và phong thái của ông mang dáng dấp của một học giả, nhưng trung đoàn lại thấy những điều đó thật đáng mến. Con ngựa Pluto rất khôn ngoan, rất già, rất khỏe và hiền lành. Trên đường hành quân, nó hữu ích cho rất nhiều người ngoài chủ nhân của mình. Trung đoàn đã quen với cảnh vị tuyên úy đi bộ qua bụi bặm hoặc bùn lầy bên dây cương của con ngựa xám, thỉnh thoảng lại cất tiếng nói điềm đạm và vui vẻ với một người lính trinh sát đang ốm nửa vời hoặc kiệt sức hoàn toàn ngồi trên yên ngựa của nó. Ông lúc nào cũng giúp đỡ ai đó trên đường đi. Một số điều vốn ít có chỗ đứng trong các quân đội trên thế giới lại là những chuyện bình thường trong lực lượng Liên minh. Người cưỡi ngựa là một người may mắn hơn, nhưng không phải là người tốt hơn – thậm chí chẳng phải là người có xuất thân hay học thức cao hơn – so với kẻ đi bộ. Những hàng quân xám dài dã chẳng thấy có gì lạ khi một sĩ quan xuống ngựa nhường bước đường cho một đồng chí trong hàng ngũ. Thế nên, ngày hôm nay, con ngựa của vị tuyên úy dường như phục vụ cho tất cả mọi người hơn là cho chính bản thân ông. Một người bạn học cũ lê bước nặng nhọc xuống đất sau năm phút quý giá, đã quở trách: “Tôi muốn thấy anh cưỡi ngựa đấy, Corbin! Cứ tự nâng mình lên một chút đi, được chứ? Hãy nhìn Pluto đang nhìn chỗ rách trên giày anh kìa! Anh sẽ chẳng bao giờ làm giám mục nổi nếu cứ tiếp tục thế này đâu.”

Mưa tuyết cứ rơi mãi, và trời lạnh buốt thấu xương. Những chiếc xe vận tải biến mất tăm. Có tin đồn rằng chúng đã rẽ sang con đường khác. Xứ sở này gần như là một vùng hoang vu. Cứ sau một khoảng thời gian dài, đoàn quân mới bắt gặp một trang trại cô độc, một căn lều ven đường, một cối xay gió, hay một lò rèn. Loring liền cử một đội đi kiếm ăn đi trước, với lệnh thu mua mọi nhu yếu phẩm. Hầu như chẳng kiếm được gì. Năm nay người ta làm ra rất ít và dự trữ cũng chẳng bao nhiêu. Hơn nữa, thời gian gần đây, quân Yankee ở Bath đã vơ vét tất cả gia súc, gia cầm và bắp ngô – lại còn chẳng thèm trả tiền. “Vâng, thưa ngài, có quân Yankee ở Bath đấy. Đông nhiều như quân Nguyên ấy chứ!”

Đội đi kiếm ăn mang tin tức về. “Có quân Yankee ở Bath – cách đây tám dặm! Đông vô số kể. Chắc chắn như trời đang đổ mưa tuyết, đó chính là nơi Lão Jack đang hướng tới!”

Tin tức lan truyền dọc theo hàng quân khơi lên một chút ít sự hào hứng. Nhưng nó chẳng thể làm đầy những chiếc dạ dày trống rỗng, cũng chẳng xua tan được cái lạnh tê tái. Sự nhiệt tình thoáng qua nhanh chóng vụt tắt. “Tám dặm cơ à? Hôm nay chúng ta phải đi tận tám dặm sao? Từ lúc bình minh đến giờ chúng ta còn đi chưa nổi ba dặm. Nếu George Washington, Napoleon Bonaparte và Julius Caesar có ở đây đi nữa thì hôm nay họ cũng chẳng tài nào lôi được đạo quân này đi nổi tám dặm đâu!”

Kỵ binh, pháo binh, Lữ đoàn Stonewall, lực lượng Dân quân của Meems và Carson, ba lữ đoàn của Loring – đoàn quân ốm yếu và chậm chạp cứ thế ngoằn ngoèo tiến bước. Những ngọn đồi giờ đây trông như những tấm kính xám, và tất cả móng ngựa đều được mài trơn. Đi đầu là một đội công binh dùng cuốc phá vỡ lớp bề mặt cứng và hiểm trở, làm xù xì mặt đường để những con vật tội nghiệp có thể bám trụ được chân. Đội tiên phong, khi lảo đảo vòng qua một khúc cua của con đường, đã chạm trán với một ổ phục kích của quân Liên bang, gồm cả kỵ binh lẫn bộ binh. Hai bên rừng tuyết tùng bỗng rực lửa và vang dội tiếng súng. Một trung úy thuộc trung đoàn 21 Virginia vung hai tay lên rồi ngã nhúm về phía trước, đã tử trận. Một người lính bị thương nặng. Đại đội liền xông lên, nhưng các tiền đồn áo xanh đã kịp bắn thêm một loạt đạn rồi tháo chạy, băng qua những khu rừng để tạt vào một con đường tắt nào đó. Thật không thể đuổi theo; không thể truy kích trên những tấm kính xám xịt được.

Khi màn đêm ma quái buông xuống, tại một dải cánh đồng bên cạnh con suối đã đóng băng, đoàn quân dừng chân. Chẳng có lấy một cỗ lều nào, và hầu như chẳng có gì để ăn. Một trong những cánh đồng bị phủ đầy bởi những cây ngô chất đống, và người ta phát hiện ra những bắp ngô vẫn còn nguyên trên thân. Trong trận mưa tuyết cuồn cuộn, những người lính xé toạc các đống rạ rồi dùng những ngón tay tê cóng bóc lớp vỏ khô, thô ráp và đóng băng ra khỏi hạt. Họ và cả những con ngựa cùng ăn những bắp ngô vàng ấy. Suốt cả đêm, đờ đẫn trong khốn khổ, những người lính ngủ gật và lẩm bẩm bên những đống lửa khốn khổ. Một người, là thư ký của luật sư, khóc nức nở như một đứa trẻ, với đôi bàn tay bị cào rách tươm đến rớm máu bởi vỏ ngô đông cứng. Dọc theo con suối có một xưởng cưa bỏ hoang, và tại đây những người dân Rockbridge đã tìm thấy những tấm ván để tự dựng cho mình những chiếc chuồng nhỏ. Tiếng mưa tuyết lách tách suốt nhiều hàng giờ trên những mái ván tạm bợ, nhưng cuối cùng nó cũng ngớt dần. Đạo quân kiệt sức chìm vào giấc ngủ, nhưng khi bình minh xám xịt ló dạng, đánh thức họ dậy bởi tiếng kèn ai oán, họ rũ bỏ được lớp nặng trĩu của tuyết. Cả thế giới lại trắng xóa dưới bầu trời nhợt nhạt.

Hôm nay họ đi được bốn dặm. Những tán cây xám xịt được phủ đầy băng, những hàng rào zic-zac xám ngắt trơn tuột như băng dưới những bàn tay đang bấu víu lấy chúng – đôi bàn tay của những kẻ ốm đau và yếu đuối. Sự chuyển động biến thành một khúc nhạc Tiến quân Tử thần; vài nốt chậm chạp, có những nhịp nghỉ ngơi. Đạo quân tiến lên rồi dừng lại, tiến lên rồi dừng lại với một vẻ uy nghi kỳ lạ. Những người đưa tin quay lại từ phía người đang cưỡi ngựa dẫn đầu, chiếc mũ CADET kéo sụp xuống che đi đôi mắt chỉ nhìn thấy những gì mà một giống loài khổng lồ và sắt đá mới có thể làm nổi dưới một chế độ độc tài khổng lồ và sắt đá. Tướng Jackson nói: “Tiến lên!” Tướng Jackson nói: “Tiến lên các đồng chí!”

Đêm đó họ không tới được Bath. Họ nằm xuống và ngủ sau tấm bình phong của những ngọn đồi, rồi thức dậy vào một buổi bình minh sắc thạch anh dưới bầu trời đầy hứa hẹn. Ánh sáng tuôn trào từ hướng đông làm rực rỡ những tán cây trĩu băng và những vùng tuyết trắng chói lọi trải dài tít tắp ở đằng xa. Ánh nắng mặt trời làm cổ vũ tinh thần binh lính. Bath đang ở ngay trước mặt – Bath và quân Yankee! Trung đoàn 1 Tennessee và trung đoàn 48 Virginia bất ngờ rẽ khỏi con đường chính, băng qua các cánh đồng để tiến lên những sườn đồi nhìn xuống thị trấn. Dường như họ đã gom hết sức mạnh lại thành một khối, bởi vì họ tiến bước với đầy năng lượng, chạy nước rút trên lớp tuyết. Chiều hôm trước, Carson và Meems đã được tách ra, biến mất về phía bên phải. Một tin đồn lan truyền trong hàng ngũ. Lực lượng này giờ đây đã ở phía bên kia của Bath. “Nó giống như một cái chén vậy, tất cả chúng ta ở trên vành, còn đám quân Yankee ở đáy. Nếu Carson có thể giữ được những con đường ở phía bên kia thì chúng ta tóm được chúng rồi, gọn gàng như bã cà phê vậy! Mười lăm trăm tên mặc áo xanh, và hai khẩu đại bác ư? – Này các cậu, tôi thấy khỏe người hơn rồi đấy!”

Lão Jack – những người lính lại bất chợt gọi ông là Lão Jack – Lão Jack chẳng tiết lộ điều gì. Thông tin, nếu quả thực là thông tin, đều xuất phát từ trinh sát, người đưa tin, các vọng gác của Ashby, những người dân tình cờ gặp trong vùng. Một luồng điện chạy dọc từ tiền quân ra hậu quân. Đoàn quân tiến lên đồi với tốc độ nhanh chóng. Khi họ lên đến đỉnh, binh lính nhìn thấy kỵ binh ở phía trước và phía dưới họ rất xa, đang lao vào thị trấn và hò hét. Theo sau kỵ binh là một lực lượng bộ binh bắn tỉa, rồi tiếp đó, tràn xuống sườn đồi là trung đoàn 1 Tennessee và trung đoàn 48 Virginia, vừa chạy vừa gào thét. Từ thị trấn bùng lên những tiếng lách cách đinh tai nhức óc của súng hỏa mai, và từ một ngọn cao ở phía xa, một khẩu đại bác gầm lên. Tất cả những sườn trắng của cái chén đều vang dội âm thanh đó.

Lực lượng bộ binh tản ra để nhường đường cho pháo binh. Những khẩu pháo trông thật dữ tợn dưới lớp áo băng, những người lính đang hò hét, những kẻ đánh xe lớn tiếng giục giã ngựa, những con ngựa với đôi lồng ngực phập phồng, đôi mắt mở trừng trừng – tất cả cứ thế lao xuống theo những khúc cua dài ngoằn ngoèo của sườn đồi trong một khung cảnh hỗn độn. Bộ binh theo sau; thị trấn đã thất thủ; quân Liên bang rút lui, vừa đi vừa bắn, ồ ạt tuồn ra theo hai con đường. Một đường dẫn về phía Sir John's Run, đường kia chạy thẳng tới sông Potomac nơi có Hancock ở bờ biển Maryland, và tại Hancock là Tướng Lander cùng một lực lượng đáng kể. Hỡi ôi, quân của Carson đã thấy những ngọn đồi mùa đông chẳng phải là chuyện đùa. Họ đã không đến kịp để khóa chặt các con đường.

Kỵ binh Liên minh chia ra làm hai ngả, toàn lực truy đuổi kẻ thù đang tháo chạy. Một người đưa tin quay lại mang theo mệnh lệnh ngắn gọn từ Jackson yêu cầu pháo binh thúc quân tiến theo con đường Hancock. Khi hắn quay đầu, con ngựa cái của hắn trượt chân, cả người lẫn ngựa ngã lăn quay xuống con đường phủ đầy băng giá. Khi họ chật vật đứng dậy và dạt sang một bên, các cỗ pháo rầm rầm lăn bánh qua thị trấn. Những cụ già và lũ trẻ đứng trên những vỉa hè bị giẫm nát, còn bên cửa sổ và khung cửa, phụ nữ và trẻ em đang vẫy khăn tay, vỗ tay hoan hô. Tại một góc phố, giữa lòng đường, nằm xác một con ngựa vừa chết, đẫm máu. Cảnh tượng ấy khiến những con ngựa kéo pháo phát hoảng. Chúng lồng lộn và chồm lên, nhưng cuối cùng cũng run rẩy bước qua. Từ các bậc cao niên và lũ trẻ háo hức, thông tin đã được cung cấp. Quân Yankee đã chuồn mất, nhưng hành lý và quân lương của chúng thì không. Mọi thứ đều bị bỏ lại phía sau. Nào chăn quân đội, lều trại, vải dầu, quần áo, giày dép, những xưởng củi khô, thức ăn cho ngựa, bột mì, thịt tươi, đường, cà phê, hàng hóa của thương hồ đủ loại, rượu vang, rượu mạnh, xì gà – ồ, đủ thứ cả! Pháo binh rên rỉ và chửi thề, nhưng vẫn phải tuân lệnh. Bỏ lại Capua phía sau, họ nghiến răng kéo pháo dọc theo con đường Hancock, bám sát gót lực lượng kỵ binh đang truy kích và đám quân Liên bang đang tháo chạy.

Chủ lực của phe Liên bang, đi trước một đoạn và không bị vướng bận bởi một cuộc hành quân kiệt sức nào ở phía sau làm suy yếu cả ngựa lẫn người, đã tới được sông Potomac theo đường Hancock tại một điểm có neo sẵn những chiếc thuyền, và họ đã tẩu thoát trọn vẹn, gia nhập vào lực lượng của Lander ở bờ biển Maryland. Số ít hơn, chạy về hướng Sir John's Run và sông Big Cacapon rồi bị vài đại đội của Ashby bám sát đuôi, lại không thể thoát nhanh như vậy. Tiền quân Liên minh, gồm pháo binh, kỵ binh và lính bắn tỉa, đã tới bờ sông khi hoàng hôn buông xuống. Xung quanh là những ngọn đồi trập trùng rộng lớn, hoàn toàn trọc trụi không một bóng cây và phủ đầy tuyết, được ánh hoàng hôn nhuộm lên một màu đỏ thẫm. Phía dưới là dòng sông đang gầm gào rên rỉ, và ngay ở bờ bên kia là ngôi làng Maryland quần tụ với ngọn tháp nhà thờ cao vút in trên bầu trời phương bắc. Bao quanh ngôi làng là một "làng" lều trại khác, và trên đỉnh đồi một hàng đại bác đang gườm gườm giương nòng. Dù trời đã chạng vạng, các khẩu đội pháo Liên minh vẫn tháo gầm, và một trận đấu pháo đã nổ ra, những quả đạn pháo gào thét bay từ bắc xuống nam rồi từ nam lên bắc qua dòng sông vẫn còn đượm ánh hoàng hôn.

Đêm đó bộ binh ở lại Bath, được sưởi ấm và an ủi bởi số quân lương thu được. Chúng đến tựa món quà từ các vị thần, và cũng như thông lệ đối với những món quà ấy, chúng biến mất trong nháy mắt. Vào buổi chiều, ba binh chủng hội tụ bên bờ sông. Bầu trời lại một màu xám xịt; hiển nhiên là một trận bão tuyết đang tụ mây. Không có lấy một ngôi nhà; ngoại trừ hàng cây thưa thớt ven mép nước, hầu như chẳng có bóng cây nào. Tất cả các ngọn đồi đều trọc lốc. Tuyết đóng cục cứng đến nỗi khi những quả đạn pháo của Liên bang rơi xuống và cày tung lên trong trận pháo kích, các mảnh vụn của nó sắc nhọn và gây phiền toái chẳng khác nào những mảnh vỡ của đạn pháo. Không có nơi trú ẩn, cũng chẳng có mấy củi để đốt. Binh lính đưa mắt nhìn xung quanh với vẻ mặt cau mày lo lắng. Cơn bão bắt đầu với một trận cuồng phong tuyết cùng thứ gió gào thét như một kẻ điên, bẻ gãy những cành trắng ma quái của những cây ngô đồng ven sông. Chẳng mấy chốc, một lớp màn thay đổi kỳ diệu, tê tái đang tuôn trào lặng lẽ từ bầu trời xám xịt. Cảm giác như được giải tỏa phần nào khi màn đêm buông xuống, bao trùm lấy vùng quê rộng lớn, cô độc và ma quái. Đêm nay, binh lính phớt lờ cả lệnh cấm, đem thiêu rụi mọi thanh rào có thể kiếm được.

Vào buổi sáng, một chiếc thuyền được thả sang dòng sông đã đóng băng một nửa. Trên thuyền mang theo tối hậu thư yêu cầu Lander đầu hàng, nếu không thị trấn sẽ bị pháo kích. "Hệ quả để trả đũa cho vụ Shepherdstown," bức thư của Jackson viết. Ashby là người mang tối hậu thư và bị bịt mắt dẫn đi qua các đường phố để đến tổng hành dinh. Lander, người đang mòn mỏi ngóng chờ viện binh từ Williamsport, đã từ chối đầu hàng. Ashby bị bịt mắt đi ra khỏi thị trấn, bước lên thuyền và quay trở lại chỗ Stonewall Jackson. Vị tướng chờ đợi trong hai tiếng đồng hồ, rồi bắt đầu ném đạn pháo vào thị trấn. Từ sáng sớm, một lực lượng đã được huy động để xây dựng một cây cầu thô sơ cách đó hai dạo ngược dòng sông, để quân đội có thể vượt sông. Chiều hôm trước, những cuộc giao tranh nhỏ đã diễn ra tại Sir John's Run và sông Big Cacapon. Một trung đoàn thuộc quân Loring đã phá hủy cây cầu đường sắt bắc qua con suối sau. Quân Liên bang rút lui qua bên kia sông, không để lại bất kỳ đơn vị chỉ huy nào ở hạt Morgan.

Suốt buổi chiều hôm đó, khẩu đội của McLaughlin liên tiếp rót đạn pháo xuống Hancock, nhưng chỉ một giờ trước khi trời chạng vạng, lệnh ngừng bắn được ban hành. Một lính trinh sát – Allan Gold – mang tin tức về việc một lượng viện binh lớn đang đổ vào thị trấn từ Williamsport và Hagerstown. Lực lượng viện binh này đông đến mức Jackson, sau khi đứng lặng suốt năm phút hướng mặt về phương bắc, đã ra lệnh đình chỉ công việc xây dựng cây cầu. Rốt cuộc, mục tiêu của ông là Romney chứ không phải Hancock – tám ngàn quân của Kelly ở Virginia, chứ không phải các lữ đoàn của Lander bên kia biên giới. Chắc chắn hy vọng của ông là tóm gọn mọi tên lính Yankee ở Bath, tiến đến và vượt qua sông Potomac, giáng cho chúng những đòn đau rồi rút lui trước khi số viện binh kia kịp kéo tới. Thế nhưng, lực lượng bộ binh dưới quyền ông vẫn chưa phải là "kỵ binh đi bộ" của ông, và họ chưa hiểu cũng như chưa đặt trọn niềm tin vào ông như sau này. Lực lượng xung quanh ông hôm nay không đồng nhất. Họ kéo theo hai hướng, chưa được nhào nặn và tô điểm để trở thành một khối thống nhất, chưa thấm nhuần nhãn quan của một con người như sau này họ sẽ thấm nhuần. Họ không mang chất thép như ông, cũng chẳng phải là những tia chớp chiến tranh. Họ không thể đoán trước được thời điểm và địa điểm tấn công, và phải thú thật rằng, họ nhận được rất ít sự hỗ trợ từ vị phù thủy thực thụ ấy. Họ là những người con yêu nước, những tâm hồn đơn sơ và nam tính sẵn sàng hy sinh vì chính nghĩa, nhưng rất ít người lúc bấy giờ đạt tới đỉnh cao của sự tập trung ý chí như con người này. Họ sẽ đạt được điều đó, nhưng chưa phải lúc này. Ông nhìn về phương bắc và nhìn những đoàn quân đang than vãn của mình, rồi sải bước về chỗ đóng quân dưới một thân cây đơn độc. Tại đây, ít phút sau, ông đưa ra mệnh lệnh cho các tư lệnh lữ đoàn. Đạo quân Tây Bắc sẽ tiếp tục cuộc hành quân “vào lúc rạng sáng.”

Trong cái lạnh buốt giá của buổi sáng, họ quay lại con đường dẫn tới Bath – một con đường khủng khiếp, con đường mà cả một đạo quân vừa quét qua. Vào buổi trưa, họ tới Bath, nhưng chẳng có lấy một phút dừng chân trong thị trấn. Dưới bầu trời chì xám, trong cơn gió buốt giá dữ dội, đoàn quân chậm chạp rẽ vào một con đường hẹp chạy về phía tây qua một thung lũng nghèo nàn. Hai bên là những ngọn đồi thấp – thấp và tiêu điều. Cây sồi lùn và thông mọc thưa thớt, dọc theo các lề đường, cỏ bông tai và hoa kim tiền khô héo đứng khẳng khiu trên lớp tuyết. Đoàn quân đi ngang qua một máy ép táo cũ và dăm ba căn lều từ đó những gương mặt người da đen ngó ra.

Chẳng bao lâu sau, họ băng qua một con lạch và bắt đầu leo dốc. Toàn bộ cảnh sắc giờ đây đã mang dáng dấp núi non. Bên phải, khi con đường dốc dần lên, một tầm nhìn lớn mở ra, những thung lũng và đồng cỏ trắng xóa, những khu rừng mùa đông tít tắp, và bức tường dài dằng dặc của dãy North Mountain. Chẳng mấy ai trong số những người lính đang oằn mình vật lộn lại có tâm trạng thưởng ngoạn cảnh sắc ấy. Những ngọn đồi trông như dựng đứng, mặt đất trơn như kính. Khi leo lên, pháo binh phải cùng lũ ngựa kéo lê những cỗ pháo và xe đạn; khi đi xuống, các cỗ xe phải được níu lại, nếu không chúng sẽ trượt ngang và lao ầm ầm xuống vực sâu. Hết lần này đến lần khác, khi đi xuống, những con ngựa trượt chân và ngã quỵ. Trọng lượng của khối kim loại phía sau chồm lên người chúng, khiến cả lũ trượt dài thành một đống dưới đáy vực. Ở đó, chúng phải được kéo đứng dậy – những con vật tội nghiệp đang run lẩy bẩy! – rồi lại tiếp tục gồng mình kéo trên ngọn đồi tiếp theo. Đoàn quân dài dã, chậm chạp, lảo đảo và lê lết chẳng thấy có gì đẹp đẽ ở những khu rừng mùa đông, ở những khóm dương xỉ uốn lượn trên tuyết, ở những thảm rêu cổ tích rực rỡ, ở những thân cây bồ hôi cao và nhẵn nhụi bên đường, ở những dây leo chùm không lá đung đưa buông thõng từ những ngọn cây cao nhất, hay ở khung cảnh núi non hùng vĩ. Đoàn quân đang ốm đau, đau tận tâm can, tê tái và run lẩy bẩy, ngập tràn đau đớn. Mọi chiếc xe cứu thương và xe tải dùng làm xe cứu thương đều trĩu nặng; tại mọi căn lều hiếm hoi hay trang trại cô độc nào ngang qua, những kẻ quá yếu không thể đi tiếp đều bị bỏ lại. Những người đầy tớ tội nghiệp, trong mỗi đại đội đều có một vài người, đang ở trong tình cảnh thảm thương. Chẳng người da đen nào thích cái lạnh; đối với họ, càng nhiều ánh nắng mặt trời càng tốt! Giờ đây họ đang run rẩy ở phía cuối các đại đội, cơ thể co ro lại, khuôn mặt xám ngắt. Bản chất của phần lớn bọn họ là sự lạc quan tràn trề, nhưng thật không thể nào lạc quan nổi trên con đường tháng Giêng dẫn tới Romney này.

Đạo quân băng qua lạch Sleepy Creek. Nó đã đóng băng tới tận đáy. Những hàng cây tuyết tùng ven bờ trông thật tang tóc, ủ rũ và đen thẫm, những cây ngô đồng trắng như đất sét và vươn nhánh dài ngoằng, những con chim lớn bay lượn lờ chậm chạp trên khu rừng lân cận mang ý nghĩa ảm đạm đến mức khiến lòng người chùng xuống, chùng xuống mãi. Đây có phải là chiến tranh không? – chiến tranh hào hùng và vinh quang, với cờ hoa, kèn trống và những chiến công được đền đáp? Manassas đã từng là chiến tranh – nhưng chỉ trong một mùa hè ngắn ngủi! Thế nhưng kể từ đó đến nay chỉ toàn là hành quân, cắm trại, đau khổ và mệt mỏi – mệt mỏi – và mệt mỏi.

Maury Stafford và mục sư Corbin Wood thấy mình đang cưỡi ngựa sóng đôi cùng các sĩ quan cưỡi ngựa khác, đi trước trung đoàn dẫn đầu của Loring. Vị tuyên úy đã gặp phải một cú ngã khá nặng vào ngày hôm trước. Đầu gối của ông bị bong gân nặng, thế nên hôm nay ông buộc phải cưỡi ngựa, mặc dù cứ lúc nào cảm thấy con ngựa xám có thể chịu đựng được, ông lại cho một người lính ngồi nhờ phía sau mình. Tuy nhiên, lúc này ông đang đi một mình. Thật vậy, trong suốt dặm đường vừa qua, ông không hề thốt ra một lời bình phẩm đáng thương nào hay đưa ra lời mời mọc ai. Hơn thế nữa, ông cứ huyên thuyên không dứt và liên tục thu hút sự chú ý của người bạn đồng hành vào vẻ đẹp của phong cảnh. Cuối cùng, sau một loạt những câu trả lời cụt lủn, Stafford chợt nhận ra mình nên quan sát ông kỹ hơn. Má vị tuyên úy ửng đỏ và thân người ông chao đảo một cách rất nhẹ nhàng và nhịp nhàng trên yên ngựa. Stafford kìm ngựa lại, rút tay ra khỏi chiếc găng tay đã đóng băng, rồi rướn người đặt lên bàn tay trần của người kia. Da của vị tuyên úy nóng như lửa đốt. Stafford thốt lên một tiếng đầy lo lắng rồi phi ngựa lên gặp viên đại chỉ huy. Chỉ một phút sau, anh quay lại. “Bây giờ tôi và anh, thưa thầy Wood, sẽ dừng lại ở đây và lẳng lặng đợi cho đến khi đoàn xe vận tải đi qua. Rồi bác sĩ sẽ băng bó cho anh thật tử tế trên xe cứu thương... Ồ, có chứ! Anh đang ốm đủ nặng để muốn nằm nghỉ một lát đấy. Người khác, anh biết đấy, có thể cưỡi thay con Pluto.”

Corbin Wood ngẫm nghĩ về vấn đề này. “Đúng thế, điều đó rất đúng, Maury thân mến của tôi ạ. Này nhé, Fontaine, người đang đi sau chúng ta trong hàng quân, giày của cậu ấy mòn rách cả rồi. Fontaine ư? Fontaine biết nhiều tiếng Hy Lạp hơn bất kỳ ai – và cậu ấy sẽ đối xử tốt với Pluto. Bản thân con Pluto cũng gần như kiệt sức rồi – nó đâu phải là bất tử như Xanthius và Balius. Anh có biết không, Maury, chẳng có gì lạ khi Gulliver thấy giống ngựa Houyhnhnms lại căm ghét chiến tranh đến thế? Lũ ngựa phải gánh chịu quá nhiều điều tồi tệ trong chiến tranh – mà mâu thuẫn thì chưa bao giờ là của chúng. Anh hãy nhìn con suối kia xem! – thật mát mẻ và dễ chịu biết bao, uốn lượn giữa những hàng liễu—”

Stafford kéo ông sang một bên đường, đến một cao nguyên nhỏ dưới một vách đá nhô ra. Đoàn quân lúc này đang lê bước qua một khe núi với một vực thẳm dựng đứng bên phải nhìn xuống dòng suối đóng băng bên dưới. Bên trái, phủ kín sườn núi là những khóm hoa kalmia xanh tươi quanh năm, và phía trên chúng là những thân cây cao trụi lá mà qua kẽ cành của chúng, gió rít lên những âm thanh cót két. Mưa tuyết lại bắt đầu rơi – một màn mưa tuyết mịt mờ. Hai kẻ đang chờ xe cứu thương nhìn xuống những người lính mặc áo xám – xám xịt, mệt mỏi và còng lưng trước gió. “Ai mà ngờ được cơ chứ,” vị tuyên úy nói, “rằng Dante lại lấy ý tưởng từ Virginia vào giữa thế kỷ XIX? Tôi nhớ mọi thứ từng rất hạnh phúc và thoải mái – nhưng chắc là chuyện đó đã từ lâu lắm rồi. Vâng, những người của tôi ơi, từ lâu lắm rồi.” Buông dây cương, ông giơ cánh tay lên với cử chỉ quen thuộc khi giảng đạo trên bục. Trong ánh chiều tà đang nhạt dần, quanh ông hiện lên ảo ảnh của hai màu đen trắng; ông khua tay như thể nó đang khoác chiếc tay áo của một chiếc áo choàng lễ. “Tôi không hay lên án ai,” ông nói, “nhưng tôi lên án cái cảnh ngược xuôi mệt mỏi này, cái sự quay cuồng như một tên tu sĩ đạo xoay, cái việc nhận ra rằng mọi đường thẳng chỉ là một phần nhỏ của vòng tròn, cái lồng sóc mà khu rừng xanh chẳng bao giờ tới được, vở kịch lê thê không hồi kết, điệu nhảy của loài côn trùng nhỏ bé,—

Qua một vòng tròn cứ mãi quay về

Đến chính cái chốn xưa cũ ấy,

Và ngập tràn Sự điên rồ cùng vô vàn Tội lỗi

Và Nỗi kinh hoàng là linh hồn của cốt truyện—

Có tuyệt vời không cơ chứ, ánh sáng vàng trên những ngọn núi?”

Cuối cùng thì chiếc xe cứu thương cũng xuất hiện – một chiếc xe tốt, tịch thu được ở Manassas. Vị tuyên úy, miệng vẫn lẩm bẩm không ngừng, được thuyết phục để chống cự lại sự cứng khớp mà xuống ngựa, trao dây cương của Pluto vào tay Stafford rồi bước vào trong. Bên trong xe còn có những người khác, ngồi thành hai hàng. Stafford thấy người bạn cũ của mình được đặt nằm vào một góc trên một dúm rơm; sau đó, tìm thấy Fontaine trong hàng ngũ, anh giao lại con ngựa xám rồi nhập vào nhóm các sĩ quan tham mưu đang lầm lũi bò đi, bò đi trên những con ngựa mệt mỏi giữa trận mưa tuyết.

Kỵ binh, bộ binh và đoàn xe vận tải uốn lượn vào lúc cuối ngày qua một đỉnh đồi trọc rộng lớn hướng về Unger's Store – nơi được biết sẽ là bãi cắm trại. Pháo binh đi sau cùng thấy không thể nào hoàn thành chặng hành quân nổi. Cách Unger's hai dặm, lệnh dừng quân được ban ra. Trời đã tối mịt; cả người lẫn vật chẳng thể lết thêm bước nào nữa. Tất cả dừng lại trên đỉnh ngọn đồi lộng gió. Những khẩu pháo bị bỏ lại trên đường, lũ ngựa được dắt xuống sườn dốc và buộc vào khuất gió của một cái chuồng ngựa xập xệ, được dựng lên ở đó, có lẽ nhờ một cơ duyên đầy thương xót nào đó. Trong chuồng thậm chí còn tìm thấy một ít cỏ khô và ngô. Binh lính chẳng có bữa tối nào, hoặc chỉ có chút vụn bánh tìm được trong bao la lô. Họ nhóm lửa trên sườn đồi và co ro quây quần quanh những đống lửa, gật gù trong mỏi mệt, cố gắng chợp mắt với khuôn mặt bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trong khi tấm lưng thì lạnh buốt giá. Họ đút đôi chân mang những chiếc giày sũng nước vào gần đống lửa, và lớp da giày tội nghiệp đã mòn vác bỗng rách toạc ra những lỗ chỗ lớn hơn. Có những phỏng đoán về việc nhiệt độ đã giảm xuống bao nhiêu độ dưới không. Có người đoán là âm bốn mươi, nhưng những kẻ thận trọng hơn thì quả quyết là âm hai mươi. Thật không thể nào ngủ nổi, ai nấy đều đói cồn cào, và thuốc lá thì đã cạn sạch. Lúc này ở nhà, bên lò sưởi, sau bữa tối, khi lũ trẻ đang chơi đùa, họ đang làm gì nhỉ?

Lúc bình minh, tiếng kèn vang lên. Cứng đờ và đau nhức, quằn quại trong những cơn đau buốt, ho hắng, đi khập khiễng, đói cồn cào như rách ruột, những người lính đứng dậy. Sẽ có những lúc ngay cả một buổi bình minh thế này cũng sẽ được người lính Liên minh đón nhận bằng sự vui vẻ kỳ lạ, bằng những lời chào như thể đối với một người bạn cũ lâu ngày gặp lại, bằng một lòng dũng cảm kỳ quặc, đầy bi tráng và cao cả một cách thần thánh – nhưng thời điểm đó vẫn chưa tới. Binh lính chửi thề và rên rỉ. Những chiếc bao la lô hoàn toàn trống rỗng; sẽ chẳng có bữa sáng nào cho đến khi họ bắt kịp đoàn xe vận tải ở Unger's. Những kẻ đánh xe đi xuống sườn dốc để tìm lũ ngựa. Khi họ tới chỗ bầy ngựa từng dùng để kéo pháo và nhìn ngó, một khoảng lặng bao trùm. Hetterich, người thợ rèn, có mặt trong nhóm đó, và Hetterich đã khóc. “Nếu tôi là Chúa, tôi sẽ không đời nào làm thế – tôi sẽ không để một con ngựa bị đối xử tệ bạc thế này đâu! Nhìn con Flora mà xem – nhìn đôi đầu gối của nó kìa! Ái chà, con vật tội nghiệp!” Những cú ngã trong ngày hôm trước diễn ra quá thường xuyên, những con vật đã bị chính các cỗ xe chườm lên làm cho thương tích đầy mình. Đầu gối của con Flora đã bị rách bươm, và thứ mà Hetterich chỉ vào chính là những dải băng đỏ dài đang rỉ máu treoòng tòng từ vết thương.

Tại Unger's vào tối hôm trước, trong một thung lũng hẹp giữa những ngọn đồi bạc màu, bộ binh xếp súng, tản hàng và lắng nghe với vẻ mặt sầm sì hai mẩu tin tức. Tại Hanging Rock, nằm giữa Unger's và Romney, lực lượng tiên phong gồm một trung đoàn dân quân và một khẩu đội pháo đã chạm trán với kẻ thù. Lực lượng dân quân đã vỡ trận, hai khẩu pháo bị mất. "Gã khờ Tom Jackson" được đồn là đã thốt lên rằng: “Tốt lắm! Tốt lắm!” rồi giơ bàn tay phải đó lên trời. Mẩu tin thứ hai là việc đoàn quân sẽ nghỉ ngơi tại Unger's trong ba ngày, với mục đích chính là để đóng lại móng ngựa chống trượt. Nghỉ ngơi – một âm thanh ngọt ngào làm sao! Nhưng ngặt nỗi lại ở Unger's! Phía đông là những ngọn đồi lạnh lẽo đến nao lòng mà họ vừa chật vật vượt qua, phía tây là ngọn Capon Mountain cao ngút và trơ trọi dưới bầu trời xám xịt, phía nam là khu rừng u ám với tuyết phủ dưới các tán cây, phía bắc là những ngọn đồi dài, thấp, với những vạt cỏ dại phai màu phấp phới trong gió. Trên đỉnh đồi vắt vẻo một cửa hàng tạp hóa nông thôn, một lò rèn, và một vài căn nhà trang trại, trông thật tiêu điều và cô quạnh trong ánh hoàng hôn, còn bên khu rừng là dòng Buffalo Run chảy qua, với lớp băng đóng trên những đoạn nước nông sát hai bên bờ.

Vào buổi sáng, khi pháo binh đã tới, khi bữa sáng đã xong, điểm danh hoàn tất, các mệnh lệnh được đọc lên, quân đội bắt đầu lao vào những công việc đã được đặt lên hàng ưu tiên tối thượng. Tất cả những thợ rèn, những kẻ đánh xe, những người phải chăm sóc ngựa đều bắt tay vào việc với những người bạn khốn khổ, què quặt và bị thương này, cho chúng ăn, chải lông, băng bó vết thương cho chúng và trên hết là đóng móng ngựa chống trượt để chuẩn bị cho những ngọn đồi băng giá phía trước. Tiếng kim loại va vào nhau tạo ra một âm thanh vui tai; hơn thế nữa, sáng nay, mặt trời đã ló rạng. Dù trời rất lạnh, nhưng vẫn có sự ấm áp le lói trên bầu trời. Ngay cả tiếng quạ kêu trên những tán cây cũng không còn vẻ ảm đạm đến thế. Một người lính đến từ Thunder Run phát hiện ra một cây đầy những quả hồng khô quắt. Anh ta thoăn thoắt trèo lên cây như một con sóc. “Cây hồng! Cây hồng kìa!” Các đồng đội vội vã chạy qua lớp tuyết; những quả hồng được hứng vào những chiếc mũ giơ lên, đưa tới những cái miệng đang háo hức. Bất chợt một xung động hào phóng bùng lên. “Này các cậu! Mấy anh chàng ốm đau tội nghiệp kia chẳng có gì ngoài bánh quy khô ngoài mặt trận cả—” Thế là những quả hồng được mang đến tận lều quân y.

Trước khi mặt trời lên đến đỉnh đầu, một cảnh tượng kỳ lạ xuất hiện dọc theo bờ suối Buffalo Run. Cứ cách khoảng một trăm feet người ta lại dựng một đống lửa lớn. Phía trên treo một chiếc ấm quân dụng đầy nước – thứ nước nóng hết mức mà ngọn lửa có thể tạo ra. Dọc theo dòng suối, một phòng giặt ủi dã chiến bắt đầu hoạt động, trong khi từng tiểu đội lần lượt tự tắm rửa vệ sinh cá nhân. Hôm đó là ngày mùng tám tháng Giêng; họ đã rời Winchester từ ngày mùng một, và kể từ đó đến nay, cơ hội dùng nước để rửa ráy thực sự vô cùng ít ỏi. Trong cái lạnh cắt da cắt thịt, khi các con suối đã đóng băng, sự sạch sẽ chẳng còn sức hấp dẫn với phần lớn mọi người, và thực ra, thời gian gần đây những người lính đã quá kiệt sức để mà bận tâm. Giấc ngủ, thức ăn và sự ấm áp mới là tất cả những mong muốn trần thế. Một số ít người, với vẻ cố chấp, sáng nào cũng đập lớp băng ở một vũng nước nào đó để rửa mặt và tay, nhưng ít ai dám mở rộng vùng da được làm sạch. Sân lệnh quy định Ngày Giặt giũ đến không thể đúng lúc hơn. Dọc theo Buffalo Run, trong thời tiết giá lạnh âm độ, những người lính cởi trần và tắm táp. Xà phòng lúc bấy giờ chưa phải là mặt hàng khan hiếm và đắt đỏ như sau này; xà phòng đủ cho tất cả mọi người và những chiếc ấm quân dụng được múc đầy nước từ dòng suối ngay khi vừa cạn. Cả đồ lót bằng vải nỉ và bông cũng phải được giặt giũ... Những phát hiện bất ngờ xuất hiện giữa những tiếng kêu "Ugh!" đầy ghê tởm. Những kẻ kỹ tính hơn thì ném nguyên cả bộ đồ lót lẫn lũ ký sinh trùng vào đống lửa; những kẻ khác, có vẻ thực tế hơn, hoặc không có quần áo thay thế, đã cẩn trọng luộc chín trang phục của mình. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt trong chiến tranh. Đêm đó, Trung úy Coffin, viết một bức thư trên mảnh giấy xanh nhạt cuối cùng của mình, ngồi với đôi bàn tay được rửa sạch sẽ, lùi hẳn ra phía sau tấm ván mà anh dùng làm bàn viết. Guơng mặt non choẹt của anh đỏ bừng, đôi môi run rẩy khi viết. Anh viết về những bông hoa huệ, những nụ hồng rêu và sự thanh khiết của người phụ nữ, và anh nói rằng chiến tranh còn có một góc khuất mà Walter Scott chưa bao giờ miêu tả.

Ba ngày sau trong cái lạnh giá buốt, xám ngắt, đạo quân lại lên đường tiến về Romney. Cách Unger's bốn dặm, họ bắt đầu leo lên ngọn Sleepy Creek Mountain, lầm lũi vượt qua sườn núi rộng lớn thưa thớt bóng cây trông như một đàn kiến chiến binh dài dằng dặc. Hai bên đường, cảnh quan vô cùng tuyệt mỹ, dãy North Mountain bên trái, dãy Capon Mountain bên phải, ở giữa là một biển đồi và những thung lũng sâu dài – vô cùng tuyệt mỹ nhưng hoàn toàn chẳng ai màng thưởng thức. Trái đất thù địch, bầu trời thù địch, vị tướng tư lệnh cũng thù địch. Tuyết bắt đầu rơi.

Allan Gold, hành quân cùng Đại đội A, bắt đầu nghĩ về Thunder Run, ngôi trường học và trạm thu phí. Trung đoàn 65 lúc bấy giờ đã lên cao lưng chừng núi và tầm nhìn đã mở rộng ra rất nhiều. Binh lính phóng tầm mắt hướng về phía Thung lũng lớn chính của Virginia, và họ nhìn với ánh mắt đầy khao khát. Với rất nhiều người lính, quê nhà ở tận bên kia – nhà cửa, vợ con, mẹ già – tất cả đều nằm ngoài tầm với một cách tuyệt vọng. Allan Gold chẳng có vợ con hay mẹ già, nhưng anh nghĩ về Sairy và Tom, và tự hỏi không biết Sairy có đang làm bánh gừng không. Anh cố ngửi lại mùi hương ấy lần nữa, và cảm nhận sự ấm áp từ căn bếp của cô – nhưng rồi anh thừa biết cô chẳng làm bánh gừng nào cả! Bức thư cuối cùng của Tom đã nhắc đến sự khan hiếm ngày càng tăng; bột mì đắt đỏ, đường đắt đỏ. Mọi người đều sống rất đạm bạc, và người nghèo thì chuẩn bị gánh chịu cơ cực. Allan nghĩ về ngôi trường học. Nó đã đóng cửa. Anh có thể mường tượng ra chính xác nó trông thế nào; một tòa nhà nhỏ không còn sử dụng, ảm đạm, hoang phế, đổ nát, trong khi dòng thác mùa đông hung hãn và cuồn cuộn vẫn gầm thét chảy qua. Chợt anh nghĩ về Christianna. Anh nhìn thấy nàng rõ mồn một, rõ hơn bao giờ hết trước đây. Nàng trông có vẻ tiều tụy, suy sụp. Anh nghĩ về Đất nước. Cuộc chiến này sẽ kéo dài bao lâu nữa? Vào tháng Năm, họ đã nghĩ là “Ba tháng.” Trong men say chiến thắng sau Manassas, họ đã nói “Mọi chuyện kết thúc rồi.” Nhưng nó đâu có kết thúc. Những cuộc hành quân và cắm trại cứ tiếp nối, những trận chiến trên Bán đảo, những trận giao tranh ở Kanawha, tại Leesburg, ở Cheat Mountain, những vụ việc ở miền Nam xa xôi; và giờ đây là McClellan đang huấn luyện, tổ chức, tổ chức lực lượng ngay sát dưới Washington! Cùng với những lời đồn đoán về một chiến dịch “Tiến về Richmond” khác. Khi nào thì chiến tranh mới chấm dứt? Allan tự hỏi.

Đoàn quân, rẽ sang phải, bắt đầu xuống núi, một cuộc hành trình đi xuống đầy trơn trượt và lảo đảo, với tuyết rơi dày đặc và gió hú lên như một tiếng tru của yêu tinh. Dưới chân núi là một dải đất vùng trũng, rồi tiếp đó, dốc đứng và nhiều đá, đang lầm lũi chờ được vượt qua chính là Bear Garden Ridge. Ngọn High Top sừng sững hiện ra phía sau. Bộ binh có thể nhìn thấy kỵ binh đang lê bước lên Bear Garden, di chuyển chậm chạp, chậm chạp, còng lưng trước luồng gió dữ, hiện lên như những bóng ma ẩn hiện qua màn tuyết rơi. Từ phía xa tắp đằng sau, phía sau Lữ đoàn Stonewall, phía sau cả Loring, vọng lại một âm thanh đục ngầu – pháo binh và đoàn xe vận tải đang oằn mình leo lên ngọn Sleepy Creek Mountain. Lúc đó là ba giờ chiều – ôi, sự mệt mỏi nặng trĩu, đói khát, giá lạnh, bệnh tật, những đôi giày mòn rách tơi tả—

Quay trở lại trên đỉnh núi, trong chiếc xe cứu thương tịch thu ở Manassas, mục sư Corbin Wood, người đã khỏe hơn vài ngày trước nhưng vẫn còn sốt, tự chống người lên đống rơm và mỉm cười nhìn sang Will Cleave – người đang được người anh trai nửa dìu nửa cõng xuất hiện bên cạnh chiếc xe cứu thương một giờ trước đó. Chao đảo khi đứng, cậu thiếu niên vẫn cố cãi cho đến phút cuối rằng mình có thể hành quân tốt chẳng kém gì những kẻ khác, rằng họ sẽ coi cậu là một đứa trẻ sữa mỏ, rằng Richard sẽ làm hỏng thanh danh của cậu, rằng cậu không hề chóng mặt, rằng vị bác sĩ ở Winchester đã bảo rằng sau khi khỏi bệnh thương hàn cậu sẽ khỏe mạnh hơn bất cứ lúc nào trước đây, rằng ông Rat sẽ nghĩ cậu đang giả vờ ốm, rằng... rằng... rằng... Richard bế xốc cậu đặt vào trong xe cứu thương và đặt nằm lên lớp rơm mà một vài người bệnh đã tiện tay vun và vỗ phẳng lại. Vị bác sĩ y tế cho uống thuốc hồi sức. Người anh lớn đứng đợi cho đến khi đôi mắt cậu thiếu niên mở ra, cúi xuống hôn lên trán cậu rồi bỏ đi. Giờ đây Will nói rằng cậu đã được nghỉ ngơi rồi, và dù sao thì mọi chuyện cũng chỉ là làm quá lên chẳng vì cái gì cả, thật buồn cười khi đi lại giống như động vật trong rạp xiếc, và chẳng phải đã đến giờ ăn lắm rồi sao? Corbin Wood có một mẩu bánh mì liền bẻ ra chia sẻ, và hai hoặc ba bệnh nhân đang hồi phục ở một góc liền hùa theo cái ý tưởng rạp xiếc ấy. “Sẽ chẳng có buổi biểu diễn nào nữa trong năm nay đâu! Chúng ta đang chuẩn bị vào khu trú đông – đó mới là nơi chúng ta đang tới. Vâng thưa ngài, lên chỗ gấu Bắc Cực—” “Và những bộ xương sống—” “Chúa ơi! Tôi là sinh vật thuộc xứ ấm áp! Tôi chỉ muốn được bình yên ôm trọn đường xích đạo vào lòng rồi chìm vào giấc ngủ.” “Ôi, quái quỷ thật! – Xin lỗi ngài nhé, nó cứ trượt ra khỏi miệng thôi, giống như tiếng lúc lắc của con rắn lục trong rạp xiếc ấy!” “Này các cậu, thử nghĩ đến một rạp xiếc thực thụ xem, với tất cả phụ nữ, vải tuyn, kim sa, nước chanh hồng, và lũ trẻ con lách người chui dưới mấy sợi dây thừng, cùng màn Đại Diễu hành bước vào, rồi cái rạp lớn nóng nực đến nỗi ai nấy đều dùng mũ để quạt – Ôi, Chúa ơi!” “Ừ, rồi cả chú hề – và người quản trò nữa—” “Cậu nghĩ sao về người quản trò của chúng ta?” “Ý cậu là ai cơ? Hắn ấy à? Nghĩ gì á? Tôi nghĩ hắn ta là một tên hề chết tiệt! Không phải người ta gọi hắn là Gã khờ Tom hay sao—”

Will đứng dậy khỏi đống rơm. “Chừng nào tôi còn ở đây, tôi sẽ không cho phép bất cứ ai lăng mạ vị tướng chỉ huy đạo quân này—”

Một người lính bang Georgia thuộc quân của Loring, cao gầy, tiều tụy, hốc hác, từng là sinh viên đại học và là một người lính trơn lạc lõng khỏi lữ đoàn của mình, nhổm dậy ở tư thế ngồi. “Cái quái gì mà tên gà trống tơ ấy đang gáy vang thế nhỉ? Có phải đang nói về cái tên cá nhân chết tiệt ở đầu đạo quân này không? Tôi cho là vậy đấy. Thế thì tôi sẽ trả lời cho cậu ta biết. Cái tên cá nhân đứng đầu đạo quân này không phải là một vị tướng; hắn ta chỉ là một gã thầy giáo trường làng. Napoleon, hay Caesar, hay Marlborough, hay Eugene, hay Cromwell, hay Turenne, hay Frederick sẽ chẳng buồn liếc nhìn hắn lấy một cái khi đi ngang qua đâu! Nhưng mấy gã chuẩn úy chốn học đường thì có đấy! Hắn chỉ là một gã nhà giáo – thưa Chúa, hắn chính là gã nhà giáo Falerian từng bán đứng học trò của mình cho người La Mã! Ôi, những học trò hiền lành như cừu non, lũ lượt kéo theo hắn qua những thảm hoa và ánh nắng ngập tràn – lao thẳng vào tay của Kelly ở Romney, với Rosecrans và hai vạn quân đang chực chờ ngay bên kia! Haaah! Một gã thầy giáo đang dẫn dắt Loring và tất cả chúng ta! Hãy để hắn quay lại Lexington mà dạy môn Quy tắc Tam suất đi, vì thưa Chúa, hắn sẽ chẳng bao giờ chứng minh nổi Quy tắc Nhất suất đâu!”

Anh ta khua khua bàn tay gầy giơ xương. “Làm ơn đừng ngắt lời. Cứng nhắc, cuồng tín, vô nhân tính, nhẫn tâm, lạnh lùng, nửa điên nửa dại và hoàn toàn hấp tấp, chẳng có chút năng lực quân sự nào, tham vọng như Lucifer và ngớ ngẩn như Hudibras – tôi xin hỏi lại lần nữa kẻ này đang làm cái quái gì ở đầu đạo quân này thế? Có ai tin tưởng hắn ta không? Có ai tự hào về hắn ta không? Có ai yêu mến hắn ta không? Trong cả cái vùng hoang dã đóng băng này mà hắn đang lôi chúng ta qua, các cậu chẳng thể tìm thấy dù chỉ một tiếng vang lên để nói 'Một!' đâu. Ồ, các cậu chẳng cần phải hô to 'Một!' làm gì. Các cậu không phải là tiếng vang; các cậu chỉ là một tên học viên V.M.I. bị dắt mũi thôi! Và anh cũng chẳng có trọng lượng gì đâu, ngài tuyên úy ạ! Dù rất kính trọng anh, nhưng anh chỉ là một kẻ không tham gia chiến đấu. Và cái tên người vùng Thung lũng kia nữa – hắn cũng chẳng có trọng lượng gì đâu. Hắn thuộc Lữ đoàn Stonewall. Hắn là một trong những đứa con cưng của Thiếu tướng T.J. Jackson. Chúng là những học trò cưng của thầy giáo mà. Tất cả những gì chúng phải làm là reo hò cho ông chủ của mình thôi –– Hoan hô, hoan hô, muôn năm! Kìa Lão Jack với cánh tay giơ lên và chiếc mũ cũ kéo sụp xuống, cùng thanh gươm đeo lệch và câu nói 'Chúa đã rất nhân từ với chúng ta ngày hôm nay, các đồng chí ạ!' Haaah – Cẩn thận chứ! Các cậu đang làm cái quái gì thế?”

Cậu học viên và người lính vùng Thung lũng lao qua đống rơm, bổ nhào vào tên lính Georgia. Corbin Wood lết tới và kéo họ ra. “Các con ơi, các con ơi! Các con đang cãi nhau chỉ vì đang ốm đau, mệt mỏi, lạnh lẽo và dễ cáu kỉnh đấy thôi! Hãy cố gắng làm những đứa trẻ ngoan đi nào. Ta dự đoán sẽ có một ngày tất cả chúng ta sẽ reo hò điên cuồng – cả người bạn đến từ Georgia nữa – tất cả sẽ reo hò điên cuồng khi Tướng Jackson đi ngang qua, dẫn dắt chúng ta đến vinh quang! Ngoan nào. Ta đã từng đến rạp xiếc một lần, hồi còn là một cậu bé, khi lũ thú vật đánh nhau—”

Con đường qua Bear Garden vô cùng dốc đứng, mặt đường chỉ là một lối mòn giữa những tảng đá lớn. Có rất nhiều cây đổ. Nơi này nơi khác chúng chắn ngang đường, giống như những hàng rào cành cây sắc nhọn bị bão quật ngã, buộc những bàn tay tê cóng phải dọn dẹp trong khi lũ ngựa đứng đó hí lên từng hồi. Ngày mùa đông đang dần tàn khi Stonewall Jackson, Ashby cùng một phần lực lượng kỵ binh và bộ binh tiền đạo nhỏ bé tiến xuống những con đường hiểm trở để vào Bloomery Gap. Tại đây, trong một thung lũng mờ ảo và một đèo núi, bên cạnh một con suối nông đã đóng băng, họ dựng trại.

Từ bên kia của Bear Garden, Tướng Loring lại cử Stafford đi trước mang theo một tuyên bố, được diễn đạt bằng những lời lẽ lịch sự đậm đặc đến lạnh lùng. Viên sĩ quan tùy tùng – một người rất được vị tướng yêu mến – đã dám bày tỏ sự ngần ngại. “Tôi không nghĩ Tướng Jackson thích tôi đâu, thưa ngài. Liệu có ai khác có thể—” Loring – người sau này hai năm sau mang biệt danh "Lão Bão tuyết" – đã chửi thề. “Mẹ kiếp cậu chứ Maury, hắn thích ai cơ chứ? Chẳng có ai ngoài Lữ đoàn Stonewall đâu! Cậu có cái đầu linh hoạt hơn hầu hết mọi người, và hắn không thể làm cho cậu phải khép nép đâu – thưa Chúa, ta đã từng thấy hắn làm điều đó với những kẻ khác rồi! Cứ đi đi, và khi ở đó, hãy nói thứ giọng Trưởng lão lạnh ngắt vào!”

“Ở đó” là một khoảng tuyết bị giày xéo bên dưới một gốc cây thông khổng lồ. Một tên lính canh gác ở phía đông của con suối chỉ tay về phía đó, cách đó ba trăm thước, một cột mốc tối tăm sừng sững cao hơn cả khu rừng. “Hắn ở đằng kia kìa. Bộ tham mưu của hắn ở bên này, cạnh mấy khóm đu đủ rừng.” Stafford băng qua con suối nông ngập đầy băng trôi, leo lên bờ dốc, và khi tới chỗ mấy khóm đu đủ rừng thì bắt đầu thấy Richard Cleave đang cúi người bên ngọn lửa nhỏ mà Tullius đã châm lên và đang chăm chú đắp thêm những quả thông khô vào. Cleave đứng thẳng người dậy. “Chào buổi chiều, Stafford! Đến bên đống lửa tí hon của tôi đi. Tôi không thể mời anh cà phê được đâu – xui xẻo thật! – nhưng Tullius có dăm củ khoai lang đấy.”

“Tôi không ở lại được đâu, cảm ơn anh,” người kia nói. “Tướng Jackson ở đằng kia phải không?”

“Đúng vậy, cạnh cây thông lớn. Tôi sẽ dẫn anh tới gặp ông ấy.” Cả hai bước ra khỏi vòng vây của những khóm đu đủ rừng, Stafford vừa đi bộ vừa dắt theo con ngựa của mình. “Tướng Loring lại phàn nàn nữa à?”

“Ông ấy không có lý do để phàn nàn sao?” Stafford nhìn xung quanh. “Ugh! Thảo nguyên nước Nga đấy phỏng!”

“Anh nghĩ đây là một cuộc hành quân tới Moscow à? Có lẽ thế. Nhưng tôi nghi ngờ việc Ney có phàn nàn không.”

“Anh nghĩ rằng chúng tôi phàn nàn quá nhiều ư?”

“Còn anh thì nghĩ sao?”

Stafford đứng yên tại chỗ. Họ đang ở cạnh một hàng cây tuyết tùng sẫm màu, viền theo khu rừng, trải dài về phía cây thông lớn. Trời đã chạng vạng; toàn bộ thung lũng hẹp trở nên ảm đạm và tang tóc; ngựa và người trông giống như những bóng ma trên lớp mặt đất ngập tuyết. “Tôi nghĩ,” Stafford điềm tĩnh nói, “rằng trước một vị Napoleon thì Tướng Loring sẽ không phàn nàn, và tôi cũng chẳng mang thông điệp phàn nàn của ông ấy tới làm gì, nhưng trước Tướng Jackson thì vì lợi ích của tất cả mọi người, chúng tôi sẽ tiếp tục tiến hành các biện pháp kiến nghị.”

“Vì lợi ích của tất cả mọi người cơ à!” Cleave thốt lên. “Tôi xin anh hãy đính chính lại câu phát biểu đó. Lữ đoàn của Garnett và Kỵ binh của Ashby chưa từng phàn nàn.”

“Không. Rất nhiều nhiệm vụ khó chịu đều được đẩy cho các lữ đoàn của Tướng Loring.”

“Tôi phản đối câu nói đó, thưa anh. Nó không đúng sự thật.”

Stafford cười nhạt. “Không đúng sự thật ư? Anh đừng hòng bắt chúng tôi tin điều đó. Tôi nghĩ anh sẽ thấy các kiến nghị sẽ được chuyển thẳng lên chính phủ ở Richmond—”

“Kiến nghị của những kẻ binh lính bất mãn á?”

“Không, thưa anh! Kiến nghị của những quý tộc và những người yêu nước. Sự phản kháng của những con người dũng cảm trước sự lãnh đạo của một bạo chúa vặt vãnh – một bộ óc bệnh hoạn – một chấp sự Trưởng lão đang phát cuồng vì sự tư lợi cá nhân—”

Cleave đập phắt bàn tay lên cổ tay người kia. “Dừng lại, thưa anh! Anh hãy nhớ rằng tôi thuộc Lữ đoàn Garnett, và hiện tại, thuộc bộ tham mưu của Tướng Jackson—”

Stafford hất mạnh cổ tay ra. Anh ta thở dốc. Toàn bộ sự mệt mỏi, cáu giận, cơn thịnh nộ tích tụ suốt những ngày tháng khốn khổ vừa qua, toàn bộ cảm giác khó chịu giá lạnh của giờ phút này, sự thù địch đối với Cleave mà anh ngày càng ý thức rõ hơn, sự bất ổn trong lập trường và sự bất mãn với nhiệm vụ của chính mình đã thúc đẩy anh tiến lên. Không khí sục sôi sự cãi vã. Tám ngàn con người hôm nay đều đã thấy tâm trạng của mình bị đẩy đến bờ vực. Chẳng có gì ngạc nhiên khi giữa hai kẻ này một ngọn lửa bùng lên. “Dù là thành viên của Lữ đoàn Garnett hay là thành viên trong bộ tham mưu của Tướng Jackson đi chăng nữa,” Stafford nói, “thì đây vẫn là những thảo nguyên nước Nga, và đây vẫn là một cuộc hành quân từ Moscow, còn vị tướng chỉ huy không phải là một Napoleon, mà chỉ là một kẻ ngốc nghếch và một tên giáo điều—”

“Tôi cảnh cáo anh đấy!”

“Một gã Barebones điên khùng đang đóng giả làm Cromwell—”

Hai bàn tay của người kia đặt lên vai viên tùy tùng của Tướng Loring rõ ràng – với trọng lượng cơ thể đổ dồn về phía trước – mang dáng dấp của một cuộc tấn công. Chân của Stafford trượt trên lớp tuyết đóng băng. Anh ngã nhào xuống đất, và Cleave ngã đè lên người anh. Một giọng nói từ phía sau vang lên với vẻ lạnh lùng sắc bén như dao: “Đứng dậy, và để ta xem các anh là ai!”

Cả hai đứng dậy và đối mặt với Stonewall Jackson. Ông đã đến từ lúc nào mà không hề gây tiếng động, bước ra từ bức bình phong của những hàng cây tuyết tùng đang sẫm màu dần. Giờ đây ông chặn ngang đường họ, đôi môi bặm chặt thành một đường sắt cứng, đôi mắt chỉ là một đường chớp sáng. “Hai kẻ cãi vã lăn lộn trong tuyết – hai sĩ quan tham mưu đánh nhau bươu đầu mẻ trán trước một đạo quân đang nản lòng! Các anh có gì để tự bào chữa không? Không có gì cả!”

Stafford phá vỡ sự im lặng. “Thiếu tá Cleave có sự cho phép của tôi để giải thích hành động của mình, thưa ngài.”

Đôi mắt của Jackson càng nheo lại hẹp hơn nữa. “Sự cho phép của anh là không cần thiết, thưa anh. Cuộc ẩu đả này là vì chuyện gì, Thiếu tá Cleave?”

“Chúng tôi cãi vã, thưa ngài,” Cleave chậm rãi nói. “Thiếu tá Stafford đã thốt ra những tư tưởng mà tôi không đồng tình, và... chúng tôi đã cãi vã.”

“Tư tưởng gì? Đúng vậy, thưa anh, tôi ra lệnh cho anh phải trả lời.”

“Thiếu tá Stafford đã đưa ra một số nhận định về quân đội và chiến dịch – những nhận định mà tôi xin phép được bác bỏ. Tôi không thể nói thêm gì nữa, thưa ngài.”

“Anh sẽ nói cho tôi biết đó là những nhận định nào, thiếu tá.”

“Tôi không thể làm điều đó được, thưa ngài.”

“Các mệnh lệnh của tôi luôn có thể được thi hành, thưa anh. Anh sẽ trả lời tôi.”

Cleave giữ im lặng. Màn đêm buông xuống sát hơn; bức tường tối sẫm của hàng cây tuyết tùng như đang tiến lại gần; một cơn gió lốc gầm rú qua khu rừng. “Thưa ngài, tôi sẽ nói cho ngài biết!” Stafford nôn nóng nói. “Tôi đã nói rằng—”

Jackson ngắt lời anh ta. “Câm miệng, thưa anh! Tôi không yêu cầu anh phải báo cáo. Thiếu tá Cleave, tôi đang đợi đấy.”

Cleave đưa ra một cử chỉ nhẹ nhàng, ủ rũ, mệt mỏi và quả quyết. “Tôi rất tiếc, thưa ngài. Thiếu tá Stafford đã đưa ra một số bình luận khiến tôi cảm thấy phật ý. Do đó mới dẫn đến hành động bột phát nhất thời. Đó là tất cả những gì tôi có thể nói, thưa ngài.”

Stafford nói với tốc độ cộc lốc và nhanh chóng. “Tôi đã nói rằng đây là những thảo nguyên nước Nga và đây là một cuộc hành quân từ Moscow, nhưng chúng ta lại không có một vị Napoleon nào để xoa dịu những gian khổ cho mình. Tôi đã nói rằng Lữ đoàn Stonewall đang được ưu ái một cách bất công, rằng vị tướng chỉ huy là một—”

Anh ta chẳng còn cơ hội để nói hết câu. “Câm miệng, thưa anh,” Jackson nói, “nếu không tôi sẽ đưa anh ra tòa án quân sự! Bây giờ anh sẽ đi cùng tôi về lều của tôi. Tôi sẽ nghe thông điệp mới nhất của Tướng Loring ở đó.” Ông quay sang Cleave. “Còn anh, thưa anh, hãy tự coi mình đang bị quản thúc, thứ nhất vì tội kháng lệnh, thứ hai vì tội đánh nhau bươu đầu mẻ trán trong trại quân. Ngày mai anh sẽ hành quân ở đoạn cuối của trung đoàn mình.”

Ông sừng sững đứng đó một lúc, rồi giật mạnh tay quay người bước đi, dẫn theo viên sĩ quan từ chỗ Loring. Stafford có đúng một khoảnh khắc để bày tỏ cử chỉ tức giận và phản đối – cử chỉ mà người kia đáp lại bằng một cái gật đầu; rồi anh ta bỏ đi, ngoái lại nhìn một lần cuối. Cleave quay trở lại với Tullius và đống lửa nhỏ bên mấy khóm đu đủ rừng.

Một giờ sau, khi trung đoàn của anh tiến xuống Bloomery Gap, anh tìm gặp vị đại tá và báo cáo sự việc. “Cha khỉ thật chứ!” vị đại tá thốt lên. “Chúng ta đang đặt cược cho anh đấy! Tiết trời săn bắn, một đường chạy thênh thang và tất cả những con chó chiến tranh sẽ quấn quýt lấy anh ở cái đích cuối cùng! Thế mà lại vướng phải một cái hàng rào ba thước còi cọc và một cú ngã đau điếng! Đừng bận tâm làm gì! Anh sẽ tự đứng dậy được thôi. Lão Jack rất quý anh đấy.”

Cleave bật cười. “Trông chẳng giống thế tẹo nào cả, thưa đại tá! Dù sao thì... tôi cũng đã quay lại với trung đoàn rồi!”

Suốt đêm đó tuyết rơi, rơi dày đặc. Khi bình minh ló dạng, thung lũng trông giống như một nghĩa trang chật chội – vô số gò đất trắng xóa trải dài về hướng bắc và hướng nam trong ánh sáng yếu ớt. Tiếng kèn vang lên lạnh ngắt như bạc; – những con người nằm dưới lớp tuyết cựa quậy, rên rỉ, vùng dậy toàn thân trắng xóa. Suốt ngày hôm đó họ hành quân, và khi chạng vạng thì băng qua sông Capon rồi dựng trại dưới triền dốc của Sand Mountain. Sáng hôm cát, họ leo lên núi. Con đường toàn cát lún, vô cùng nhọc nhằn và gian khổ. Đoàn quân tiến lên theo những đường cong dài, xuyên qua khu rừng sồi và hikory, với những chùm dây leo chằng chịt rủ xuống từ các cành cây. Kỵ binh, bộ binh, pháo binh, đoàn xe vận tải, những kẻ tụt tạt, cả đạo quân chậm chạp, chậm chạp đi xuống Sand Mountain, vượt qua những vùng đất bằng phẳng thưa thớt rồi leo lên Lovett's Mountain. Ngọn Lovett's dài và cao, nhưng cuối cùng thì Lovett's cũng bị vượt qua. Đoàn quân lê bước qua một khe núi có con suối nằm bên trái. Những vách đá xám x hiện; dương xỉ và nguyệt quế mọc trong các khe đá. Phía dưới là những đống tuyết dày với những chiếc bóng màu xanh thẫm. Phía trước, vắt ngang qua con đường, xuất hiện một khối màu xám che kín cả hẻm núi. “Hanging Rock!” ai đó thốt lên. “Đó là nơi chúng ta mất mấy khẩu đại bác!” Cả đạo quân bỗng chốc bừng tỉnh sự tò mò. “Hanging Rock!... Làm sao mà chúng ta qua nổi đây? Kia đâu phải là đường, đó chỉ là lối mòn của bò thôi! – Một địa điểm quá tuyệt để phục kích—”

Đoàn quân đi qua tảng đá, và rời khỏi đèo để ra vùng đất trống. Trước lữ đoàn đi đầu là một con suối, một cây cầu gỗ cũ mái che nay gần như đã bị thiêu trụi, và tàn tích cháy đen của một ngôi nhà. Bên vệ đường nằm xác một con bò chết; trên cánh đồng còn vài con khác, và những con kền kền đang lượn vòng trên một mảnh rừng nhỏ. Xa hơn một chút, một con chó – giống chó chăn cừu lông nâu to lớn – nằm ngác giữa đường. Cổ họng nó đã bị cắt đứt. Cạnh bức tường ống khói bị bồ hóng phủ đen, trên bệ lò sưởi bằng đá bị tuyết phủ lấp, đặt một chiếc nôi trẻ em. Chẳng thấy bóng dáng sự sống nào; toàn bộ các nhà phụ và chuồng trại của trang trại đều đã bị thiêu rụi.

Đó chỉ là khởi đầu của một vệt dài hoang tàn. Từ Hanging Rock đến Romney, đoàn quân Liên minh băng qua một vùng đất mà quân của Kelly đã đi qua trước đó. Gần như đối với tất cả những người lính cấp dưới mặc áo xám, cảnh tượng ấy hiện ra với vẻ kỳ lạ. Rồi họ sẽ phải quen với những cảnh tượng như thế, quen dần, quen dần! nhưng lúc này họ sục sôi cơn giận dữ, họ kêu lên, họ ngắc ngứ. “Cái gì! Cái gì thế kia! Nhìn cái xưởng thuộc da kìa! Chúng rạch da thú ra thành từng mảnh ruy băng rồi! – Con ngựa trắng già tội nghiệp kia chứ! Nó đã làm gì sai cơ chứ, tự hỏi tại sao?... Thứ gì đang bị giày xéo trong bùn thế kia? Đó là một con búp bê vải. Ôi Chúa ơi! Nhặt nó lên đi, Tom! – Có lẽ trước kia đó là một cối xay gió, nhưng sẽ chẳng bao giờ còn giọt nước nào chảy qua cái bánh xe đó nữa đâu!... Lại đi gây chiến với cả trẻ con, búp bê vải, động vật câm lặng và những cối xay gió ư!”

Cũng giống như lúc này hay sau này, tác dụng tức thời của nó gần như mang lại cảm giác ấm áp và nghỉ ngơi, thức ăn và rượu vang. Đột nhiên binh lính bắt đầu nói: “Lão Jack kìa. Cứ đợi đến khi Lão Jack tới đó xem! Cứ đợi đến lúc Lão Jack và chúng ta đến đó đi. Tôi đoán sẽ có chuyện hay ho để làm đấy! Chắc chắn sẽ có những phát súng được bắn ra, chứ không phải tập tành trên mấy con bò đực của người ta đâu! – Tôi đoán chúng ta nên rảo bước lên thôi, các cậu! – Không, chân tôi không đau nữa đâu!”

Một sĩ quan cưỡi ngựa đi ngang qua. “Tướng Jackson nói: 'Tiến lên các đồng chí!'”

Binh lính làm hết sức mình. Trời rất lạnh, với một cơn gió bấc dữ dội thổi rít. Lại một ngọn núi thấp nữa xuất hiện; con đường viền quanh những bờ đá phiến màu tía, hai bên là những khoảng rừng thù du bạt ngàn hé lộ những chùm quả đỏ rực, hay những cây sơn thù du giương cao những ngọn đuốc mà sắc màu vẫn còn đang âm ỉ cháy. Đoàn quân đi xuống một con dốc đứng, băng qua một con suối, và nhìn thấy trước mặt mình là Jersey Mountain. Ngọn Jersey Mountain hiện ra thật kinh hoàng; dài, cao, trọc lốc, hứng trọn những luồng gió lốc thổi vào. Trên núi Jersey từng có một vài căn lều, một lò rèn, một trường học miền núi – giờ đây chỉ còn lại những cái ống khói đen sì. Binh lính thở hổn hển khi leo dốc; gió gào thét dọc theo sống núi, tuyết bắt đầu cuồn cuộn bay. Tại một khúc cua của con đường nơi từng có một căn lều, mọc trên vách ngân cao phía trên đầu binh lính, đứng một người phụ nữ miền núi, chiếc váy vải lanh thô của cô bị gió quấn chặt vào người, mái tóc vàng dày và nhợt nhạt của cô bị gió tốc bay tung bay dài theo hướng gió, hai tay giơ cao trên đầu. “Các người đang đi đánh chúng đấy phỏng? Các người đang đi đánh chúng đấy phỏng? Ngọn chớp hãy đi cùng các ngài – và ngọn lửa hãy đi cùng các ngài – và trái tim của những người mẹ các ngài hãy đi cùng các ngài! Ô-h!... Ô-h-h-h!... Ô-h! Hãy bắn hạ chúng đi!”

Cảm giác như ngọn Jersey sẽ chẳng bao giờ bị bỏ lại phía sau. Trước mắt binh lính, hiện lên trên cao nguyên trụi lá đánh dấu đỉnh núi, một nhà thờ nông thôn nhỏ và một nghĩa trang. Trông chúng thật cô đơn đến nao lòng dưới bầu trời bão tố, cô đơn và đầy vẻ gọi mời. Từ đại đội này sang đại đội khác lan truyền một lời khẳng định. “Khi anh đến được nhà thờ đó là anh chỉ còn cách Romney đúng ba dặm.” Họ cứ thế leo lên mãi, leo lên mãi. Kỵ binh và đội tiên phong, xuất hiện trong chốc lát trên đường chân trời phẳng lặng, đã khuất dạng bên kia nhà thờ, qua khỏi bờ mép của ngọn đồi. Đoàn quân chủ lực tiếp tục leo lên xuyên qua gió và tuyết; toán hậu quân thì tụt lại tít đằng sau. Lữ đoàn Stonewall dẫn đầu lực lượng chủ lực. Khi tới được đỉnh Jersey, một kỵ mã và con ngựa, một người đưa tin của Jackson đang đi tới từ phía tây, đã chạm trán với họ, chồm người lên bàn đạp yên ngựa và hét lớn: “Mấy tên cướp bóc chết tiệt ấy chuồn mất rồi! Quân Yankee đã đi rồi! Chúng đã vượt qua sông, chạy tít lên tận Cumberland rồi! Các người không đủ nhanh đâu. Tướng Jackson nói: 'Mẹ kiếp, các người quá chậm chạp!'” Ngay cả trong cơn tức giận, người đưa tin cũng tự kìm lại. “Ý tôi là 'Mẹ kiếp!'. Tướng Jackson nói: 'Các người quá chậm chạp.' Chúng đã chuồn mất rồi – chỉ còn Ashby bám sát gót chúng thôi! Chúng đã bỏ lại quân lương ở Romney, nhưng chúng đã đi rồi, sạch bóng từng tên một! Mẹ kiếp, Tướng Jackson nói: 'Lẽ ra các người phải hành quân nhanh hơn chứ!'”

Hắn đã phóng đi, vượt qua lữ đoàn, tiến thẳng đến chỗ của Loring để mang tin tức. Lữ đoàn Stonewall bỏ lại phía sau nghĩa trang cùng nhà thờ và bắt đầu cuộc hành trình xuống dốc dài dằng dặc. Ban đầu, ngọn lửa giận dữ lớn lao giúp sưởi ấm trái tim của những người lính. Nhưng khi họ hành quân, khi họ chật vật lê bước xuống Jersey, khi nhận thức về thực tế giáng xuống họ, một sự thay đổi đã diễn ra. Kẻ thù đã rời khỏi Bath; kẻ thù đã ở nơi không thể chạm tới ở Hancock; và giờ thì kẻ thù lại không có mặt ở Romney. Cumberland! Cumberland cách đó rất nhiều dặm đường mùa đông, ở tận bên kia sông Potomac. Ở đây, ngay trên ngọn Jersey này, chỉ có cái lạnh, cơn đói, sự mệt mỏi, bệnh tật, quần áo rách tơi tả, giày dép thì lửng lơ giữa khóc và cười, tuyết đang rơi, gió đang nổi lên, ngày đang tàn dần, và nỗi khốn khổ đang vỗ đôi cánh đen sì trên đầu của Đạo quân Tây Bắc! Tràn qua đoàn quân là một làn sóng phản ứng không thể kìm nén, sự buồn nôn, thất vọng và u sầu. Bước chân thay đổi. Tiến về phía chân núi Jersey lại xuất hiện một người đưa tin khác. “Vâng, thưa ngài. Tiến về hướng New Creek. Tướng Jackson nói: 'Tiến lên!'”

Lữ đoàn Stonewall cố gắng tuân lệnh, nhưng rồi thất bại một cách thảm hại. Làm sao họ có thể tăng tốc bước chân thêm lần nữa được chứ? Đêm đang buông xuống, tuyết đang rơi, ai nấy đều chán nản tột cùng, đi khập khiễng, lê lết, mệt mỏi rã rời. Mấy câu lệnh "Nối đuôi nhau lên, hỡi các đồng chí!", "Tiến lên nào, hỡi các đồng chí!" của các sĩ quan, mỏng manh như tiếng khóc hờn dỗi của một đứa trẻ, liền bị cơn gió cuốn đi và mất hút vào hư không. Khi thị trấn Romney đã hiện rõ trước mắt, một người đưa tin thứ ba lại xuất hiện. “Tướng Jackson nói: 'Tiến lên!' – Không, thưa ngài. Ông ấy chẳng nói gì thêm nữa cả. Nhưng tôi vừa nói chuyện với một người đưa tin của Ashby. Anh ta bảo có ba cây cầu đường sắt, – một cây bắc qua suối Patterson's Creek và hai cây bắc qua sông. Nếu chúng bị phá hủy thì đường tiếp tế của kẻ thù sẽ bị cắt đứt. Anh ta nghĩ chúng ta đang hướng về phía đó. Nó nằm cách Romney cả dặm đường cơ.” Hắn phi ngựa lướt qua hàng quân. “Tướng Jackson nói: 'Tiến lên!'”

Tiến lên – Tiến lên! Nó vang lên tựa tiếng chuông ngân, cứ thế kéo dài mãi ra phía sau, lướt qua Lữ đoàn Stonewall, qua pháo binh, tiến đến chỗ Loring đang tiếp tục leo lên Jersey. Cả dặm đường qua khỏi Romney! Những cây cầu đường sắt cần phá hủy! – Những con suối đóng băng, những dòng sông đóng băng, thép trong một thế giới băng tuyết – Kelly có lẽ đã ở Cumberland rồi, còn Rosecrans thì ở tận Wheeling – đói khát, lạnh giá, mùa đông nơi những mỏm núi Allegheny, bệnh tật, những kẻ tụt tạt, sự mệt mỏi, những đôi giày rách bơi, những con ngựa ngã quỵ, sự thất vọng, vỡ mộng, một vị tướng chỉ huy vô cùng, vô cùng kỳ lạ – Đột nhiên niềm tin, vốn từ trước đến nay chỉ là một kẻ đồng hành có phần què quặt của đạo quân, bỗng biến mất hoàn toàn. Cơn gió réo rít đầy chế giễu, những bóng ma tuyết xám xịt, màn đêm chạng vạng của núi non đã cuốn lấy cô ta, đưa cô ta đi khuất tầm mắt, và bỏ mặc Đạo quân Tây Bắc đối mặt với nhiệm vụ phải tiếp tục tuân theo “Gã khờ Tom Jackson” mà chẳng có lấy một niềm tin bên mình.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.