Richard Cleave và con ngựa của cậu, hai sinh vật mệt mỏi, rẽ qua một khúc cua trong khu rừng và bất ngờ chạm trán một tên lính gác đang túc trực bên dưới một gốc cây dẻ gai. Người lính gác chĩa thẳng khẩu súng trường ngắn về phía bóng người xuất hiện.
"Đứng lại! Đứng lại, anh mặc đồ xanh kia! Đứng lại, ta bảo cậu dừng lại, nếu không ta thổi bay đầu cậu đấy."
Dưới một lối mòn trong rừng, ngập sâu trong những chiếc lá màu nâu đỏ, một bóng người xám xịt hiện ra. "Này, Đại đội F! Không sao cả! Mọi thứ đều ổn! Đây là Đại úy Cleave, trung đoàn 65 Virginia. Nhiệm vụ đặc biệt." Tay cầm súng hỏa mai, Allan chạy nhanh qua những tia nắng xéo rọi của khu rừng. "Không sao đâu, Cuninghame — Đại tá Ashby sẽ hiểu mà."
"Kia," người lính gác nói, "chính là Đại tá Ashby."
Từ một hướng khác, xuất hiện từ làn sương mờ ảo màu thạch anh bao phủ khắp các1 khung cảnh rừng sâu, là một con ngựa trắng muốt, bước những bước cao kiêu hãnh trên thảm lá rụng. Người kỵ sĩ, vóc dáng không cao, râu đen, với khuôn mặt tái nhợt nhưng khôi ngô, ngồi trên lưng ngựa trông như một tác phẩm điêu khắc kiệt tác của một nhà điêu khắc vĩ đại. Ở một xứ sở mà ai nấy đều cưỡi ngựa giỏi, tài nghệ cưỡi ngựa của ông thực sự tuyệt luân. Tấm áo choàng màu xám của ông được lót vải đỏ tuyền, chiếc mũ rộng vành mềm mại gắn một chiếc lông vũ màu đen; ông đi đôi bốt cao và đeo găng tay trắng. Ba người đứng dưới tán cây dẻ gai giơ tay chào. Ông cất giọng trầm tư và du dương. "Một tù nhân à, Cuninghame? Anh bắt được hắn ở đâu thế?—À, hóa ra là Richard Cleave!"
Ngày tháng Mười Hai tươi sáng trôi dần về chiều, trời nắng và lạnh trong rừng, nắng và lạnh ở vùng phía trên sông. Dòng nước giờ đây đã tan sương, lấp lánh tựa một dải kim cương trải dài từ bờ này sang bờ kia, ngoại trừ đoạn có Con đập số 5 nhô lên. Tại đây, những viên kim cương vỡ òa thành những ngọn thác nước. Một khoảng đê cừ, rồi đến những dòng thác lấp lánh như ngọc rơi, tiếp đến là một đoạn khúc gỗ khô phơi mình dưới nắng, để rồi lại rực lên thứ ánh sáng chói lọi và tiếng nước gầm thét đổ qua con đập; cứ thế nối tiếp nhau sang tận phía bờ Maryland. Khi đã đến được bờ bên ấy, hiện ra trước mắt chỉ là một dải đất nâu mảnh mai, và xa hơn nữa là Kênh đào Chesapeake và Ohio. Hôm nay, những chiếc thuyền từ Cumberland đang xuôi dòng kênh chở than và thức ăn gia súc, còn những chiếc thuyền từ Harper's Ferry đang ngược dòng chở theo một trung đoàn lính tăng viện cho Lander tại Hancock. Tiết trời tươi sáng và nhộn nhịp, những người nô lệ trêu đùa với bầy la trên đường kéo thuyền, các nhân viên quản lý than và thức ăn gia súc gọi với sang chào binh lính, và binh lính hào hứng hô đáp lại. Hai bên bờ vang dội tiếng cười nói rôm rả. "Các anh định đi đâu đấy?"—"Đi Hancock,—không, chẳng biết nó nằm ở đâu nữa!"—"Ngày đẹp trời thật! Có thấy tên phiến quân nào vượt sông không?"—"Ở Williamsport, họ bảo có một tên gián điệu miền Nam đã trốn thoát sáng nay—phi ngựa lao xuống vách đá y như Israel Putnam rồi nhảy xuống sông, còn việc hắn chết đuối hay không thì họ chịu—" "Không, hắn không chết đuối; hắn chạy thoát rồi, nhưng bị thương. Dù sao đi nữa, họ nói hắn chưa ở đó đủ lâu để dò la được điều gì cả."—"Ước gì tao dò la được điều gì đó—ước gì tao biết khi nào chúng ta được đánh nhau!"—"Cúi đầu xuống, vướng cầu!"—"Con đập đó khá lớn đấy. Lực lượng đóng trên cánh đồng đằng kia là ai thế? Indiana à? Đúng là một chỗ cắm trại tuyệt đẹp—
'Hôn anh lần cuối trước khi đi, em nhé,' anh nói;
'Khi anh trở về, chúng mình sẽ nên đôi.'
Vừa khóc, nàng vừa hôn anh, 'Tạm biệt, Ned!'
Và người lính bước theo tiếng trống hành quân,
Tiếng trống,
Tiếng trống vọng lại, vang vọng muôn trùng!"
Bên phía bờ Virginia, ẩn sau những khu rừng thân thiện mà đoàn quân của Ashby đang rảo bước, khi buổi chiều dần trọn vẹn, người ta thấy sự xuất hiện của lực lượng tiên phong thuộc cánh quân Thung lũng có nhiệm vụ yểm trợ các hoạt động tấn công Con đập số 5. Muộn hơn trong ngày, Garnett dẫn theo phần còn lại của Lữ đoàn Stonewall và một đội pháo hai khẩu thuộc Pháo binh Rockbridge đã tới nơi, và đến hoàng hôn thì các trung đoàn dân quân cũng đã tề tựu đủ. Trại được dựng lên sau một dãy đồi, nằm trong vùng bán đảo do khúc uốn của dòng sông tạo thành. Địa hình đơ cao này đã che khuất cuộc di chuyển; hơn nữa, với việc Ashby chấn thủ giữa bất kỳ lực lượng bộ binh nào với kẻ địch không quá áp đảo, lực lượng đó có thể làm việc, ăn uống và ngủ nghỉ trong sự yên bình tuyệt đối. Cách đó sáu dặm xuôi dòng sông, phía bờ bên Maryland, là Williamsport, nơi có một bộ tư lệnh bộ binh và pháo binh. Đối diện với Con đập số 5 trên những cánh đồng Maryland bên kia kênh đào, các được bố trí để canh gác chính khúc sông đó. Từ một ngọn đồi nhỏ phía trên các lều trại, những khẩu đại bác của họ sừng sững uy hiếp. Tại Hancock, Hagerstown và Frederick có hàng ngàn binh sĩ khác, và tất cả mọi người, từ vị tướng sư đoàn cho đến tên hạ sĩ đang huấn luyện một tiểu đội tân binh vụng về trên những cánh đồng cạnh kênh đào, đều đinh ninh rằng Cỗ quân Thung lũng đang đóng ở Winchester.
Đồng hành cùng lực lượng tiên phong của Liên minh miền Nam, cưỡi con Little Sorrel, chiếc mũ sĩ quan sụp xuống che khuất đôi mắt, bộ quân phục lành lặn và sạch sẽ nhưng đã ngả màu như chiếc lá tháng Mười vì mưa gió, bụi bặm, với đôi ủng cao và chiếc cựa kỵ binh nặng trịch, với bộ râu màu hạt dẻ và đôi mắt xanh xám sâu thẳm, với chiếc trán rộng cao, chiếc mũi khoằm, cùng đôi môi rộng mỏng, Jackson đã đến. Lều của vị tướng quân là một căn lều thô sơ. Các binh sĩ của ông dựng nó dưới một tán cây thông, bên cạnh một con lách nước nhỏ róc rách gần như bị nghẽn bởi lá rụng. Bộ tham mưu được bố trí đóng quân ở hai bên trái phải, và một lùm thông phía sau làm thành một gian bếp mang đậm chất mục đồng. Một chiếc ghế đắp và một chiếc bàn làm bằng tấm ván đặt trên hai khúc cây đã tạo thành khoảng sân trải đầy lá trước cửa lều. Tại đây, Cleave đến để trình diện, đã tìm thấy vị chỉ huy của mình.
Jackson đang ngồi, hai bàn chân đặt vững vàng theo thói quen, hai tay buông thõng hai bên theo thói quen, lắng nghe viên tham mưu trưởng báo cáo. Ông ghi nhận cái chào của Cleave bằng một cái nhìn, một cái gật đầu nhẹ và một cử chỉ tay sang một bên. Người thanh niên đứng chờ cạnh một bụi táo gai bên bờ con suối nhỏ. Tiếng thì thầm cung kính của viên tham mưu trưởng cuối cùng cũng dứt. "Rất tốt, thiếu tá. Anh hãy phái một người đưa thư quay lại Falling Waters để chặn Tướng Carson lại ở đó. Ông ấy phải chuẩn bị để tạo một cuộc hành động nghi binh chống lại Williamsport vào sáng mai. Tôi sẽ đưa ra chỉ thị cụ thể sau. Còn cối xay bên sông này thì sao?"
J"Đó là một cối xay đá cũ rất kiên cố, thưa tướng quân, có cả cửa sổ. Nó có thể kiểm soát bất kỳ cuộc tấn công tầm gần nào nhắm vào những người đang làm việc ở đó."
"Tốt! Tốt lắm! Chúng ta sẽ bố trí lính bắn tỉa ở đó. Ngay khi Tướng Garnett đến, hãy bảo ông ấy đến gặp tôi."
Từ con đường không xa lắm vọng lại tiếng bánh xe lăn nặng nề và tiếng móng ngựa nện xuống mặt đất. "Kia là pháo binh đến rồi, thưa tướng quân."
"Được rồi. Họ phải đợi cho đến khi trời tối hẳn mới vào vị trí được. Hãy phái Đại úy McLaughlin đến gặp tôi sau nửa giờ nữa."
"Vâng, thưa tướng quân. Đại úy Colston thuộc trung đoàn số 2 đang ở đây—"
"Rất tốt. Tôi sẽ gặp anh ấy ngay bây giờ. Thế thôi, thưa thiếu tá."
Viên tham mưu trưởng lui ra. Đại úy Colston thuộc trung đoàn số 2 bước tới từ bóng râm phía sau gốc cây thông lớn và giơ tay chào. "Anh xuất thân từ vùng này phải không, đại úy?"
"Vâng, thưa tướng quân. Dòng họ Colston ở Honeywood."
"Cối xay bằng đá này nằm trên đất của gia đình anh à?"
"Vâng, thưa tướng quân. Mẹ tôi làm chủ nó."
"Hồi nhỏ anh hay chơi quanh con đập này chứ?"
"Vâng, thưa tướng quân. Ở vùng nước phía trên lẫn phía dưới đập. Tôi nghĩ mình thuộc lòng từng khúc gỗ. Nó dùng để vận hành cối xay."
"Nếu chúng ta phá hủy nó, cối xay sẽ không thể hoạt động được nữa. Thêm vào đó, nếu quân địch vượt sông, rất có thể chúng sẽ tàn phá tài sản."
"Vâng, thưa tướng quân. Mẹ con tôi sẽ không để điều đó làm chúng tôi bận tâm. Vì tôi am hiểu cấu trúc công trình, nếu được phép dẫn đầu toán phá đập, tôi sẽ coi đó là một vinh dự lớn, thưa tướng quân. Tôi nghĩ mình biết rõ những chiếc cừ gỗ có thể bị chặt đứt ở đâu là dễ dàng nhất."
"Vậy thì rất tốt, thưa anh. Anh sẽ trình diện nhận nhiệm vụ vào lúc chín giờ tối nay. Đại úy Holliday thuộc trung đoàn 33 và Đại úy Robinson thuộc trung đoàn 27, cùng một số binh sĩ của họ, đã tình nguyện tham gia nhiệm vụ này. Như anh biết đấy, nó không phải là không nguy hiểm. Thế thôi."
Đại úy Colston cáo lui. "Bây giờ đến lượt anh, Đại úy Cleave," vị tướng nói.
Vài phút sau, khi bản báo cáo kết thúc, Jackson gập lại bức thư của Tướng Banks gửi cho Tướng Kelly rồi cất vào ví da. "Tốt! Tốt lắm!" ông nói, rồi xoay nhẹ người trên chiếc ghế gấp để đối mặt với dòng sông và hướng bắc. "Không sao đâu đại úy, mọi chuyện đều ổn cả!"
"Tôi ước gì, thưa tướng quân," Cleave nói, "với quân số gấp mười lần hiện tại, ngài đang dẫn chúng tôi vượt sông. Tôi nghĩ chúng ta có thể ép họ phải ký hòa ước, và điều đó sẽ diễn ra rất nhanh chóng."
Jackson gật đầu. "Vâng, thưa anh, lẽ ra tôi phải có trong tay mọi người lính ở Virginia—nếu họ có thể tập hợp kịp thời ở đây thì là mọi người lính ở các bang Carolina. Khi ấy, dòng máu chảy ra sẽ chỉ là một dòng suối nhỏ, thay vì một dòng sông lớn sắp sửa chảy xiết như thế này. Dòng suối nhỏ ấy phải chảy qua lãnh thổ của những kẻ mà chúng ta đang có một cuộc chiến chính nghĩa chống lại chúng. Còn hiện tại, dòng sông lớn sẽ chảy qua đất nước của chúng ta." Ông đứng dậy. "Anh đã hoàn thành rất xuất sắc sứ mệnh của mình, thưa thiếu tá. Trung đoàn 65 sẽ tới đây ngay thôi."
Phải mất ba ngày mới phá xong Con đập số 5. Đến ngày thứ tư, lữ đoàn quay trở lại Winchester. Một tuần sau, Loring xuất hiện cùng Binh đoàn Kanawha, và vào ngày mùng 3 tháng Giêng, toàn bộ lực lượng lại thấy mình lên đường.
Vào buổi chiều, thời tiết thay đổi. Năm mới đã đến với nụ cười rạng rỡ, ôn hòa như tháng Tư, bụi bay mù mịt trên các con đường, bầu trời xanh ngắt bên trên. Những khóm cúc vàng héo úa, những thân cây mullein khô khốc và hoa cúc dại tàn úa bên vệ đường dường như suýt nở hoa trở lại, trong khi lúa mì mùa đông mang lại một nét xuân thực sự. Doàn quân dài dằng dặc, đang uốn lượn qua một nơi nào đó—chẳng ai biết là đâu, nhưng chắc chắn là trên Đường Pugh Town và theo hướng Tây Bắc (ngay cả Old Jack cũng không thể ngăn họ biết rằng họ đang đi về hướng Tây Bắc!)—đang có tinh thần rất cao. Ít nhất thì Lữ đoàn Stonewall vẫn giữ được sự phấn chấn. Người ta đồn rằng đám quân của Loring vốn chẳng muốn đến đây chút nào. Binh lính vừa huýt sáo vừa hát ca, cười đùa, nói cười rôm rả, tha hồ đưa ra ý kiến về toàn bộ thế giới nói chung và về quân đội Liên minh miền Nam nói riêng. Họ tỏ ra châm biếm. Người lính trơn miền Nam lúc nào cũng châm biếm như vậy, nhưng suốt buổi sáng hôm ấy, những lời châm chọc của họ không mang nhiều sự cay nghiệt. Bữa sáng—"vào lúc rạng sáng"—rất ngon và dồi dào. Khẩu phần ăn ba ngày đã được cấp phát, nấu chín và nhét đầy trong các túi ba lô. Nhưng vì thời tiết quá đẹp, vì việc mang theo một vật nặng dưới ánh nắng mặt trời sẽ rất bức bối, vì những người đánh xe ngựa quá đỗi dễ tính, vì kỷ luật của Liên minh miền Nam ở nhiều trung đoàn quá lỏng lẻo, nên áo choàng, chăn mền, và trong rất nhiều trường hợp là cả túi ba lô, đã được giao phó cho sự chăm sóc tận tình của những chiếc xe ngựa phía sau trước khi khởi hành. Đoàn quân hành quân nhẹ nhàng và với tâm trạng vui vẻ. Quả thực, có vẻ như Old Jack quyết tâm đến cho bằng được nơi nào đó—dù "nơi đó" là đâu đi nữa—với một tốc độ vô cùng khẩn trương. Trên mọi đoạn đường bằng phẳng, binh lính đều phải bước đều gấp, và có một sự bất bình bất thường đối với những kẻ đi tụt lại phía sau. Một niềm tin chắc chắn theo đạo đức cũng lớn dần lên rằng trong khoảng thời gian nghỉ mười phút theo quy định mỗi giờ, ít nhất đã có năm phút bị bớt xén đi. Một kết luận khác chắc chắn hơn nữa là đoàn xe tiếp tế đang bị bỏ lại phía sau rất xa. Dù sao đi nữa, buổi sáng vẫn thật ngọt ngào, và nhìn chung, đoàn quân vẫn rất vui vẻ. Đó là một đoàn quân dài—Lữ đoàn Stonewall, ba lữ đoàn của Loring, năm đội pháo binh, và một vài đại đội kỵ binh; tổng cộng là tám nghìn năm trăm người.
Buổi trưa đến, và là thời điểm dừng chân ăn trưa. Hỡi ôi cho những người lính không mang túi ba lô! Trông họ chẳng khác nào đã gánh chịu mọi gánh nặng của cuộc hành quân. Trong bụng thì đói cào cào mà bên ngoài chẳng nhận được chút thông cảm nào. "Mấy tên ngốc chết tiệt đó không biết rằng Old Jack lúc nào cũng đi trước đoàn xe tiếp tế và lửa địa ngục năm dặm à?" "Này, Saunders! Mang mấy chiếc bánh ngô này sang cho lũ ngốc chết tiệt kia với lời chúc tốt đẹp từ Tiểu đội số 4 nhé. Chúng ta biết rằng trong túi ba lô của chúng có hàu Cherrystone, vịt lưng canvas, rùa cạn, và rượu đào, và chúng định mời chúng ta tham gia cùng đấy. Thật là tiếc quá đi!"
Kỵ binh tiếp tục hành quân, pháo binh tiếp tục hành quân, bộ binh tiếp tục hành quân. Bầu trời tươi sáng thay đổi một cách tinh vi. Sắc xanh phai nhạt dần; một lớp sương mù trắng xóa, gay gắt và lạnh lẽo dần hình thành, và một cơn gió nhẹ bắt đầu thổi. Những bông hoa cúc và cúc vàng, cỏ đuôi ngựa khô và cây sơn thù du, những quả tầm xuân đỏ mọng và thân cây mồng tơi đỏ rực trông đã đủ vẻ chết chóc, một vẻ chết chóc và ảm đạm trên con đường mệt mỏi rã rời. Binh lính không còn hát nữa; những kẻ yếu đuối hơn bắt đầu run lẩy bẩy. Chẳng mấy chốc, bầu trời biến thành một màu xám trắng đồng đều, và gió thổi mạnh hơn rất nhiều. Thổi từ hướng Tây Bắc, cơn gió quất thẳng vào mặt đoàn quân; hơn thế nữa, thời tiết ngày càng lạnh hơn. Giờ thì mọi kiểu người đều run lẩy bẩy, kẻ khỏe lẫn người yếu, vị sĩ quan cưỡi ngựa lẫn người lính bộ binh mỏi rã cẳng, người có áo choàng lẫn kẻ không. Đoàn quân di chuyển ngày một chậm hơn, mọi cái đầu đều cúi gằm trước cơn gió giờ đây đang thổi giật từng hồi dữ dội. Nó còn thổi bay những đám bụi mù mịt làm lóa cả mắt. Một mệnh lệnh ngắn gọn được chuyền dọc hàng quân yêu cầu giảm bớt sự chậm trễ. Các trung đoàn thay đổi nhịp bước, cố gắng chạy nước rút trên một đoạn đường bằng phẳng, để rồi bỏ lại phía sau một lượng lớn những kẻ stragglers đi tụt lại. Sự bứt tốc ấy chẳng mang lại ích gì, sau đó họ lại đi chậm hơn, và khi đến một ngọn đồi dài, heo hút, họ lê bước bò lên đó chẳng khác nào những con rùa—nhưng lại không có chiếc mai nào che chở. Khi hoàng hôn buông xuống, cái lạnh trở nên cắt da cắt thịt. Tin tức truyền ngược lại rằng đầu đoàn quân đang chuẩn bị hạ trại, và một tiếng thở dài tán thành bật ra từ tất cả mọi người. Nhưng khi từng lữ đoàn một dừng lại, triển khai đội hình và giải tán hàng ngũ, người ta mới ngỡ ngàng nhận ra rằng "hạ trại" chỉ là một khái niệm vô cùng trơ trọi. Đoàn xe ngựa vẫn chưa lên tới nơi; chẳng có lấy một chiếc lều, một chiếc chăn hay chút lương thực nào. Gió Tây Bắc đang thổi lồng lộng, và những kẻ am hiểu thời tiết dự báo trời sẽ đổ tuyết trước khi trời sáng. Các trung đoàn tản ra trên những cánh đồng trụi trơ, được bao bọc bởi những hàng rào gỗ. Có một con suối nhỏ đang đóng băng rất nhanh và những khu rừng rậm rạp rìa quanh cánh đồng. Trong rừng có đủ cành gãy và quả thông để không đến nỗi quá tiếc nuối những chiếc rìu nằm trong xe của các đại đội, và các đội công tác được cử đi nhặt củi khô. Binh lính, lạnh cóng và kiệt sức, vẫn đi, nhưng ánh mắt họ đầy vẻ thèm thuồng nhìn những hàng rào gỗ bao quanh họ, thật dễ dàng để phá bỏ, thật tuyệt vời để đốt cháy! Các quy định về vấn đề này vô cùng nghiêm ngặt. Các sĩ quan sẽ phải chịu trách nhiệm cho bất kỳ hành vi phá hoại tài sản nào. Chúng ta có mặt ở đây để bảo vệ và che chở, chứ không phải để tàn phá. Binh lính nhặt những cành cây khô và bẻ gãy những cành khác, chất đống chúng giữa những cánh đồng trống và nhóm lên những đống lửa trại. Pháo binh Rockbridge chiếm giữ một cánh đồng bỏ hoang phủ đầy cỏ đuôi chồn, hoa cúc Michaelmas đã chết và lá rụng. Đó là một nơi tốt cho những con ngựa tội nghiệp, các pháo thủ nghĩ vậy. Nhưng cơn gió lớn đã thổi những tia lửa từ đống lửa bay đi và bén vào đám cỏ. Ngọn lửa lan rộng và những con ngựa cất lên tiếng hò hét vì kinh hoàng. Pháo thủ buộc phải di chuyển, cuối cùng phải chiếm vị trí trên một thửa ruộng cày mà những luống cày đông cứng cứa nát bàn chân, nơi cơn gió hoành hành như một con quỷ dữ xổng chuồng. Một trung đoàn bộ binh có vẻ may mắn hơn. Họ đóng quân trong một dải đất có hàng rào nằm giữa con đường và con suối đang đóng băng. Một vị đại ý, người bản địa vùng đó, nói với trung tá, và trung tá lại nói với binh lính. "Đại úy —— nói rằng chúng ta đang cắm trại trên đất của ông ấy, và ông ấy rất tiếc vì không thể chào đón chúng ta nồng nhiệt hơn! Nhưng chúng ta có thể lấy những thanh hàng rào của ông ấy. Hãy hô vang cổ vũ ông ấy, và nhóm lửa lên nào!" Binh lính hò reo vang dội, tháo tung các thanh hàng rào, nhóm những đống lửa bập bùng và cảm thấy vô cùng thoải mái; thế nhưng sáng hôm sau, Stonewall Jackson đã đình chỉ công tác của chính người đã hiến tặng hàng rào của mình. Các lữ đoàn của Loring không còn nghi ngờ gì nữa là những đơn vị chịu nhiều khổ sở nhất. Họ đã trải qua những năm tháng phục vụ gian khổ và kiệt sức trên tuyến Monterey, trên sông Kanawha, Gauley và Greenbriar. Và rồi, ngay đúng lúc họ cuối cùng cũng cảm thấy hạnh phúc trong khu trú đông, họ lại phải nhổ cọc dời đi, vội vã xuôi theo Thung lũng để gia nhập cùng "Gã khùng Tom Jackson" của Học viện Quân sự Virginia và một ngày vinh quang ngắn ngủi tại Manassas! Loring, một sĩ quan dũng cảm và hào hoa, rất được lòng họ. "Gã khùng Tom Jackson" thì không. Họ phàn nàn, và họ hoàn toàn thành thật tin rằng đứng về phía họ là công lý, lẽ phải và lòng nhân đạo thông thường—chưa kể đến cái nhìn chiến lược quân sự! Đêm lạnh buốt càng trở nên cay đắng hơn đối với họ bởi sự bất mãn trong lòng. Rất nhiều người xuất thân từ miền đông Virginia hoặc từ các bang miền nam, vẫn chưa quen với những đỉnh núi mùa đông và phong cách của Stonewall Jackson. Họ ngủ trên mặt đất đông cứng, được bao quanh bởi những dãy núi lạnh lẽo, tàn nhẫn, và họ mơ màng đầy lo âu về những vùng đất thấp ôn hòa hơn, về những bụi nguyệt quế và sim vẫn còn xanh tươi, về những đầm lầy tĩnh lặng và những vùng nước rộng lớn không bao giờ đóng băng. Đêm xuống, mây tụ dày đặc, và một trận mưa phùn nhỏ trộn lẫn với tuyết đổ xuống. Buổi sáng hôm sau, những cánh đồng, sườn đồi và con đường trông như được tráng một lớp băng mỏng—và đoàn xe ngựa vẫn chưa tới nơi!
Xứ sở ngày càng trở nên gồ ghề, hoang vắng, một chuỗi những ngọn núi thấp và những khoảng đất bằng phẳng được phát quang một phần. Đối với một số ít người trong đoàn quân đang lê bước, có lẽ họ đã nghĩ rằng Jackson chọn những con đường ít người qua lại, do đó chúng chật hẹp, do đó chúng tồi tệ hơn những con đường khác, nhằm mục đích phục vụ cho chính sách bảo mật tuyệt đối của ông một cách tốt nhất; nhưng đối với đa số, con đường ông đi dường như bắt nguồn từ một sự cố chấp lạnh lùng nào đó, một sự khắc nghiệt vô mục đích, trừ phi mục đích của ông là vắt kiệt thể xác và xương máu của binh sĩ. Con đường, dẫu có là đường đi nữa, cũng đã bị đóng một lớp băng mỏng. Gió thổi đều đặn từ hướng Tây Bắc, quất vào mặt như roi da, và mưa phùn lẫn tuyết vẫn tiếp tục rơi và đóng băng ngay khi chạm đất. Điều mà vào chiều hôm trước chỉ là sự gian khổ, nay đã biến thành sự khốn cùng thực sự. Đoàn quân lảo đảo, chậm chạp, dừng lại, và mệnh lệnh từ phía trước vẫn truyền về: "Vị tướng tư lệnh muốn quân đội phải tiến lên." Binh lính vấp váp bước trên những đôi chân giờ đây đang rớm máu, cố gắng hết sức vượt qua một ngọn đồi tựa như đồi Can-vê. Dọc theo hàng quân, người ta nghe thấy tiếng súng hỏa mai vang lên, những người lính ngã xuống và vô tình cướp cò súng. Các sĩ quan đại đội cất lên những giọng nói đều đều, mệt mỏi và khàn đặc như tiếng sậy bên ao hồ mùa đông. Tiến sát vào, hỡi các binh sĩ—tiến sát vào—tiến sát vào!
Vào buổi chiều, Loring, đang cưỡi ngựa đi đầu các lữ đoàn của mình, đã cử một sĩ quan tham mưu lên phía trước để trình bày tình hình. Viên sĩ quan thúc ngựa phi đi, nhưng việc di chuyển nhanh là điều bất khả thi trên con đường phủ đầy băng giá ấy. Phải mất một thời gian dài anh ta mới bắt kịp phần đuôi của Lữ đoàn Stonewall. Bị gió quất tả tơi, những bộ quân phục màu xám tái nhợt dưới lớp băng mỏng, sắc đỏ của lá cờ là tia hy vọng duy nhất, cả hàng quân lê lườn bò qua một ngọn đồi dài, băng giá, không một bóng cây, bị quét bởi cơn gió rít gào. Trên đường đi qua, Stafford đã trao đổi lời chào hỏi với một số sĩ quan cưỡi ngựa. Những người này cũng rơi vào hoàn cảnh tồi tệ chẳng kém gì binh lính của họ, bản thân suýt chết cóng, xót xa cho những con ngựa dưới thân mình và những hàng quân đang lảo đảo, cố gắng tức giận với những kẻ đi tụt hậu nhưng cuối cùng chỉ thấy xót xa, hoàn toàn mù tịt về việc họ đang đi đâu và để làm gì, chỉ biết rằng nếu như ngày hôm qua họ đi được mười bảy dặm, thì hôm nay khả năng lắm là chẳng đi nổi bảy dặm. Anh vượt qua lực lượng bộ binh và bắt kịp bộ phận pháo binh. Con đường dốc đứng phủ đầy băng, móng ngựa không được đóng đinh chống trượt. Những con vật tội nghiệp trượt chân ngã, tự cắt thương vào thân mình một cách tàn nhẫn. Binh lính ngã rạp xuống đường, nâng những con ngựa dậy, cùng chúng kéo lê pháo và xe đạn. Khi đã lên tới đỉnh đồi, những cỗ pháo phải được giữ lại, ngăn không cho trượt ngang khi xuống dốc. Việc đi xuống còn tồi tệ hơn cả đi lên. Ngựa trượt chân ngã; sức nặng của đại bác và xe đạn đè lên chúng; cả người lẫn xe lăn nhào xuống tận chân đồi, để rồi phải được kéo dậy và thúc giục tiếp tục leo lên con dốc tiếp theo. Tiếng chửi thề vang lên chỗ này chỗ khác theo gió, tiếng hí đau đớn, những lời động cơ, tiếng roi quất đánh, tiếng cọc cạch và rên rỉ của những cỗ xe pháo.
Stafford bỏ lại pháo binh phía sau, chậm rãi leo lên một ngọn đồi khác, rồi còn chậm rãi hơn nữa dò dẫm tìm đường xuống sườn đồi trơn tuột như gương. Trước mặt anh là một vùng đồng cỏ rộng lớn, trắng xóa màu băng tuyết, và xa hơn nữa, anh nhìn thấy lực lượng tiên phong đang khuất dạng trong một nếp gấp của những ngọn đồi nhăn nheo. Vừa cưỡi ngựa, anh vừa cố gắng chuyển hướng suy nghĩ của mình khỏi cái lạnh thể xác và sự khốn cùng để hướng đến một căn phòng ấm áp hơn trong tâm trí. Anh có khả năng tưởng tượng, khả năng tự xây dựng cho mình những thứ từ hư vô. Nó đã phục vụ anh rất tốt trong quá khứ—nhưng lại không mấy hiệu quả trong một hai năm gần đây. Giờ đây, anh cố gắng xoay chuyển chiếc nhẫn để bước ra từ cái ngày và con đường cay đắng ấy đến một nơi chốn ấm áp và bình yên nào đó. Albemarle và mùa hè—Greenwood và một khu vườn tĩnh lặng. Điều đó không có tác dụng! Sự quấy rầy, nỗi nhớ nhung, khao khát nhức nhối, sự ngăn trở và cay đắng—sự bất hạnh ở đó cũng chẳng khác gì ở đây! Anh thử tìm những chốn nghỉ ngơi khác mà ngày xưa từng có hiệu quả, những đồng cỏ asphodel của các nhà thơ, những ngày tháng được gom nhặt như một bó hoa từ những năm tháng sống ở xứ người, những mảnh vỡ ký ức từ thời thơ ấu. Chúng không còn tác dụng nữa, việc nhắm mắt lại và chìm sâu xuống, chìm sâu xuống qua các tầng lớp bản thể vào một hang động nào đó, vô cảm và tĩnh lặng, của phần con người bản năng bên trong cũng vậy. Việc đối mặt với tương lai và cố gắng trèo lên, giống như Jack trong câu chuyện Cây đậu thần, lên một mặt phẳng nào đó cao hơn và vượt ra ngoài chiến tranh, sự thất vọng và sự phủ nhận cũng chẳng ích gì. Anh vô cùng bất hạnh, và anh mệt mỏi cất lời với con ngựa của mình, rồi mím chặt đôi môi và đối mặt với con đường Siberi. Khi bước vào nếp gấp của những ngọn đồi, anh chẳng mấy chốc đã bắt kịp lực lượng tiên phong. Khi anh vượt qua những người lính đi bộ, một luồng tuyết đột ngột thổi tới với những bông tuyết lớn hơn từ bầu trời chì xám. Trước mặt anh là một tá kỵ sĩ đang cưỡi ngựa đi thong thả. Không khí lúc bấy giờ ngập tràn những bông tuyết trắng xóa; những người lính đi trước, trong những chiếc áo choàng có mũ trùm đầu, với vành mũ sụp xuống thấp, lê bước trên những con ngựa mệt mỏi giữa các ngọn đồi, tất cả hiện lên mơ hồ qua màn tuyết màng chắn, mang một vẻ đột ngột mang đậm chất mùa đông, hoang vắng và xa xôi. Anh tự nhủ rằng họ là những hồn ma từ năm mươi năm trước, những hồn ma của Đại quân trong tầm tay của Tướng Tháng Giêng. Anh vội vã tiến lên hết sức có thể và bắt kịp Stonewall Jackson, đang cưỡi ngựa đi cùng Ashby và bộ tham mưu của ông. Tất cả đều dừng ngựa lại, vị tướng tiến lên phía trước một chút, Stafford đối mặt với ông. "Thưa ngài, từ Tướng Loring."
"Tốt! Ông ấy muốn gì?"
"Đám quân của ông ấy đang chịu đựng rất nhiều đau khổ, thưa ngài. Họ đã trải qua những dịch vụ gian khổ và họ đã đối mặt với nó một cách vô cùng dũng cảm—"
"Quân của ông ta bất tuân thượng lệnh à?"
"Hoàn toàn không, thưa tướng quân. Nhưng—"
"Tôi tin rằng anh là viên sĩ quan mà Tướng Loring từng cử đến gặp tôi trước đây?"
"Vâng, thưa tướng quân. Rất nhiều binh sĩ không có khẩu phần ăn. Số khác thì gần như đi chân đất. Phần lớn trong số họ không quen với công việc trên núi hay một khí hậu khắc nghiệt như vậy."
Vị tướng tư lệnh ngồi nhìn vị sứ giả với một vẻ trống rỗng lạnh lùng kỳ lạ. Trong thời bình, nhìn bề ngoài, ông chỉ là một con người bình thường; trong chiến tranh, ông thay đổi. Uy quyền mà ông mang trên mình chắc chắn đóng vai trò lớn, nhưng có lẽ đúng hơn là một cánh đã được mở ra cho ông. Bản ngã bên trong của ông trở nên hiển hiện, và một cách đầy uy nghi. Con người ấy ở đó; một con người kiên định, bất khuất, một tia sét chiến tranh, kín miệng, nhìn xa trông rộng, sùng đạo và kính chúa, ít nhiều có tham vọng, không phải lúc nào cũng công bằng, một kẻ định mệnh và người say mê cống hiến vì lòng ái quốc, một thiên tài bí ẩn và uy quyền theo kiểu gang thép. Khi ông nổi giận, cứ như thể kẻ phạm lỗi đã xoay sở để gây thù chuốc oán với một quy luật, lực lượng hoặc khối lượng tự nhiên nào đó. Kẻ đó phải đối mặt, không phải là một sinh vật con người đang tức giận, mà là một pháo đài Gibraltar được vũ trang để nghênh chiến. Những người nhận ra mình đang đối mặt với cơn giận dữ này có thể và đã tự gồng mình chống lại nó, nhưng với một cảm giác tuyệt vọng, như thể sự thù địch ở một bình diện mà họ phải chịu thiệt thòi. Người đang ngồi trên lưng ngựa trước mặt ông trên con đường mùa đông bất tận lúc bấy giờ không phải là kẻ dễ bị dao động bởi vẻ bề ngoài. Tuy nhiên, vào khoảnh khắc ấy, trong sâu thẳm tâm trí, ông có một ý thức mệt mỏi rằng chiến tranh chỉ rực rỡ sắc hồng đối với những thiếu niên thiếu nữ, rằng ngày hôm nay thật lạnh lẽo và ảm đạm, vị tướng đối địch, trái đất phủ đầy nỗi thống khổ tẻ nhạt, rằng các vị thần linh, nếu có tồn tại, chắc chắn đang la hét đòi hạ bức màn xuống vĩnh viễn cho sân khấu con người tồi tàn này, đau đớn và bần tiện, với những tên bi kịch phô trương và tiếng thầm thì của kẻ rung chuông báo tử cho Vấn đề Thế giới! Tuyết rơi dày đặc, những bông tuyết lớn; một con ngựa tự lắc mình, cọ mũi vào cổ con bên cạnh và hí lên đầy tang tóc. Khoảng lặng, vốn có vẻ dài, thực ra không phải vậy. Jackson quay sang nhóm các sĩ quan đang chờ đợi. "Thiếu tá Cleave."
Cleave thúc ngựa tiến lên một chút vào giữa đường. "Thưa tướng quân."
Anh sẽ quay lại cùng vị sĩ quan này về với bộ chỉ huy của Tướng Loring. Nó đang ở rất xa phía sau. Anh sẽ trao bức thư này cho Tướng Loring." Vừa nói, ông vừa viết lên một chiếc lá xé từ cuốn sổ tay của mình. Những dòng chữ ông vạch ra đọc như sau: "Gửi lời chào của Tướng Jackson tới Tướng Loring. Ông ấy có chút phàn nàn về sự nhiệt tình của Tướng Loring, các sĩ quan và binh lính của ông ấy. Tướng Loring sẽ tự hình dung rằng trong chiến tranh, các binh sĩ thỉnh thoảng được yêu cầu phải di chuyển trong thời tiết mùa đông. Các chiến dịch không thể lúc nào cũng được tiến hành trong mùa hoa hồng. Tướng Loring sẽ thúc giục binh lính của mình tiến lên, không kêu ca phàn nàn gì thêm. T. J. Jackson, Thiếu tá."
Ông gập tờ giấy lại và trao nó cho Richard Cleave, rồi chạm nhẹ chiếc cựa nặng nề vào con Little Sorrel và cùng với Ashby cùng bộ tham mưu cưỡi ngựa đi tiếp qua làn tuyết đang rơi, giữa những ngọn đồi. Lực lượng kỵ binh tiên phong nhỏ bé cũng đi qua, xám xịt và ma quái trong vòng tay của Tướng Tháng Giêng, biến mất trong lớp màn tuyết mênh mông và bồng bềnh. Khi tất cả đã đi khuất, Stafford và Cleave quay đầu ngựa hướng về phía đoàn quân ở xa, lờ mờ nhìn thấy trong ngày tàn. Stafford phát ra một âm thanh đầy biểu cảm.
"Tôi rất tiếc," Cleave nói nghiêm túc. "Nhưng khi anh ở bên ông ấy lâu hơn, anh sẽ hiểu ông ấy hơn."
"Tôi nghĩ thực sự ông ta bị điên rồi."
Người kia lắc đầu. "Ông ấy không điên đâu. Đừng có ý nghĩ đó, Stafford. Thật khắc nghiệt cho lũ lính, tội nghiệp mấy anh chàng! Tuyết rơi dày quá nhỉ! Chúng ta nên dạt ra ngoài để nhường đường cho pháo đi qua."
Họ di chuyển vào lớp tuyết chưa bị giẫm nát nằm ở các góc hàng rào và đứng nhìn những khẩu pháo, những con ngựa và binh lính đang gồng mình bước qua với một thứ âm thanh u ám. Các sĩ quan và binh lính đều nhận ra Richard Cleave, và một số người đã gọi với theo. "Chúng ta đang đi đâu thế hả Cleave? Old Jack thích cậu đấy! Hãy nói với ông ấy rằng, điều này thật quá sức tàn nhẫn với lũ ngựa, và bản thân chúng ta cũng chẳng có gì để ăn cả! Hãy nói với ông ấy rằng ngay cả những cỗ pháo cũng đang than vãn kìa! Hãy nói với—Vâng, thưa ngài! Dậy đi nào, Selim! Kéo đi, Flora, kéo mạnh vào!—Thế thôi!—Khốn kiếp! Lại đây phụ một tay đẩy khẩu pháo này đi mấy đứa! Hetterich đâu rồi! Hetterich, cái bánh xe chết tiệt này lại bị tuột ra rồi kìa!"
Thấy sự chậm trễ có vẻ sẽ kéo dài, hai người tiếp tục cưỡi ngựa đi tiếp, dò dẫm tìm đường, bám theo bờ đất thấp, hoặc tận dụng rìa con đường đang đông nghịt người. Cuối cùng họ cũng bỏ lại phía sau đám pháo binh, và lại thấy mình ở trên một con đường cô quạnh. "Tôi yêu binh chủng đó lắm," Cleave nói. "Không có một khẩu pháo nào ở đó mà đối với tôi lại không có linh hồn." Anh xoay người trên yên ngựa và nhìn lại chiếc xe đạn cuối cùng đang khuất dần qua đỉnh đồi.
"Anh sẽ ở lại với bộ tham mưu chứ?"
"Không. Chỉ trong chiến dịch này thôi. Tôi thích tuyến đầu hơn."
Tuyết rơi nhanh đến mức con đường bị giày xéo và đổi màu lại đang trắng xóa trở lại dưới lớp tuyết mới. Nửa dặm phía trước là hình ảnh của Lữ đoàn Stonewall đang hiện ra, tiến lên rất chậm chạp, bị gió đánh tả tơi, bị tuyết làm cho mù mắt, giống như một con rắn màu xám ma quái trên con đường ngoằn ngoèo.
Stafford đột ngột lên tiếng. "Tôi vẫn còn mang ơn anh vì những sự chuẩn bị mà tôi thấy anh đã làm cho tôi ở Winchester. Tôi vẫn chưa có cơ hội để cảm ơn anh. Anh thật quá tốt khi phải nhọc công vì tôi như vậy—"
"Đó chẳng phải là nhọc công gì cả. Như tôi đã nói với anh trước đây, tôi rất nóng lòng được giúp đỡ anh."
Họ gặp lại lữ đoàn, với Garnett đang cưỡi ngựa đi đầu. "Chào anh, Richard Cleave," ông nói. "Tôi nghĩ tất cả chúng ta đều đang bị đày đi Siberi rồi đây!" Từng đại đội, từng trung đoàn lảo đảo bước qua trong cơn lốc tuyết, đôi bàn tay tê cứng đang siết chặt lấy những lá cờ. Trên mặt đất đóng băng có những vết máu. Ôi những đôi giày, những đôi giày mà một quốc gia không có ngành sản xuất với các cảng biển bị phong tỏa phải vội vã làm ra và gửi cho các binh sĩ của mình! Ôi những khẩu súng hỏa mai, nặng nề, xỉn màu, không một chút ánh kim, đang đè nặng lên đôi vai đau nhức dữ dội! Ôi lớp tuyết đọng lại trên mũ, trên hộp đạn, trên cuộn chăn và túi ba lô. Ôi cơn gió Tây Bắc lạnh như roi quất, cái bụng tóp lại, đôi môi khô khốc, tầm nhìn chập chờn, và sự mệt mỏi tột cùng! Những người lính khỏe mạnh đang thở dốc, đôi mày nhíu lại với nhau và hướng lên trên. Những người lính yếu đuối hơn có một vẻ ngoài ghê rợn, như thể sự sống đã co lại chỉ bằng một điểm nhỏ. Tiến sát vào, hỡi các anh em! Tiến sát vào—tiến sát vào!
Xa hơn xuống phía dưới hàng quân, trên bờ đất trắng mà họ cố gắng bám lấy, con đường chật hẹp gần như bị lấp đầy bởi đoàn quân, Cleave kìm ngựa lại. "Tôi có một người em trai ở trung đoàn này, và nó vừa mới ốm dậy—"
Một đại đội lảo đảo đi qua, đầu cúi gằm trước cơn gió căm căm. Anh nói với viên đại đội trưởng, đại đội trưởng nói với một trung úy, trung úy lại nói với một binh sĩ trong đội quân kỳ, người này lập tức bước ra khỏi hàng và bước đi hơi cứng nhắc qua khoảng trũng bên vệ đường để tiến về phía hai kỵ sĩ đang dừng ngựa trên bờ cao. "Ồ, Richard! Trời đang đổ tuyết kìa."
Em đã ăn gì chưa, Will?"
"Nhiều lắm. Em có một chiếc bánh ngô và một lão Cống trong tiểu đội của em có một miếng thịt xông khói. Chúng em gộp lại rồi chia đôi, và nó ngon tuyệt cú mèo, ít nhất là so với lượng thức ăn ít ỏi đó!" Cậu cười một cách méo mó khổ sở. "Chỉ là em vẫn còn cái cơn thèm ăn của bệnh thương hàn..."
Người anh trai lấy từ dưới lớp áo choàng ra một gói nhỏ. "Ở đây có mấy lát bánh mì và thịt. Anh hy vọng sẽ gặp em, nên anh đã để dành chúng. Cái khăn len mà Miriam đan cho em đâu rồi?"
Đôi mắt cậu thiếu niên sáng lên khi cậu giơ bàn tay gầy gò ra cầm lấy gói đồ. "Lão Cống và em chắc sẽ có một bữa tiệc linh đình đây! Bọn em vừa nhắc đến vị quan tòa già ở Học viện, và nhắc xem những ổ bánh mì ấm nóng của ông ấy ngày trước ngon đến thế nào! Cứ như là lời cầu nguyện được đáp lại vậy. Cảm ơn anh, Richard nhé! Khăn len của Miriam á? Có một anh chàng, là nhân viên cửa hàng ở Balcony Falls, thể lực kém lắm mà lại chẳng có lấy một đôi giày nào. Lúc xuất phát giày của anh ta đã rách rồi, và một chiếc bị hỏng hoàn toàn vào ngày hôm qua, thế là anh ấy làm mất phần lớn chiếc còn lại trên đoạn đường tồi tệ sáng nay rồi. Thế nên lúc dừng chân vừa rồi, em đã cắt đôi chiếc khăn len của mình ra rồi dùng nó buộc chân cho anh ấy—dù sao thì em cũng chẳng cần đến nó mà." Cậu liếc qua vai. "Thôi, em phải đi bắt kịp đơn vị đây!"
Richard đặt tay lên cánh tay em trai. "Đừng cho đi thêm món quần áo nào nữa. Em vẫn còn chăn đấy chứ."
Vâng, và lão Cống có một tấm vải dầu. Ồ, bọn em sẽ ngủ được thôi. Em có thể ngủ ngay bây giờ—" cậu nói bằng giọng mơ màng; "ngay ở góc hàng rào kia kìa. Trông nó mềm mại và trắng xóa làm sao—giống như một chiếc giường lông vũ với những chiếc ga sạch sẽ tuyệt đẹp. Những thanh hàng rào trông giống như chiếc nôi cũ của em ở nhà vậy—" Cậu giật mình tự trấn tĩnh lại. "Anh tự lo cho bản thân đi, Richard! Em ổn mà. Lão Cống và em đã là lính từ trước khi chiến tranh nổ ra cơ mà!" Cậu đã đi mất, bước đi cứng nhắc băng qua đường, chạy thật nhanh để bắt kịp đại đội của mình. Người anh trai dõi theo bóng em với ánh mắt đầy âu lo, rồi thở dài nhắm reins và đi theo Stafford về phía phương đông đang sẫm tối.
Hai người đi một hướng, những trung đoàn tơi tả đi hướng khác, cuối cùng đoàn quân tưởng chừng vô tận ấy cũng đi đến hồi kết. Trung đoàn 65 giữ đoạn hậu. Có những lời chào hỏi cất lên từ rất nhiều cổ họng, và một tiếng hô vang từ Đại đội A. Hairston Breckinridge, giờ đã là đại đội trưởng, bước tới. "Các Nghị quyết của Thẩm phán Allen—này, Richard! Thế giới đã thay đổi kể từ dạo đó rồi đấy! Tôi ước gì Fincastle có thể nhìn thấy chúng ta lúc này—hoặc đúng hơn là tôi không mong điều đó! Ồ, chúng ta vẫn đang cố trụ vững đây! Binh lính toàn là những người cừ khôi." Mathew Coffin cũng bước tới. "Trông chẳng giống chút nào đâu, Thiếu tá Cleave, so với ngày chúng ta hành quân đi! Tất cả những tiếng cờ hoa đưa tiễn—chúng ta chưa bao giờ nghĩ chiến tranh lại có thể xấu xí đến thế." Cậu buồn rầu liếc nhìn chiếc cổ áo bị rách và một vệt bùn đông cứng lớn bám trên chiếc áo khoác của mình. "Tôi thầm mừng vì các tiểu thư không thể nhìn thấy chúng ta lúc này."
Lữ đoàn Stonewall đi qua. Lại xuất hiện một đoạn đường bị cày xới khủng khiếp, vắng tanh ngoại trừ thỉnh thoảng có vài kẻ lính tụt hậu tội nghiệp, đang ngồi co ro ảm đạm bên dưới một gốc cây tuyết tùng, hoặc khập khiễng lê bước trên đôi chân đau nhức, với hy vọng đâu đó sẽ bắt kịp "lũ bạn". Một con ngựa đã ngã quỵ chết và bị kéo ra khỏi đường, lôi qua khe hở của hàng rào vào một thửa ruộng hẹp. Phía bên kia, trên ranh giới xa hơn của những thanh hàng rào xám xịt, ba con kền kền đang đậu, trông giống như những con yêu tinh hiện lên qua lớp màn tuyết phủ. Buổi chiều đang dần khép lại; người ta chỉ có thể nói rằng thế giới này thật là thảm hại.
Binh đoàn Kanawha, ba lữ đoàn của Loring cùng với các đội pháo đi kèm, xuất hiện từ đằng xa, trông như những vệt xám trên con đường. Trước khi hai kỵ sĩ kịp đến nơi, họ đã dừng chân nghỉ qua đêm, giải tán hàng ngũ và tràn vào những cánh đồng hoang tàn. Vẫn còn một tiếng đồng hồ ánh sáng ban ngày, nhưng sự bất mãn đã trở nên rõ rệt, những tiếng lầm bầm vang to, và quyết định dừng chân đã được đưa ra. Một vài chiếc xe ngựa đã lên tới nơi, và một khu rừng rậm rạp tối tăm lấp đầy khe núi đã cung cấp củi khô để nhóm lửa. Hai vị sĩ quan tùy tùng tìm thấy chính Loring, ở độ tuổi trung niên và uy nghi, một cựu chiến binh từng chiến đấu với người da đỏ, anh hùng tại Contreras, Churubusco, Chapultepec và Garita de Belen, tư lệnh của Binh đoàn Kanawha kể từ khi Tướng Robert E. Lee được điều động đến Nam Carolina, một người dũng cảm và hào hoa, mất đi một cánh tay ở Mexico, có năng khiếu dùng những từ ngữ hình ảnh, với một quá khứ đầy biến động và một tương lai cũng tương tự, với một lòng nhân hậu và sự chăm sóc chân thành dành cho binh lính, cùng một niềm tin chắc chắn rằng cả ông và binh lính của ông hiện đang được dẫn dắt bởi một kẻ điên—họ tìm thấy Loring đang ngồi trên một khúc gỗ bên cạnh đống lửa nhỏ, tay cầm chiếc cốc sắt đựng cà phê đang bốc khói để làm nguội bớt trong lớp tuyết. Người hầu da đen của ông đang bận rộn nướng bánh mì cứng; một vị chuẩn tướng ngồi trên khúc gỗ đối diện đang kể lại, nửa dữ dội nửa van nài, những điều kiện khắc nghiệt mà lữ đoàn của ông phải trải qua khi hành quân. Hai người từ chỗ Jackson xuống ngựa, lạo xạo bước qua lớp tuyết rồi giơ tay chào. Vị tướng ngẩng đầu lên. "Chào buổi chiều, các gentlemen! Có phải anh đấy không, Stafford? Nào, anh đã cố gắng hết sức chưa—và ông ấy có phản hồi gì không?"
"Vâng, thưa tướng quân, ông ấy có phản hồi," Stafford đáp với vẻ mặt nghiêm nghị. "Nhưng không phải qua tôi.—Xin giới thiệu Thiếu tá Cleave, thưa ngài, sĩ quan tham mưu của ông ấy."
Cleave bước tới, xuyên qua cơn lốc tuyết, và trao bức thư của Jackson. Buổi chiều muộn tối tăm và ảm đạm đến mức mọi thứ đều trở nên mờ ảo. "Lấy cho ta chút ánh sáng nào, Jupiter!" Loring nói, và người đầy ông da đen cạnh đống lửa châm một mảnh thông lớn rồi giơ cao như ngọn đuốc trên trang giấy. Loring đọc, và khuôn mặt ông tím tái lại. Với một tiếng chửi thề bị nén lại, ông ngồi lặng đi một lúc, trừng trừng nhìn vào tờ giấy, rồi dùng một tay gập nó lại tì vào đầu gối. Ngón tay ông run rẩy, không phải vì lạnh, mà vì giận dữ. "Rất tốt, rất tốt! Lúc nào ông ta cũng nói thế phải không? 'Rất tốt!' hay là 'Tốt, tốt!'" Ông cảm thấy mình bắt đầu nói năng lộn xộn, liền nhanh chóng kìm nén bản thân, rồi dùng một tay nhét tờ giấy vào túi áo ngực. "Không sao đâu, Stafford. Thiếu tá Cleave, Binh đoàn Kanawha chào đón anh. Anh sẽ ở lại với chúng ta tối nay, hay anh phải đi năm mươi dặm trước bình minh?"
Hóa ra Cleave không phải đi năm mươi dặm, mà chỉ bốn dặm. Anh phải trình diện tại điểm đóng quân đã định. Loring dùng một tay xé một tờ giấy từ cuốn sổ tay của mình, tìm cây bút chì, dùng chiếc đầu gối đi ủng làm bàn, viết vài dòng, rồi gập lại và ghi địa chỉ bên ngoài. "Cái này gửi Tướng Jackson. Ùi, thời tiết lạnh buốt làm sao! Ngồi xuống uống một tách cà phê trước khi đi đã. Cả anh nữa, Maury. Này, Jupiter! Cà phê nóng đây. Thiếu tá Cleave, anh còn nhớ những câu chuyện ngụ ngôn của Aesop chứ?"
"Vâng, thưa ngài,—khá nhiều câu."
"Trong đó chứa đựng biết bao tri thức về bản chất con người khốn kiếp! Con ếch cứ phình to mãi phình to mãi rồi tự tưởng mình là con bò mộng. Thật kỳ lạ khi những cuốn sách thời thơ ấu cứ quay trở lại trong tâm trí anh! Ngồi xuống đi các gentlemen, ngồi xuống đi! Reardon chắc hẳn có giấu một hộp xì gà ở đâu đó, nếu không thì hắn chẳng phải là Reardon rồi—"
Dọc theo rìa khe núi không xa lắm, những đống lửa nhỏ khác đã được nhóm lên. Từ vòng tròn quanh một trong số những đống lửa ấy cất lên một giọng nói run rẩy—một người lính đang cố gắng hát để mang lại sự khích lệ cho đồng đội.
Có một lão da đen, họ gọi lão là Bác Ned—
Lão đã chết từ lâu lắm rồi, từ lâu lắm rồi!
Lão chẳng có một cọng tóc nào trên đỉnh đầu,
Cái nơi mà đáng lẽ tóc phải mọc ở đó.
Thế nên hãy đặt cái xẻng và cái cuốc xuống,
Hãy treo cây vĩ cầm và chiếc cung kéo lên—