"Sharpsburg!" Stephen D. Lee nói nhiều năm về sau. "Sharpsburg chính là Địa ngục Pháo binh!"
"Sharpsburg," quân bộ binh của Binh đoàn Bắc Virginia thốt lên. "Sharpsburg! Đó là chiến trường mà một người lính bộ binh biết rằng mình đang đứng trên mảnh đất nguy hiểm nhất trần đời!"
Qua những con đèo của dãy South Mountain, băng qua Red Hill, tràn ra vùng đất gồ ghề phía đông sông Antietam là dòng thác màu xanh lam—McClellan cùng tám mươi bảy ngàn quân của ông ta. Lee đối đầu với dòng thác ấy bằng một dải chiến tuyến xám hẹp—chưa đầy ba mươi ngàn người, bởi A. P. Hill vẫn còn đang trên đường từ Harper's Ferry tới. Trong cơn cuồng nộ tựa chiến binh Berserker, giữa thác lũ và tiếng gầm thét, hai sắc áo đã lao vào nhau.
Có một ngôi nhà thờ nhỏ màu trắng của giáo phái Dunkard nằm ẩn mình sau phông nền là những khu rừng sậm màu. Nơi đó nằm ở phía bắc Sharpsburg, gần con đường thu phí Hagerstown, và nó đánh dấu sườn trái của quân miền Nam. Stonewall Jackson giữ sườn trái. Trấn giữ trước mặt ông là "Joe Hiếu chiến" (Fighting Joe Hooker) cùng Meade, Doubleday và Ricketts.
Từ một gò đất phía sau Sharpsburg, vị tổng tư lệnh phóng tầm mắt từ Longstreet ở cánh phải sang D. H. Hill, rồi từ Hill đến Jackson. Ông nhìn về phía con đường Harper's Ferry, nhưng không thấy điều mình mong muốn—chiếc áo sơ mi chiến đấu màu đỏ của A. P. Hill. "Địa ngục Pháo binh" đã bắt đầu. Sấm sét vang trời, khói mịt mờ cuồn cuộn. Cả vùng quê, tất cả những ngôi làng và trang trại nhỏ ở Maryland đều tái mặt dưới thứ âm thanh ấy. Lee hạ ống nhòm xuống. Ông đứng đó, bình thản và uy nghi, giữa tiếng khói lửa và gầm rú dưới chân. Khẩu đội Rockbridge tiến qua, hướng đến một khu vực được chỉ định trên chiến trường. Họ rầm rộ đi ngang qua sườn gò đất, những con thú sắt chiến tranh, cùng các pháo thủ theo sau, đen nhẻm vì thuốc súng và bụi bẩn! Tất cả đều giơ tay chào; nhưng có một người lính trơn rất trẻ, rất rách rưới, mặt mũi nhem nhuốc bám lại một khoảnh khắc sau khi đồng đội đã đi qua, đứng thẳng tắp giơ tay chào với ánh nhìn ngẩng cao, rồi bước chân nhanh nhảu đuổi theo khẩu pháo của mình và biến mất vào làn khói phía trước. Lee đáp lại ánh nhìn của vị tham mưu trưởng. "Đúng vậy. Đó là con trai út của tôi. Là Rob."
Nhà thờ Dunkard! Trong cuộc chiến này, thật kỳ lạ làm sao khi có biết bao nhiêu trận chiến đẫm máu lại bùng nổ quanh những nhà thờ đồng quê nhỏ bé! Hoàng tử Bình an, nếu ngài thực sự ngự trị nơi đây, hẳn đã phải cúi đầu và thương khóc. Ánh bình minh rọi lên những bức tường trắng tinh; rồi một quả đạn đại bác bay tới xuyên thủng chúng. Ngôi nhà thờ trở thành tâm điểm của cơn bão lửa, là ngọn đá ngầm trắng muốt, tĩnh lặng để cho những con sóng dữ cuồn cuộn đập vào giữa cơn bão táp.
Fighting Joe Hooker tiến ra từ khu rừng North Wood. Cờ chiến của ông ta rực rỡ, có cả trống và kèn đồng. Tiếng hô vang dội và đều đặn, nhịp nhàng như tiết tấu của một bản nhạc, từ mười bốn ngàn binh sĩ cất lên: "Huzzah! Huzzah!" Ông ta vượt qua con đường thu phí, lao xuống nhà thờ Dunkard. "Yaii! Yaaaii! Yaaaaaaaaiihhh!" biển người mặc áo xám thét lên,—chỉ trong khoảnh khắc, chẳng có gì ngoài quyết tâm dữ dội. Thỉnh thoảng một tiếng trống xám vang lên, hay tiếng kèn lệnh cất lên, nhưng không có âm thanh nào khác, ngoại trừ tiếng sấm của đại bác và tiếng lách tách kéo dài không dứt của súng trường. Những lá cờ trận hiện ra, là những ô vuông màu đỏ thẫm với hình chữ thập Andrew đầy sao. Chúng tiến lên, rồi lùi lại. Những người khiêng cờ ngã xuống. Những bàn tay gầy gò, dính đầy thuốc súng chắp lấy cán cờ, giơ cao chúng lên; những lá cờ chiến lại tiếp tục tiến về phía trước.
Doubleday tấn công và cả Ricketts nữa. Họ ào lên chống lại Stonewall Jackson và dải chiến tuyến xám hẹp. Toàn bộ mặt đất gồ ghề; đội hình bị phá vỡ; những con sóng xanh và xám đan xen vào nhau trong một cuộc giao tranh hỗn loạn, tơi bời. Thế nhưng những con sóng xanh lại áp đảo hơn; chỉ riêng về quân số họ đã vượt trội hơn sắc xám. Họ đẩy dải quân xám lùi lại, lùi lại, lùi lại hướng về khu rừng tối quanh nhà thờ Dunkard! Khi ấy, Stonewall Jackson cưỡi ngựa phóng dọc chiến tuyến giữa làn mưa đạn rít ào ào. "Bình tĩnh nào các anh em. Bình tĩnh! Chúa ở trên chúng ta!" Quân sĩ đón chào ông bằng tiếng hô hân hoan tựa tiếng thét gào, hoang dại và cao vút đến lạ thường. Uy quyền của ông đối với họ ngày càng lớn mạnh. Ông chính là Stonewall Jackson! Ông chính là Stonewall Jackson! Thứ nhất, họ sẵn sàng chết vì những lá cờ trận ấy và chính nghĩa mà chúng đại diện; thứ hai, họ sẽ chết vì nhau, vì những người đồng chí, anh em! thứ ba, họ sẽ chết vì Stonewall Jackson! Giờ đây, họ cất cao tiếng gọi tên ông, những thân hình gầy gò, rách rưới với đôi mắt bừng cháy. Stonewall Jackson! Stonewall Jackson! Virginia! Virginia! Virginia! Miền Nam! Miền Nam! Ông quay đầu ngựa, đứng giữa làn mưa đạn rít gió. "Tiến lên, và đánh đuổi chúng!"
Lawton và D. H. Hill lao vào tấn công Meade. Ông ta là một tay chiến đấu kiên cường, nhưng đành phải lùi bước. Khu rừng quanh nhà thờ Dunkard trông như đang oằn mình quằn quại như khu rừng trong tác phẩm của Dante, bởi nơi đây quá ngổn ngang những tiếng rên rỉ của những kẻ thương vong nằm ngập tràn bên gốc cây. Người chết nằm gục ngay nơi họ ngã xuống, và những kẻ còn sống bước qua thân xác họ. Meade lùi lại, lùi lại—và rồi Mansfield xuất hiện tựa sấm sét để tiếp viện cho phe màu xanh.
Quân miền Nam chiến đấu với một sự quyết liệt chưa từng thấy ngay cả trong cuộc chiến này. Họ quá gầy gò, quá rách rưới, quá mệt mỏi! Nhưng một thứ bản năng nguyên thủy nào đó đang ngày càng trỗi mạnh mẽ hơn. Họ gần như hòa mình vào tự nhiên hoang dã. Những khu rừng ở Maryland dường như dày hơn, tối tăm hơn, ngôi nhà thờ nhỏ kia chẳng khác nào một bệ đá hiến tế bên dòng sông cổ xưa nào đó thuở hồng hoang. Họ lại trở thành một bộ tộc, và họ đang chiến đấu với một bộ tộc khác lớn hơn rất nhiều—những kẻ mà họ có muôn vàn, muôn vàn, muôn vàn lý do để căm thù! Sự tồn tại của họ đang bị đe dọa, cùng với sự tồn tại của tất cả những gì mà trái tim họ trân quý. Họ chiến đấu với một cơn thịnh nộ tột cùng. Xung quanh mỗi người đều là đồng bào của họ—tất cả đều là anh em ruột thịt! Anh em chiến đấu cho nhau, anh em chứng kiến anh em ngã xuống, anh em lao lên trả thù cho anh em. Đôi môi họ đen sì vì cắn vỏ đạn; đôi mắt họ hốc hác trên gương mặt gầy gò, rám nắng, bừng lên ngọn lửa căm thù kẻ thù; những ngón tay thoăn thoắt, cực kỳ nhanh nhạy trên ổ khóa súng; tinh thần ấy chính là tinh thần ẩn giấu đằng sau những hòn đá được ném đi thuở xưa, những cây gậy vung lên, những ngọn giáo được phóng ra! Họ có một người lãnh đạo được tôn sùng, một thủ lĩnh tài ba, dũng mãnh, người đã chèo lái họ thật tốt và dẫn dắt họ đến vinh quang. Họ cũng chiến đấu vì ông, vì những lời khen ngợi hiếm hoi và cộc lốc của ông, vì câu nói "Giỏi lắm, giỏi lắm!" Họ chiến đấu vì sinh mạng của chính mình, mỗi người vì mạng sống của mình, vì bộ tộc, vì tài sản của họ, vì những người phụ nữ và đứa trẻ ở quê nhà, vì anh em, vì thủ lĩnh, vì đại nghĩa. Một điều gì đó từ quá khứ cũng hiện diện nơi đây với sức mạnh áp đảo—sự căm thù đối với kẻ đối đầu. Tại Sharpsburg, họ chiến đấu vì lòng căm thù, cũng như họ chiến đấu vì tình yêu thương. Ngôi sao lớn vẫy gọi, sợi roi sắt quật xuống. Dưới sự dẫn dắt và thúc đẩy, bộ tộc ấy chiến đấu một cách vĩ đại.
Trận chiến trở nên vô cùng khốc liệt. Giữa tiếng gầm rú của pháo binh và súng bộ binh, những tiếng la hét của con người, những mệnh lệnh gấp gáp, tiếng hô hào, tiếng than khóc, chìm đi như một tiếng thì thầm yếu ớt giữa cuồng phong. Từ làn khói cuồn cuộn dữ dội, lúc tối sẫm, lúc rực ánh lửa, những hình bóng hiện ra, đơn độc hoặc thành từngρ nhóm lớn, rồi làn khói lại khép lại, che khuất cuộc giao tranh. Mọi thứ chìm trong màn đêm và bụi bẩn như tro tàn từ miệng núi lửa. Máu đập rần rần sau thái dương, tròng mắt lồi ra, lưỡi cứng đờ trong vòm họng, mùi vị của chiến tranh ngập tràn, một ánh sáng đỏ rực, và thời gian trôi qua trong những tiếng động đổ nát như một thành phố sụp đổ vì động đất! Những chỗ lồi lõm của mặt đất bỗng trở nên phóng đại. Những gò đất tầm thường bỗng biến thành những hòn đảo đá. Hãy chiếm lấy chúng, củng cố chúng, phải chiếm lấy trước khi phe xanh kịp làm điều đó! Những khóm ngô cao lớn bỗng cao vút một cách kỳ lạ. Hãy đột phá qua hàng dặm cây sậy này như chúng ta đã từng đột phá trước đây, khi kẻ thù gục ngã trước mặt chúng ta trên đường chạy về thuyền của chúng! Những dải rừng hẹp ngày càng mở rộng, mở rộng ra. Hãy chiếm lấy những khu rừng sâu thẳm này, dùng chúng làm nơi trú ẩn, từ đó tung ra những mũi tên tử thần mới—hãy chiến đấu, chiến đấu! giữa làn khói cuộn trào, ánh sáng đỏ rực và tiếng la hét!
Ngay trước nhà thờ Dunkard, Starke, người chỉ huy sư đoàn cũ của Jackson, đã tử trận, Jones bị thương, Lawton bị thương. Rất nhiều sĩ quan cấp chiến dịch đã ngã xuống, rất nhiều, rất nhiều sĩ quan cấp thấp hơn. Về phía phe xanh, Mansfield tử trận, Hooker bị thương, cùng với Hartsuff và Crawford. Quân xám đã đẩy phe xanh lùi lại, lùi lại! Giờ đây, đến lượt phe xanh đánh bật quân xám. Những bức tường của ngôi nhà thờ trắng bị vấy máu, chi chít vết đạn chi chít. Người chết nằm ngấp nghé ngay cửa; bên trong là những thương binh may mắn lết được vào tới nơi. Nhưng những quả đạn pháo cũng bay tới, chúng xuyên thủng mái nhà và lọt vào bên trong. Chiến tranh đã bước vào, đen đúa, đẫm máu và nhăn nhở cười. Hoàng tử Bình an đã bị đẩy ra ngoài.
Tiếng pháo binh đinh tai nhức óc. Giữa một đợt bùng nổ âm thanh khủng khiếp, D. H. Hill tung phần còn lại của sư đoàn mình vào trận. Sumner băng qua làn khói. Quân xám và quân xanh lao vào nhau trong một trận cợt nhả sinh tử. Từ phía trung tâm, giữa cơn bão gào thét cất lên một khúc ca—
Phần thắng nào dành cho kẻ
Có đôi chân chạy dài nhất đâu.
"Người Texas của Hood! Người Texas của Hood!" Stonewall Jackson và tất cả các lữ đoàn khác ở cánh trái đang lâm nguy cùng gào lên. "Tiến lên nào, những người Texas của Hood! Tiến lên! Yaaaii! Yaaaaaiih!"
Cũng chẳng phải cho kẻ nào
Bắn cây súng to lớn nhất đâu.
Những người Texas đã tiến đến nhà thờ Dunkard. Stonewall Jackson tung ra một đòn sấm sét, lạnh lùng như thép, toàn bộ quân lính của ông cùng tiến lên như một khối duy nhất, chống lại biển người gầm thét đang tràn tới. Biển người ấy lùi bước. Khi đó, Sumner liền gọi lực lượng tân binh của Sedgwick vào ứng chiến.
Allan Gold, chiến đấu trong trung đoàn 65, đã giật lấy lá cờ từ tay người lính bảo vệ cờ cuối cùng. Anh cao lớn, vung lá cờ lên cao. Ánh sáng từ một quả đạn pháo phát nổ đã soi rọi hình ảnh anh và lá cờ trận. Chàng giáo viên trầm lặng ngày nào đã biến mất, thậm chí cả người trinh sát và thợ săn rừng rậm cũng không còn. Anh đứng đó hiên ngang như một vị thần Viking với mái tóc vàng rực, và ngọn lửa cuồng nộ của chiến trận đã bùng lên trong anh. Anh cất tiếng ca vang, hoàn toàn vô thức như một cây đàn hạc bị một cơn gió mạnh thổi qua. "Tiến lên!" anh hô vang. "Tiến lên!
Trung đoàn 65, tiến lên!
Tiến lên, hỡi Stonewall!
Hãy nhớ đến Manassas,
Trận Manassas thứ nhất và thứ hai!
Hãy nhớ đến McDowell,
Hãy nhớ đến Front Royal,
Hãy nhớ đến trận chiến Winchester,
Hãy nhớ đến Cross Keys,
Hãy nhớ đến Port Republic,
Trận chiến Kernstown, và mọi trận đánh, mọi cuộc giao tranh của chúng ta,
Những cuộc hành quân và ép quân cưỡng bức, những đêm ngủ bụi và đống lửa trại,
Tay trong tay anh em, và trận chiến ngày mai!
Hãy nhớ đến Bảy Ngày, Bảy Ngày, Bảy Ngày!
Hãy nhớ đến Bảy Ngày! Hãy nhớ đến Cedar Run,
Khu rừng Groveton và đoạn đường tàu cắt ngang ở Manassas,
Nơi các anh ném đá khi đạn đã cạn, nơi các anh xông lên bằng lưỡi lê,
Và vị Tướng đã nói với các anh khi đó, 'Bình tĩnh nào các anh em, bình tĩnh!'
Hãy nhớ đến Chantilly, hãy nhớ đến Loudoun và Maryland Heights.
Harper's Ferry là của ngày hôm qua. Hãy ghi nhớ và đánh đòn chí mạng vào chúng một lần nữa!
Tiến lên, trung đoàn 65! Tiến lên, hỡi Stonewall!"
Lùi lại qua cánh đồng ngô trước nhà thờ Dunkard là phe xanh. Xác người chết và kẻ hấp hối nghẹt thở cả cánh đồng ngô giống như chúng từng nghẹt thở trong bụi cây sậy. Lá và thân ngô bị quật ngã, đạn pháo cày xới tung mặt đất. Phe xanh tái lập đội hình và lao lên lần nữa, một khối sức mạnh không thể cản phá. Ngày càng dữ dội hơn, Fighting Joe Hooker, cùng với Meade, Doubleday, Ricketts và Sumner, dội những đòn chí mạng vào Stonewall Jackson! Quân xám lại lùi về nhà thờ Dunkard nhỏ bé. Xung quanh đó, khu rừng và khoảng trống ngập tràn tiếng vang đinh tai nhức óc. Phe xanh ép sát—quân xám đang lùi bước, đang lùi bước! Một đại đội đã kiệt sức cất tiếng kêu la, "Chúng đang bọc sườn chúng ta!" Một cơn rùng mình chạy dọc qua những hàng quân đang mỏng dần, rồi với dáng vẻ xám xịt và hốc hác, họ lại nạp thêm một viên đạn nữa. Giọng nói của Stonewall Jackson vang lên từ sau bức tường khói. "Giữ vững vị trí, hỡi các anh em! Giữ vững. Đang có quân từ đường Harper's Ferry tới. Đó là Tướng McLaws. Giữ vững!"
Đó chính là McLaws, với cái đầu tròn trĩnh như quả đạn pháo và phong thái của một vị Quan chấp chính La Mã! Ông ta xông vào trận địa cùng hai ngàn rưỡi quân sĩ, áo quần phủ đầy bụi đường của hành trình mười bảy dặm từ Harper's Ferry. Ông lao thẳng vào Sedgwick. Chỉ trong vòng năm phút, tiếng kèn đồng vang dội, tiếng hò hét cùng sự gắng sức đến tuyệt vọng ngập tràn, rồi phe xanh tháo chạy ngược về, lướt qua khu rừng và nhà thờ Dunkard, tụt lại vào cánh đồng ngô đầy kinh hoàng.
Maury Stafford, được cử đi mang bản báo cáo cho tổng tư lệnh, đã vượt qua muôn vàn hiểm nguy từ cánh trái đầy hỗn loạn để đến trung tâm—nơi ít bị oanh tạc hơn một chút. Tại đây, một dòng chảy mạnh mẽ của phe xanh, gồm quân của French và Richardson, đang giao tranh quyết liệt với một dãy đá ngầm kiên cố của phe xám—một phần phòng tuyến của D. H. Hill, có Anderson yểm trợ. Nơi đây có một con đường trũng, mà sau này được đặt cho một cái tên mang tính tượng hình. Nơi đây chính là Đường Lệ Máu (Bloody Lane). Lee được tìm thấy đang đứng trên một gò đất, bình thản và uy nghi. "Ta vẫn đang chờ A. P. Hill," ông nói. "Cậu ta có tài xuất hiện đúng vào thời điểm chuẩn xác nhất."
Stafford trao bản báo cáo. Khắp chiến trường, đội ngũ tham mưu đã tổn thất nặng nề. Một số đã tử trận, rất nhiều người bị thương. Những người còn lại phải gánh vác khối lượng công việc gấp ba lần. Lee tiếp tục cử viên sĩ quan này đến chỗ Longstreet, người đang giữ dãy đồi dài ở cánh phải.
Stafford cưỡi ngựa phi qua cơn bão đạn tàn khốc băng qua cánh đồng xơ xác ấy. Dường như chẳng có chút ánh sáng nào từ bầu trời; ánh sáng duy nhất là tia chớp phát ra từ những cỗ pháo. Qua một làn khói mỏng, anh thoáng thấy một khẩu đội pháo đang đứng trên cao, phía trên những thân cây bị đốn hạ. Anh nghĩ đó là của Pelham—Pháo binh Kỵ binh. Nó đứng đó một khoảnh khắc, nổi bật trên nền mây rực sắc cam, rồi giống như một quân đoàn bóng ma, làn khói kéo đến che khuất nó. Con ngựa của anh giật mình hoảng sợ trước xác một người lính nằm chắn ngang đường. Cú cựa quậy và lồng lộn bất thường ấy khiến người kỵ mã cúi xuống xem xét nguyên nhân. Người lính đã rút những bức thư ra khỏi ngực và chết khi chúng vẫn nằm trong tay anh ta. Những tờ giấy mở ra, phấp phới bay như thể có sự sống. Stafford tiếp tục cưỡi ngựa tiến lên, tìm thấy cánh phải và trông thấy Longstreet đang đứng nhìn với vẻ mặt u sầu, tựa như một con đại bách già trên tổ của nó. "Tôi đã nói với Tướng Lee," ông ta nói rằng "chúng ta không bao giờ nên chia cắt lực lượng. Tôi chẳng thấy A. P. Hill đâu cả. Cậu hãy về nói với Tướng Lee rằng tôi chỉ có trong tay D. R. Jones cùng ý chí chiến đấu điên cuồng, và rằng Burnside đang đối đầu với tôi bằng mười bốn ngàn quân."
Stafford quay trở lại đường cũ. Mặt đất bên dưới cháy xém và chi chít vết tích, mây khói chiến trận cuồn cuộn u ám, đạn minie rít bên tai anh. Lúc này anh đang ở một vùng đất hoang vu, vị thuốc súng đắng ngắt, mùi khói khét lẹt, nơi thì sáng rực, nơi thì tối sầm nhưng vắng bóng người, rồi anh lại lọt vào giữa đám đông hỗn loạn, những bóng người xám xịt lúc tiến lúc lùi, hoặc đứng bắn, rồi anh lại đến nơi trận chiến vừa đi qua để lại đống đổ nát gồm kẻ chết và người hấp hối. Anh về đến trung tâm và truyền đạt thông điệp, sau đó lại quay đầu hướng về cánh trái. Đi được vài thước thì con ngựa của anh bị bắn chết ngay bên dưới. Anh tự gỡ mình ra, chộp lấy dây cương của một con ngựa khác. Có rất nhiều những con ngựa không người lái trên chiến trường Sharpsburg, nhưng anh vừa kịp leo lên lưng thì con này cũng bị bắn hạ. Anh đành đi bộ. Anh bước vào một con đường trũng, lọt thỏm giữa những bờ đất gồ ghề bị che khuất bởi vài thân cây còi cọc mọc thưa thớt. Con đường ngập tràn những kẻ đang nằm rạp xuống, tất cả đều chìm trong bóng tối dưới làn khói chiến trận đang cuồn cuộn cuộn. Stafford tưởng đó là một trung đoàn đang chờ mệnh lệnh; rồi anh nhận ra tất cả bọn họ đều đã tử trận. Anh phải quay lại khu rừng Dunkard, và đây có vẻ là con đường ngắn nhất. Anh bước vào lối đi nhỏ và rảo bước nhanh nhất có thể, tránh những xác người nằm dày đặc trong ánh sáng loang lổ. Trái đất trông như đang rỉ máu, và mọi sinh linh quanh anh đều trở nên kỳ quái. Một số người nằm thẳng đuớm như trên những nấm mồ điêu khắc, một số người cong lưng, một số nằm hình chữ thập, và một số thì mất đầu. Khi anh cẩn thận bước đi hết mức có thể, một tiếng hét dữ dội bỗng vang lên từ phía phe xám. Một đợt xung phong đang diễn ra—anh đã thấy những ô vuông màu đỏ đang bay phần phật! Anh di chuyển sang phía bên kia con đường trũng và bám trụ vào bờ đất, vòng tay ôm lấy một thân cây tuyết tùng xoắn xuýt, nhô ra. Những người lính Bắc Carolina của D. H. Hill khựng lại một khoảnh khắc, cao lớn, gầy gò, gào thét, rồi lao ù ù xuống con đường trũng, bước qua những thây ma, leo lên bờ đất bờ bên kia và tiếp tục tiến lên. Stafford đứng chờ tiếng va chạm. Nó đã đến; lao thẳng vào một làn sóng xanh thẳm. Richardson đã tử trận và Hancock là người chỉ huy ở đây. Làn sóng xanh vô cùng mạnh mẽ. Tiếng va chạm của trận hỗn chiến thật hãi hùng; rồi từ trong đó bứt phá ra những tiếng hô hân hoan vang dội. Stafford đứng thẳng người lên. Phe xám đang quay trở lại, và bám sát sau họ là phe xanh. Gần như trước khi anh kịp buông tay khỏi thân cây tuyết tùng, lớp sóng đầu tiên gồm những người lính gầy gò, kiệt sức, đẫm máu đã tràn qua và ngã nhào xuống con đường trũng. Toàn bộ làn sóng xám lũ lượt kéo theo sau. Đúng lúc đó, một trận pháo binh khốc liệt lại bùng nổ dữ dội. Làn khói trôi dạt qua Bloody Lane trông giống như màn đêm buông xuống, một màn đêm ngập mây và dông bão. Những tia chớp màu cam chớp nhoáng soi rọi cảnh tượng, và những tiếng sấm trầm đục gầm rú. Quân xám, gầy gò và hốc hác, nhưng vẫn giữ vững cờ hiệu, vượt qua những người chết và bị thương hiện đang làm nghẽn nghẹt con đường trũng. Phía sau họ là tiếng bước chân của phe xanh đang tiến lên và hô hò. Làn sóng xám lại leo lên bờ đất mà họ vừa lao xuống mười lăm phút trước. Trên đỉnh đồi, họ khựng lại một thoáng, gầy còm và xám xịt, hiện lên ma quái giữa làn khói mờ ảo, những lá cờ trận bay phấp phới như những con chim đỏ thẫm lượn lờ. Một dải lửa lóe lên, một tiếng nổ dài của súng trường vang lên, rồi họ lại tiếp tục rút lui, lùi về khu rừng phía tây. Phe xanh, bị chặn lại một chốc bởi loạt đạn cuối cùng ấy, giờ đây ồ ạt tràn xuống con đường trũng, vượt qua những hàng người chết và bị thương dày đặc, trèo lên và càn quét tiến về phía trước trong một đợt phản công.
Maury Stafford đã rời khỏi cây tuyết tùng và bắt đầu băng qua cùng với hàng quân xám tơi tả cuối cùng. Khi bước xuống bờ đất đang lởm chởm sạt lở, cựa giày của anh vướng phải một cái rễ cây sần sùi, tua tủa. Sự cố ấy khiến anh khựng lại hoàn toàn, và ngã quỵ xuống đầu gối một cách đau đớn. Trước khi anh kịp gỡ chân ra, phe xám đã lên tới đỉnh đối diện, bắn một loạt đạn rồi tiếp tục tiến lên. Anh bắt đầu bước theo. Anh nghe thấy tiếng phe xanh đang kéo đến, và tốt nhất là nên tẩu thoát khỏi cái bẫy này. Ngay trước mặt anh, giữa những xác người nằm ngổn ngang trên đất như những chiếc que tre chơi cờ rách tơi, một cánh tay bỗng bất ngờ giơ lên. Bàn tay tóm lấy anh khi anh đi ngang qua. Anh cúi xuống. Đó là một cậu thiếu niên mười chín tuổi với gương mặt tái mét, hãi hùng. Giọng nói yếu ớt cất lên: "Dù anh là ai, anh vẫn đang sống và khỏe mạnh, còn tôi thì đang chết dần. Anh sẽ cầm lấy lá thư này, dán tem và gửi nó đi giúp tôi chứ? Tôi sắp chết rồi. Con người ta nên làm những gì mà người sắp chết nhờ cậy chứ."
Stafford liếc nhìn ra sau, rồi cúi xuống lần nữa. "Làm gì cơ? Nhanh lên! Họ sắp đến nơi rồi."
Bàn tay ấy không chịu buông lỏng, nhưng bàn tay kia lại đang mò mẫm chiếc áo khoác xám. "Đó là bức thư của tôi. Họ sẽ không bao giờ hay biết nếu không nhận được nó. Sườn tôi đau lắm, nhưng không đau bằng việc biết rằng họ sẽ không bao giờ hiểu được... rằng tôi rất hối hận." Gương mặt cậu ta co giật. "Nó ở đây nhưng tôi không thể lấy được—Làm ơn lấy hộ tôi—"
Stafford nói: "Cậu phải để tôi đi," và cố gắng gỡ bàn tay ấy ra. "Ở lại đây thêm chút nữa là tôi sẽ bị giết hoặc bị bắt mất."
Bàn tay bấu víu tuyệt vọng, cả hai tay đều bám chặt lấy anh. "Vì ơn Chúa! Tôi không tin là anh lại nhẫn tâm đến thế. Hãy cầm lấy nó, dán tem và gửi đi. Nếu họ không biết thì họ sẽ chẳng bao giờ hiểu được và tôi sẽ chết trong sự ray rứt vì họ không bao giờ hiểu. Vì ơn Chúa!"
Stafford quỳ xuống bên cạnh cậu thiếu niên, mở chiếc áo khoác xám và lấy ra bức thư. Dính đầy máu nhưng địa chỉ vẫn còn đọc được. "Hãy ra đi thanh thản. Tôi sẽ dán tem và gửi nó đi. Tôi cũng sẽ viết thêm vài lời kèm theo nếu cậu muốn."
Gương mặt cậu thiếu niên bừng lên một tia hy vọng. "Hãy nói với họ rằng tôi giống như đứa con hoang đàng, nhưng tôi đang trở về nhà—tôi đang trở về nhà—"
Cánh tay buông thõng, ngực ngừng phập phồng, đầu ngả ngược ra sau. Tử thần đến và đóng ấn ánh sáng lên gương mặt ấy. Trước khi Stafford kịp đứng dậy, làn sóng xanh đã lao xuống hố sâu. Anh nhớ mình đã dùng súng lục, và anh nhớ cảm giác chóng mặt khi bị đẩy lùi về phía sau. Anh nhớ có một câu nói văng vảng trong tâm trí "sự bất ổn của mọi vật chất". Rồi mọi thứ chìm vào khoảng không. Anh không cho là mình đã bất tỉnh, đơn giản là anh không thể nhớ nổi nữa. Anh đã bị đắm tàu trong một đại dương cuồn cuộn, đầy thù hận. Nó biến anh và những người khác thành tù binh, và giờ đây họ bị nhốt chung tại một nơi mà anh nhớ được gọi là Nhà Roulette (Roulette House). Một tiếng có lẽ đã trôi qua, hoặc hai tiếng; thực sự anh không thể đoán được. Có rất nhiều tù nhân, hầu hết đều bị thương nặng. Họ nằm ở sân sau của ngôi nhà, trên bậc thềm của những căn nhà phụ, với lính phe xanh canh gác. Một bác sĩ phẫu thuật đi qua sân, giúp đỡ phần nào cho những người đang oằn mình vì đau đớn. Ông liếc nhìn ngôi sao và dải băng trên ngực Stafford, bước tới và đề nghị băng bó vết thương trên trán anh. "Một chiến trường khủng khiếp," ông nói. "Cuộc chiến này ngày càng trở nên tàn khốc. Anh là người Virginia phải không?"
"Đúng vậy."
"Tôi từng quen rất nhiều bác sĩ ở Virginia. Cực kỳ quý mến họ! Giờ thì chúng ta là kẻ thù, và tôi thấy điều đó thật đáng tiếc. Chắc là đúng như Shakespeare đã nói, 'Đúng là lũ ngốc những kẻ phàm trần này!' Tôi thấy chiến trường này càng lúc càng là một sự ngu ngốc khủng khiếp. Cánh đồng ngô đằng kia thật kinh tởm—Thế nào! Vết máu đã cầm lại rồi đấy—"
Ở phía bên trái, quanh và trước nhà thờ Dunkard, sự cuồng nộ tột cùng của cơn bão lửa cuối cùng đã mang lại một sự suy yếu đột ngột, một sự tĩnh lặng và chấm dứt tựa như cái chết. Âm thanh thì tất nhiên vẫn còn đó, và ở trung tâm trận chiến vẫn đang gầm rú, nhưng so với ban nãy thì nơi đây mang một vẻ tĩnh mịch u ám và ngột ngạt. Gần xa, những thi thể ngổn ngang khắp nơi. Lúc này đã là giữa trưa, và kể từ lúc bình minh, đã có mười hai ngàn người thiệt mạng hoặc bị thương ở cánh trái này, nơi bị tấn công bởi Fighting Joe Hooker và tử thủ bởi Stonewall Jackson. Mười lăm vị tướng đã tử trận hoặc bất tài. Hầu như chẳng còn lữ đoàn nào, và chẳng mấy trung đoàn còn giữ được bộ máy sĩ quan như lúc mặt trời mọc. Sự kiệt sức đã bao trùm. Franklin đã tiến vào chiến trường, và người ta có lẽ đã nghĩ rằng quân xám cuối cùng sẽ bị áp đảo. Tuy nhiên, toàn bộ lực lượng phe xanh đã tan rã, hỗn loạn; một sự mệt mỏi và rã rời bao trùm. McClellan đã ban hành lệnh cấm thực hiện thêm bất kỳ cuộc tấn công nào khác. Cánh đồng ngô và khu rừng chìm trong bầu không khí nặng nề, oi bức, tối tăm và, so với lúc trước, thì tĩnh lặng hơn hẳn.
Stonewall Jackson ngồi trên lưng con Little Sorrel gần nhà thờ Dunkard. Người ta mang đến cho ông những báo cáo về sự khốn khổ của các thương binh và số lượng thương vong quá lớn. Vị giám đốc y tế, người mà ông rất quý mến, tiến lại gần ông. "Thưa Tướng quân, tình hình rất tồi tệ! Bệnh viện dã chiến trông như thể tất cả các chiến trường trên thế giới này đều gom về đây đóng thuế máu vậy. Tôi biết ngài không thích bệnh viện—nhưng liệu ngài có thể đến xem thử một chút được không, thưa ngài?"
Vị tướng lắc đầu. "Đi xem để làm gì chứ? Thương vong là điều không thể tránh khỏi. Hãy làm tất cả những gì anh có thể, thưa bác sĩ."
Tôi nghĩ rằng, thưa ngài, xét thấy ngày vẫn chưa kết thế mà lực lượng của chúng quá áp đảo, và sông Potomac thì cách phía sau chúng ta chưa đầy ba dặm—tôi nghĩ chúng ta có thể xoay sở đưa những thương binh nhẹ qua bên kia sông. Nếu chúng tấn công lần nữa và ngày hôm nay kết thúc trong thất bại—"
"Anh có gì trong đó thế?" Jackson hỏi. "Táo à?"
"Vâng, thưa ngài. Tôi đi qua một gốc cây và tiện tay hái được nửa tá. Ngài có muốn ăn—"
"Có chứ. Tôi ăn sáng từ rất sớm cơ mà." Ông cầm lấy quả táo chín hồng và bắt đầu ăn. Đôi mắt ông, lấp ló dưới vành mũ lưỡi trai, quét qua khung cảnh trước mặt,—khu rừng bị giày xéo nơi đạn pháo cắt đứt cành cây ngọn cỏ, những cánh đồng ngô bị dẫm đạp trông như có trận cuồng phong vừa quét qua, những đội quân tơi tả đang tạm nghỉ, những xác người và kẻ hấp hối, những con xác ngựa, những cỗ pháo bị vô hiệu hóa, làn khói lưu huỳnh lảng vảng, và phía bên kia con đường thu phí, trên các cánh đồng và cạnh khu rừng phía đông, là những khối quân xanh ngập tràn, phía trên cũng được che phủ bởi lớp khói lưu huỳnh. Ông ăn xong quả táo, lấy chiếc khăn tay ra lau ngón tay và đôi môi. "Bác sĩ McGuire, chúng đã tung ra những đòn tệ hại nhất rồi đấy. Và đừng bao giờ thốt ra từ thất bại."
Ông hất tay lên không trung. "Hãy làm hết sức mình vì các thương binh, bác sĩ, làm mọi điều khả thi đối với con người, nhưng phải làm ở đây! Bây giờ tôi sẽ đến trung tâm để gặp Tướng Lee."
Phía sau khu rừng, trong một thung lũng cỏ tương đối được che chắn khỏi hỏa lực pháo binh, ngay rìa bệnh viện dã chiến đầy rùng rợn, một bác sĩ trẻ tuổi với tay áo xắn cao và máu me đầm đìa từ đầu đến chân đã gặp vị giám đốc y tế. "Bác sĩ, Binh đoàn Virginia đã tiến đến cùng Tướng McLaws. Họ vừa đưa đại tá của họ vào—Fauquier Cary đấy, ngài biết mà. Tôi ước gì ngài xem xét cánh tay của anh ấy."
Cả hai nhìn vào. "Chỉ còn một con đường duy nhất thôi, đại tá ạ."
Phải cưa tay à? Được thôi, được thôi. Làm nhanh lên cho xong." Ông duỗi thẳng người trên những tấm ván mà đám lính vừa đặt ông nằm lên. "Cả Sedgwick nữa! Sedgwick và tôi lao vào nhau như hai kẻ dã nhân đeo đầy hạt cộm và da đầu! Một cuộc chiến huynh đệ tương tàn nếu thực sự từng có một cuộc chiến như thế! Được thôi, bác sĩ. Tôi có một người ông bác từng mất một cánh tay ở Yorktown. Tôi không nhớ nổi mặt ông—bố mẹ tôi rất thích kể về ông—ông cụ Edward quá cố. Được thôi—mọi chuyện đều ổn cả."
Hai vị bác sĩ đang thì thầm với nhau. "Chỉ còn lại vài ounce thôi. Tốt hơn là nên dùng nó ở đây chứ?"
Đúng vậy, đúng vậy!—Thêm một phút nữa thôi, đại tá. Chúng ta vẫn còn một chút chloroform."
Lọ thuốc được mang ra. Cary liếc nhìn nó. "Chỉ có từng đó thôi à?"
Vâng. Chúng ta đã thu được kha khá ở Manassas, nhưng Chúa mới biết chúng ta có thể dùng bao nhiêu cho đủ! Bây giờ nhé."
Người đàn ông đang nằm trên ván ra hiệu bằng bàn tay chưa bị quả đạn pháo xé nát. "Không, không! Tôi không cần nó. Hãy giữ lại cho ai đó sắp phải cưa chân kìa!" Ông mỉm cười, một nụ cười méo mó đầy quyến rũ, chuyển dần thành một vẻ nhăn nhó vì đau đớn. "Làm gì có chloroform ở Yorktown! Tôi sẽ cứng cỏi chẳng kém gì ông cụ Edward của tôi! Vâng, vâng, tôi nghiêm túc đấy, bác sĩ. Hãy cất nó đi cho người tiếp theo. Được rồi; tôi đã sẵn sàng."
Trên gò đất cạnh Sharpsburg, Lee và Jackson đứng nhìn về phía cánh phải. McClellan dường như đã chọn tung ra ba trận đánh trong một ngày; vào sáng sớm nhằm vào sườn trái quân miền Nam, vào giữa trưa nhằm vào trung tâm, và bây giờ là nhắm vào cánh phải. Một thông điệp từ Longstreet được gửi đến. "Burnside đang hành quân. Tôi đang có D. R. Jones và hai ngàn rưỡi quân."
Hiển nhiên là Burnside đang di chuyển. Với mười bốn ngàn quân, ông ta vượt qua cây cầu đá bắc qua sông Antietam. Họ là những tân binh sung sức; cờ hoa bay phấp phới, trống gióng vang dội, kèn rúc inh ỏi. Dãy chiến tuyến tiến lên trong tiếng hô hân hoan hướng về dãy đồi do Longstreet trấn giữ. Từ bên trái, các khẩu đội pháo của quân miền Nam ào ạt lao qua gò đất. Lee đang tập trung chúng ở trung tâm, chĩa hỏa lực về phía chân phía đông của dãy đồi. Cơn bão lửa vừa có một phút chốc lắng xuống, thì Pelham đã khai hỏa với những tiếng gầm vang dội. Các khẩu pháo khác nối tiếp theo sau. Các khẩu đội pháo của phe Liên bang bắt đầu lóe sáng; một sự cuồng nộ của âm thanh bùng lên. Giữa khung cảnh đó, D. R. Jones cùng hai ngàn rưỡi quân của ông đã chạm trán với các lữ đoàn tiên phong của Burnside.
Stonewall Jackson kéo chiếc mũ lưỡi trai sụp xuống thấp hơn, hất tay lên không trung. "Tốt lắm! Tốt lắm! Tôi sẽ đi, thưa ngài, và điều động lực lượng tươi mới nhất của mình ra trận."
"Hãy nhìn kìa," Lee nói. "Nhìn kìa, thưa tướng quân! Trên con đường Harper's Ferry."
Tất cả những người trên gò đất đều quay đầu nhìn ra. Không khí và ánh sáng đùa giỡn với làn khói trận, đẩy nó dạt sang một bên và hé lộ trong vài giây một con đường dài ngập tràn ánh nắng, con đường dẫn từ Harper's Ferry. Một sĩ quan tham mưu bật cười khúc khích không kìm chế được. "Có Chúa mới biết! Tôi thấy chiếc áo sơ mi chiến đấu màu đỏ của hắn rồi! Có Chúa mới biết! Tôi thấy chiếc áo sơ mi chiến đấu màu đỏ của hắn rồi!"
Lee chỉ dùng một cái liếc mắt để chặn tiếng cười ấy lại. Bản thân ông trông vô cùng cao cả, trầm ngâm và biết ơn. Làn khói trận lại khép lại, che khuất con đường, nhưng tiếng bước chân hành quân vọng lại dọc theo đó, có thể nhận ra rõ ràng ngay cả dưới tiếng pháo binh gầm thét. "Tốt lắm, tốt lắm!" Jackson nói. "A. P. Hill là một vị tướng giỏi."
Phủ đầy bụi đường của hành trình mười bảy dặm, với bước chân chạy nước rút và tiếng hò hét vang dội, những lá cờ chiến màu đỏ thẫm nghiêng về phía trước, Sư đoàn Ánh sáng đã ào vào trận địa! D. R. Jones xốc lại đội hình. Bị tiêu diệt một nửa, kiệt sức, nhưng đầy hiểm nguy, những trung đoàn tiếp viện từ cánh trái đã làm rất tốt nhiệm vụ của mình. Các cỗ pháo màu xám hoạt động với một sự lạnh lùng chớp nhoáng và vững chãi. Từ khắp các sườn đồi Antietam, đại bác của phe xanh gầm thét, gầm thét. Xanh và xám, súng trường nổ giòn giã. Âm thanh dâng lên với âm lượng khủng khiếp, làn khói cuồn cuộn nuốt chửng cả ban ngày. Địa ngục Pháo binh—Hỏa ngục Bộ binh—chiến trường Sharpsburg giờ đây gầm rú ở cánh phải.
Pháo binh Kỵ binh chiếm giữ một sườn đồi thấp nhô ra như một mũi đất đâm vào cánh đồng cỏ. Phía dưới, phía trên, phía sau, khói cuộn ngút ngàn; phía trước, ngọn lửa lóe lên từ những nòng súng, đạn pháo xé gió bay đi. Phía sau là một phông nền khổng lồ gồm mây chiến trận, cứ mỗi mười giây lại được thắp sáng bởi ánh chớp từ một khẩu đội pháo đối phương. John Pelham đứng chỉ huy. Sáu khẩu pháo đang nhả đạn dữ dội và liên tục. Những người lính phục vụ chúng là những pháo thủ ưu tú. Họ di chuyển qua lại, cúi xuống, đứng thẳng lên, bước lùi lại khi pháo giật, tiến lên khi đạn hồi, lại lao vào nạp đạn với độ chuẩn xác như trên sân tập. Họ bán lõa thể, đen nhém vì thuốc súng, lấp lánh mồ hôi, một số người đang rớm máu. Dưới ánh chớp từ những nòng súng, tất cả hiện lên thật rõ nét; trong làn khói mờ ảo đan xen, họ chìm dần vào tầm nhìn, hòa mình vào mây khói, chỉ còn là những cái bóng giữa chập choạng tối tăm.
Stonewall Jackson, khi quay trở lại nhà thờ Dunkard và đi ngang qua phía sau mũi đất này, đã quay đầu con Little Sorrel và tiến lên cao nguyên. Pelham ra đón ông. "Vâng, thưa tướng quân, chúng ta đang làm rất tốt. Vâng, thưa ngài, vẫn đang giữ vững vị trí. Các thùng đạn pháo đã được nạp thêm một phần trong lúc ngưng chiến."
"Tốt lắm, tốt lắm!" Jackson nói. Ông xuống ngựa và bước thẳng tới chỗ các khẩu pháo. Pelham đi theo sau. "Tôi nghĩ ngài không nên ra đây lúc này, thưa tướng quân. Bọn chúng đã nhắm trúng tầm bắn của chúng ta rất chuẩn rồi—"
Vị tướng kia dường như không để tâm đến lời nhắc nhở ấy. Ông đứng cạnh một khẩu pháo và hướng đôi mắt về phía trận chiến đang diễn ra ở cánh phải. "Longstreet đang tung ra một đòn nặng nề. Cậu ta và Hill sẽ đẩy lùi bọn chúng. Đại tá Pelham, hãy chĩa hai khẩu pháo vào cụm kẻ thù ở bãi cạn kia."
Pelham di chuyển về phía những khẩu pháo xa hơn. Khẩu lựu pháo gần Jackson nhất vừa được khai hỏa, nạp lại đạn, rồi lại khai hỏa lần nữa. Những người lính đứng cạnh nó lùi lại phía sau. Nó lóe sáng, gầm thét, giật lùi. Một quả đạn pháo hình trụ lớn, màu xám đen lao tới với tiếng thét xé gió quỷ quái. Đúng lúc ấy, bệ phóng bừng sáng lên trong ánh chớp chiến trận. Đường rơi của nó hiện rõ. Nó rơi xuống, bốc khói ngút ngát, ngay sát bên cạnh Stonewall Jackson. Sức ép không khí lớn đến mức ông choáng váng trong giây lát. Theo phản xạ, cánh tay ông giật lên che trước mặt; ông lùi lại một bước. Pelham, đang quay lại từ những khẩu pháo xa hơn và cách đó vài thước, hét lên một tiếng cảnh báo đầy kinh hãi; từ tất cả những người lính chứng kiến cảnh tượng ấy, một tiếng thét tương tự cũng bật ra. Gần như cùng chuyển động với quả đạn pháo, một người lính trong khẩu đội lựu pháo đã lao tới khoảng đất bị xới tung và ống đạn hình trụ. Thân hình bán lõa thể, đen nhém, bụi bặm của anh ta sượt qua người vị tướng khi lao qua. Anh đưa đôi tay túm lấy quả bom chết chóc đang bốc khói hầm hập, nhấc bổng nó lên và lao thục mạng tới mép vách đá cách đó năm mươi thước. Tại đây, anh vung nó thật mạnh, quăng nó đi bằng đôi tay đã bị bỏng rát. Nó phát nổ ngay giữa khoảng không cách mặt đất phía dưới nửa quãng đường.
Pelham, mặt cắt không còn giọt máu, nghiêm giọng phản đối. "Ngài không thể ở đây được, thưa tướng quân! Quân của tôi không thể làm việc với ngài ở đây đâu. Chúng tôi thế nào không quan trọng, nhưng ngài thì có. Xin ngài hãy rời đi, thưa ngài."
"Tôi đang đi đây, đại tá. Tôi đã thấy những gì mình muốn thấy. Kẻ vừa nhặt quả đạn pháo lên là ai thế?"
Pelham quay sang phía khẩu lựu pháo. "Đứa nào trong số các cậu đấy?"
Nửa tá tiếng nói vang lên đáp lời. "Deaderick, thưa ngài. Nhưng tay cậu ta bị bỏng nặng quá và cậu ta vừa xin trung úy cho phép lui về tuyến sau—"
“Tốt lắm, tốt lắm!” Stonewall Jackson nói. “Cậu ta đã làm rất tốt. Nhưng trong quân đội này có rất nhiều những con người dũng cảm.” Ông quay lại chỗ con Little Sorrel đang đứng gặm mớ cỏ khô, và cứng nhắc leo lên yên ngựa. Khi ông quay người rời khỏi bệ phóng và các cỗ pháo, tất cả lại bừng sáng trong ánh chớp màu cam, từ cánh phía bên phải một âm thanh dồn dập trỗi lên, tiếp nối là tiếng thét hò vang dội, cao vút và đắc thắng của quân miền Nam. Một tiếng hô vang lên từ lực lượng Pháo binh Kỵ binh. “Chúng đang vỡ trận! Chúng đang vỡ trận! Burnside cũng đang vỡ trận rồi! Yaaaii! Yaaaiiihh! Yaaaaaiiihhh!”