Một nhà kho lớn trên phố Main tại Richmond đã được trưng dụng làm bệnh viện. Nhờ vị trí thuận lợi, nơi đây đã tiếp nhận rất nhiều thương binh nặng từ Williamsburg, Seven Pines, cũng như từ các cuộc giao tranh quanh vùng Chickahominy và dọc theo bán đảo. Các ca thương hàn và sốt rét được chuyển từ chiến tuyến về cũng rất đông đúc. Khi tháng Sáu dần trôi về cuối, phần lớn thương binh từ Williamsburg và Seven Pines đã qua đời và được chôn cất, hoặc đã bình phục để trở về trung đoàn, hay đối với những trường hợp phải cưa tay chân, thì sau một thời gian đã được người thân đón về. Sốt rét và thương hàn thì khó mà nói là thuyên giảm, thế nhưng, chỉ hai ngày trước trận chiến Mechanicsville, nhà kho này thoạt nhìn lại mang một vẻ yên ả và trống trải đến lạ thường.
Nơi đây đang được chuẩn bị để đối phó với những trận giao tranh mà thành phố đang mỏi mòn ngóng đợi trong tâm trạng bàng hoàng đau đớn hoặc hồi hộp sục sôi, tùy theo cảm nhận của từng người. Nhìn chung, nét mặt bi thương không hề ngự trị; thành phố kiên quyết mỉm cười. Ba tầng của nhà kho, được chia tạm thành các phòng bệnh, thoang mùi xà phòng đậm đặc, nước và các chất khử trùng tự chế. Những khung cửa sổ mở rộng; chát chùng, chát chùng! những cây lau nhà quét qua mặt sàn. Một người lính với chiếc chân băng bó duỗi trên chiếc ghế đặt trước mặt bắt đầu càu nhàu: "Phụ nữ đúng là buồn cười thật! Lau tường rồi để nước sông James tràn lênh láng trên sàn thì có ích gì chứ? Làm thế sau trận chiến thì còn nghe được! Này cô Sukey, đừng hắt nước kiểu đó chứ!—Chẳng ngăn được máu dây ra sàn khi ngày mai lũ lượt bọn họ kéo vào đây, lại chỉ tổ làm tất cả chúng tôi hôm nay khó chịu muốn chết!—Xin lỗi bà Randolph nhé! Tôi không trông thấy bà.—Vâng, tôi rất thích một ván cờ—nếu chúng ta tìm được một hòn đảo để mà chơi!"
Ngày trôi qua trong bệnh viện. Sàn nhà và tường vách đều được cọ rửa sạch sẽ, những ô cửa sổ lấp lánh, một bầu không khí tươi tắn như ngày Chủ nhật lan tỏa khắp nơi. Mọi người đều công nhận rằng dọn dẹp nhà cửa cũng tốt thôi—sau khi đã làm xong. Phần còn lại của các thương binh nằm ở tầng dưới; còn bệnh thương hàn, sốt rét và các chứng bệnh khác ở tầng trên. Vật tư được chuyển tới, các gói quần áo và vải băng được tiếp nhận ngay tại cửa. Một vị bác sĩ được yêu mến đang đi thăm các phòng bệnh. Ông điềm tĩnh và lịch lãm, hai tay đút túi áo, cúc áo cài một bông hoa. "Dù sao thì mấy tên giả vờ đau ốm này đang làm gì ở đây thế nhỉ? Các anh đang được sung sướng ăn bánh mì trắng phết mật ong cơ mà!—được đỡ ngồi dậy và đi lại—bà McGuire đọc sách cho nghe—bà Randolph mỉm cười để các anh đánh bại trong trò chơi sở trường của mình—cô Cooper viết những bức thư tuyệt đẹp cho các anh—cô Cary bỏ mặc cả những người thực sự ốm đau ở tầng trên chỉ vì một người trong số các anh là trai hạt Albemlarle và có thể nhận ra một gương mặt quê hương! Thôi được! Hôm nay hãy ăn hết sạch phần bánh đi, cả mật ong nữa! vì hầu hết các anh ngày mai sẽ được về nhà rồi. Vâng, vâng! các anh đã đủ khỏe rồi—và chúng tôi cần tất cả chỗ trống có thể."
Ông tiếp tục đi, đi cùng ông là Judith Cary. "Chà! Chắc sắp có một trận đánh lớn rồi đây!" những người lính nói. "To hơn trận Seven Pines ấy chứ."
"Seven Pines đã đủ lớn rồi!"
"Tôi cũng nghĩ thế—đối đầu với những khẩu đại bác của Casey!—Đến lượt bà đi nước cờ đấy, thưa bà Randolph."
Vị bác sĩ và nữ tu sĩ tiếp tục đi qua những khoảng không gian mát mẻ và gần như trống trải. "Đây sẽ là," vị bác sĩ nói với giọng dứt khoát, "một cuộc chiến tranh cực kỳ lớn. Tôi sẽ chẳng ngạc nhiên nếu nó tạo ra một âm hưởng vang dội mang tầm vóc Napoleon xuyên suốt các thời đại—trở thành một huyền thoại vĩ đại như Hy Lạp và thành Troy! Và cô Cary có biết không, hòn đá chủ chốt của vòm cổng ấy, theo như chúng ta, chính là sự kết hợp của ba yếu tố,—các quân đoàn ngoài mặt trận, những người phụ nữ miền Nam, và các gia nhân."
"Ý anh là—"
"Ý tôi là thái độ của những người da đen ở khắp mọi nơi chính là sự bác bỏ vĩnh viễn đối với biết bao lời lẽ cay độc mà phía bên kia vẫn thường gán ghép. Cuộc chiến này sẽ sụp đổ ngay lập tức nếu như, trong khi toàn bộ đàn ông da trắng đều vắng nhà, trên các đồn điền lại tồn tại sự phản bội lòng tin, lòng thù hận, bạo lực và tội ác—nếu như trong số chúng ta, chỉ riêng ở Virginia thôi, có tới nửa triệu kẻ kích động! Cảm tạ Chúa, không hề có chuyện đó! Ngược lại, chúng ta mang ơn rất nhiều đối với những người anh em da sạm. Thế giới thừa sức biết rõ các quân đoàn ngoài mặt trận ra sao. Nhưng còn những người phụ nữ, cô Cary ạ, tôi nghi ngờ liệu thế giới có biết rằng chính họ là những người duy trì các đồn điền, gia nhân, quân đội và cả Liên minh miền Nam này hay không!"
"Tôi nghĩ rằng," Judith nói, "các bác sĩ nên được tạc một bức tượng thật cao quý."
"Ngay cả khi chúng tôi có cắt cụt những phần cơ thể lẽ ra đã có thể cứu vãn—hả? Chúa biết là, đôi khi chúng hoàn toàn có thể được cứu! và rằng ở đây có quá nhiều sự vội vã và lãng phí!—Kia kìa, Sam đang dẫn một vị khách vào. Lại còn một vị tướng nữa—trông giống như một bức tranh của Titian mà tôi từng thấy."
"Đó là cha tôi," Judith nói. "Ông bảo sẽ đến đón tôi."
Chút lâu sau, hai cha con đi qua phòng bệnh, tìm thấy người đàn ông đến từ Albemarle—không phải là người sẽ ra về vào ngày mai. Ông nằm đó, hốc hác và tơi tả, với đôi mắt trợn trừng và những ngón tay mân mê tấm ga giường. "Anh không nhận ra tôi sao, Mocket?"
Mocket bừng tỉnh trong giây lát. "Dĩ nhiên tôi nhận ra ngài, thưa tướng quân! Mùa màng năm nay đẹp lắm! Chưa bao giờ thấy lúa mì nào tốt thế!" Ánh sáng tắt lựng trong mắt ông; gương mặt ông lại trở về vẻ thẫn thờ như trước, và những ngón tay tiếp tục mân mê tấm ga giường. Ông cất giọng đều đều: "Chúng tôi đã có những ngày tháng quá ư gian khó kể từ khi rời nhà—Chúng tôi đã có những ngày tháng quá ư gian khó kể từ khi rời nhà—Chúng tôi đã có những ngày tháng quá ư gian khó kể từ khi rời nhà—Chúng tôi—"
Judith vội quẹt tay lên mắt. "Đi ra chỗ khác đi! Ông ấy cứ lẩm bẩm đúng một câu ấy suốt thôi!"
Họ bước qua phòng bệnh, Warwick Cary cất tiếng chào hỏi tất cả mọi người. "Không, các chàng trai! Ta không thể nói chính xác khi nào trận chiến sẽ diễn ra, nhưng chúng ta phải sẵn sàng đón chờ nó sớm thôi—cho một hoặc nhiều trận đánh. Gần như bất cứ ngày nào lúc này đây. Không, ta không thể nói liệu tướng Jackson có đang tới hay không. Điều đó không phải là không thể. 'Pháo binh Washington ư?' Đó là một đơn vị đáng để tự hào đấy. Để ta xem cái phù hiệu Đầu Hổ của các anh nào." Ông ngắm nghía chiếc phù hiệu mang khẩu hiệu Hãy thử thách chúng tôi, rồi mỉm cười trao trả lại nó. "Nào, chúng ta vẫn đang thử thách các anh đấy thôi, phải không nào?—trong mọi cơ hội có thể!—Đơn vị Bắc Carolina số 5? Bị thương tại Williamsburg!—Pháo binh King William ư? Các anh có nghe thấy tướng D. H. Hill đã nói gì tại Seven Pines không? Ông ấy bảo rằng ông ấy thà làm đại úy của Pháo binh King William còn hơn làm Tổng thống Các bang miền Nam.—Đơn vị Mississippi của Barksdale? Chà, các anh em ơi, tên tuổi của các anh đã vang dội khắp nơi rồi đấy!"
Mọi người vui vẻ đồng tình với ông. "Bản thân ngài cũng có những binh sĩ rất hào hiệp đấy chứ, thưa tướng quân!" Người lính thuộc đơn vị King William hắng giọng. "Ngài ấy còn có một cô con gái nữa, mà tôi rất muốn—rất muốn được hô vang khẩu hiệu hoan hô!"
"Đúng thế đấy, thưa tướng quân!" các binh sĩ hưởng ứng. "Đúng thế! Hổ phụ sinh hổ tử mà."
Hai cha con cười vang rồi tiếp tục bước đi—ra khỏi phòng bệnh này và sang phòng khác, hoàn toàn trống trơn. Cả hai đứng bên cửa ngắm nhìn, với nỗi buồn sâu sắc. "Tất cả số giường cọc, tất cả những tấm nệm rơm," Cary nói với giọng trầm buồn. "Và ngoài chiến tuyến kia là những kẻ sẽ phải nằm lên chúng! Nhưng họ đâu thể nhìn thấy những thứ đang trải dài trên con đường hành quân của mình. Ta không biết nơi nào lúc này trông có vẻ ma quái hơn, ở đây hay là ở ngoài đó."
"Thật khó để kiếm đủ nệm. Quá nhiều bệnh viện—và nhà nào cũng đã đóng góp hết mình—lại phải giữ giường cho những ai sẽ được đưa về các tư gia. Thế nên, cuối cùng, ai đó đã nghĩ ra ý dùng đệm ghế nhà thờ. Chúng đã được tháo từ mọi nhà thờ trong thị trấn. Nhì này! khâu lại với nhau thế này thì dùng cũng rất ổn."
Họ bước vào một căn phòng đặt rất nhiều chiếc bàn, rồi từ đây sang một căn phòng khác nơi mấy người phụ nữ đang sắp xếp các vật dụng lên những chiếc kệ gỗ rộng. "Nếu cha đợi ở đây một lát, con sẽ vào thay bộ váy mặc ngoài." Một người phụ nữ quay lại. "Judith!—Anh họ Cary!—lại đây xem những chiếc chăn bông được gửi đến từ phía Chesterfield này!" Cô vừa cười vừa mọc nước mắt. "Mặt trời mọc, Sao mai và Bầu của Jonah! Ôi chao là ôi chao! Em cứ tưởng tượng ra cảnh những con khốn khổ được bọc trong đó! Tệ nhất là, tất cả chúng rồi sẽ được dùng hết, và chúng ta sẽ phải biết ơn vì điều đó, lại còn ước gì có thêm nữa ấy chứ! Hãy nhìn cả đống đồ này gửi từ thị trấn đến này! Những chiếc váy bằng vải tarlatan được cắt ra làm lưới, và những chiếc tạp dề của bác sĩ này được may từ khăn trải bàn gấm! Cả những chiếc khăn tắm viền tua rua cuối cùng mà ai đó đang cất giữ, với chữ lồng được thêu tinh xảo làm sao!" Cô mở một cánh cửa tủ. "Nhìn này! Em sẽ cạo tơ băng trong giấc ngủ mỗi đêm suốt một trăm năm mất! Các thiếu nữ đã cuộn tất cả những cuộn băng gạc này đấy—" Một người khác gọi cô ấy chú ý. "Cô cho tôi xin chìa khóa phòng kho nhé? Bà Haxall vừa gửi tới ba mươi ổ bánh mì và bảo ngày mai sẽ nướng tiếp. Lại có thêm cả rượu vang từ Laburnum gửi đến nữa."
Người phụ nữ đầu tiên quay lại. "Căn phòng có vẻ chật kín đồ đạc, thế mà chúng ta đã thấy những thứ trông có vẻ rất nhiều ấy rồi sẽ vơi đi nhanh đến nhường nào! Và mọi ngôi nhà ngày càng trở nên trống hoác! Các thương gia thì tốt bụng hết chỗ nói. Họ cứ gửi đến mãi, nhưng hàng hóa trong kho cũng đang cạn dần rồi! Hãng Kent and Paine đã tặng cả kiện vải bông lớn. Chúng tôi đã may chúng thành những thứ này—" Cô lướt tay qua những chồng áo ngủ và quần lót lớn. "Nhưng giờ thì chúng tôi thấy rằng số lượng chẳng thấm vào đâu, và cửa hàng lại vừa tài trợ thêm một lượng lớn như thế, và ở mọi phòng sinh hoạt chung trong thị trấn, chúng ta đang miệt mài may vá để làm sao kịp hoàn thành ngày càng nhiều hơn nữa. Người dân ở vùng quê thật tốt bụng biết bao! Họ đã gửi đến rất nhiều xà phòng cục—thứ mà chúng ta đang cần hơn bất cứ thứ gì khác!—cả nến, vải thô lau chơn, bột ngô và thịt xông khói—chắc chắn là họ cũng phải thắt lưng buộc bụng lắm mới dành dụm được! Và hãy nhìn đây này, anh họ Cary!" Cô chỉ vào một đôi nạng gỗ đã nhẵn bóng vì sử dụng. Vào một chiếc có buộc một mảnh giấy nhỏ bằng sợi chỉ. Người họ hàng cúi người đọc: "Tôi có thể chống chọi được với một chiếc gậy."
Judith trở lại, mặc chiếc váy muslin từ năm ngoái, mềm mại và rủ thướt tha, đội chiếc mũ Eugénie che khuất bóng râm từng được gửi từ Paris tới cho cô hai năm trước. Nó rất hợp với khuôn mặt trái xoan, những dải tóc đen mềm mại dày dặn, đôi môi ngọt ngào đầy kiên định, cùng ánh nhìn trang nghiêm và đẹp đẽ. Hai cha con bước ra khoảng không gian ngập tràn ánh nắng vàng vọt của buổi chiều muộn.
Phố Main vô cùng đông đúc. Một khẩu đội pháo gồm bốn cỗ pháo, mỗi cỗ sáu ngựa kéo, đang tiến lên với tiếng động nặng nề và đinh tai nhức óc trên những phiến đá cuội. Theo sau là một hoặc hai tiểu đội kỵ binh. Những người trên vỉa hè gọi với theo đám pháo thủ những lời chào hỏi và thăm hỏi đầy phấn chấn, và các pháo thủ cùng kỵ binh cũng đáp lại niềm nở tương tự. Toàn bộ đoàn xe ầm ầm và lộc cộc chạy qua, sau đó rẽ vào phố Ninth. "Được điều động ra tuyến đường Mechanicsville—chúng chỉ biết có thế thôi," một người đàn ông nói.
Hai cha con nhà Cary tách khỏi đám đông, tiến về phía Quảng trường Điện Capitol, bước vào trong và thong thả tản bộ qua không gian bậc thang ngập tràn sắc xanh và rợp bóng cây. Người qua lại tấp nập, nhưng nhìn chung nơi đây vẫn rất yên bình. "Cha sẽ trở lại chiến tuyến vào ngày mai," Warwick Cary nói. "Trận chiến không thể trì hoãn lâu hơn được nữa. Cha biết con sẽ không kể lại những điều cha nói, nên cha mới nói cho con hay là cha chắc chắn tướng Jackson đang trên đường từ Thung lũng đến. Bất cứ lúc nào ông ấy cũng có thể tới nơi."
"Và khi đó sẽ diễn ra những trận chiến khốc liệt lắm phải không ạ?"
"Ừ; những trận chiến vô cùng khốc liệt—Nhìn mấy con sóc trên bãi cỏ kìa!"
Cũng như mọi khi ở quảng trường, có rất nhiều sóc trên những tán cây cổ thụ lớn, và dưới mặt đất bên dưới, và như mọi khi là những vú nuôi người da đen đội khăn vằn rực rỡ, mặc tạp dề, thân hình đẫy đà và tháo vát. Đi cùng họ là những đứa trẻ được giao chăm sóc, ngồi trong xe đẩy, hoặc nếu lớn hơn một chút thì thoăn thoắt bay lượn như những con bướm trắng trên các sườn đồi cỏ. Một đứa trẻ ba tuổi, tay cầm hạt dẻ cho sóc ăn, bắt đầu băng qua lối đi, vấp chân và ngã nhúi lợn. Tướng Cary bóc nó lên, quỳ xuống, phủi bụi trên chiếc váy, dỗ dành nó mỉm cười bằng một khuôn mặt và giọng nói chẳng thể nào cưỡng lại nổi. Chẳng mấy chốc nó đâm ra thích thú những ngôi sao trên cổ áo ông, rồi chuyển sang mân mê chuôi kiếm của ông. Người vú em hớt hơ hớt hải chạy tới. "Chỉ cần tao quay đầu đi một cái là thể nào cũng có chuyện xảy ra, mà lại xảy ra đúng ngay lúc đó chứ lị! Nào! Mày có sứt mẻ miếng nào đâu hở con, mà mày vẫn còn hạt dẻ cho sóc kìa. Lại đây chào ông tướng nhanh lên nào!"
Được thả ra, hai cha con tiếp tục bước đi. "Cha đã gặp Edward chưa?"
"Rồi. Ba ngày trước—vẫn cái vẻ ngang tàng, vô tư lự và hạnh phúc ấy! Mọi người lính đều tôn sùng nó. Hôm nay Fauquier cũng có mặt ở đây đấy."
"Ồ!—Con đã lâu lắm rồi không gặp anh ấy—"
"Tối nay nó sẽ có mặt ở nhà Tổng thống. Cha nghĩ con tốt nhất nên đi cùng cha—"
"Nếu cha nghĩ vậy ạ, thưa cha—"
"Cha hiểu mà, con gái yêu!—Thằng bé dũng cảm đáng thương trong bộ quân phục học viên màu xám và trắng ấy. Nhưng Richard cũng là một người dũng cảm—và mẹ chúng là một người anh hùng. Chúng ta phải nghĩ đến những người đang sống, và vì đại nghĩa này của chúng ta. Chúng ta đang đứng trước thềm của một điều gì đó khủng khiếp, Judith ạ. Khi Jackson đến, Tướng Lee sẽ có trong tay tám mươi lăm nghìn quân. Nếu không có viện binh, khi mà McDowell vẫn ở xa, lực lượng của McClellan chắc chắn phải lên tới một trăm mười nghìn người. Cả Nam lẫn Bắc, chúng ta sắp sửa lao vào một cuộc quyết chiến giữa đầm lầy, chiến trường ngập chất độc và khu rừng u tối. Chúng ta chẳng khác nào những võ sĩ giác đấu đã lột trần vũ khí, và kẻ nào sẽ chiến thắng thì chỉ có các vị thần mới biết! Nhưng bản thân chúng ta có thể khẳng định rằng chúng ta quyết tâm—rằng mỗi bên đều quyết tâm—và cuộc giáp lá cà này sẽ là cuộc chiến của những người khổng lồ. Thôi được! Tối nay, cha nghĩ các sĩ quan có mặt ở thị trấn sẽ đến Dinh Tổng thống với những suy nghĩ này trong đầu. Ngày mai chúng ta lại trở về chiến tuyến; và một bài ca chiến trận vĩ đại sẽ được viết ra trước khi chúng ta đặt chân lên những con đường này một lần nữa. Đối với chúng ta, đó có thể là một khúc khải hoàn ca hoặc cũng có thể là một bản điếu văn, và chỉ có thần linh mới biết rõ điều đó! Tối nay chúng ta chào cờ—chào cả chính phủ có thể tồn tại trường tồn như Hy Lạp hay Rome thuở nào, hoặc chính phủ có thể lụi tàn khi chưa tròn hai tuổi! Cha nghĩ Tướng Lee sẽ có mặt ở đó trong một khoảng thời gian ngắn. Nó giống như một sự ghi nhận khoảnh khắc hiện tại—một lễ tế rượu; và dù là cho sự sống hay cái chết, cho một cây sồi sẽ sống ngàn năm hay cho một sinh linh chết yểu giữa các quốc gia, chẳng có lấy một linh hồn sống nào có thể thấu tỏ!"
"Con sẽ đi, thưa cha, tất nhiên rồi. Cha sẽ qua đón con chứ?"
"Cha hoặc Fauquier sẽ qua. Cha muốn ghé qua dinh thự để gặp thống đốc có chút việc."
Ông hôn cô rồi để cô đi; đứng dõi theo bóng cô khuất khỏi quảng trường và băng qua đường, đoạn thở dài quay người hướng về phía dinh thự. Judith, lúc này đang đứng trên vỉa hè cạnh nhà thờ St. Paul, ngập ngừng trong giây lát. Có một buổi lễ chiều đang diễn ra. Những người phụ nữ cô quen, và cả những người cô không quen, đang bước vào, im lặng hoặc thì thầm với nhau bằng những giọng điệu nhỏ nhẹ. Đàn ông cũng đang bước vào, dẫu không nhiều. Một vài người mặc quân phục; số khác ăn mặc như khi họ từ Điện Capitol hoặc từ các văn phòng, cơ quan bước ra. Judith cũng bước lên những bậc thềm. Cô rất mệt, và tín ngưỡng của cô vốn thiên về việc hòa mình với thiên nhiên, thế nhưng bỗng trào dâng trong cô một niềm khát khao sự tĩnh lặng bên trong nhà thờ St. Paul cùng những lời ca cổ kính, vang vọng và đẹp đẽ. Cô bước vào, tìm thấy một góc ghế ngập bóng râm dưới dãy lầu thượng và quỳ xuống một lát. Khi cô đứng dậy, một người khác, có lẽ đã chú ý đến cô lúc bước vào, liền dừng lại ngay cửa ghế ngồi. Cô nhận ra đó là ai, bèn đưa tay ra kéo người kia vào cùng. Margaret Cleave, trong bộ đồ đen, mỉm cười, chạm nhẹ môi lên trán người phụ nữ trẻ hơn rồi ngồi xuống bên cạnh cô. Nhà thờ chưa kín nổi một nửa; chẳng có ai ngồi quá gần họ, và khi lát sau tiếng hát cất lên, những câu thơ ngọt ngào mang đậm dấu ấn thời gian vang vọng từ xa xôi vào tiềm thức họ. Họ ngồi đan chặt tay nhau, mỗi người đều chìm đắm trong những suy nghĩ về các chiến trường; người thì với viễn cảnh thường trực về Port Republic, kẻ thì nghĩ về một vùng đồng bằng rộng lớn, u sầu và chói lọi khói súng nào đó của ngày mai.
Đúng như thường lệ vào các buổi chiều, một tuyên úy quân đội chủ trì buổi lễ. Một người đang đứng trước bục giảng kinh. "Thầy Corbin Wood," Judith thì thầm. Margaret gật đầu. "Tôi biết. Chúng ta từng chăm sóc anh ấy vào mùa đông năm ngoái ở Winchester. Anh ấy đến thăm tôi hôm qua. Anh ấy biết chuyện về Will. Anh ấy kể cho tôi nghe những chuyện nhỏ nhặt về thằng bé—những điều thật thân thương! Hóa ra họ từng ở cùng một xe cứu thương trong cuộc hành quân tới Romney."
Tiếng thì thầm của cô nhỏ dần. Cô ngồi đó, gương mặt tái nhược nhưng mỉm cười, đôi bàn tay đẹp đẽ đan hững hờ trên đùi. Bất chấp khoảng cách tuổi tác giữa họ, xét về nhiều mặt, cô chẳng hề già hơn Judith là mấy. Thỉnh thoảng Judith gọi cô là "Chị Margaret", đôi khi chỉ gọi đơn giản là "Margaret". Corbin Wood đọc bằng một giọng trầm ấm truyền cảm khiến từng lời như hòa quyện vào vạt nắng chiều muộn đang xiên qua những khung cửa sổ. Thỉnh thoảng anh đưa tay ra ra hiệu, và những tia nắng chiếu rọi làm nổi bật bộ quân phục màu xám ẩn dưới tấm áo choàng, đồng thời khiến những chiếc cúc áo sáng lấp lánh hơn. Chúa bắt loài người trở về bụi đất; và phán rằng: Hỡi con cái loài người, hãy trở lại. Vì trước mắt Chúa, một ngàn năm cũng như ngày hôm qua khi đã qua rồi, và như một canh trong đêm.
Thời gian trôi qua, đàn ông và phụ nữ lần lượt rời khỏi nhà thờ St. Paul. Hai người phụ nữ ngồi dưới lầu thượng nán lại cho đến khi hầu hết mọi người đã đi hết, rồi chính họ mới bước ra con phố ngập tràn ánh hoàng hôn. "Em sẽ đi bộ về cùng chị," Judith nói. "Miriam dạo này thế nào rồi chị?"
"Con bé đang bắt đầu học cách thích nghi," người kia đáp; "chỉ mới bắt đầu thôi, tội nghiệp, con bé đáng yêu của tôi! Thật là đáng sợ khi còn quá trẻ mà đã phải đối mặt với sự khởi đầu thế này! Nhưng con bé đang tự xốc lại tinh thần—rồi cuối cùng nó sẽ dũng cảm thôi."
Judith dịu dàng cầm lấy bàn tay bên cạnh đưa lên môi hôn. "Em không hiểu sao các con chị lại không thể dũng cảm cho được. Chị được chăm sóc chu đáo ở nơi ở hiện tại chứ?"
"Có chứ, thực sự là vậy. Dù rằng nếu người bạn cũ của tôi không rủ chúng tôi về ở cùng, tôi không biết chúng tôi phải xoay xở thế nào nữa. Thành phố đang chật chội kinh khủng."
"Em vừa đi bộ từ bệnh viện về cùng cha. Cha nói rằng trận chiến sẽ diễn ra rất sớm thôi."
"Chị biết chứ. Tiếng đại bác mỗi đêm một lớn hơn. Chị cũng có cảm giác chắc chắn rằng quân đội từ Thung lũng đang tiến về."
"Đôi khi," Judith nói, "em tự nhủ với bản thân, 'Đây chỉ là một giấc mơ—tất cả ngoại trừ một điều duy nhất! Giờ là lúc phải tỉnh dậy rồi—chỉ cần ghi nhớ rằng sự thật duy nhất ấy là thật.' Nhưng giấc mơ vẫn cứ tiếp diễn, và nó ngày càng trở nên nặng nề và đau đớn hơn."
"Đúng vậy," Margaret nói. "Nhưng xuyên qua đó vẫn có những tia chớp sáng rực rỡ, Judith ạ."
Họ đang bước đi dưới những hàng cây đoạn, tỏa hương thơm ngát và tràn ngập tiếng xào xạc râm ran. Con phố ở đoạn này khá yên tĩnh; chỉ có vài người qua lại. Khi hai người đến gần góc phố, từ đó bỗng rẽ ra một bóng người mảnh khảnh, một cô gái mặc đồ vải tự dệt và đội chiếc nón lá màu xanh. Trên tay cô là một chiếc túi xách du lịch rẻ tiền, in hình hoa hồng và hoa păng-xê. Trông cô vô cùng mệt mỏi và chán nản, cô đặt chiếc túi xách xuống vỉa hè gạch đã mòn vẹt và đứng đợi cho đến khi hai người phụ nữ đến gần. "Làm ơn, các chị có thể cho em biết—" cô bắt đầu bằng một giọng kéo dài nhẹ nhàng, bỗng ngắt quãng đột ngột. "Ôi, chị Cleave kìa! Chị Cleave đây mà!—Ôi! Ôi!"
"Christianna Maydew!—Sao lại là em, Christianna?"
Christianna đang khóc, dẫu rõ ràng đó là những giọt nước mắt hạnh phúc. "Em—em đã rất sợ hãi ở cái nơi hiu quạnh này!—rồi—rồi Thunder Run thì lại ở quá xa—rồi—rồi Billy với Bố và Dave thì rốt cuộc lại không có ở đây—và—và em chưa từng thấy nhiều người lạ đến thế—và rồi em nhìn thấy các chị—ôi! ôi!"
Những lề thói xã giao rườm rà vốn dĩ đã bị gạt phăng sang một bên trong thành phố thời chiến này, đến mức cả ba người cứ thế tự nhiên ngồi phịch xuống một bậc thềm nhà thờ rộng. Một nữ y tá già da đen nhăn nheo, đội chiếc khăn vằn hình bông tulip đỏ, dạt sang một bên để nhường chỗ cho họ, đồng thời dịch chiếc xe đẩy chứa một đứa bé đang ngủ sang một bên. "Người trên núi xuống phải không cô chủ? Lẽ ra nó nên ở lại trển cho gần Thiên đàng chứ lị!"
Christianna lau nước mắt. Chiếc nón lá của cô đã ngả ra sau. Trông cô hệt như một đóa hoa hồng dại vương đầy sương sớm. "Em thật ngốc khi cứ khóc mãi!" Christianna nói. "Lẽ ra em phải cười và vỗ tay mới phải. Chắc là em mệt quá. Đường phố gì mà cứng nhắc và thẳng đuột, lại có quá trời là nhà cửa."
"Sao em lại đến đây, Christianna, vào lúc nào, và vì lý do gì thế?"
"Mọi chuyện là thế này," Christianna bắt đầu câu chuyện khi trước mắt cô là cả một ngày dài trên vùng núi. "Trên Thunder Run quạnh hiu lắm, khi Bố đi vắng rồi, Dave đi vắng, Billy cũng đi vắng—rồi—rồi cả Billy nữa. Còn đứa em gái sát tuổi em, năm nay nó đã lớn phổng phao rồi và giúp mẹ được khối việc. Nó đã trồng," Christianna nói với vẻ tự hào dịu dàng, "nó đã trồng cả một sườn đồi dốc ngô vào mùa xuân này—vâng, chính Violetta đã làm đấy!"
"Và thế là em nghĩ—"
"Và Bố có—đã từng có—một người họ hàng ở Richmond. Tên cô ấy là Nanny Pine. Cô ấy từng sống ở Thunder Run từ lâu lắm rồi, và cô ấy không giống những người nhà Maydew khác, cô ấy cực kỳ tháo vát, và một buổi sáng nọ, mẹ kể là cô ấy khăn gói quả mướp ra đi, được người dân dọc đường cho đi nhờ xe qua các vùng, rồi cô ấy đến Richmond học nghề làm mũ—"
"Nghề làm mũ ư?"
"Vâng thưa chị. Chuyên gắn hoa và ruy băng lên nón. Rồi cô ấy lấy chồng ở đây, một người đàn ông tên là Oak, và cô ấy viết thư về Thunder Run cho mẹ, một bức thư thật dễ thương, và mẹ đã mang nó đến chỗ chú Cole ở trạm thu phí (chuyện từ lâu lắm rồi, từ trước khi mấy đứa em em đi học cơ) và chú Cole đã đọc cho mẹ nghe, trong thư nói rằng cô ấy giờ đã có cửa hàng riêng của mình, và nếu có bất kỳ người dân Thunder Run nào đến Richmond thì cứ tìm thẳng đến nhà cô ấy. Và thế là—"
"Và em không tìm được cô ấy sao?"
"Và thế là, tuần trước, khi em đang ngồi quay sợi. Em cứ đi đi lại lại, và trời nắng chang chang, trong trẻo và đều đặn, và em có thể nhìn ra ngoài cửa, chẳng có lấy một tiếng động, chẳng có thứ gì chuyển động cả. Cảm giác giống như thể Thượng đế Toàn năng vừa tạo ra một quả cầu vàng rực với những tán cây xanh mướt rồi ném nó đi xa lắm, xa thật xa! vãi lên tận trên mặt trăng, và bỏ mặc nó ở đó với chẳng có gì ngoài tiếng cối xay sợi vo ve, vo ve suốt ngày. Cảm giác hệt như thế giới ở những nơi có chiến tranh vậy. Và cứ như thể em buộc phải đến đó bằng mọi giá, gặp lại Bố và Dave và Billy và—và gặp lại Billy. Chẳng còn cách nào khác; em cứ có cảm giác mình phải đi. Thế là em dừng cối xay lại, và bảo với mẹ rằng, 'Con sẽ đến nơi có chiến tranh.' Và mẹ bảo với em, mẹ rằng, 'Con có biết chúng ở đâu đâu.' Và em bảo với mẹ rằng, 'Con sẽ tìm ra.' Và em đội nón, đi xuống núi ra trạm thu phí hỏi chú Cole. Và chú ấy có một bức thư từ—từ anh Gold—"
"Ồ!" Margaret thầm nghĩ. "Đó là Allan Gold!"
"Và chú ấy đọc cho em nghe, trong thư viết rằng chẳng ai biết chính xác ở đâu, nhưng chú ấy đoán quân đội đang tiến về Richmond và sẽ có những trận giao tranh khủng khiếp nếu họ đến đó. Và em quay lại núi, nói với mẹ rằng, 'Violetta giờ làm được hầu hết mọi việc thay con rồi, và con sẽ đến Richmond nơi quân đội đang hướng về. Con sẽ đi tìm Bố và Dave và—và Billy, và con sẽ ở lại với chị Nanny Pine.' Và mẹ bảo, mẹ rằng, 'Giờ họ đổi họ là Oak rồi, nhưng tao đoán mày cứ tìm ngôi nhà nào có mấy chiếc nón ở cửa sổ là ra.' Mẹ lúc nào cũng thế," Christianna lại nói với vẻ tự hào dịu dàng. "Lúc nào cũng nhanh trí! Mẹ nhìn thấy con sóc trên cây nhanh hơn bất kỳ đứa nào trong tụi em—trừ thằng Billy ra. Và mẹ bảo, 'Mày định ra đó bằng cách nào hở Christianna—trừ khi mày đi bộ?' Và em bảo, 'Con sẽ đi bộ.'"
"Ôi, cô bé tội nghiệp!" Judith thốt lên! "Em đã đi bộ thật á?"
"Không ạ; em chỉ đi bộ một đoạn rất ngắn thôi. Quãng đường dài tới một trăm rưỡi dặm, mà tụi em lại đâu được huấn luyện hành quân, đi bộ chắc em mất bao nhiêu là thời gian. Không thưa chị. Chị Cole nghe tin em định đi liền sai một đứa bé chạy đến bảo em qua gặp, và em đã đến, chị ấy cho em một đô-la (em nhất định sẽ trả lại, tính cả tiền lãi đấy ạ) cùng vô vàn lời khuyên nhủ, dẫu chị ấy không biết cách nào giúp em tìm được Bố với Dave và Billy, nhưng chị ấy bảo rất nhiều người biết về Allan Gold, vì anh ấy là một hướng đạo sinh cừ khôi, và chị ấy gửi lời nhắn cho anh ấy; dù sao thì tên trung đoàn là 65, và đại tá chính là con trai của chị đây, thưa chị, anh ấy sẽ tìm giúp em những người còn lại. Rồi chị ấy nhờ một người cho em đi nhờ xe ngựa của ông ấy hai mươi dặm hướng về phía Lynchburg, hoàn toàn miễn phí. Em đã cảm ơn bác tài, và mời bác ấy ăn thử ít cơm nắm mà mẹ với Violetta gói cho em mang theo; nhưng bác ấy bảo không, bác ấy không đói. Đêm hôm đó em ngủ nhờ ở nhà một gia đình nông dân, và họ nhất định không chịu nhận tiền công. Rồi ngày hôm sau và ngày hôm sau nữa em đi bộ đến Lynchburg, và ở đó em bắt tàu hỏa." Giọng cô bỗng trở nên kiên quyết hơn. "Trước đó em chưa từng thấy tàu hỏa bao giờ, nhưng em lên tàu suôn sẻ cả. Em hỏi xem nó có đi Richmond không, thế là em trèo lên. Rồi có một người đi ngang qua hỏi vé của em, và em bảo rằng em không có vé, nhưng em muốn trả tiền nếu giá vé không quá một đô-la. Rồi chú ấy hỏi em đó là tiền đô-la vàng hay tiền đô-la của Liên minh. Trên tàu lúc ấy có mấy người lính, một anh bước đến bỏ mũ xuống hỏi em đang định đi đâu, em liền kể cho anh ấy nghe mọi chuyện và lý do, anh ấy bảo tiền vàng hay tiền Liên minh đều chẳng sao hết, và người soát vé cũng chẳng cần tiền làm gì đâu. Rồi người soát vé—đó là cách gọi người đầu tiên hỏi vé ấy—bảo rằng em chắc cũng chẳng chiếm bao nhiêu chỗ, với lại con đường sắt mệt mỏi đến đứt hơi rồi nên có thêm một người nữa cũng chẳng khiến nó mệt hơn đâu, thế là người lính bảo em ngồi xuống một chiếc ghế dài, và tàu bắt đầu chuyển bánh." Cô nhắm chặt mắt lại. "Em không thích đi tàu hỏa tẹo nào. Em thích đi chậm hơn cơ—"
"Nhưng nó đã đưa em đến Richmond mà—"
Christianna mở bừng mắt. "Vâng thưa chị, tàu chạy liên tục suốt cả ngày, gây ra bao nhiêu tiếng ồn, lại vừa bẩn thỉu nữa; rồi tối hôm qua chúng em đến nơi—và em đã ngủ trên một chiếc ghế dài ở cái nhà ga mà chúng em xuống—chỉ là em chẳng ngủ được mấy, vì lính tạc cùng đàn ông và phụ nữ cứ đi ra đi vào suốt cả đêm—rồi sáng nay có một người phụ nữ da màu ở đó cho em một cốc sữa và chỉ chỗ cho em rửa mặt—rồi em bước ra phố và bắt đầu đi tìm chị Nanny Pine—"
"Và em không tìm thấy cô ấy sao?"
"Cô ấy không có ở đây, thưa chị. Em đã đi bộ suốt cả buổi sáng để tìm, nhưng chẳng thấy đâu, và bất kỳ ai em hỏi cũng đều lắc đầu không biết. Họ còn bảo rằng quân đội từ Thung lũng vẫn chưa tới, thậm chí họ còn chẳng biết quân đội có về hay không. Em vừa mệt vừa sợ hãi, rồi cuối cùng em nhìn thấy một ô cửa sổ có trưng hai chiếc nón, em liền thốt lên, 'Ôi, cảm tạ Chúa!' và bước đến gõ cửa. Nhưng đó không phải là chị Nanny Pine. Đó là một thợ làm mũ khác. 'Bà Oak á?' cô ấy nói, cô ấy bảo thế. 'Bà Oak đang ở Williamsburg cơ! Daniel Oak bị đạn cắt đứt chân trong trận chiến, nên cô ấy đã đóng cửa sổ tiệm lại và đến Williamsburg để chăm sóc ông ấy—và Chúa biết là tôi có đóng cửa sổ tiệm của mình lại cũng chẳng thừa, vì chẳng có việc gì làm trong cái nghề làm mũ này cả!' Rồi cô ấy cho em ăn trưa, bảo rằng quân đội từ Thung lũng vẫn chưa về, và cô ấy nói sẽ cho em ở lại cùng nếu cô ấy không phải đang đùm bọc ba người vợ của mấy người anh họ cùng lũ trẻ chạy loạn từ mạn Alexandria đến ở nhờ, chẳng còn lấy một mẩu chỗ trống nào nữa. Thế là em nghỉ ngơi khoảng một tiếng, rồi lại cất bước đi tìm chỗ trọ. Mà tìm được chỗ trọ mới khó làm sao." Giọng nói dịu dàng của cô nhỏ dần. Cô dùng vạt nón lá lau nước mắt.
"Tốt nhất là con bé về ở cùng tôi," Margaret nói với Judith. "Ừ, chỗ ở vẫn còn—chúng ta sẽ sắp xếp—và có thêm người cũng không tệ cho Miriam đâu.... Chẳng phải tất cả chúng ta cũng đang ngóng chờ đội quân đó sao? Hơn nữa người nhà của con bé lại thuộc trung đoàn của Richard." Cô đứng dậy. "Christianna, con bé ngoan ạ, hàng xóm láng giềng phải giúp đỡ lẫn nhau chứ! Vậy nên hãy đi theo tôi, thế nào chúng ta cũng xoay xở được hết!"
Lòng hiếu khách là một nét văn hóa được đặt lên hàng đầu trong tôn chỉ sống ở Thunder Run. Christianna đơn giản đón nhận sự giúp đỡ ấy hệt như cách mà cô sẽ sẵn sàng làm nếu hoàn cảnh hoán đổi cho nhau. Gương mặt cô bắt đầu rạng rỡ và hạnh phúc trở lại, hệt như đóa hoa hồng dại rực rỡ dưới ánh nắng. Cô đã đến được Richmond, đã tìm được một người bạn, và quân đội nhất định sẽ đến! Khi ba người vừa đứng dậy từ bậc thềm nhà thờ, một tốp kỵ binh đi ngang qua. Hóa ra đó là bộ tham mưu của Tổng thống cùng một vài vị đại úy của Stuart, và những chiếc lông vũ trang trí trên mũ của họ vẫn còn rất rực rỡ. Quân phục của Liên minh miền Nam vô cùng bảnh bao; những người khoác lên mình bộ quân phục ấy đều là những thanh niên khôi ngô tuấn tú. Từ cựa giày cho đến mũ và chùm lông vũ, họ toát lên một sức hút khó cưỡng. Đâu đó từ đằng xa, một ban nhạc đang tấu lên khúc nhạc, và những chú chiến mã dũng mãnh kiêu hãnh cất bước theo nhịp điệu. Khi đi ngang qua, họ ngả mũ chào. Một sĩ quan nhận ra Judith liền đưa tay nhấc vành mũ chào theo một động tác đúng chuẩn vũ điệu minuet. Kèm theo kiếm và cựa giày, với những bước ngựa dập dồn theo tiếng nhạc, họ lần lượt lướt qua. Christianna ngước nhìn theo với ánh mắt ngợp ngời. Cô khẽ hít một hơi đầy xúc động. "Em không biết trên đời này lại có những thứ như thế đấy!"
Chút lâu sau, cả ba đã tới cổng ngôi nhà đang che chở cho Margaret và Miriam. "Em không vào đâu," Judith nói. "Trời cũng muộn rồi.... Margaret, tối nay em sẽ đến nhà Tổng thống. Cha muốn em đi cùng ông ấy. Cha bảo chúng ta đang đứng trước thềm một trận chiến lớn, và việc đó là đúng đắn—" Margaret mỉm cười nhìn cô. "Điều đó là đúng. Tất nhiên con phải đi rồi, đứa con gái yêu quý và tuyệt vời của chị! Đừng bao giờ nghĩ là chị sẽ hiểu lầm em nhé, Judith!"
Người kia ôm chầm lấy cô, nán lại quấn quýt trong giây lát. "Ôi, mẹ ơi, mẹ ơi!... Em cũng nghe thấy tiếng đại bác rồi, ngày một lớn hơn!" Cô dứt ra. "Tối nay em không được khóc. Tối nay tất cả chúng ta đều phải mở trừng đôi mắt thật sáng ngời—giống như những người phụ nữ ở Brussels thuở 'Có một bữa tiệc tùng linh đình về đêm'—Thật may mắn làm sao khi trái tim chẳng hề biểu lộ ra ngoài phải không chị?"
Thành phố chìm trong màn sương chạng vạng dịu êm khi cô trở về ngôi nhà của người họ hàng đã chào đón mình. Dù chật kín họ hàng tị nạn cùng những người con trai là binh sĩ lúc đi lúc về, nơi đây vẫn cố gắng dành cho cô một góc nhỏ yên tĩnh, một căn phòng nhỏ với bức tường trắng, rèm cửa trắng, nằm gọn trong vòng tay của một cội cây tulip cổ thụ vĩ đại. Cửa sổ hướng về phía đông, và khung cảnh bên ngoài chỉ bị che khuất bởi những tán lá của cây. Xuyên qua những khe hở rợp bóng lá ấy, đêm này qua đêm khác, cô lặng lẽ ngắm nhìn ánh lửa đỏ rực phía chân trời phía đông—đó chính là những đống lửa trại cách đó năm dặm của quân McClellan. Bước vào căn phòng lúc này, cô thắp hai ngọn nến, đặt chúng lên bàn trang điểm, rồi bắt đầu chuẩn bị trang phục để đến Dinh Tổng thống.
Vọng qua khung cửa sổ là âm thanh của thành phố đầy trăn trở. Nó giống như tiếng gầm của một đại dương từ xa xôi vọng lại, kèm theo tiếng sóng ngầm báo hiệu giông bão. Gió thổi từ phương nam mang theo cả âm thanh của dòng sông, đang gầm thét dữ dội qua vô số ghềnh đá và hàng ngàn hòn đảo nhỏ. Hòa quyện trong không gian là hương thơm của các loài hoa; đâu đó thoang thoảng mùi hoa nhài. Những con bướm đêm màu trắng bay qua cửa sổ vào phòng, Judith bước đến kéo chụp nến bằng thủy tinh che lại. Cô ngồi chải mái tóc dài của mình; lòng bứt rứt bởi cơn sốt của thành phố, cô chẳng nhìn thấy bóng mình trong gương, mà chỉ thấy tất cả những áp lực đã qua và những áp lực đang chờ đợi phía trước. Bức thư mới nhất của Cleave được giấu ngay trước ngực áo cô; giờ đây, tờ giấy mỏng hình chữ nhật ngả màu xanh nhạt ấy đang nằm trước mặt cô trên bàn trang điểm. Tiếng sông chảy càng lúc càng lớn, cơn gió từ phương nam đùa giỡn với những lọn tóc dày của cô, hương hoa nhài nồng đượm hơn. Cô cúi người, dang rộng đôi tay trắng ngần trên mặt bàn gỗ gụ nhẵn bóng sẫm màu, gục đầu lên đó, áp má và môi vào trang giấy. Âm thanh của thành phố chiến binh, của dòng sông và ngọn gió, cùng hòa tấu nên một nhịp điệu trong căn phòng tường trắng. Tình yêu—Cái chết! Tình yêu—Cái chết! Tình yêu dấu yêu—Cái chết tối tăm—Tình yêu vĩnh cửu—Cô đứng dậy, cất bức thư cùng những bức thư khác của anh vào một chiếc hộp gỗ đàn hương cũ, búi tóc lại rồi nhanh chóng thay trang phục. Chút lâu sau, khi bước xuống nhà, cô thấy Fauquier Cary đang đợi mình trong phòng khách cổ kính, trang nghiêm và nhuốm màu xưa cũ.
Hai người gặp nhau bằng sự nồng ấm thân thiết. Trẻ hơn chủ nhân của Greenwood rất nhiều, đối với các con của ông, anh trông giống như một người cùng thế hệ hơn, tựa như một người anh trai cả. Anh giữ cô ra xa một chút để ngắm nhìn. "Em là một người phụ nữ tuyệt vời đấy, Judith ạ! Bộ váy này vượt qua được tuyến phong tỏa đấy phỏng?"
Judith bật cười: "Không ạ! Em không mặc bất cứ thứ gì đi theo con đường đó cả. Đây là một chiếc váy cũ, và thật may mắn vì em đã khéo léo vá víu lại trông chẳng khác gì mới!"
"Warwick sẽ gặp chúng ta ở đó. Cả hai chúng ta đều phải cưỡi ngựa quay về trước bình minh. Chà, kể từ mùa hè năm ngoái tới giờ anh mới gặp lại em đấy!"
"Vâng. Ngay trước trận Manassas!"
Họ bước ra ngoài. "Lẽ ra anh nên chuẩn bị một cỗ xe cho em. Nhưng chúng thật khó kiếm—"
"Em thích đi bộ hơn. Cũng không xa lắm đâu. Trông anh có vẻ mong đợi trận chiến ngày mai nhỉ?"
"Cái đó, anh nghĩ, còn tùy thuộc vào Jackson. Có lẽ là ngày mai, có lẽ là ngày kia. Khi nó xảy ra chắc chắn sẽ là một cuộc giao tranh đẫm máu—Haiz!"
"Những viên gạch trên vỉa hè này thừa biết điều đó," Judith nói. "Đôi khi, Fauquier ạ, anh có thể nhìn thấy sự kinh hoàng trên nét mặt của những ngôi nhà này—rõ mồn một ấy chứ! và về đêm em còn nghe thấy tiếng dòng sông đọc bản tin chiến sự nữa cơ!"
"Cô bé tội nghiệp!—Đúng vậy, chúng ta đã biến mọi thứ thuộc về thiên nhiên thành đồng minh của mình. Judith này, anh rất vui khi nghe tin về hạnh phúc của Richard Cleave—vừa vui vừa ngạc nhiên. Tại sao lại thế thì anh cũng chẳng rõ, dẫu cho trước đó anh vẫn đinh ninh người đó là Maury Stafford—"
Judith lên tiếng với giọng điệu đầy phiền muộn. "Em không thể hiểu nổi tại sao lại có nhiều người nghĩ như thế. Vâng, và cả bản thân Richard nữa. Chưa từng có chuyện đó xảy ra; và em biết chắc mình không phải là một cô nàng lẳng lơ!"
"Không. Em không phải là kẻ lẳng lơ. Những suy nghĩ kiểu đó cứ thế xuất hiện, chẳng ai biết từ đâu—tựa như bông cỏ bay trong gió—và đột ngột cắm rễ thật sâu khó mà nhổ bỏ. Chính Stafford đã ngấm ngầm phao tin đó. Đương nhiên là điều đó làm em chướng tai rồi; nhưng anh phải nói rằng chưa từng có một kẻ nào lại say đắm đến mức phát cuồng như thế! Có lẽ đó là một ý nghĩ cố chấp rằng hắn ta sẽ chiếm được trái tim em, và những người khác đã hiểu lầm. Dù sao thì, anh cũng thấy tiếc cho hắn! Nhưng anh vẫn quý Richard nhất, và cậu ấy sẽ đem lại cho em nhiều hạnh phúc hơn."
Anh tiếp tục trò chuyện bằng chất giọng khô khan nhưng đầy cuốn hút, bước đi bên cạnh cô với vóc dáng mảnh khảnh, dẻo dai, kiên quyết và đầy cơ bắp lẫn thần kinh được rèn luyện từ đầu đến chân. "Sáng nay anh đã đến Bệnh viện Sĩ quan để thăm Carewe. Ông ấy bị thương tại Port Republic, và con trai cùng một gia nhân lâu năm đã tìm cách đưa ông ấy về đây. Ông ấy đang nhắc đến Richard. Ông ấy từng quen biết cha của Richard. Ông ấy nói rằng cậu ấy sẽ lên hàm chuẩn tướng ngay khi có vị trí trống đầu tiên, và nếu cuộc chiến này còn kéo dài, cậu ấy sẽ không dừng lại ở đó đâu. Cậu ấy sẽ tiến xa lắm. Em biết Carewe rồi đấy—cách ông ấy nói chuyện ấy? 'Vâng, thưa Chúa, con trai của Dick Cleave đúng là có chất lân tinh trong người! Dòng họ nhà ấy xưa nay vốn dĩ mang thứ cốt cách anh hùng lầm lì. Lượng quặng sắt trong mảnh đất ấy rất lớn, có cả vàng nữa. Chỉ cần có nhà thám hiểm mang tên Đại Lợi Ích bước đến mà thôi. Sẽ chẳng có gì lạ nếu cậu ấy tạc được tên tuổi mình lên vách đá cao chót vót.'—Giờ thì, Judith, anh dừng lại dưới cây đèn này chỉ để ngắm nhìn vẻ mặt đắm chìm trong tình yêu của em—chao ôi, trông em còn hạnh phúc hơn khi nhận được vô vàn vòng hoa tán dương cho chính mình ấy chứ!—Hừm! Đúng là vẽ đường cho hươu chạy. Giờ thì chúng ta đến Dinh Tổng thống thôi."
Dinh Tổng thống trên đồi Shockoe rực rỡ ánh đèn, dòng người tấp nập ra vào giữa những chiếc cột trắng, từ những khung cửa sổ dài vọng ra tiếng nhạc du dương. Phía sau những rặng mộc lan và khu vườn, mặt đất bỗng sụt xuống đột ngột. Cả một vùng chân trời rộng lớn và xa tít tắp hiện ra với bầu trời phía đông, và phía dưới những vì sao mùa hè, rực sáng dọc theo đường chân trời ấy là một dải ánh đỏ—đó là ánh lửa trại của hai quân đoàn, quân xám ở gần hơn còn quân xanh ở tận phía xa. Thấp thoáng đâu đó, tiếng kèn bugle vang lên yếu ớt. Đó là một đêm tối trời; không có trăng, chỉ có đom đóm chập chờn ẩn hiện giữa những tán mộc lan, khóm hồng cùng luồng ánh sáng tuôn trào từ tòa nhà cao với những trụ cột trắng ngóa. Ban nhạc dây bên trong đang tấu khúc "Trovatore". Warwick Cary cùng một sĩ quan tùy tùng từ hướng Điện Capitol đi tới, nhập hội cùng con gái và em trai mình. Cả ba cùng bước vào trong.
Không khí tại những buổi tụ họp ở Nhà Trắng của Liên minh miền Nam này khá phóng khoáng, ít câu nệ nghi thức. Thời cuộc lúc bấy giờ quá ư hiểm nghèo, thành phố đã quá quen thuộc với tiếng chuông báo động, những nốt kèn bugle vút cao đột ngột vang lên như tiếng sét, những tiếng đại bác nổ rền trời, con người ta luôn phải sống kề cận với những sự hiện diện lớn lao và khắc nghiệt, khiến họ chẳng còn tâm trí đâu mà chú trọng đến những thêu dệt xã giao nhỏ nhặt. Không có một nét hoa văn trang trí cần thiết và phù hợp nào bị bỏ quên, thế nhưng cuộc sống lúc bấy giờ lại vận động dưới một thứ ánh sáng trắng vô cùng chói lọi, sâu sắc và mãnh liệt đến mức nó lu mờ đi rất nhiều thứ vốn từng có chỗ đứng trong tầm nhìn vào những ngày tháng thanh bình khác. Có một người quản gia già đứng ngay cửa Dinh Tổng thống, và một nữ gia nhân da màu lững thững đứng gần đó để sẵn sàng hỗ trợ choàng khăn hay chỉnh lại nếp váy nếu cần. Ngay sảnh chính là sự hiện diện của hai vị sĩ quan tùy tùng tình nguyện, trẻ trung, khôi ngô, vui tính và quen mặt với tất cả mọi người, mang lại bầu không khí chào đón nồng nhiệt ngay từ phút ban đầu. Sâu bên trong cửa phòng khách là sự hiện diện của một thành viên trong Bộ Tham mưu Tổng thống, Đại tá Ives, đứng cạnh ông là phu nhân, một người phụ nữ trẻ trung, duyên dáng và tài sắc. Họ mỉm cười chào đón những vị khách vừa tới hoặc gửi lời chào tạm biệt với những người sắp ra về.
Phòng khách lớn được bài trí chuyên để trò chuyện. Những chiếc ghế bành bọc gấm với phần lưng ghế chạm trổ gỗ hồng mộc, được kê đối diện và song song với những chiếc ghế chân vú thú đặt ở các góc phòng và dọc theo các bức tường; căn phòng liền kề, không quá sáng đèn, cung cấp thêm không gian trò chuyện riêng tư, trong khi bên ngoài là hàng hiên có cột trụ, ngập tràn hoa hồng, đom đóm cùng tầm nhìn hướng thẳng ra vầng sáng rực rỡ ở đường chân trời. Từ một góc khuất nào đó vang lên tiếng đàn dây tấu khúc opera Ý. Trên các lò sưởi và trên một vài chiếc bàn, những đóa hoa giữa mùa nở rộ trong các bình sứ Parian.
Rải rác thành từng nhóm khắp căn phòng lớn là những người mặc quân phục và thường dân diện trang phục vải broadcloth cùng lụa là phẳng phiu. Các quân đoàn của Liên minh miền Nam được cấu trúc theo một cách thức đặc biệt đến mức người ta thường dễ dàng bắt gặp ở đây một số lượng lớn các binh sĩ bình thường đang giao lưu cùng những bạn học cũ, bạn bè, họ hàng đang khoác lên mình những cầu vai đính vạch và sao của cấp bậc trung úy, đại ý, thiếu tá, trung tá và chuẩn tướng. Thế nhưng tối nay, toàn bộ các binh sĩ và sĩ quan cấp đại đội đều đang túc trực bên trung đoàn của họ; thậm chí số lượng sĩ quan cấp tham mưu và trung đoàn có mặt cũng chẳng lấy làm nhiều. Ai nấy đều biết đây là thời điểm trước thềm một trận chiến, một trận chiến cực kỳ lớn; giấy phép ra vào thành phố không hề dễ kiếm. Những người mặc quân phục có mặt ở đây đều là những nhân vật có sức nặng; họ giữ các cấp bậc rất cao. Hòa cùng họ là những nhân vật thuộc bộ máy chính quyền dân sự—các thành viên nội bộ, thượng nghị sĩ, hạ nghị sĩ, thẩm phán, cục trưởng; và bên cạnh đó là những nhân vật thuộc các lĩnh vực khác: hầu như không một ai là không chính thức phục vụ cho miền Nam. Nếu không có mặt ngoài chiến tuyến thì anh ta cũng là thành viên của các cơ quan lập pháp; nếu không ở đó, thì cũng đang làm tròn trách nhiệm trong một cơ quan dân sự nào đó; nếu không ở đó, thì đang vật lộn với việc quản lý những tuyến đường sắt đã xuống cấp; hoặc điềm tĩnh, nhạy bén tham gia vào công tác vận chuyển ngõ ngách, tuồn vũ khí và đạn dược qua phong tỏa, hay làm việc trong Cục Kỹ sư, Cục Quân khí, Cục Y tế, hoặc phục vụ trong ngành Bưu điện, tại Bộ Tài chính chuyên phát hành những Tấm Séc Hứa Hẹn Trả Tiền tuyệt đẹp, tại nhà máy đúc pháo Tredegar, hay đang cật lực xoay sở với vấn đề con chữ mòn vẹt tại các tòa soạn báo và tự hỏi không biết cuộn giấy tiếp theo sẽ lấy từ đâu, hoặc trong ngành điện lực đang ngao ngán lắc đầu trước vụ đột kích mới nhất, những đường dây điện thoại mới bị cắt đứt; hoặc anh ta đang thử nghiệm các loài cây dược liệu bản địa, khinh khí cầu, chất nổ, ngư lôi, thủy lôi; hoặc đang mải suy tính về các hang hítre tiềm năng, khả năng thu gom đồng từ các nhà máy chưng cất cũ, cạo lấy muối tiêu từ các tầng hầm, tìm cách kiếm thiếc, tìm cách kiếm kali clorat, tìm cách kiếm nhựa gutta-percha, tìm cách kiếm giấy, tìm cách kiếm muối cho toàn thể quốc gia; hoặc anh ta đang vận hành các xưởng cưa, xây dựng các xưởng thuộc da, đốn cây sồi và cây cao su để làm khung xe pháo, vận hành các lò luyện sắt cũ, các mỏ chì, bận rộn với các xưởng đúc và nhà máy thuốc súng.... Nếu lớn tuổi thì anh ta đã gia nhập Đội Cận vệ Thành phố, là thành viên của Ủy ban Cứu thương, là người rộng rãi đóng góp tài sản của mình cho đại cuộc. Toàn bộ miền Nam đang sục sôi làm việc, làm việc với một lòng dũng cảm được bồi đắp thêm bởi một thứ khí chất và sự hăng hái nhất định không phải không có giá trị trên những trang sử của họ. Những người đàn ông không mặc quân phục có mặt ở đây tối nay đang làm tròn phần việc của mình, và điều đó được mọi người ghi nhận. Phụ nữ cũng không ngoại lệ; có rất nhiều người trong số họ có mặt tại Dinh Tổng thống tối nay. Với những giọng nói dịu dàng đậm chất miền Nam, với những đóa hoa cài trên mái tóc, với chiếc cổ và đôi tay để trần, với những bộ váy bồng bềnh bằng vải mỏng tuyệt đẹp chẳng có gì là mới mẻ, họ di chuyển qua các căn phòng, hoặc ngồi trên những chiếc ghế sofa bọc gỗ hồng mộc, hoặc tản bộ trên hàng hiên ngập hoa hồng để hướng tầm mắt ra vùng sáng rực ở phía đông. Một số người vừa bước ra từ các bệnh viện—từ Bệnh viện Sĩ quan, Chimborazo, Robinson, Gilland, St. Charles, Soldier's Rest, South Carolina, Alabama—một số người từ các phòng may vá, nơi họ cắt may quân phục, áo sơ mi và đồ lót, cạo tơ băng, cuộn băng gạc; vài người từ Cục Diêm tiêu và Khai mỏ, nơi họ chế tạo thuốc súng; một số khác từ Kho vũ khí, nơi họ làm đạn dược và nhồi đạn pháo. Nhóm người sau này có lẽ là phụ nữ tị nạn, phải trốn chạy khỏi các hạt bị quân địch tràn qua chiếm đóng, toàn bộ tài sản cải cơ nghiệp phút chốc tan thành mây khói, quyết tâm kiếm chút tiền mưu sinh cho mẹ, cha hay con cái. Ai nấy đều vừa trải qua công việc bù đầu, và họ có mặt ở đây giữa ánh đèn và hoa thơm, không hẳn vì niềm vui của riêng bản thân mà phần nhiều là để mang lại niềm vui, âm nhạc, ánh sáng, tiếng cười, hoa tươi, những lời tán dương và sự ngọt ngào cho những người đàn ông sắp sửa bước vào trận chiến. Đàn ông và phụ nữ, không phải tất cả mọi người đều đến hoặc đi cùng một lúc; họ tấp nập ra vào Dinh Tổng thống, có người nán lại suốt buổi tối, có người chỉ ghé qua trong chốc lát. Ban nhạc dây rời khúc "Il Trovatore", bắt đầu tấu bản "Les Huguenots".
Tổng thống đứng giữa hai khung cửa sổ, trò chuyện với một nhóm nhỏ nam giới—Thẩm phán Campbell, R. M. T. Hunter, Bộ trưởng Chiến tranh Randolph, Tướng Wade Hampton, Tướng Jeb Stuart. Vô cùng thẳng thắn và cao gầy, gầy gò, với những đường nét khuôn mặt thanh tú, cạo râu nhẵn nhụi, toát lên vẻ phân biệt, với phong thái ứng xử với tất cả mọi người bằng sự lịch thiệp hoàn hảo dẫu có phần lạnh lùng, về mặt tính khí ông là một nhà lý luận, sở hữu năng lực của một vị thống soái chiến trường hoặc một học giả trong phòng nghiên cứu, chứ không phải năng lực của một kẻ thấu hiểu và làm chủ quần chúng, một người làm việc chăm chỉ nhất, tận tụy, đáng kính, một lòng một dạ, một nhân vật từng hứng chịu búa rìu dư luận dữ dội, một con người không hoàn hảo, không phải lúc nào cũng công minh, cũng khôn ngoan, tự trói buộc trong những rắc rối của chính tính cách mình, thế nhưng vẫn là một nhà lãnh đạo tài năng, người từng chịu đựng và dâng hiến tất cả, tin tưởng vào bản thân và vào đại nghĩa của mình, đã lao động quên mình ngày lẫn đêm vì nó—Ông Davis đang đứng nói chuyện về các vấn đề thổ dân da đỏ và hệ thống phòng thủ vùng biển phía Tây.
Warwick Cary, tay dìu cô con gái, tiến đến chào phu nhân Tổng thống, một người phụ nữ đẫy đà, tháo vát, đang vây quanh bởi một nhóm người lạ mặt mà bà đang cố gắng giúp họ cảm thấy thoải mái, rồi cùng Judith di chuyển đến gần các khung cửa sổ. Tổng thống bước lên phía trước một chút để chào đón họ. "A, Tướng Cary, tôi ước gì ông có thể mang theo được một ngọn gió từ dãy Blue Ridge trong đêm ngột ngạt này đấy! Thay vào đó, chúng ta đành phải nhờ những tin tức tốt lành từ sông Mississippi đến để làm tinh thần sảng khoái lên vậy! Tôi đã nhìn thấy các binh sĩ của ông trên đường Nine-Mile ngày hôm nay. Họ đã hô vang cổ vũ tôi, nhưng chính tôi mới là kẻ muốn hô vang cổ vũ họ! Thưa cô Cary, tôi vừa vô tình nghe thấy sáu vị sĩ quan hỏi thăm tối nay xem cô Cary đã đến chưa."
Warwick bắt đầu trò chuyện với Thẩm phán Campbell. Judith bật cười. "Họ đâu có hỏi về con, thưa ngài Tổng thống! Kìa, cô Hetty Cary đang bước vào kìa, và đằng sau là Constance, và sáu vị sĩ quan của ngài đang ở đằng kia kìa! Con chỉ là một chiếc lá bị cuốn đi từ dãy Blue Ridge mà thôi."
"Lá vàng đấy chứ," Wade Hampton tiếp lời.
Tổng thống luôn dành cho tất cả phụ nữ một sự kính trọng đầy trang nghiêm. "Tôi hy vọng rằng," ông nói, "sau khi đã cất bước đến đây để tìm kiếm sự bình yên trong căn phòng này, cô sẽ thường xuyên để những cơn gió lành thổi cô ghé qua đây—" Những vị khách khác thu hút sự chú ý của ông. "À, bà Stanard—bà Enders—Kia rồi, Wigfall! Chiều nay tôi vừa trông thấy lực lượng người Texas của ông—" Judith phát hiện ra Tướng Stuart đang đứng bên cạnh mình. "Thưa cô Cary, một người lính thuộc Đội Kỵ binh Đen đã trở về trại ngày hôm qua. Anh ta bảo rằng, 'Họ có một thiên thần trong Bệnh viện Stonewall! Cô ấy đến từ Albemarle, và tên cô ấy là Judith. Nếu tôi là Holofernes và một nàng Judith kiểu đó muốn có cái đầu của tôi, lạy Chúa, tôi sẽ tự tay cắt nó dâng cô ấy cho rồi!'—Vâng, vâng, bạn tôi ơi!—Thưa cô Cary, tôi xin phép được giới thiệu Tham mưu trưởng của tôi, Thiếu tá Nam tước Heros von Borcke? Cô tranh thủ bàn luận thơ ca với anh ấy nhé?—Ôi chao, Fauquier! Màn đột kích ngày hôm qua của anh trông đẹp mắt phết đấy! Tôi thấy có vẻ hơi liều lĩnh thì phải—"
Anh ta liền bị đối phương dội cho một gáo nước lạnh bằng một cái liếc mắt. "Đó là một chiến thuật được lên kế hoạch kỹ lưỡng, thực hiện vô cùng thận trọng; tôi mô phỏng theo cuộc trinh sát cũ của chúng ta tại Cerro Gordo đấy. Mà anh thì lại dám mở miệng nói hai chữ liều lĩnh á!—Kìa, A. P. Hill tới rồi kìa."
Judith cùng vị lính đánh thuê gốc Phổ của mình—một người đàn ông ôn hòa, thông minh và dũng cảm—bước qua phòng để đến chỗ một nhóm nam thanh nữ tú đang tụ tập. Những người đàn ông đang ngồi liền đứng dậy, và một trong số những người phụ nữ vươn tay níu lấy cô bằng một cử chỉ đầy yểu điệu. "Em đến muộn thế, cô bé! Chị cũng vậy thôi. Họ vừa chuyển vào một ca sốt nặng, và chị phải ở lại đợi nữ y tá ca đêm. Ngồi đây với bọn chị đi! Đàn hạc của bà Fitzgerald vừa được chuyển tới và bà ấy sắp sửa cất giọng hát đấy—"
Judith chào hỏi mọi người trong vòng tròn. Một quý ông chủ động đẩy ghế ra mời. "Cảm ơn ông Soulé. Cha con tôi chỉ ở lại một lát thôi, thưa bà Randolph, nhưng chừng đó thời gian chắc chắn phải đủ để nghe bà Fitzgerald hát—Vâng, ông ấy có mặt ở đó kìa, Đại tá Gordon—đấy, đang trò chuyện với Thẩm phán Campbell và Tướng Hill.—Hôm nay vị tướng thế nào rồi, thưa bà Johnston?"
"Khá hơn rồi em ạ, nếu không thì chị đã chẳng có mặt ở đây. Chị chỉ ghé qua một lát thôi. Chính ông ấy bắt chị phải đến đấy—cứ nằm lì ở đồi Church, mắt đăm đăm nhìn chằm chằm vào ánh sáng trên bầu trời kia kìa!—Đàn hạc đến rồi kìa."
Sự xuất hiện của cây đàn hạc do hai người hầu khiêng vào đã thu hút sự chú ý của mọi người. Tiếng đàn violon bỗng im bặt, các nhóm người quay lại, có xu hướng nhập làm một với nhau. Tiếng của một người cất lên với giọng điệu đậm chất Pháp—Đại tá Bá tước Camille de Polignac, cao ngòng, gầy guộc, trông hệt như một Hiệp sĩ Malta—khẩn khoản đề nghị đặt chiếc đàn hạc ở chính giữa căn phòng. Và nó đã được đặt ở đó. Jeb Stuart dẫn người phụ nữ xinh đẹp gốc Louisiana tới bên cây đàn. Bà Fitzgerald tháo găng tay đưa cho Tướng Magruder cầm hộ, trao chiếc quạt cho ông Jules de Saint Martin, bó hoa cho ông Francis Lawley của tờ London Times, rồi lướt những ngón tay trắng ngần trên dây đàn. Bà là một bậc thầy chơi đàn hạc, và cất tiếng hát đi kèm với tiếng đàn bằng một chất giọng phong phú, ngọt ngào rung động lòng người, hết bài này đến bài khác theo yêu cầu của mọi người. Tiếng trò chuyện trong căn phòng lớn không hoàn toàn dứt hẳn, nhưng âm lượng đã nhỏ lại, và thỉnh thoảng lại có những khoảng lặng tuyệt đối khi tất cả cùng chăm chú lắng nghe. Bà hát những khúc điệu Creole cổ xưa rồi đến những bản ballad Scotland và Ai-len.
Judith nhận ra Phó Tổng thống đang đứng ngay bên cạnh ghế ngồi của mình. "À, cô Cary, khi cô già bằng tuổi tôi, và đọc nhiều sách như tôi, cô sẽ nhận ra một điều rằng: những lời ca tụng dành cho ca hát, khiêu vũ và sự vui tươi vào đêm trước của những sự kiện thay đổi thế giới lại vô cùng mạnh mẽ làm sao! Bông hoa vẫn cứ nở rộ ngay tại nơi chỉ một tiếng đồng hồ sau ngọn núi lửa sẽ phun trào; chú chim vẫn hót vang trên cành cây mà chẳng mấy chốc trận động đất sẽ nhổ bật gốc; chiếc vỏ sò lóng lánh ánh xà cừ vẫn nằm đó ngay nơi cơn sóng thần chuẩn bị quét qua—" Ông đảo mắt nhìn quanh phòng. "Nhan sắc, lòng nhiệt thành, tình yêu, sự tận tụy—và ngày mai khói súng sẽ mịt mờ, đại bác sẽ gầm vang, và bản năng dã thú sẽ trỗi dậy hệt như thế—vẫn cứ như thế muôn đời—vẫn cứ như thế muôn đời—dẫm nát đóa hoa vào bùn nhơ, vặn cổ chú chim nhỏ, nghiền nát chiếc vỏ sò! Thôi nào, thôi nào, chúng ta đừng triết lý nữa. Con mụ ấy đang hát bài gì thế nhỉ? Hừm! 'Kathleen Mavourneen'. Nào, Benjamin! Anh có tin tức gì mới không?"
Judith hơi quay người đi, mơ màng lắng nghe lúc thì người ca sĩ, lúc thì những câu nói ngắt quãng của Phó Tổng thống và Bộ trưởng Ngoại giao. "Sau lần này, nếu chúng ta đánh bại được chúng, chắc chắn sẽ có một hiệp ước.... Palmerston—Hoàng đế—Nữ hoàng Tây Ban Nha—Mason nói rằng... Sự kém hiệu quả của phong tỏa—Các nghĩa vụ bông vải—Vũ khí và đạn dược...." Vừa trò chuyện, họ vừa di chuyển ra xa. Một giọng nói chói tai vọng lại từ phía cuối phòng—L. Q. C. Lamar, có mặt tối nay bất chấp lời khuyên của bác sĩ. "Trận chiến này là điều tất yếu phải xảy ra. Chúng ta là đàn ông, chứ không phải đàn bà. Cuộc cãi vã này đã kéo dài quá đủ rồi. Chúng ta căm ghét lẫn nhau, vì thế cuộc đối đầu này là không thể tránh khỏi. Ngay cả những người anh hùng trong sử thi Homer, sau khi đã gào thét và mắng chửi nhau chán chê, cuối cùng vẫn lao vào chiến đấu như những tráng sĩ thực thụ, bền bỉ và anh dũng—"
"Hỡi những bờ sông và khe suối quanh
Lâu đài của Montgomery—"
bà Fitzgerald ngân nga.
Trong căn phòng lúc bấy giờ diễn ra một sự dịch chuyển chậm rãi làm thay đổi một cách vô hình một sân khấu đang đông đúc, đặt một nhân vật lúc ở đây, lúc ở kia, hoán đổi các nhóm người và ánh sáng. Giờ đây Judith đã hòa mình vào một nhóm các thiếu nữ trẻ tuổi. Theo ngôn ngữ thời bấy giờ, tất cả đều là những "bông hồng"; Hetty và Constance Cary, Mary Triplett, Turner MacFarland, Jenny Pegram, ba chị em nhà Fisher, Evelyn Cabell, và nhiều người khác nữa. Vây quanh họ là những "chàng trai hào hoa"—những sĩ quan trẻ có mặt tối nay, các sĩ quan tùy tùng, những nhà lập pháp chưa vợ. Judith lắng nghe, trò chuyện, làm tròn vai trò của mình. Cô gặt hái được những thành công cá nhân nhất định tại Richmond. Tên tuổi cô, nhan sắc của cô, cùng biểu cảm gương mặt đôi khi mang vẻ đẹp thiêng liêng đến lạ kỳ, khiến người ta không thể rời mắt, để rồi sau đó họ cảm nhận được một chiều sâu tư duy nhất định và sự chú ý bị cuốn hút hoàn toàn. Bức tranh lại chuyển động, bà Fitzgerald hát bài "quả thực, lần này là bài cuối cùng!". Một vài "bông hồng" được các "chàng trai hào hoa" hộ tống dạt dần về phía hàng hiên, số khác tiến về căn phòng nhỏ hơn với ánh đèn dịu ngọt được hạ thấp. Một thanh niên rất trẻ, một pháo thủ, cao gầy và có nước da sáng, nán lại bên cạnh Judith. "'Auld lang Syne!' Tôi không nghĩ là cô ấy nên hát bài đó vào tối nay! Tôi nhận ra rằng khi bạn nghe thấy những giai điệu âm nhạc ngay trước trận chiến, khúc nhạc ấy rất dễ cứ văng vẳng mãi trong đầu bạn. Lẽ ra cô ấy phải hát cho chúng ta nghe bài 'Scots wha hae—'"
Một quý ông đứng gần đó bật cười. "Nghe được đấy, nếu tên tôi không phải là Ran Tucker! Thưa bà Fitzgerald, Đại úy Pelham không muốn bị đẩy vào cái cảnh 'vướng víu bẽ bàng' như thế đâu. Cậu ấy bảo bài hát đó chẳng khác nào một trận mưa rào tháng Tư rơi trúng bao thuốc súng cả. Suy ra là nó sẽ làm nhụt chí lực lượng pháo kỵ binh mất thôi. Tôi đề nghị bà hãy tặng cho John Pelham cùng toàn thể hội nghị bài 'Scots wha hae wi Wallace bled'—"
Khi tiếng hát vừa dứt, bầu không khí trong phòng trở nên sôi động hơn với làn sóng di chuyển rộng khắp. Judith, với Pelham vẫn sát cánh bên cạnh, tản bộ ngoài hàng hiên trong bầu không khí ấm áp ngập tràn hương hoa hồng. Trời không có trăng, và vầng sáng phía đông càng lúc càng rõ rệt. "Nếu chúng ta đánh vào sườn phải của McClellan," vị pháo thủ nói, "toàn bộ ngọn đồi này và khu vực đất phía bắc nó sẽ là đài quan sát tuyệt vời để theo dõi trận chiến. Nếu nó kéo dài qua đêm, cô sẽ được chiêm ngưỡng những quả pháo phát nổ vô cùng đẹp mắt." Họ đứng ở đầu phía đông, Judith tựa lưng vào một trong những chiếc cột. Lúc này, một nhà thơ kiêm chủ bút tờ Tạp chí Văn học miền Nam bước đến nhập hội cùng họ; đi cùng ông là một nhà điêu khắc trẻ tuổi, Alexander Galt. Người thứ ba, họa sĩ Washington, cũng tiến đến. Ban nhạc dây lại bắt đầu tấu nhạc—lần này là bản nhạc của Mozart—"Cây sáo thần". "Ôi, hít hà mùi hoa hồng kìa!" nhà thơ thốt lên. "Tối nay là hoa hồng, ngày mai sẽ là gai nhọn—nhưng giữa đám gai nhọn ấy vẫn có hoa hồng, sâu thẳm và ngọt ngào! Vẫn sẽ có hoa hồng phải không cô Cary?"
"Vâng, vẫn còn chứ," Judith đáp. "Nếu tôi biết vẽ, thưa anh Washington, tôi sẽ chọn vẽ lại vầng sáng đang ló dạng ở chân trời kia."
"Đúng vậy, tuyệt đẹp phải không? Tuy nhiên, đó lại là chủ đề dành cho một nhà huyền học. Bản thân tôi cũng có ý tưởng cho một bức tranh, nếu tôi kiếm được tấm vải lều để vẽ lên đó, cùng với số cọ vẽ và ống màu mà tôi nhờ người mua hộ qua được vòng phong tỏa."
"Nếu tôi có một chiếc lều, chắc chắn tôi sẽ đem dâng hiến cho anh," Pelham nói. "Anh sẽ vẽ gì thế?"
"Một sự kiện xảy ra cách đây mười ngày. Đám tang của Latané. Chính những người phụ nữ đã chôn cất anh ấy, các bạn biết đấy. Tại Summer Hill.—Bà Brockenborough, cùng con dâu và các cháu của bà. Ai đó đã đọc cho tôi nghe một bức thư kể về chuyện đó—câu chữ mộc mạc đến mức làm thắt ngắt tâm can! 'Lạy Chúa,' tôi đã tự thốt lên, 'những chuyện mang tầm vóc La Mã vẫn đang diễn ra ngoài kia kìa!' Và tôi nghĩ mình rất muốn vẽ lại bức tranh ấy."
"Tôi cũng từng đọc bức thư đó," nhà thơ nói. "Tôi đang sáng tác vài câu thơ về sự kiện này—xem thử anh có thích chúng không nhé—"
"Vì giọng nữ, với âm điệu mềm mại và trầm lắng,
Run rẩy vì lòng trắc ẩn, thấm đẫm nét bi thương, đã đọc
Trên phần tro tàn thiêng liêng của anh ấy bài kinh cầu cho người đã khuất:
'Gieo trong sự yếu mềm, được cỗi nguồn trong sức mạnh'—
Nhẹ nhàng lời hứa nguyện lững lờ trôi trong không trung,
Trong lúc những nhịp thở khẽ khàng của buổi hoàng hôn
Hồi đáp lại lời nguyện cầu của người tang gia.
Họ nhẹ nhàng đặt anh nằm xuống dưới lớp cỏ xanh
Và để anh ra đi cùng danh tiếng, đất nước và Chúa Trời của mình!"
"Vâng," Judith dịu dàng và trang nghiêm đáp. "Làm sao chúng ta lại không thể yêu mến chúng cho được? Và tôi hy vọng anh sẽ tìm được tấm vải lều, thưa anh Washington."
Khi bước trở lại căn phòng lớn ngay sau đó, họ nhận thấy một sự xôn xao mơ hồ, mọi người bắt đầu nói lời chào tạm biệt nhưng vẫn còn bịn rịn chưa muốn rời đi. "Trời đã muộn rồi," ai đó lên tiếng, "nhưng tôi nghĩ ngài ấy sẽ đến." Cha cô tiến đến bên cô, kéo tay cô luồn qua cánh tay ông. "Tướng Lee đang ở kìa con. Chúng ta nán lại thêm một lát nữa rồi về."
Họ đứng ẩn mình dưới lớp bóng râm của những tấm rèm để ngắm nhìn Tổng tư lệnh đang dừng bước chào hỏi người này người khác trên đường tiến về phía Tổng thống. Một vài vị sĩ quan tùy tùng theo sau; vóc dáng và đầu gác cao quý ấy cứ thế tiến bước, giản dị và uy nghi. Judith hít một hơi gấp gáp hơn. "Ôi, trông ngài ấy thật vĩ đại làm sao!"
"Ngài ấy trông như thế nào thì chính là con người như thế ấy," Warwick Cary nói. "Giờ chúng ta cũng đi thôi, và nói lời chào tạm biệt."