Hồi Chuông Dài

Lượt đọc: 453 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 46
Fredericksburg

❊ ❊ ❊

Tuyết phủ dày trên những bờ sông Rappahannock, trong rừng sâu, dọc theo dòng nước, trên vùng đồng bằng bao quanh thành phố nhỏ, trên những đỉnh cao sừng sững ở bờ bắc và những ngọn đồi ở bờ nam bao quát cả vùng bình nguyên. Tuyết vẫn dày, nhưng thời tiết đã dịu bớt phần nào. Ngày mười một tháng Mười hai mở màn trong sự tĩnh mịch và sương mù bao phủ.

Tướng Burnside cùng một trăm hai mươi nghìn quân phục áo xanh đã chọn ngày này để vượt sông Rappahannock, con sông chảy cắt ngang con đường tiến về Richmond. Ông ta là kẻ chịu trách nhiệm trong việc lựa chọn tuyến đường tiến vào pháo đài kiên cố này, và giờ đây ông ta phải chứng minh cho những lời cam kết đầy tự tin và lặp đi lặp lại của mình về một chiến thắng chắc chắn. Sông Rappahannock, thành phố Fredericksburg và dãy đồi đã che khuất con đường phía trước cùng tấm biển chỉ đường: "Lối này đi Richmond."

“Chà, sông Rappahannock thì có thể bắc cầu! Một lữ đoàn đang chiếm giữ thị trấn ư? Chà, một trăm bốn mươi khẩu đại bác được bố trí tuyệt vời trên các cao điểm Stafford sẽ đánh bật lữ đoàn nổi dậy đó đi! Còn dãy đồi hoang vắng tiêu điều với những cánh rừng thông ư? Ở bên đó chẳng có gì sống nổi ngoài thỏ và chim cút! Tướng Lee và Stonewall Jackson á? Họ đang ở hạ lưu sông Rappahannock, dưới khu Moss Neck. Ít nhất, chắc chắn là Stonewall Jackson đang ở dưới đó. Đám trinh sát khinh khí cầu đã nói vậy. Tướng Lee thì đinh ninh rằng Port Royal mới là mục tiêu tấn công của chúng ta. Chủ lực quân của hắn đang ở đó. Lực lượng pháo hạm cũng bảo thế. Còn Longstreet có lẽ đang ẩn nấp sau những ngọn đồi kia. Chà, chúng ta sẽ nghiền nát Longstreet! Chúng ta sẽ bắc cầu dưới sự che chở của lớp sương mù thuận lợi này, vượt sông, đánh bại Longstreet và tiến xa trên con đường đến Richmond trước khi ai đó kịp chớp mắt!”

“Chớp mắt thế nào được!” các binh sĩ thuộc lữ đoàn của sư đoàn McLaws — những tay súng người Mississippi dưới quyền Barksdale — hô lên từ mép nước Fredericksburg. Họ đều là những người cao lớn — toán lữ đoàn Mississippi của Barksdale — vốn là những thợ săn gấu ưa mạo hiểm từ các vùng đầm lầy mía rậm, tuổi đời còn trẻ, vóc dáng cường tráng và nổi tiếng thiện xạ. “Lão Barksdale” thừa tài chỉ huy họ, và khi hợp sức lại, họ là đối thủ đáng gờm cho bất kỳ kẻ thù nào. Gói gọn trong con số mười sáu nghìn thợ săn kiêm chiến binh bẩm sinh, họ đã nã đạn vào những công binh đang cố gắng dựng bốn cây cầu, ba chiếc ở phía trên và một chiếc ở phía dưới thị trấn. Đám người của Barksdale được che chở phần nào bởi những ngôi nhà ven bờ sông; trong khi phe áo xanh có lợi thế lớp sương mù để che giấu hoạt động. Nhưng sương mù không che chở hoàn toàn được; những tay súng Mississippi có đôi mắt tinh anh; những khẩu súng trường cứ thế chớp lửa liên hồi, liên hồi! Những người thợ cầu của Burnside là những tráng sĩ can trường; dẫu bị đánh bật khỏi bờ sông, họ vẫn lớp lớp tiến lên, nhưng hết lần này đến lần khác, ánh mắt của những thợ săn đầm lầy lại ngắm dọc theo nòng súng sáng loáng và hàng nghìn ngón tay rám nắng lại siết chặt hàng nghìn cò súng. Quá trưa, sương mù tan dần. Thị trấn hiện ra rõ mồn một, bất lực dưới bầu trời xám xịt.

Pháo binh của Binh đoàn Potomac bắt đầu gầm thét vào thị trấn. Một trăm bốn mươi khẩu đại bác hạng nặng, xếp thành từng tầng trên các cao điểm phía bắc, mỗi khẩu nã năm mươi phát đạn vào Fredericksburg. Dưới làn đạn che chở khủng khiếp đó, phe áo xanh bắt đầu vượt sông bằng thuyền phao.

Một số phụ nữ và trẻ em đã được đưa khỏi thị trấn trong những ngày trước đó. Tuy nhiên, không phải tất cả đều đã đi. Nhiều người không có nơi để đi; một số đang ốm đau hoặc phải chăm sóc người bệnh; nhiều người khác có chồng, con trai, anh em đang tòng quân trong Binh đoàn Bắc Virginia và nhất quyết không chịu rời đi. Giờ đây, khi trận oanh kích bắt đầu, họ buộc phải đi. Những mệnh lệnh lạnh lùng và nghiêm ngặt đã ban xuống: “Đi ngay lập tức! Đi ngay! Đi đâu chứ? Chúa mới biết! Nhưng phải đi.”

Hầu hết bọn họ đều ra đi giữa trời tuyết rơi, dưới vòm trời xám ngắt, phía sau là tiếng đạn phao gầm rú xé gió. Họ cõng theo lũ trẻ, dìu dắt những người ốm đau và già cả. Họ lầm lũi bước đi giữa những ngọn đồi đóng băng cạnh hàng thông đen nhọn hoắt, băng qua những cánh đồng trắng xóa hoang vu. Phía sau họ, mái nhà tranh đang bị tàn phá; phía trước là sự điêu tàn, và bao trùm tất cả là cái lạnh mùa đông. Có lẽ họ đã vạch sẵn trong đầu và đang hướng những bước chân mệt mỏi về dinh cơ của gia đình này hay điền trang khác ở vùng nông thôn, nhưng trông họ thật lạc lõng, như những mảnh sót lại của một thế giới đã hóa băng hà, bị cuốn phăng đột ngột vào cái lạnh của chốn vũ trụ xa xăm — một cái lạnh buốt xương và cô độc tột cùng. Những đứa trẻ lớn tỏ ra rất dũng cảm; nhưng cũng có cả những đứa trẻ sơ chúng, và chúng cứ khóc thét lên hoài không thôi. Tiếng khóc của chúng tạo ra một thứ âm thanh kỳ lạ, vô vọng dưới tiếng gầm rú của đại bác.

Một trong những nhóm người đó đi qua bãi tuyết để đến một con suối đang dâng nước với những tảng băng trôi lềnh bềnh. Phải qua sông! — vâng, nhưng cách nào đây? Những người dẫn đầu hội ý với nhau, rồi ngược dòng tìm chỗ có thể lội qua, và tình cờ nhìn thấy một khẩu đội pháo màu xám đang ẩn mình chờ đợi giữa các ngọn đồi. “Ôi, các anh lính ơi! — ôi, các anh lính ơi! — hãy đến giúp chúng tôi với!”

Một đội tuần tra nhanh chóng phóng tới, đầy nhiệt tình và kính trọng, do một viên trung úy chỉ huy, ngay cả những con ngựa kéo pháo cũng trông có vẻ lo lắng và tận tụy. Một người lính ngồi trên yên ngựa, phía trước ôm một đứa trẻ, phía sau chở một đứa khác, những con ngựa già dặn cẩn thận đặt từng bước chân xuống dòng nước xiết buốt giá, đưa lũ trẻ sang sông. Tiếp theo là những người phụ nữ, tay đặt lên những bờ vai mặc áo xám. Tất cả đã qua sông an toàn; mọi người đều cảm ơn các binh sĩ. Những người lính cởi mũ ra, ước ao từ tận đáy lòng rằng họ đang có trong tay những cung điện rực rỡ ánh lửa và những bữa tiệc thịnh soạn! Nhưng chẳng có gì trong tay, bản thân họ cũng không có nơi trú ẩn hay thức ăn lại còn nhận lệnh không được nhóm lửa, họ chỉ có thể trần đầu nhìn theo những người khác khuất dần tầm mắt, đang cõng theo trẻ nhỏ, dìu dắt người già và người bệnh, lầm lũi bước qua làn tuyết trắng, ngang qua những hàng thông đen nhọn hoắt, rồi chốc lát sau đã khuất hẳn giữa những ngọn đồi băng giá.

Những quả đạn phao trút mưa tàn phá xuống Fredericksburg. Nhà cửa bị bắn phá đến tan hoang; nhiều ngôi nhà bốc cháy. Giữa làn khói lửa mịt mù và tiếng ồn ào điếc tai, tiếng nổ đinh tai nhức óc cùng những lưỡi lửa liếm láp, những người Mississippi vẫn đánh bật một đợt vượt sông khác và nã đạn vào từng chiếc thuyền đang cố chèo ra từ bờ bắc. Nhưng những chiếc thuyền vẫn kiên cường tiến lên, do những tay chèo dũng cảm điều khiển; hàng trăm người có thể bị đánh lui khỏi công trình làm cầu, nhưng hàng trăm người khác lại lao lên thay thế vị trí của họ — và từ trên các cao điểm, những trận mưa sắt thép vẫn liên tục giội xuống, đập nát, xé vụn, châm lửa đốt cháy, cày xới đường phố, hạ gục những bức tường, gây rách nát, thương vong và chết chóc! McLaws gửi mệnh lệnh cho Barksdale, và Barksdale truyền đạt lại cho lữ đoàn của mình.

“Triệt thoái!” những người Mississippi hô lên. “Chúng ta sắp rút lui. Thế nghĩa tiếng Anh của từ đó là gì? 'Cút'? — Cớ gì mà chúng ta phải cút hả giời?”

Đã là mệnh lệnh thì phải tuân theo, thế nên sự bất mãn của đám thợ săn gấu chẳng thể thay đổi được gì. “Lão Barksdale” đành phải tỏ ra nhún nhường. “Các chàng trai, ta đành chịu thôi! Tướng McLaws ra lệnh: 'Tướng Barksdale, hãy rút quân về đồi Marye.' Này, ta buộc phải làm thế chứ, phải không nào? Tướng McLaws nắm rõ tình hình mà, đúng không? — Được rồi, — thêm một loạt đạn nữa thôi! Nạp đạn! Quỳ xuống! Bắt đầu bắn!”

Vào buổi chiều muộn, thị trấn hoàn toàn được rút bỏ, Barksdale rút quân trong trật tự qua vùng đất trống đang hứng chịu làn đạn ác liệt. Ông đã biến mất — lữ đoàn Mississippi đã biến mất — khỏi tầm quan sát của quân đội Liên bang. Binh đoàn áo xanh, dẫn đầu là Trung đoàn 28 Massachusetts, tiến vào Fredericksburg. “Ngày mai chúng ta sẽ tóm gọn tất cả — chắc chắn là cả Longstreet nữa! Còn Stonewall Jackson thì đang ở cách đây từ mười hai đến mười tám dặm dưới hạ lưu. Chà! Lần này thì Lee sẽ nhận ra rằng ông ta đã chia cắt quân đội của mình một lần quá đà!”

Đến khi trời tối, sáu cây cầu đã được bắc xong, nhưng toàn bộ đại quân vẫn nghỉ ngơi suốt đêm ở bờ bắc. Ngày mười hai tháng Mười hai ló dạng, lại một ngày sương mù nữa. Lớp sương mù đeo bám qua từng giờ, thời tiết vô cùng chậm chạp, tĩnh lặng và mờ mịt, xuyên qua lớp sương đó, từng quân đoàn một, suốt cả ngày dài, quân đội từ từ vượt sông. Buổi chiều diễn ra một trận giao tranh kỵ binh nhỏ với Stuart, nhưng không có sự kiện nào khác xảy ra. Mười hai tiếng đồng hồ đã trôi qua cho việc vượt sông và nghỉ ngơi. Dù sao thì sông Rappahannock cũng đã vượt qua, và con đường dẫn tới Richmond trải dài thẳng tắp giữa những ngọn đồi.

Nhưng quân đội áo xám không hề bị chia cắt. Một số sư đoàn từng ở hạ lưu sông, nhưng giờ họ không còn ở đó nữa. Binh đoàn Bắc Virginia, một khối thống nhất đầy sức sống, mãnh liệt, tập trung, gầy gò, rám nắng và cực kỳ thiện chiến, đang mai phục phía sau những ngọn đồi ở phía nam và phía tây thị trấn. Có một con suối chảy qua một khe núi, gọi là Deep Run. Phía bên này của Deep Run là Longstreet cùng Quân đoàn 1, bên kia, gần như vuông góc, là Stonewall Jackson cùng Quân đoàn 2. Trước mặt cả hai, dãy núi rậm rạp sụt dần xuống vùng đồng bằng mở rộng. Trong rừng đã dựng lên một số chiến hào phòng thủ.

Cánh trái của Longstreet, do sư đoàn của Anderson trấn giữ, tựa lưng vào bờ sông. Về phía bên phải của Anderson lần lượt là các đơn vị của McLaws, Pickett và Hood. Ông bố trí pháo binh trên đồi Marye và đồi Willis, đồng thời đặt bộ binh của Ransom vào tuyến phòng thủ dưới chân những ngọn đồi này phía sau một bức tường đá. Bên kia khe Deep Run, trên những ngọn đồi có rừng che phủ giữa khe núi và sông Massaponax, là vị trí của Stonewall Jackson. Sư đoàn của A. P. Hill cùng các lữ đoàn của Pender, Lane, Archer, Thomas và Gregg tạo thành tuyến chiến đấu đầu tiên của ông, các sư đoàn của Taliaferro và Early làm tuyến thứ hai, và sư đoàn của D. H. Hill làm lực lượng dự bị. Pháo binh của ông chiếm lĩnh tất cả các đỉnh cao và mũi đất thuận lợi. Kỵ binh và Pháo binh Kỵ binh của Stuart tập trung tại Massaponax. Đồi núi và rừng rậm che khuất tất cả bọn họ, trong khi sương mù cuồn cuộn phủ kín đồng bằng và mặt sông.

Sương mù che khuất miền Bắc cũng như che khuất miền Nam. Đại quân của Burnside nghỉ ngơi qua đêm ngày mười hai trong và ngay quanh Fredericksburg — gồm Hooker, Sumner và Franklin, với một trăm mười ba nghìn quân. “Đám trinh sát khinh khí cầu” lúc này báo cáo rằng các ngọn đồi phía nam và phía tây đang bị một lực lượng lớn quân nổi dậy chiếm giữ — rõ ràng là Longstreet, và có lẽ cả Lee ở cùng ông ta. Burnside lại lặp lại sự mê muội của Pope khi cho rằng Stonewall Jackson vắng mặt trên chiến trường. Chắc chắn là trước đó không lâu, ông ấy đã ở hạ lưu sông gần Port Royal. Nhưng chẳng ai thấy ông di chuyển cả. Nếu Jackson không có ở đây, thì khi ấy chỉ còn lại Longstreet — chắc chắn là đang đóng giữ ở vị trí vô cùng kiên cố. Chà! Hãy lập một chiến tuyến thật lớn, tổng tiến công với sức mạnh áp đảo băng qua đồng bằng, được hỗ trợ bởi pháo binh trên các cao điểm Stafford, rồi chiếm lấy các ngọn đồi, và cả Longstreet đang ở trên đó nữa! Nghe có vẻ đơn giản.

ĐỘI TUẦN TIỀN

Lớp sương mù dày đặc, trắng xóa như lông cừu vẫn đeo bám mãi. Những người lính áo xám trên các ngọn đồi rậm rạp, lực lượng pháo binh áo xám trấn giữ các mỏm đá nhô cao, lực lượng tiền tiêu áo xám giữ công sự và đoạn đường cắt qua tuyến Đường sắt Richmond, Fredericksburg và Potomac, cùng lực lượng kỵ binh áo xám bên bờ Massaponax, tất cả đều đăm đăm nhìn vào biển sương mù trắng xóa mà chẳng thể nhận ra điều gì. Thính giác cũng chẳng giúp ích được gì. Âm thanh vọng đến nghe thật mơ hồ, nhưng dẫu sao nó vẫn vọng tới. “Tiếng trống hiệu kìa — nghe tiếng trống hiệu kìa! Chúa ơi! Rốt cuộc tụi nó có bao nhiêu cái trống thế nhỉ?” — “Lắng tai nghe xem nào! Nếu chú mày cố gắng lắng nghe thật kỹ thì sẽ nghe thấy chúng đang hò hét truyền lệnh đấy! Im mồm đi, lũ bộ binh dưới kia kìa! Bọn tao muốn nghe.” — “Chúng đang di chuyển cả pháo nữa kìa! Ước gì có một trận động đất nhỏ nào đó nổi lên để giúp một tay — nhất là với mấy khẩu pháo vây hãm trên cao điểm đằng kia ấy!” — “Không, không! Tao muốn chiến đấu với chúng cơ. Nhìn kìa, sương tan bớt một chút rồi! Sương đang tan kìa! Nhìn mấy khẩu pháo kìa, lơ lửng giữa không trung thế kia đấy! Lại đặc quánh lại rồi.” — “Chà, cảnh tượng ấy mới kỳ ảo làm sao! Mười khẩu pháo bằng sắt xếp thành hàng, chỏng chơ giữa khoảng không!” — “Hừm! Ban nhạc kèn đồng kìa. Chúa ơi! Chắc cứ mỗi trung đội lại có một ban nhạc quá!” — “Nghe tiếng chúng hành quân kìa! Đã từng thấy tia chớp xẹt dọc mặt đất — giờ thì đến sấm sét đây. Rốt cuộc thì Tướng Ambrose Everett Burnside có bao nhiêu quân thế hả trời?” — “Burnside từng tham dự mấy buổi vũ hội ở Fredericksburg rồi đấy nhé! Vài ngôi nhà mà hắn từng khiêu vũ giờ đang bốc cháy đấy, và vài người phụ nữ từng khiêu vũ với hắn giờ đang lang thang giữa bãi tuyết kìa. Hy vọng là lát nữa hắn sẽ thích thú với điệu nhảy múa này cho xem.” — “Bản thân hắn cũng là một tay được đấy chứ, dẫu chẳng giỏi giang gì về binh lược! Hắn chẳng thể tránh khỏi việc phải chiến đấu ở đây nếu được điều đến đây để chiến đấu.” — “Tao biết chứ. Tao chỉ đang thuật lại sự thật thôi. Nghe tiếng âm nhạc kìa, âm nhạc vang lên khắp nơi!”

Từ phía khe Deep Run, hơi lùi về phía sau của trung tâm lực lượng áo xám, một ngọn đồi sừng sững nhô lên. Nơi đây, giữa màn sương mờ ảo bám riết lấy mặt đất, Lee đang chờ đợi trên lưng chiến mã Traveller, đoàn tham mưu đứng phía sau, còn trước mặt là một đại dương hơi nước. Longstreet đi tới từ phía cánh trái, Stonewall Jackson bước đến từ cánh phải. Lee và hai vị phó tướng cùng trò chuyện, ba bóng người cưỡi ngựa sừng sững nổi bật trên đỉnh đồi phía trên khe Deep Run. Bất ngờ, lớp sương mù rẽ đôi, nhanh chóng bị vầng thái dương vàng rực cuộn tròn kéo lên tận trời cao.

Bức màn sương được kéo lên ấy đã hé lộ một khung cảnh vô cùng vĩ đại và hùng tráng — Chiến tranh trong khoảnh khắc của sự mênh mông và vĩ đại, mang sử thi và vẻ đẹp siêu việt. Thị trấn đang bốc cháy; khói và ngọn lửa bốc lên ngút ngàn bầu trời chưa hẳn đã hoàn toàn xanh biếc, bị đan xen và chia cắt bởi những dải mây mà từ phía sau đó ánh sáng chiếu rọi thành từng tia hung tợn và rực rỡ, mang theo một vẻ đầy đe dọa. Có một ngôi nhà đổ nát nằm trên ngọn đồi cao. Nó trông giống như một khung cửa sổ chấn song giữa bầu trời bao la, một khung cửa ngục tối nhỏ bé. Phía bên kia thị trấn đang cháy là dòng sông, giờ đây đã được nối liền bởi sáu chiếc cầu phao. Trên mỗi chiếc cầu đều có quân đội qua lại; một tia nắng dài chiếu rọi bắt trúng những lưỡi lê sáng lóa. Từ dòng sông, trải dài về phía bắc là những ngọn đồi, và chúng mang một chiếc vương miện bằng sắt mà từ đó những tia chớp và tiếng sấm đã bắt đầu lóe lên. Có những con đường mòn dẫn xuống sông và chúng hiện lên như những dòng chảy màu xanh đang di chuyển, cùng những điểm sáng rực rỡ chính là những lá cờ đang chuyển động theo. Đó là cảnh tượng ở bờ bên kia sông Rappahannock, nhưng ở ngay bờ bên này, trải dài trên vùng đồng bằng phía nam và phía tây thị trấn chìm trong biển khói, một biển người áo xanh thực sự đang di chuyển. Tám mươi nghìn quân đang tề tựu trên vùng đồng bằng đó. Họ di chuyển chỗ này, họ di chuyển chỗ kia, vào đội hình chiến trận, và họ hành tiến trong tiếng nhạc rộn ràng, tiếng kèn và tiếng trống vang dội. Những tia nắng dài mà mặt trời rọi xuống làm lóa mắt cả một rừng thép lưỡi lê, hàng vạn, hàng vạn và hàng vạn lưỡi lê. Những hàng quân sáng lóa tiến qua tiến lại, giao nhau, đan chéo, tạo thành những góc hình, dựng nên một tấm lưới khổng lồ lấp lánh. Từ đó vươn lên những lá cờ, giống như những chú chim rực rỡ lượn lờ, những bông hoa khổng lồ rực rỡ giữa không trung. Các khẩu đội pháo di chuyển băng qua đồng bằng. Các sĩ quan, lính thông tin phi ngựa như bay trên lưng những chiến mã phi phì phò; một vài vị tướng đi dọc từ đầu này đến đầu kia của hàng quân đang hình thành và nhận được những tiếng hò reo vang dội. Mặt đất rung chuyển dưới những bước chân hành quân. Những chiếc kèn đồng lớn vang lên lanh lảnh, tiếng trống dồn dập, tiếng kèn tò te vang vọng. Tấm lưới sáng lóa gấp khúc lại, tạo thành ba lớp nếp gấp, tạo nên ba chiến tuyến vĩ đại.

Các vị tướng áo xám trên ngọn đồi phía nam lặng ngắm nhìn. Rồi Lee cất lời: “Thật may là chiến tranh lại khủng khiếp đến thế. Nếu không, chúng ta sẽ quá say mê nó mất thôi.” Longstreet, “lão chiến mã già,” đăm đăm nhìn khung cảnh tráng lệ vô song ấy. “Đây chẳng phải là một cuộc cãi vã nhỏ nhặt gì đâu. Nó đã âm ỉ suốt bảy mươi lăm năm nay rồi — kể từ ngày Tuyên ngôn Nhân quyền ra đời. Những thứ đã âm ỉ lâu như thế thì không thể thổi một hơi là làm nguội lạnh được đâu. Đây đang trở thành một cuộc chiến tranh khổng lồ đấy.” Jackson điềm đạm nói: “Franklin đang nắm giữ cánh trái của chúng. Dường như hắn ta đang tiến lên. Tôi sẽ quay lại Hamilton's Crossing đây, thưa ngài.”

Những khẩu pháo trên cao điểm Stafford vốn nãy giờ chỉ bắn rải rác từng phát một nay đồng loạt rộ miệng gầm thét. Cơn lốc lửa vượt qua sông và đồng bằng, trút xuống những ngọn đồi phía nam. Giữa cơn bão đạn ấy, Burnside ra lệnh cho Franklin tiến lên một sư đoàn duy nhất, với sứ mệnh chiếm lấy dãy đồi chưa bị chiếm đóng nằm ở phía đông khe Deep Run. Franklin liền điều Meade cùng bốn nghìn rưỡi quân Pennsylvania xuất trận.

Các lữ đoàn của Meade tiến lên theo ba đội hình, lực lượng tiền tiêu đi trước, một ban nhạc đang tấu lên khúc quân hành rộn rã, ánh nắng giông bão làm cho màu sắc thêm đậm nét, tạo nên một biển lưỡi lê sáng ngời. Tuyến đầu tiên của ông đã vượt qua con đường Richmond. Về phía bên trái là một con suối nhỏ, bên kia suối là một bờ đất lởm chởm mọc đầy cây bụi. Bất ngờ, từ lùm cây rậm rạp này, hai khẩu pháo của Pelham đồng loạt rộ đạn.

Dưới làn đạn tạt sườn đó, tuyến quân áo xanh đầu tiên chùng xuống và lùi bước. Meade điều bốn khẩu đội pháo lên chi viện và cử người đi gọi thêm các đơn vị khác. Tất cả những khẩu pháo này lập tức dữ dội nhả đạn vào trận địa. Khi xác định được tầm bắn, Pelham liền di chuyển hai khẩu pháo của mình và bắt đầu một trận mưa đạn càn quét trở lại. Một lần nữa, các pháo thủ áo xanh lại tìm ra tầm bắn và một lần nữa ông lại di chuyển với tốc độ đầy toan tính, tiếp tục khai hỏa một trận mưa đạn ác liệt và càn quét. Một khẩu pháo bị hỏng; ông tiếp tục chiến đấu bằng khẩu còn lại. Ông chiến đấu cho đến khi những chiếc hòm đạn trên xe kéo trống rỗng và nhận được một mệnh lệnh đầy hách dịch từ Jeb Stuart: “Rút ngay khỏi vùng hủy diệt này đi, cái tên khùng rồ dũng cảm khốn kiếp John Pelham!”

Các khẩu pháo bên kia sông và các pháo đội dã chiến áo xanh liên tục nã pháo suốt nửa tiếng đồng hồ vào những sườn dốc rậm rạp phía sau tuyến đường sắt. Ngoại trừ tiếng gãy vụn và tiếng vỡ nát của những cành cây đứt gãy, khu rừng không hề có một phản ứng nào khác. Hết khoảng thời gian đó, Meade tiếp tục cho quân tiến lên.

Đội hình áo xanh lại tiến lên, những người lính kiên định và quả quyết, giờ đây đã được tôi luyện dạn dày chẳng kém gì quân áo xám. Họ quyết tâm chiếm cho bằng được dải đồi trống trải kia dẫu cho có vấp phải vài khẩu pháo của phe Liên minh đi nữa. Làm được điều đó, họ sẽ chiếm được vị trí thuận lợi để tạt sườn Longstreet — kẻ đang bị tấn công chính diện bởi Đại đoàn của Sumner. Họ tiến lên với đội hình hiên ngang, vững chãi và nhịp nhàng. Không gặp phải sự cản trở nào, họ hành quân đến cách đồi Prospect chỉ còn vài trăm thước. Đột nhiên, khu rừng vốn sừng sững trước mặt họ với vẻ tối tăm và tĩnh mịch bỗng rực sáng và rung chuyển bởi tiếng sáu. Năm mươi khẩu pháo được mai phục ngay trong tán lá đó, và năm mươi nòng pháo đồng loạt trút những tia sét giận dữ thẳng vào dải quân áo xanh đậm. Từ cả hai phía, pháo binh áo xám tuôn trào tiếng sấm sét của hỏa lực bộ binh, và vượt lên trên những tiếng nổ đinh tai nhức óc ấy là tiếng hò reo xung trận của quân miền Nam. Stonewall Jackson không hề ở hạ lưu sông; Stonewall Jackson đang ở ngay đây! Những người lính Pennsylvania của Meade là những chiến binh gan góc; nhưng họ đã tan rã trước làn đạn hủy diệt đó — họ buộc phải lùi bước trong sự hỗn loạn nặng nề.

Cả quân áo xám lẫn áo xanh, cả miền Bắc lẫn miền Nam, đã có tổng cộng bốn nghìn khẩu pháo tập trung trên và quanh chiến trường Fredericksburg. Tất cả đều đồng loạt tham chiến. Nơi mà trước đó sương mù còn bao trùm đồng bằng, sương mù còn quẩn quanh sườn đồi, giờ đây đã bị thay thế bởi khói thuốc mịt mờ. Màn khói đen cuồn cuộn tràn vào thị trấn hoang tàn, phủ kín dòng Rappahannock đang cuộn chảy, trùm lên cả những ngọn đồi. Những tia chớp đỏ xé rách màn khói, và vang vọng bên trên, bên dưới lẫn xuyên qua màn khói ấy là thứ âm thanh gầm rú kinh hoàng. Các đơn vị tăng viện liên tục được điều đến cho Meade, hết sư đoàn này đến sư đoàn khác. Trong khi đó, Sumner đang ào ạt ném các lữ đoàn của mình tấn công đồi Marye và Longstreet lại liên tục đánh bật họ trở lại.

Quân đoàn 2 lắng nghe tiếng súng trường khốc liệt từ hướng chiến tuyến đó. “Lão Pete chắc chắn đang nã đạn địa ngục xuống đầu tụi nó kìa! Có một bức tường đá ngay chân đồi Marye. McLaws và Ransom đang giữ chặt nó — thật tội nghiệp cho đám Yankee ở phía trước.” — “Chưa bao giờ nghe thấy thứ âm thanh hỗn độn nào kinh khủng như tiếng đại bác đang gầm rú lúc này!” — “Mấy tay người Pennsylvania dưới kia đang làm cái quái gì thế không biết? Đã đến lúc chúng phải xông lên chứ! Chúng có đủ viện binh rồi đấy — những người bạn cũ Gibbon và Doubleday cơ mà.” — “Toàn những chiến binh cừ khôi.” — “Đúng thế, lạy Chúa! Giờ thì tất cả chúng ta đều là những chiến binh cừ khôi cả rồi. Thật mừng vì điều đó. Thấy thích khi được chiến đấu với một đối thủ cừ khôi. Thậm chí còn cảm thấy khá thân thiện với hắn nữa chứ.” — “Một khẩu pháo Parrott cỡ nòng ba mươi hai pa-ao trong khẩu đội trên đồi đằng kia vừa phát nổ và làm loạn cả lên. Tướng Lee đang đứng ngay cạnh đó. Ông vẫn tiếp tục nói một cách bình tĩnh và điềm nhiên, còn con ngựa Traveller thì liếc mắt sang một bên.” — “Nhìn kìa! Meade đang di chuyển. Cậu có nghĩ rằng đáng lẽ chúng ta nên chiếm lấy mỏm đất lưỡi mèo đó không?”

Quả thực, lát sau những người khác cũng nghĩ y như vậy. Đó là một khu rừng rậm rạp, ẩm ướt và đan cài chằng chịt, nhô ra như chiếc răng kiếm nằm giữa các lữ đoàn của Lane và Archer. Thảm thực vật ở đó quá rậm rạp, đất đai thì lầy lội đến mức thoạt đầu người ta từng tuyên bố nó là nơi không thể vượt qua và đành bỏ hoang không phát quang. Giờ thì cái sai lầm ấy đã phải trả giá — bằng những đồng tiền nhuốm máu.

Chiến tuyến của Meade lao vội qua vùng đất trống, lướt qua rìa khu rừng rậm, phát hiện ra nơi đó không có quân phòng thủ và lao thẳng vào bên trong để tìm chỗ ẩn náu. Các khẩu đội pháo áo xám không thể với tới họ. Gần như ngay trước khi tình hình kịp sáng tỏ, phe áo xanh từ trong lùm cây bất ngờ tung mình xông ra. Lữ đoàn Lane bị tạt sườn; trong tiếng la hét và sự hỗn loạn, quân áo xám buộc phải lùi bước. Meade tiếp tục điều thêm một lữ đoàn nữa vào trận chiến. Lữ đoàn này để lại lực lượng phía sau để giải quyết Lane, còn bản thân thì lao thẳng tới trước, đánh trúng vào sườn trái của Archer ngay tại vùng rìa rừng, khiến Archer hoàn toàn bất ngờ và tạo ra một cuộc tháo chạy hỗn loạn. Một lữ đoàn thứ ba lại tiếp bước theo con đường của hai lữ đoàn trước. Lực lượng sau, để mặc Archer cho cánh quân mới chi viện này xử lý, liền băng qua con đường quân sự và lao thẳng vào một khu rừng rậm rạp cao lớn đang do Maxey Gregg cùng các binh sĩ Nam Carolina của ông trấn giữ. Khói thuốc, mây mù và tán rừng rậm rạp — thật khó để phân biệt màu áo, khó lòng mà nhận định chính xác chuyện gì đang xảy ra! Gregg cứ đinh ninh rằng đội quân đang bị làn khói bao phủ kia chính là quân của Archer đang rút lui. Ông bèn ra lệnh kìm hỏa lực. Đội quân đó lao đến và chỉ trong khoảnh khắc, giữa những tiếng hò reo, đã đánh thẳng vào sườn phải của ông. Một viên đạn đã hạ gục chính Gregg, khiến ông bị thương nặng chí mạng. Quân đội của ông tan rã, rồi sau đó mới xốc lại được đội hình. Một khẩu đội pháo áo xám gần trang trại Bernard's Cabin xoay nòng nhắm bắn Gibbon, khi viên tướng này đang cố gắng bám theo đợt xung phong chiến thắng của phe áo xanh. Archer đã kịp chấn chỉnh lại đội hình. Stonewall Jackson, đang đứng trên đồi Prospect, liền truyền lệnh xuống tuyến thứ ba của mình: “Các tướng Taliaferro và Early, hãy tiến lên và quét sạch tiền tuyến bằng lưỡi lê.”

Yaaaiih! Yaaaiiih! Yaaaaihh! — quân của Jubal Early hô vang và tuân lệnh xung phong. Yaaaaiiih! Yaaiiihhh! Yaaaaiiihhhh! — Lữ đoàn Stonewall và phần còn lại của sư đoàn Taliaferro cùng gào thét và hành động y như thế. Các lữ đoàn của Meade bị đẩy lùi, lùi mãi về phía sau. Bóng tối của khói sương, sự dày đặc của rừng cây, sự hiểm trở của đất đai đầm lầy! — mọi trật tự đều tan rã, và chẳng có lấy một lực lượng nào đến chi viện. Phe áo xanh rút lui — tất cả những ai còn có thể chạy về phía sau. Tuyến thứ hai của A. P. Hill lúc này đã áp sát họ; Gibbon đang bị tấn công dữ dội. Quân áo xám ào ạt đổ xuống những sườn dốc dài như một trận hồng thủy phá vỡ đê điều. Pháo của Walker cũng đồng loạt khai hỏa. Tiếng ồn ào vang lên chát chúa tận địa ngục. Quân áo xanh chiến đấu vô cùng gan góc và tuyệt vọng — nhưng chẳng có sự tiếp viện nào cả. Họ lùi lại, lùi qua cả con đường Richmond — tất cả những ai còn có thể rút lui được. Họ bỏ lại đằng sau trong khu rừng rậm lầy lội, trên những sườn đồi rợp bóng cây và dọc theo bờ kè đường sắt, bốn ngàn sinh mạng phơi thây hoặc mang thương tích. Sư đoàn Ánh sáng cùng các cánh quân của Taliaferro và Early giờ đây đã chiếm giữ phần bờ kè đường sắt. Trước mặt họ là vùng đồng bằng trống trải, và dòng người quân thù tơi tả đang tháo chạy ngược về phía dòng sông. Lúc đó đã là ba giờ chiều. Burnside phái lệnh cho Franklin tấn công trở lại, nhưng Franklin đã cãi lệnh.

Về phía cánh trái, cuộc giao chiến của Longstreet giờ đây đã lan rộng đến mức khổng lồ. Đồi Marye, được bao bọc bởi bức tường đá ấy, phía đỉnh được trấn giữ bởi Pháo binh Washington, sừng sững tựa như một nơi bất khả xâm phạm. Miền Bắc cứ hết sư đoàn này đến sư đoàn khác lao vào đó chịu cảnh diệt vong. Họ hành quân băng qua vùng đồng bằng trơ trọi và ảm đạm, họ xung phong; ngọn đồi chớp lóa những ánh hỏa châu, tiếng sấm sét rền vang, mây khói càng thêm dày đặc. Khi màn khói tan đi, người ta thấy đợt xung phong đã bị đập nát, đang tháo lui, và đồng bằng ngập tràn xác người chết. Những người lính áo xanh vẫn vô cùng kiên định và vững vàng. Họ thừa biết tình cảnh của mình là vô vọng, thế nhưng họ vẫn cứ tiến lên băng qua vùng đồng bằng không một bóng che chở. Nhận lệnh xung phong, họ liền xung phong; xung phong vô cùng dũng cảm, và rút lui với một thái độ chậm chạp đầy bướng bỉnh. Họ là những chiến binh cừ khôi, những đối thủ xứng tầm, và quân áo xám tại Fredericksburg đã vinh danh họ đúng với tư cách ấy. Bốn mươi nghìn quân đã ào ạt tấn công đồi Marye — sáu đợt xung phong lớn — và cả bốn mươi nghìn người đều bị đẩy lùi. Ngày mùa đông dần khép lại. Mười hai nghìn binh sĩ mặc áo xanh đã ngã xuống hoặc bị thương ngay dưới chân những ngọn đồi phía nam, ngay trước mặt lực lượng của Longstreet ở cánh trái và Stonewall Jackson ở cánh phải.

Tổn thất của quân áo xám là năm nghìn người. Pháo binh Rockbridge đã chiến đấu sát bên Pháo binh Kỵ binh gần Hamilton's Crossing. Suốt cả ngày dài, những cỗ pháo vẫn kiên cường nhả đạn; từ những con ngựa kéo, người đánh xe, pháo thủ cho đến pháo và những chiếc xe chở đạn; tất cả chỉ toàn là cái chết, thương tích và những mảnh vỡ hoang tàn. Vào buổi chiều muộn mùa giá rét, khi tiếng súng trận dần thưa thớt, Thiếu tá John Pelham đi ngang qua và ghé nhìn Pháo binh Rockbridge. Phần lớn các chiến sĩ Rockbridge đã ngã xuống mặt đất, số còn lại vẫn kiên bám trụ bên những cỗ pháo. “Chà, các chàng trai,” Pelham nói, “các cậu chịu đựng đòn tử thần giỏi hơn bất cứ ai mà ta từng thấy đấy!”

Họ chịu đựng rất cừ khôi, cả quân áo xanh lẫn quân áo xám. Đó là một trận chiến vô cùng khốc liệt tại Fredericksburg, và bằng sự kiên cường cùng tài nghệ, cả hai phe áo xám lẫn áo xanh đã chiến đấu thật ngoan cường. Buổi chiều khép lại trong cái lạnh và sự tĩnh lặng, với một vầng thái dương đỏ rực vẫn đang bị che khuất bởi những làn khói dày đặc tựa dải băng tang. Binh đoàn Potomac, tơi tả và chịu tổn thất nặng nề, nằm co ro nghỉ ngơi trong Fredericksburg và dọc theo các bờ sông. Binh đoàn Bắc Virginia nghỉ ngơi trên những ngọn đồi phía nam với rất ít hoặc thậm chí chẳng có lấy một ngọn lửa trại nào. Trải dài giữa hai kẻ thù là vùng đồng bằng đóng băng, và nằm rải rác dày đặc trên đồng bằng chính là những thương vong của phe Liên bang. Họ nằm lớp lớp, lớp lớp, ngay trước bức tường đá. Ngay gần đó, hứng trọn tầm ngắm hỏa lực của cả hai phe, là một ngôi nhà nhỏ màu trắng. Sống trong ngôi nhà ấy là bà Martha Stevens. Bà nhất quyết không chịu rời đi trước khi trận chiến nổ ra, mặc dù đã được cảnh báo hết lần này đến lần khác. Bà bảo rằng bà có cảm giác mình có thể giúp ích được điều gì đó. Bà đã ở lại, và những người lính bị thương đã tự lết đến hoặc được khiêng lên khoảng hiên nhỏ cùng bước vào bên trong căn nhà của bà. Tướng Cobb thuộc bang Georgia đã trút hơi thở cuối cùng tại đó; bất cứ chỗ nào có thể đặt lưng được trong nhà đều là chỗ nằm của những thương binh với thương tích ghê rợn. Vượt qua ngôi nhà, những quả đạn phao gầm rú xé gió; đạn súng trường găm chi chít vào những bức tường. Martha Stevens cứ đi qua đi lại liên tục, làm bất cứ điều gì có thể, băng bó vết thương cho đến khi cạn sạch cả băng gạc. Bà xé thành từng dải bất cứ tấm vải nào có trong ngôi nhà nghèo nàn — ga giường, khăn tắm, khăn trải bàn, cả những bộ quần áo nghèo nàn ít ỏi của bà. Khi tất cả đã cạn sạch, bà tự xé cả chiếc váy bằng vải calico của mình. Khi nhìn thấy từ khung cửa mở một người lính không thể tự lết đến đó được, bà liền chủ động ra tận nơi giúp đỡ, với một sự gan dạ chẳng màng đến đạn phao hay đạn súng trường minie.

Mặt trời lặn xuống như một quả cầu đỏ rực, nhuốm đỏ cả màn tuyết trắng. Bóng tối ập xuống rất nhanh, một đêm tối vô cùng lạnh giá với vô vàn vì sao. Khói thuốc loãng dần đi. Hai đại quân đối đầu đang túc trực bên vũ khí của mình, một bên quần tụ sát dòng sông, bên kia ngự trị trên những ngọn đồi phía nam. Ở giữa là vùng đồng bằng, và đồng bằng ấy là chốn của những âm thanh thê lương — ồ, những âm thanh thê lương làm sao! Không một bên quân nào thắp sáng đèn đóm; đối với kẻ địch, bất kỳ phe nào cũng có thể đang tất bật chuẩn bị cho một cuộc tập kích trong đêm tối. Cả quân áo xám lẫn áo xanh, những cỗ pháo vẫn thống trị khoảng không gian bằng phẳng rộng lớn và ảm đạm ấy — nơi mà để đánh úp đối phương, bất cứ kẻ thù nào cũng phải vượt qua. Cả quân áo xám lẫn áo xanh, chẳng ai có thể chợp mắt nổi. Trời quá lạnh, lại cần phải canh gác cẩn mật, và vùng đồng bằng ngoài kia quá đỗi bi thương — vùng đồng bằng quá đỗi bi thương.

Màn khói tan dần vào bầu không khí. Đêm xuống với một vẻ tĩnh mịch kỳ vĩ, lạnh giá và trong vắt đến rợn ngợp. Khoảng mười giờ đêm, Thiên nhiên đã ban tặng một màn trình diễn kỳ vĩ. Những người lính áo xám, co ro trên các sườn đồi, hít một hơi thật sâu đầy kinh ngạc. Một trung đoàn đến từ Florida tỏ ra hoảng hốt. “Cái gì thế kia? Nhìn ánh sáng trên bầu trời kìa! Những luồng ánh sáng lớn đang chiếu vút lên — nhìn kìa! Nó đang tòe ra như một chiếc quạt giấy! Cái gì thế hở tuyên úy, cái gì thế? — Không lẽ Chúa đã chán ngấy chiến tranh rồi, và đây là Ngày Phán Xét đấy phỏng?”

“Không, không đâu các chàng trai! Đó là hiện tượng cực quang đấy.”

“Xin ngài hãy nói lại lần nữa đi ạ. Ồ, hiện tượng ánh sáng phương bắc! Chà, chúng ta từng nghe nói về nó rồi, nhưng chưa bao giờ được tận mắt chứng kiến. Trải qua bao nhiêu là điều kỳ thú ở Virginia này thật đấy!” — “Chà, dù sao thì nó cũng đẹp tuyệt trần, và tao thấy nó thật khủng khiếp. Ước gì mấy ánh sáng phương bắc ấy có thể làm được điều gì đó cho đám thương binh miền Bắc dưới kia kìa. Chẳng có thứ gì khác mang hơi hướng miền Bắc mà có vẻ đoái hoài đến họ cả.” — “Nhìn chúng kìa — nhìn chúng kìa! Màu đỏ nhạt, và đang nhảy múa kìa! Tao từng nghe người ta gọi chúng là 'những vũ công vui nhộn'. Có một ngôi sao băng kìa! Người ta bảo cứ mỗi lần sao băng rơi là lại có ai đó chết đi đấy.” — “Không phải thế đâu. Nếu đúng vậy thì đêm nay cả bầu trời đã ngập tràn sao rơi rồi. Nhìn tia sáng đỏ đang vút lên tận thiên đỉnh kìa. Ôi lạy Chúa, xin hãy làm cho vùng đồng bằng này ngừng rên rỉ!”

Màn trình diễn trên bầu trời vẫn tiếp diễn, những luồng sáng rực rỡ, mang sắc hồng nhạt, chuyển dịch từ đông sang tây, vút thẳng lên tận vòm trời đầy sao. Ở những nơi khác, bầu trời tối thẫm, trong vắt đến tận cùng, những vì sao mùa đông sáng lấp lánh tựa kim cương. Gió lặng ngắt. Vùng đồng bằng rộng lớn không một bóng che chở — nơi mà những đợt xung phong của quân Liên bang từng ào ạt lao tới rồi lại thối lui — giờ đây rải rác dày đặc những người lính đã gục ngã khỏi hàng ngũ. Rất nhiều người nằm bất động, đã chết và lạnh ngắt, chấm dứt mọi cuộc hành quân, cắm trại và chiến đấu của họ. Họ đã chiến đấu anh dũng; họ đã hy sinh; giờ đây họ nằm đây cứng đờ và tái nhợt, nhưng trong tấm vải dệt vĩ đại đầy sắc màu của toàn cục chiến tranh, những sợi chỉ của họ thật bền chặt và sắc màu ấy vẫn mãi trường tồn. Thế nhưng trên cánh đồng Fredericksburg, rất nhiều, rất nhiều và rất nhiều người vẫn chưa chết và chưa được nghỉ ngơi. Hàng trăm con người đang nằm đó, không thể chợp mắt nổi vì những nỗi đau đớn đọa đày nơi trần thế. Họ oằn mình quằn quại, họ tự lết đi một quãng ngắn rồi lại ngã quỵ, họ vô thức giơ cao chiếc mũ, thanh gươm hoặc bàn tay trống không để cầu cứu, họ kêu gọi sự giúp đỡ, họ khát nước đến cháy cổ. Những ai không còn cất nổi tiếng kêu thì rên rỉ, rên rỉ liên hồi. Vài người đã phát điên, và trên cánh đồng ấy thậm chí còn văng vẳng những tiếng cười cợt. Tất cả những âm thanh hỗn độn ấy hòa quyện lại thành một thứ âm thanh đơn điệu, thê lương, kỳ dị, trầm đục và đầy kinh hãi, đều đặn như tiếng gió thổi qua hàng dặm bãi sậy đóng băng. Họ đều là những người lính áo xanh, và họ ngã xuống ở bất cứ nơi nào họ gục ngã.

Có một dải dài những thương binh nằm sát bên bức tường đá và tuyến đường sắt — nơi mà giờ đây Sư đoàn Ánh sáng cùng các cánh quân của Taliaferro và Early đang trú ngụ. Gió ở đây thổi mạnh hơn, làm rào rạt những bụi sậy mọc rậm rạp hơn. Phía trên cao, những luồng sáng dài, lặng lẽ và nhấp nháy đang mỉa mai bằng sắc hồng rực của chúng, những vì sao lấp lánh đang chế nhạo, vòm trời đêm trống rỗng đang nhạo báng, và cả tiếng róc rách của dòng Rappahannock cũng đang chế nhạo. Một dòng sông trôi đi hệt như Dòng sông Tử thần, vậy mà họ thậm chí chẳng thể bò nổi tới dòng sông để mà uống, uống, uống cho thỏa khát....

Một bóng người đang quỳ bên cạnh một thương binh, cất giọng thận trọng nói với một hình bóng đang đứng thẳng lại gần: “Người này có thể cứu được. Tôi đã cho anh ấy uống nước. Tôi đã tự mình đi tìm vị tướng chỉ huy, và ông ấy bảo rằng nếu chúng ta có thể đưa bất kỳ ai vào bệnh viện phía sau đồi thì cứ làm. Nhưng tôi không đủ sức để nâng anh ấy lên.”

“Để em,” Billy cất tiếng. Cậu đặt chiếc xô đang mang xuống đất. “Em vừa múc đầy nước dưới suối lên. Chẳng giữ được lâu đâu, họ khát nước quá mà! Anh cầm lấy cái này đi, để em nâng anh ấy lên.” Cậu luồn đôi tay mình dưới thân hình mặc áo xanh, bồng anh ta lên nhẹ nhàng như một đứa trẻ, rồi bước đi, không một tiếng động giữa đêm tối. Corbin Wood cầm lấy chiếc xô và gáo múc nước. Chốc lát nữa thôi là sẽ phải đi múc đầy lại. Ngay bên con suối, cậu chạm mặt một sĩ quan được phái xuống từ sườn đồi: “Hai mươi người các anh ở ngoài đó phải hết sức cẩn thận đấy. Nếu lính gác của chúng nghe hoặc thấy các anh di chuyển, chúng sẽ tưởng đó là một toán tiền tiêu kèm theo cả đại quân của chúng ta theo sau, và toàn bộ pháo binh sẽ đồng loạt khai hỏa đấy! Trận chiến đã được ấn định là diễn ra vào ngày mai, chứ không phải đêm nay đâu. — Giờ thì cẩn thận vào, nếu không chúng tôi sẽ thu hồi lại mạng sống của từng cái tên tình nguyện viên hồng phúc các anh đấy! — Ồ, hóa ra là một vị tuyên úy ra trận — tôi xin lỗi nhé, xin lỗi anh nha! Nhưng tốt hơn hết là tất cả các anh nên giữ im lặng. Lão Jack chắc chắn sẽ bảo rằng lòng trắc ẩn là điều tốt, nhưng các anh tuyệt đối không được làm cho kẻ thù hoảng sợ.”

Suốt dọc đêm dài, những dải cực quang vẫn liên tục rực sáng trên bầu trời. Nơi hạ giới là khung cảnh của những kẻ sống người chết, thị trấn hoang tàn, đồng bằng, đồi núi và dòng sông. Binh đoàn áo xanh ngủ rồi thức, binh đoàn áo xám cũng ngủ rồi thức. Các vị tướng lĩnh của cả hai bên đều chẳng hề có ý định chợp mắt, hoặc giả vờ chợp mắt đôi chút. Kế hoạch phải được vạch ra, kế hoạch phải được vạch ra, kế hoạch phải được vạch ra. Stonewall Jackson, trong lều của mình, thực sự đã nằm xuống đúng hai tiếng đồng hồ để ngủ, được canh gác cẩn mật bởi Jim hệt như một người đã chết. Hết khoảng thời gian đó, ông trở dậy và đòi ngựa.

Trời gần sáng. Ông cưỡi ngựa đi dưới những dải sáng đang phai dần, ngang qua các chiến tuyến của mình, trước Sư đoàn Ánh sáng cùng các đơn vị của Early và Taliaferro, trước lữ đoàn cũ của ông — Lữ đoàn Stonewall. Trung đoàn 65 đang đóng quân trong một cánh rừng thông, dốc thoải xuống một con suối nhỏ. Tiếng kèn báo thức buổi sáng vẫn chưa vang lên. Các binh sĩ đang chìm trong giấc ngủ chập chờn, nhưng một số sĩ quan đã thức giấc và họ đã thức trắng suốt cả đêm. Khi Jackson kìm cương chú ngựa Little Sorrel, những người này bước tới chào kính. Ông cất tiếng hỏi viên đại trung đoàn trưởng: “Đại tá Erskine, trung đoàn của anh đã chiến đấu rất tốt. Tôi đã chứng kiến điều đó tại ngã tư Crossing.”

Erskine, một người đàn ông nhỏ thó, dũng cảm và nóng tính, bừng đỏ mặt vì vui sướng. “Tôi rất vinh hạnh, thưa ngài. Trung đoàn vẫn hoàn thành tốt nhiệm vụ, thưa ngài. Xương cốt cũ không hề bị đốn ngã hoàn toàn, và nó đã truyền ngọn lửa ấy cho lớp trẻ...” Anh chần chừ, rồi khi vị tướng cất tiếng “Tốt! Tốt lắm!” và thu cương ngựa lại, anh lấy hết can đảm nói tiếp: “Đó là nhờ vị đại tá già, thưa ngài — chính vị đại tá già...” anh lắp bắp, rồi thốt lên: “Richard Cleave đã huấn luyện chúng tôi như thế đấy, thưa ngài, nên chúng tôi không thể lùi bước được!”

“Hãy nhớ lấy, thưa ngài,” Stonewall Jackson đáp lời, “đừng bắt chước ông ấy trong mọi việc.” Ông nhìn với ánh mắt nghiêm nghị rồi quất ngựa rời đi mà không nói thêm lời nào nữa. Ông rời khỏi cánh rừng thông, băng qua con đường Mine, và chẳng mấy chốc đã đến con suối Massaponax hẹp. Những dải cực quang trên bầu trời đã biến mất; khắp nơi bao trùm sự tĩnh mịch của buổi bình minh. Người lính thông tin đi cùng tự hỏi không biết ông đang đi đâu. Họ đi ngang qua các khẩu pháo của John Pelham, đen sẫm nổi bật trên nền trời tái nhợt. Chẳng mấy chốc họ đã đến khu nhà Yerby, nơi Tướng Maxey Gregg, một người lính và quý ông kiệt xuất, đang trút hơi thở cuối cùng.

Khi Jackson vừa xuống ngựa, Bác sĩ Hunter McGuire từ trong nhà bước ra. “Tôi đã chuyển lời của ngài cho ông ấy rồi, thưa tướng quân. Ông ấy đang yếu dần đi nhanh chóng. Dường như điều đó làm ông ấy thấy dễ chịu hơn.”

“Tốt lắm!” Jackson nói. “Tướng Gregg và tôi từng có những bất đồng. Khi sinh thời điều đó có thể vẫn tiếp tục, nhưng cái chết đã nhấc bổng tất cả chúng ta ra khỏi những giận hờn trần thế. Bác sĩ có thể hỏi ông ấy xem tôi có được phép vào thăm một lát không?”

Sau chuyến viếng thăm, ông nghiêm nghị bước ra, lên ngựa quay về sở chỉ huy trên đồi Prospect. Phía đông đã xuất hiện những vệt đỏ, vệt này chồng lên vệt kia. Ban ngày đang hé rạng, trong lành và giá lạnh. Những khẩu pháo của Pelham, ngự trị trên một ngọn đồi nhỏ, hiện lên rõ mồn một trên nền trời rực màu. Stonewall Jackson cưỡi ngựa đi qua, và với một vẻ mặt đầy đăm chiêu, một pháo thủ tên là Deaderick dõi theo bóng ông khuất dần.

Suốt cả ngày hôm đó, hai đại quân vẫn đứng đối đầu nhau. Có tiếng súng bắn tỉa, có những cuộc giao tranh nhỏ, nhưng không có một cuộc tổng tấn công nào diễn ra. Đêm xuống rồi lại qua đi, và một buổi sáng khác lại ló dạng. Ngày hôm ấy, đúng bốn mươi tám tiếng đồng hồ sau trận chiến, Burnside cử một phái đoàn mang cờ hưu chiến đến với yêu cầu được phép thu gom và mai tảng những binh sĩ đã tử trận của mình. Lúc bấy giờ chẳng còn mấy người sống sót trên cánh đồng ấy nữa. Tiếng gió thổi qua rặng sậy đã lặng đi thành một sự tĩnh mịch ma quái.

Đêm hôm đó, một cơn bão khủng khiếp ập đến, gió gào thét quất theo những trận mưa lẫn tuyết hạt. Suốt cả đêm dài, giữa mây mù, gió bão và mưa dầm dề buốt giá, Binh đoàn Potomac, từng đại đoàn một, lại lũ lượt vượt sông Rappahannock rút lui về bên kia.

Cơn bão vẫn tiếp diễn, mưa và tuyết làm nước sông dâng cao. Binh đoàn Potomac với khu vực lân cận lạch Acquia, sát vách thủ đô Washington, đành nằm im bất động và chuyển sang trạng thái trú đông. Binh đoàn Bắc Virginia, nằm nghỉ ngơi trên những ngọn đồi phía nam, cũng làm theo điều tương tự. Giữa hai kẻ thù là dòng sông tối sẫm đang cuộn chảy. Những tên lính gác mặc áo xanh sải bước tuần tra ở bờ này, còn lính gác áo xám tuần tra ở bờ bên kia. Một đội lính áo xám, tranh thủ nghỉ ngơi một giờ đối diện thị trấn Falmouth, đã dùng khoảng thời gian rảnh rỗi đó để dựng lên một tấm biển chỉ đường cao lớn, với một thanh gỗ bảng rộng và dài làm tay đòn. Bằng những chữ cái in hoa đậm nét, họ đã sơn lên đó tấm biển: lối này đi richmond. Nó cứ đứng lầm lũi ở đó hết tháng này qua tháng khác, ngay trong tầm mắt của binh đoàn áo xanh.

Vào cuối tháng Giêng, Burnside bị cách chức. Binh đoàn Potomac chuyển sang dưới quyền chỉ huy của Tướng “Fighting Joe” Hooker. Đến tháng Hai, Longstreet cùng các sư đoàn của Pickett và Hood rời khỏi sông Rappahannock để tiến xuống bờ nam sông James. Giữa tháng Ba, trận kỵ binh Kelly's Ford diễn ra — giữa lực lượng của Averell chống lại phe Fitz Lee. Averell vượt sông, nhưng khi trận chiến kết thúc, ông ta lại bị đánh bật trở lại bờ bắc. Ngay tại Kelly's Ford, John Pelham đã ngã xuống, “với tiếng hô xung trận trên môi, và ánh sáng chiến thắng rực rỡ trong ánh mắt.”

Tháng Tư về với bầu trời dịu ngọt và những tán cây xanh biếc. Miền Bắc, miền Nam, miền Đông và miền Tây, lúc này đã tề tựu quanh pháo đài mang cờ sao và sọc vằn hàng trăm nghìn quân dưới vũ trang. Tương tự, một hạm đội hùng mạnh cũng đang vây hãm phía bờ giáp biển. Pháo đài thực sự đang cầm vũ khí, nhưng họ chẳng có nổi một hạm đội nào đáng kể để mà đối trọng. Các tiểu bang Arkansas, Louisiana, Tennessee và Bắc Carolina, những đoạn trải dài mênh mông của dòng sông Mississippi, pháo đài Fortress Monroe ở Virginia và Suffolk phía nam sông James — tất cả các cửa ngõ của pháo đài này đều đã bị thọc sâu. Các lực lượng áo xanh kiên quyết trấn giữ chúng; trong khi các lực lượng áo xám mỏng manh hơn cũng ngoan cường giữ chặt từng pháo đài kế tiếp. Dọc theo sông Rappahannock và sông Rapidan, cách thủ đô đang lâm nguy chưa đầy năm mươi dặm, đến tháng Năm đã có một trăm ba mươi nghìn quân áo xanh tập trung lại. Khi Longstreet đã rời đi, đối đầu với họ chỉ còn lại sáu mươi hai nghìn quân áo xám.

Vào cuối tháng Tư, “Fighting Joe” Hooker phát động “binh đoàn tuyệt vời nhất hành tinh.” Hàng loạt cuộc hành quân qua đèo và các đòn đánh nhử được thực thi. Sedgwick tìm cách vượt sông ở hạ lưu Fredericksburg. Stonewall Jackson cử một sĩ quan tùy viên về báo tin cho Lee. Lee đón nhận thông tin với một nụ cười: “Ta cứ nghĩ đã đến lúc một trong những gã trai trẻ lười biếng các cậu phải đến đây và báo cho ta biết tiếng súng đó là gì rồi chứ! Hãy nhắn với vị tướng cừ khôi của anh rằng ông ấy thừa biết phải xử lý kẻ thù như thế nào chẳng kém gì tôi đâu.”

Sau những màn múa kiếm và đòn giả bộ phô trương, Hooker bất ngờ tiến ngược lên sông Rappahannock, vượt sông tại Richard's Ford, tiến lên sông Rapidan, vượt qua các cửa sông Ely và Germanna, quẹo về hướng đông rồi hướng nam và tiến thẳng vào vùng Wilderness. Hắn định xuyên qua nơi đó và, với ba mũi đại gianh lớn, tung đòn chiếu tướng Lee ngay tại Fredericksburg. Trước khi hắn kịp làm điều đó, Lee đã tự gỡ bỏ thế vây bọc, để lại một lực lượng nhỏ canh chừng sông Rappahannock cùng Sedgwick — một kẻ lót đường vô danh và một hiệp sĩ tài ba — còn bản thân ông thì tự mình vượt sông tiến vào Wilderness.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.