Ba chị em nhà Cary kiều diễm cùng nhau bước đi từ cổng đường cái hướng về phía ngôi nhà. Trước mặt họ, nổi bật trên đỉnh ngọn đồi thấp là những hàng cột trắng ẩn hiện giữa những tán sồi vẫn còn vương những chiếc lá sẫm màu. Mặt trời đã lặn, không khí mang một sắc tím mờ ảo, và lũ trẻ con da đen đang đốt cành cây cùng lá khô ở thung lũng phía sau khu nhà ở của nô lệ. Nửa đường đến chỗ hàng cột, từ lối xe chạy rẽ ra một dải hoa cúc trắng kép dài dằng dặc. Ba chị em dừng lại để hái vài bông cắm lọ.
Unity và Molly hái hoa. Judith ngồi xuống bờ đất bên lề đường, nơi phủ đầy lá mục. Cô quàng khăn quanh người. Molly chốc lát sau liền đến ngồi bên cạnh. "Chị Judith thân yêu, chị Judith thân yêu!" con bé cất giọng nhỏ nhẹ, vừa nói vừa vuốt ve vạt áo của chị.
Judith vòng tay ôm lấy em, kéo sát vào lòng. "Molly, em không thấy có gì đó như thể trái đất đang lụi tàn sao? Chỉ là thứ ánh sáng phai mờ và sự tĩnh mịch khiến người ta muốn chìm vào giấc ngủ — chị không hiểu vì sao nữa, nhưng chị không còn thích hoa cúc trắng được nữa rồi."
Molly đáp: "Em biết chứ, chúng mang lại cảm giác ẩm mốc, của lá khô và những đêm lạnh giá. Nhưng mấy người lính đã quen với cảnh ngủ ngoài trời rồi! Em tin là họ chẳng bận tâm mấy đâu, hoặc chí ít là thế cho đến khi tuyết rơi. Judith—"
"Sao thế, cưng."
"Những người lính mà em hay có những giấc mơ khủng khiếp ấy chính là các binh sĩ trong ngục tù. Judith, đêm qua em đã mơ thấy Thiếu tá Stafford! Trán anh ấy dính đầy máu và anh ấy cứ đi đi lại lại, đi đi lại lại trong một nơi có chấn song."
"Em đừng mơ mộng mấy chuyện đó nữa, Molly. — Ồ, đúng rồi, đúng rồi, đúng rồi! Chị thương anh ấy chứ. Trên đất liền, trên biển cả, và cho cả những ai đang bị giam cầm—"
Unity nhập hội với họ, tay ôm đầy những đóa hoa trắng muốt. "Ồ, chẳng phải có một sự tĩnh lặng đáng sợ hay sao? Sao trước đây chúng ta hay vui vẻ thế, ngay cả khi trời chập tối! Judith, Judith, chúng ta hãy làm gì đi chứ!"
Judith nhìn cô em với một nụ cười gượng gạo. "Sáng nay, từ rất sớm, chúng ta đã cùng Dì Lucy kiểm tra kho chứa và nhà hun khói, rồi chúng ta ra khu nhà nô lệ tập hợp mọi người lại, dặn dò họ từ nay phải tiết kiệm bột ngô và thịt xông khói thế nào. Rồi đứa con của Susan đã mất trong đêm, chúng ta phải an ủi Susan, và chiều nay chúng ta đã chôn cất đứa bé. Sau bữa sáng, chúng ta đã cạo gần hết những chiếc khăn bàn cũ thành bông băng, Molly thì làm phong bì, còn Bố Ben và chị bàn về giày dép và cách tự đóng chúng ở nhà. Sau đó Dì Lucy và chị vào thị trấn đến các bệnh viện. Có tin đồn về bệnh đậu mùa, nhưng chị chắc chắn đó chỉ là tin đồn thôi. Đó là một ngày vất vả. Khá nhiều thương binh được đưa đến từ Fredericksburg. Quá nhiều ca viêm phổi! Một cụ ông và cụ bà từ Bắc Carolina đến tìm con trai. Chị đã dẫn họ đi qua các dãy phòng bệnh. Ồ, thật đáng thương làm sao! Không, anh ấy không ở đó. Chắc là đã hy sinh rồi. Còn Unity thì đến phòng may vá, miệt mài làm việc suốt cả ngày. Rồi chúng ta trở về nhà, thấy Julius suýt khóc, còn Molly thì đắc thắng vì đã lột tung tấm thảm phòng khách lên để chuẩn bị cắt thành từng miếng vuông — cho những người lính ngủ trong mùa đông giá tuyết dưới tán hoa tulip và hoa hồng. Và rồi chúng ta đọc bức thư của cha, và điều đó thật an ủi, thật an ủi biết bao! Rồi chúng ta đem đứa con bé bỏng của Susan đi chôn, làm tất cả những gì có thể cho Susan; rồi chúng ta đi bộ ra cổng để hái hoa cúc. Và giờ thì chúng ta đang quay lại nhà, và chị dám cá là vẫn còn khối việc phải làm từ giờ cho đến lúc đi ngủ đấy. Chúng ta lúc nào chẳng làm việc gì đó, Unity ạ."
Unity dùng hết sức nâng bó hoa lớn lên trên đầu. "Em biết, em biết chứ! Nhưng trong lòng em cứ muốn có một ban nhạc đồng thao tấu lên khi làm mấy việc đó cơ! Em muốn thấy lá cờ phấp phới bay! Em muốn nghe tiếng âm thanh của lao động. Ôi, em biết là mình đang nói nhảm rồi!" Cô nắm lấy tay Judith, kéo chị đứng dậy. "Dù sao đi nữa, chị cũng rất dũng cảm, Judith, Judith yêu quý của em! Nào, chúng ta thi chạy về nhà đi."
Cả ba đều lớn lên ở vùng quê, chân tay nhanh nhẹn. Họ chạy, nhanh nhẹn và thanh thoát, dọc theo con đường dài rợp bóng. Chập tối vây quanh họ, lá rụng lả tả dưới chân, kêu lạo xạo. Những chiếc cột trắng cao vút hiện ra trước mắt; qua những khung cửa sổ không rèm, ánh lửa bập bùng tỏa sáng như những viên ngọc. Họ đến thềm nhà gần như cùng một lúc, điềm đạm bước lên và bước vào sảnh. Cô Lucy gọi họ từ phòng sách. "Báo chí đã tới rồi."
Căn phòng cổ kính, yên tĩnh, trang nghiêm, ngập tràn sách vở và lưu giữ những ký ức về các cuộc đấu tranh xưa, giờ đây vô cùng phù hợp để đọc báo. Những người phụ nữ dòng họ Cary ở Greenwood quây quần bên đống lửa, Judith ngồi trên chiếc bành cổ, Unity trên chiếc đôn thêu cũ, còn Molly ngồi ở góc chiếc ghế sô-bìa lớn. Cô Lucy đẩy ghế vào vầng sáng của ngọn đèn, cất giọng đọc nhanh, trầm ấm và đầy rung cảm. Quân đội ở Fredericksburg — đó là điều họ nghĩ tới lúc này, ngày lẫn đêm. Cô đọc trước tiên về đạo quân ở Fredericksburg — về tướng Lee ở bờ nam sông Rappahannock, tướng Burnside ở bờ bắc, những khẩu đại bác đã được bố trí sẵn, và về việc phụ nữ cùng trẻ em bắt đầu sơ tán. Cô đọc tất cả các tuyên bố chính thức, mọi lời đồn đại, mọi phỏng đoán, mọi lời tiên tri về chiến thắng cùng ghi chép về những đau khổ. Sau đó, cô đọc tin tức từ các nơi khác trong pháo đài rộng lớn đang bị vây hãm — về các cuộc giao tranh ở Mississippi, Louisiana, Arkansas, Carolinas; những tiếng vọng từ đèo Cumberland, từ Corinth. Cô đọc tất cả tin tức từ Richmond — những lời chỉ trích gay gắt, sự biện hộ mãnh liệt dành cho Tổng thống, cho Bộ trưởng Chiến tranh, Bộ trưởng Ngoại giao; tiếng vọng từ Hạ viện, từ Thượng viện; sự lạc quan kiên định về việc nước ngoài can thiệp; thái độ khinh miệt không kém phần quả quyết đối với khẩu hiệu "Tiến về Richmond" của Burnside; lòng trung thành nhiệt thành dành cho những đạo quân áo xám trên chiến trường — tất cả bài ca chiến trận hào hùng của miền Nam, thật rõ ràng và đầy thách thức! Cô đọc mọi thứ trên tờ báo. Cô đọc cả giá cả thị trường. Cà phê 4 đô-la một pa-won. Trà 20 đô-la một pa-won. Lúa mì 5 đô-la một giạ. Ngô 15 đô-la một thùng. Thịt xông khói 2 đô-la một pa-won. Đường 50 đô-la một ổ. Gà 10 đô-la. Gà tây 50 đô-la.
"Ôi," Molly kêu lên. "Chúng ta vẫn còn gà mà, ngoài số gửi đi bệnh viện chứ! Chúng ta còn có trứng, sữa và bơ, và hôm nay em vừa ngắm lũ gà tây đấy. Em thấy mình thật ích kỷ làm sao!"
"Đằng nào thì lũ gà tây cũng chết khối con," Unity an ủi nói. "Chúng vẫn thế cả mà. Hôm trước em có nói chuyện với Sam về đám vịt và gà lôi. Em bảo anh ấy là chúng ta định gửi chúng ra Fredericksburg. Anh ấy không thích thế đâu. 'Cô Unity ơi, sao cô lại định đem hết mấy con vật đó đi thế ạ? Cô gửi chúng đi từ Greenwood, thể nào chúng cũng chết vì bệnh nhớ nhà cho mà xem!' Bản thân chúng ta cũng đâu dùng mấy trứng đâu cưng, và chúng ta lại chẳng có cách nào gửi sữa đi cả."
Sau khi cô Lucy đọc xong tờ báo, những người phụ nữ ở Greenwood đi dùng bữa tối. Khi bữa ăn đạm bạc ấy kết thúc, họ quay trở lại phòng sách. Căn phòng khách trông có vẻ tiêu điều xiết bao với tấm thảm được cuộn lại ở một góc, chờ chiếc kéo vào ngày mai. "Trông mấy mục đồng và cô thôn nữ kìa," Unity nói, "giống như họ đang hơi run rẩy vậy. Chắc họ chưa bao giờ nghĩ có ngày mình lại sống để chứng kiến một tấm thảm Wilton bị cắt thành chăn cho những người nhà Cary và các binh sĩ khác ra trận! Thật không thể không phì cười khi tưởng tượng cảnh Edward đắp một trong những chiếc chăn đó lên người! Ôi chao!"
"Nếu mùa đông này Edward được nghỉ phép," Judith đột ngột nói, "chúng ta phải tổ chức cho anh ấy một buổi tiệc. Với hai đại đội ở trong thị trấn, cộng thêm vài bác sĩ phẫu thuật, số đàn ông thế là đủ rồi. Rồi Virginia, Nancy, Deb, Maria, Betty, Agatha và tất cả những cô gái tản cư — chúng ta lại có thể tổ chức một buổi tiệc thực sự một lần nữa—"
"Chỉ là bớt đi khoản đồ ăn thôi," Unity tiếp lời; "và mặc những bộ đồ cũ lắm rồi. Chúng ta sẽ làm thế chứ, thưa Dì Lucy?"
Dì Lucy thấy đó là một ý kiến tuyệt vời. "Chúng ta không được phép già đi trước tuổi! Chúng ta phải duy trì sự tươi vui trong ngôi nhà này. Ta từng thấy mẹ mình mỉm cười và ánh lên vẻ rạng rỡ từ đôi mắt đen tuyệt đẹp ngay cả khi người khác đang khóc thét! — Ta nghe có tiếng người đến kìa. Chắc là Anh họ William rồi."
Đúng là anh họ William thật, người không phải ra trận vì đã ở tuổi sáu mươi tám và mắc chứng bệnh gút kinh niên. Ông bước vào, mặt đỏ hồng như quả táo, phi ngựa đến để cổ vũ tinh thần cho những người ở Greenwood đồng thời nghe và kể tin tức từ chiến tuyến. Bản thân ông có các con trai đang chiến đấu ngoài đó, mang theo một bức thư mà ông sẽ đọc đến lần thứ ba mươi. Khi Judith mời ông ngồi vào chiếc ghế bành lớn, cô Lucy chuông gọi Julius mang ra một ly rượu, Unity chỉnh lại ngọn đèn, còn Molly vun lại đống lửa, ông bắt đầu đọc. Vì những ngày này chẳng ai đọc bất cứ thứ gì một cách hời hợt, nên giọng đọc của ông còn truyền cảm hơn cả những gì một diễn viên có thể làm được. Có những đoạn chính anh họ William và người nghe cùng bật cười, có những đoạn cả người đọc lẫn người nghe phải đưa tay lau mắt. "'Con trai thương yêu của ngươi,'" ông đọc, rồi cẩn thận gấp những trang giấy lại vì chúng đã bắt đầu sờn rách. "Nào, tin tức bên cháu thế nào rồi, Lucy? Cháu có nhận được thư từ Fauquier không?"
"Vâng, hôm qua ạ. Nó đã đến Fredericksburg từ Winchester. Đó vẫn là một trong những bức thư cũ, khô khan nhưng đầy duyên dáng của nó, chỉ có điều — chỉ có điều hơi khó đọc ở vài chỗ, vì nó vẫn chưa quen viết bằng tay trái." Gương mặt cô Lucy thoáng co giật trong chốc lát; rồi cô lại mỉm cười, với một nét can đảm và dịu dàng cao cả, lấy bức thư trong giỏ đựng đồ khâu ra đọc cho anh họ William nghe. Ông lắng nghe, thỉnh thoảng lại gật đầu. "Ừ, đúng vậy, chắc chắn rồi, chắc chắn rồi! Cháu không thể nhớ Chú Edward Churchill đâu, Lucy, nhưng ta thì có. Ông ấy thường đọc sách của Swift cho ta nghe, dù ta chẳng mặn mà lắm ngoại trừ cuốn Gulliver. Fauquier hay làm ta nhớ đến ông ấy, chỉ có điều Chú Edward cay đắng hơn — dù không phải vì cái ống tay áo trống rỗng của ông ấy; mà vì những chuyện khác.—Fredericksburg! Lại sắp có một trận chiến khủng khiếp nữa rồi. Thế còn Warwick?"
"Chúng cháu nhận được thư nó hôm nay — một bức thư ngắn, viết vội; nhưng ôi! đúng là phong cách của Warwick — rất đúng chất Warwick!"
Cô cũng đọc bức thư ấy. Tiếp sau đó là sự im lặng bao trùm căn phòng sách cũ kỹ ở Greenwood. Rồi anh họ William dịu dàng cất lời: "Thật đáng giá khi nhận được những bức thư như thế. Chẳng có mấy ai được như Warwick Cary. Nó là kiểu người chứng minh cho tương lai — cho thấy tương lai không chỉ là một giấc mơ cao đẹp. Thế còn Edward?"
"Một bức thư từ ba ngày trước, ngay sau lần anh đến đây gần đây nhất."
Căn phòng mỉm cười. "Đó là thứ mà Edward gọi là một bài văn dài lê thê," Molly nói; "chẳng có lấy một chữ nào về chiến tranh trong đó cả."
Unity khêu đống lửa, khiến những tia lửa bay vút lên ống khói. "Năm trang giấy viết về ngọn Massanutton khoác áo thu, kèm theo một bài thơ mười bốn câu ca ngợi sông Shenandoah! Em thích Edward."
Mười giờ đêm, anh họ William lên ngựa ra về. Những người phụ nữ ở Greenwood cùng nhau cầu nguyện, rồi tay trong tay, họ bước lên chiếc cầu thang rộng, nông và cổ kính để lên tầng lầu bên trên, hôn tạm biệt nhau chúc ngủ ngon.
Trong căn phòng của mình, Judith chất thêm những khúc thông vào đống than hồng. Ngọn lửa bùng lên, nhuộm đỏ cả căn phòng dễ chịu. Cô cởi đồ, mặc áo choàng tắm, chải và tết mái tóc đen dài dày và gợn sóng của mình, rồi lại nhóm thêm lửa, lấy những bức thư từ chiếc hộp gỗ hồng mộc ra, và dưới ánh sáng bập bùng từ lò sưởi, cô đọc chúng lần thứ ngàn. Chẳng có bức thư nào từ Richard Cleave kể từ tháng Bảy, không có, hoàn toàn không có! Ngồi trên chiếc ghế thấp từng là của mẹ mình, cô gục đầu lên những lá thư của tháng Sáu, của tháng Năm. Mỉm cười hạnh phúc chỉ vọn vẹn có hai tháng, hai tháng ngắn ngủi! Cô đọc lại chúng dù đã thuộc lòng từng chữ; cô khum bàn tay lại như đang cầm bút để dò theo từng con chữ nhằm cảm nhận rằng: "Chỗ này và cứ thế, tay anh đã đặt ở đây"; cô áp tờ giấy vào má, vào bờ môi; rồi cô quỳ sụp xuống, đặt hai tay lên mặt ghế và gục đầu lên đó để cầu nguyện. "Lạy Chúa! Ngài đã đày đọa người yêu con rời xa con. — Lạy Chúa! Ngài đã đày đọa người yêu con rời xa con."
Cô quỳ ở đó rất lâu; nhưng cuối cùng cô cũng đứng dậy, cất những bức thư vào hộp, rồi lấy từ ngăn khác ra thư của Margaret Cleave. Đây là những bức thư từ sau tháng Bảy, cứ hai tuần lại có một bức. Judith lại đọc những bức thư sau này, những bức viết vào cuối mùa hè. "Con yêu — đứa con vô cùng yêu quý của con ơi, ta không thể nói cho con biết được! Chỉ xin hãy mãi mãi tin rằng dù nó có ở đâu, ở Three Oaks hay bất cứ đâu, nó vẫn yêu con, yêu con rất nhiều! Không; ta không chắc liệu con đường nó chọn có phải là con đường ta sẽ đi hay không, nhưng dẫu sao phụ nữ chúng ta vốn khác nhau. Ta nghĩ mình sẽ chẳng bao giờ bận tâm đến lòng kiêu hãnh hay thế gian và định kiến của thế gian. Nếu con khóc gọi ta, ta sẽ đến ngay, và thế gian chẳng thể giữ ta lại được. Nhưng đàn ông được huấn luyện để bảo vệ thứ kiêu hãnh đó. Ta từng không nghĩ Richard lại mang tính cách ấy, nhưng giờ thì ta thấy bóng dáng người cha ở trong nó rồi. Đứa con quý giá của ta, ta không nghĩ chuyện này sẽ kéo dài đâu, nhưng lúc này đây, ôi, ngay lúc này đây, con phải biết kiên nhẫn thủ tâm!"
Những con chữ nhòe đi trước mắt Judith. Cô gục đầu lên đầu gối. "Kiên nhẫn thủ tâm — Kiên nhẫn thủ tâm — Lạy Chúa, con vẫn chưa đủ lớn để làm điều đó!"
Cô đọc một bức thư khác, được viết vào thời điểm muộn hơn. "Judith, ta đã hứa. Ta không thể nói cho con biết được. Nhưng nó vẫn khỏe mạnh, ôi, hãy tin điều đó! Và hãy tin rằng nó đang làm công việc của mình. Nó không phải kiểu người chịu ngơi nghỉ, nó bắt buộc phải làm việc. Và rồi từng chút một, điều đó sẽ mang lại sự cứu rỗi. Con là một người phụ nữ cao quý. Hãy tiếp tục cao quý như thế — và chờ đợi thêm chút nữa — và chờ đợi thêm chút nữa! Mọi chuyện rồi sẽ ổn thỏa thôi. Miriam đã khỏe hơn. Những khu rừng quanh Three Oaks thật lộng lẫy."
Cô lại đọc bức khác. "Con yêu, nó không ở Three Oaks đâu. Giờ thì con phải nghỉ ngơi — nghỉ ngơi và chờ đợi."
Judith cất những bức thư vào hộp gỗ hồng mộc. Cô đứng dậy, đan hai tay sau đầu và nhẹ nhàng bước đi qua lại trong phòng. "Nghỉ ngơi — nghỉ ngơi và chờ đợi.
Kiên nhẫn — tĩnh lặng — bình yên — mạnh mẽ — kiên cường — sức chịu đựng. — Nghỉ ngơi — kiên nhẫn — tĩnh mịch bình yên —"
Cách đó chỉ đem lại hiệu quả một phần. Chẳng mấy chốc, khi nằm xuống giường, cô tuy nằm rất yên nhưng lại thao thức không tài nào chợp mắt. Tận khuya cô mới ngủ được, nhưng lại mơ thấy những giấc mơ, cũng tựa như những gì cô từng mơ trong suốt Bảy Ngày giao tranh, những viễn cảnh lớn lao và bi tráng. Bình minh đánh thức cô dậy. Cô nằm đó, trừng trừng nhìn lên trần nhà trắng xóa; rồi cô đứng dậy. Trời không lạnh. Mặt đất mùa này vẫn tĩnh lặng, nhưng được bao bọc, sưởi ấm và làm dịu đi bởi những hoài niệm về mùa hè. Judith nhìn ra ngoài cửa sổ. Có một ánh hồng rực rỡ ở bầu trời phía đông, những cây cối bất động, con đường mòn màu nâu vắt qua những ngọn đồi hiện lên như một ngón tay đang vẫy gọi. Cô thay quần áo, khoác áo choàng, rón rén bước xuống nhà và rời khỏi ngôi nhà.
Con đường mòn băng qua đồng cỏ, xuyên qua khu rừng, lên ngọn đồi Cây Đơn Côi — cô muốn ngắm mặt trời mọc, cô muốn vươn lên trên cả thế giới này. Cô rảo bước nhanh nhẹn, thanh thoát giữa sự tĩnh lặng ẩm ướt. Có màn sương mờ trên đồng cỏ, là đà ngọn suối nhỏ. Khu rừng chìm trong bóng râm; sương mù trông như những bóng ma lảng vảng giữa các gốc cây. Cô băng qua đó và đi ra sườn đồi trụi trụi, nhô lên hình mái vòm tới đúng cái cây duy nhất có chiếc ghế dài bao quanh. Bầu trời phương đông rực cháy một màu vàng óng. Judith đứng sững lại. Có một người đàn ông đang ngồi trên chiếc ghế dài, ở phía hướng nhìn về phía Greenwood. Anh ta ngồi gục đầu vào hai bàn tay. Cô chưa thể nhận ra ngay, nhưng cô đoán anh ta đang mặc quân phục.
Nghĩ vậy, cô bước tiếp. Về sau cô không bao giờ nhớ nổi lúc ấy mình đã nhận ra anh hay tự nghĩ rằng: "Một người lính ngủ qua đêm ở trên này ư? Sao anh ta không xuống nhà?" Cô đi không một tiếng động trên nền đất ẩm ướt và trơ trọi của lối mòn. Khi cô chỉ còn cách chiếc ghế dài chừng ba mươi bước chân, Cleave ngẩng đầu khỏi hai bàn tay, đứng dậy, đứng im một lát, rồi với một cử nhân mệt mỏi nhưng quả quyết, anh quay người định xuống đồi — về phía ngược lại với Greenwood, hướng ra con đường cắt ngang qua các cánh đồng. Cô gọi với theo anh. "Richard!"
Đó là niềm hạnh phúc khôn tả — mọi thứ dưới vầng thái dương đang mọc bỗng chốc trôi vào quên lãng, ngoại trừ ngọn đồi ngập tràn ánh vàng này, cùng cái cây xuất phát từ vườn Địa Đàng! Nhưng vì đây vẫn là cõi trần gian, Thiên Đàng chưa thành hiện thực, và cuộc đời phàm trần của họ còn đủ thứ rào cản ngăn trở, họ đành buông bỏ chuyến bay thiên sứ ấy để trở về thực tại. Đây là ngọn đồi Cây Đơn Côi phía trên Greenwood, là một ngày tháng Mười Một dẫu được phủ ánh vàng, và Philip Deaderick phải quay lại đơn vị pháo binh của Pelham đang được chỉnh đốn lại ở Gordonsville. — "Ý anh là gì? Anh là một lính trận — anh đã quay lại quân ngũ ư? — nhưng anh lại mang một cái tên khác? Ồ, Richard, em hiểu rồi, em hiểu rồi! Ôi, đáng ra em phải đoán ra chứ! Một pháo thủ dưới quyền Pelham. Ồ, pháo thủ của em dưới quyền Pelham, sao anh không đến sớm hơn?"
Cleave xiết chặt bàn tay cô trong tay mình, rồi cúi xuống đặt nụ hôn lên đó. "Judith, anh sẽ nói chuyện với em như với một người đồng chí, bởi vì em sẽ là người đồng chí trung thực nhất mà một người đàn ông từng có! Em sẽ làm gì — em sẽ làm gì nếu ở vào vị trí của anh? Bây giờ nếu ở vị trí của anh, em sẽ làm gì ngoài việc thốt lên — ngoài việc thốt lên rằng: 'Em yêu anh; hãy để anh đi'?"
"Em ư?" Judith nói. "Em sẽ làm gì ư? Em sẽ tái ngũ giống như cách anh đã tái ngũ. Em sẽ phục vụ tiếp như cách anh đang phục vụ. Nếu điều đó là cần thiết — Ôi, em hiểu rằng nó là cần thiết! — em sẽ phục vụ trong lớp cải trang như cách anh đang cải trang. Nhưng — nhưng — khi chuyện đó giáng xuống đầu Judith Cary—"
"Judith, hãy giả vờ rằng đó không phải là em và anh, mà là một binh sĩ thất sủng nào đó và một trong các chị em của em—"
"Anh không phải là một binh sĩ thất sủng. Người vô tội không thể bị xem là thất sủng."
“Ai biết rằng anh vô tội? Mẹ anh, và em, Judith, biết điều đó; họ hàng anh và một số bạn bè tin điều đó; nhưng tất cả những người còn lại trong cả nước — quân đội, người dân — họ đâu có tin. Cứ để tên anh được phơi bày vào ngày mai xem, và đến tối là sẽ có một trát sa thải phũ phàng hơn cả trước đây! Em không hiểu sao, em không hiểu sao hả Judith?”
"Em hiểu một phần. Em hiểu rằng anh phải tòng quân. Em hiểu rằng anh đang bước đi giữa hiểm nguy. Em hiểu rằng — rằng anh thậm chí không thể viết thư. Em hiểu rằng em phải kiên tâm vững dạ. Em hiểu rằng chúng ta phải chờ đợi — Ôi Chúa ơi, tất cả chỉ là chờ đợi, chờ đợi và chờ đợi! Nhưng em không hiểu — và em từ chối hiểu, Richard — bất cứ điều gì ở cuối con đường đó ngoài tình yêu, hạnh phúc, sự sum họp, một mái nhà cho anh và cho em!"
Anh ôm ghì lấy cô. "Judith, anh không biết đâu là lẽ phải. Anh không chắc mình có nhận thức được lẽ phải hay không, tâm can anh lúc này đang bão tố cuồng phong. Ngày hôm đó ở đầm lầy White Oak. Nếu anh có thể tẩy rửa ngày hôm đó, đưa nó trở lại hàng ngũ cùng những ngày khác trong cuộc đời anh, dẫu cho chúng có nghèo nàn và khập khiễng đến đâu, dẫu cho chúng có ra sao đi nữa, nếu anh có thể khiến mọi người thốt lên rằng 'Cuộc đời hắn là một thể thống nhất — một cuộc đời duy nhất, không phải hai. Hắn không có kẻ song sinh nào là một tên lính chống lệnh, một kẻ lừa đảo và phản bội, như người ta từng đồn đại.' — Nếu anh có thể làm được điều đó, Judith! Anh chưa thấy cách nào để làm điều đó, thế nhưng đó lại chính là ý định của anh. Làm được điều đó rồi, khi ấy hỡi người anh yêu, cưng ơi! Anh sẽ ngỏ lời yêu em tha thiết. Còn nếu không làm được — nhưng anh sẽ không nghĩ đến chuyện đó. Chỉ là — chỉ là — làm thế nào để thực hiện, làm thế nào để thực hiện đây! Điều đó có lúc khiến anh phát điên lên được—"
"Chỉ vì chuyện đó thôi sao? Vậy chúng ta phải nghĩ cách giải quyết. Đâu phải tất cả những người có thể làm chứng đều đã chết hết đâu?—"
"Maury Stafford chưa chết."
"Maury Stafford! — Anh ta thì liên quan gì đến chuyện này?"
Cleave cười vang, một tiếng cười mang sắc thái đủ vẻ cay độc. "Sao lại không liên quan chứ? — liên quan đến mệnh lệnh mà hắn ta mang từ Tướng Jackson tới Tướng Winder, và từ Tướng Winder — thề có Chúa! không phải đưa cho anh! Winder đã chết, cả người đưa tin có thể làm chứng cũng đã chết, và những người khác mà anh có thể gọi tên cũng đều đã chết — chết hết rồi, anh xin khẳng định là do lựa chọn hành động của anh, dẫu cho — với cái mệnh lệnh giả mạo đó — anh vẫn bảo vệ sự lựa chọn ấy! Và giờ chúng ta nghe tin Thiếu tá Stafford nằm trong số những kẻ bị bắt làm tù binh ở Sharpsburg."
Judith đứng thẳng người, tay đặt lên ngực, đôi mắt nheo lại. "Cho đến tận giờ phút này, tôi chưa từng biết tên của vị sĩ quan đó. Tôi chưa từng nghĩ đến việc gặng hỏi. Tôi chưa từng nghĩ rằng sai lầm lại nằm ở đó. Sai lầm ư! Suốt bao tháng trời qua tôi vẫn luôn nghĩ đó chỉ là một sự nhầm lẫn — một trong những sự hiểu lầm, trắc trở, ngẫu nhiên và khó bề lý giải làm tổn thương và dằn vặt cuộc đời con người! Chưa bao giờ tôi nhận ra bản chất thực sự của nó một cách chói lọi như lúc này!"
Cô đảo mắt nhìn xung quanh, ánh nhìn vẫn chăm chú và nheo lại. "Ngọn đồi Cây Đơn Côi. Đây là một nơi thích hợp để nhìn thấu mọi chuyện. Chẳng còn việc gì phải làm ngoài việc nối ngày hôm nay với một ngày của tháng Sáu năm ngoái — ngày ở Port Republic." Giơ tay lên, cô áp chặt vào mắt như thể để chặn lại một luồng chớp sáng thực sự, rồi buông thõng xuống. Cô đứng rất thẳng, trẻ trung, mảnh mai, với cốt cách tinh tế và kiên cường. "Hắn nói hắn sẽ làm điều tồi tệ nhất có thể, và hắn đã làm rồi. Còn tôi đã nói: 'Hãy tự gánh lấy hậu quả!', và hắn sẽ phải gánh chịu hậu quả đó! Những tổn hại mà hắn gây ra, hắn sẽ phải khắc phục lại từ đầu!" Cô quay người lại. "Richard! Hắn sẽ phải sửa chữa mọi chuyện."
Cleave đứng cạnh cô. "Tình yêu của anh, tình yêu ơi! Ánh sáng bao trùm Greenwood mới đẹp làm sao! Ngồi ở đây, anh từng nghĩ: 'Mình sẽ chẳng đợi ánh nắng mặt trời nữa; mình sẽ rời đi khi vạn vật hãy còn trong bóng tối.' Và anh đã quay lưng bước đi. Thế rồi ánh nắng xuất hiện. Giờ thì anh phải đi rồi — rời xa ánh nắng thôi. Anh chỉ có vỏn vẹn một tiếng đồng hồ, và một nửa trong số đó đã trôi qua trước khi ánh nắng kịp ló rạng."
"Làm sao em biết được," cô cất lời, "liệu anh còn sống hay không? Sắp có một trận chiến nổ ra rồi."
“Đúng vậy. Judith, anh sẽ không viết thư cho em đâu. Đừng bắt anh; anh sẽ không làm thế đâu. Nhưng sau mỗi trận chiến, thế nào anh cũng tìm cách gửi được vài dòng tin cho mẹ. Bà sẽ cho em biết rằng anh vẫn đang sống, bình an và còn sống. Anh nghĩ là mình sẽ không chết đâu — không, chắc chắn là chưa cho đến khi Maury Stafford và anh gặp lại nhau tính sổ!”
"Anh ấy đang bị giam trong ngục. Người ta nói có bao nhiêu kẻ chết ở trong đó... Ồ, Richard, hãy viết thư cho em—"
Nhưng Cleave kiên quyết từ chối. "Không! Làm thế chẳng khác nào thốt lên rằng: 'Mọi chuyện vẫn như xưa, và anh để cô ấy chấp nhận anh cùng với vết nhơ này!' Anh sẽ không — anh không đời nào làm thế. Hoàn cảnh đã phản bội chúng ta ngay lúc này đây. Chúng ta chẳng thể cưỡng lại được, và đó đã là một vinh quang, một giấc mơ. Chỉ thế thôi, một giấc mơ. Anh sẽ không tỉnh mộng cho đến khi nói lời tạm biệt!"
Họ nói lời tạm biệt, vẫn đắm chìm trong giấc mộng, tựa như những đôi lứa yêu nhau khi một người xuất chinh ra trận còn kẻ ở lại phía sau. Anh buông tay cô, quay ngoắt người dứt khoát bước xuống ngọn đồi Cây Đơn Côi, rẽ về sườn đồi phía bên kia hướng về Greenwood, đi ra con đường nông thôn. Một khu rừng nhỏ đã che khuất bóng anh.
Judith đứng bất động một lúc lâu, rồi cô ngồi xuống chiếc ghế dài. Cô ngồi tựa một nữ tu tiên tri, khuỷu tay chống lên đầu gối, cằm gác lên bàn tay, ánh mắt nheo lại và đăm đăm nhìn phía trước. Cô cất lời nói lớn, và giọng nói ấy nghe thật lạ lẫm ngay chính tai cô. "Maury Stafford đang ở trong ngục. Ở đâu, và bao lâu rồi?"