Đoàn quân, sau một cuộc hành quân gian khổ đầy những trận đụng độ nhỏ, lê bước mệt mỏi qua màn đêm đen như mực, cuối cùng đã vỡ oà vui mừng khi nghe hiệu lệnh “Dừng lại!”. “Cảm ơn Lão Jack nhé! Thế là cuối cùng chúng ta không quay đầu tháo chạy qua Thẻm Thoroughfare nữa! Có thấy bóng dáng Đại tướng Robert đâu không?—Đi đi! Ông ấy còn chẳng ở gần bằng White Plains đâu. Ông ấy và Longstreet sẽ không qua nổi Thoroughfare cho đến ngày mai thôi.—Giải tán hàng ngũ đi! Ồ Chúa ơi, vâng! Rất sẵn lòng.”
Dưới chân là địa hình gồ ghề, thoai thoải. Trong đêm tối, những người lính ngã mình xuống mà chẳng cần bận tâm đến đệm lót hay giường chiếu. Thiên nhiên và thời gian hòa quyện để trải ra cho họ một dãy phòng ngủ kéo dài đầy tiếng vang, được lót thảm và treo rèm theo ý thích của thiên nhiên, với mái vòm là cơn bão hú, làn mây trôi hay bức tranh lộng lẫy của các vì sao. Các đơn vị tiếp nhận chỗ nghỉ được chỉ định, lúc thì có tiếng bàn tán, lúc thì lặng thim. Đêm nay hầu như chẳng ai nói năng gì trước khi chìm vào giấc ngủ không mộng mị. “Ôi trời quỷ! Đói như chó ấy!”—“Tao cũng thế!”—“Mày có hình dung ra cảnh Ngã ba Manassas cùng đám người của Stuart và Trimble đang ních đầy thức ăn không? Bánh quy, bánh ngọt, dưa muối, rau củ ‘bị báng bổ’, đào hộp, cá mòi, mứt và cà phê!—toàn xe hàng, xe ngựa và nhà kho ngập tràn mứt, cà phê, đào hộp, xì gà và—” “Ước gì cái đồ ngốc ấy chịu im miệng! Trước đấy tao có đói đâu!”—“và những đống lửa ấm cúng, từng dải thịt xông khói đang xèo xèo, cà phê ngập tràn, và xung quanh cứ như những đóa cúc ngoài đồng, áo sơ mi mới tinh, quần lót, tất, khăn tay, giày dép, giấy viết thư và xà phòng.”—“Mày có cút xuống âm phủ và ngậm miệng lại khi đi không hả?”—“Sao mà cứ thấy cô quạnh đáng sợ thế nhỉ, các bạn ơi!—tối tăm và lộng gió. Nghe tiếng chim chiền chiện kia không? Tới tận hai mươi ngàn con người đang lội bì bõm xung quanh—và Pope có khi đang ở ngay sát chỗ con chim chiền chiện ấy chứ. Jarrow bảo rằng tính cả McCall, Heintzelman và Fitz John Porter, bọn chúng có tới bảy mươi ngàn quân. Thế thì sao? Bọn chúng có Bộ chỉ huy-trên-yên-ngựa còn chúng ta có Stonewall Jackson—Đúng thế thật! Quả thế thật! Chúc ngủ ngon.”
Rạng đông bình thản hé lộ, bình đản của ngày hai mươi tám tháng Tám. Những hồi kèn ma quái cất lên—những người lính mặc áo xám cựa quậy rồi đứng dậy. Trên bầu trời vẫn còn sót lại một hai ngôi sao cùng vầng trăng khuyết nhạt màu. Chúng từ từ phai dần và một sắc hồng san hô nhạt lan tỏa khắp bầu trời phương đông lạnh lẽo, xa xăm. Binh lính bận rộn chuẩn bị bữa sáng, nhưng rồi tốp này đến tốp khác lần lượt dừng tay. “Cái quái gì ở nơi này thế nhỉ? Trông quen thuộc một cách đáng sợ. Dòng suối, cây cầu đá, khu rừng và ngọn đồi—đồi Henry. Lạy Chúa! Đây chính là chiến trường Manassas!”
Chiến trường Manassas trong ánh sáng mờ ảo bỗng gợi lên một nỗi kinh hoàng mơ hồ, một sự lạnh sống lưng. “Chúa ơi! Dạo đó chúng ta trẻ biết bao! Cứ như thể đã từ lâu lắm rồi, vậy mà mọi thứ ùa về. Mọi người còn nhớ hôm chúng ta lao vào nhau ở Cầu Đá không? Kia là đồi Mathews, nơi chúng ta lần đầu chạm trán Sykes và Ricketts—gặp lại họ hoài suốt từ dạo ấy. Đồi Henry—kia là ngôi nhà—bà Henry đã bị sát hại. Hampton và Cary từng tiến qua đó cùng Beauregard giương cao thanh gươm và Lão Joe vung cao quân kỳ, vực dậy trận chiến!—và Kirby Smith, đến vừa đúng lúc—vừa đúng lúc, cùng tiếng hò reo của cả đoàn quân! Ngày hôm sau, chúng ta tưởng chiến tranh đã chấm dứt.”—“Tôi thì không.”—“Có, anh có chứ! Anh đã bảo rằng: ‘Thôi nào các bạn, chúng ta sắp phải quay lại với cuộc sống thường nhật rồi, nhưng mà cho đáng mặt tiểu yêu chứ! Chúng ta có khối chuyện để kể lại cho cháu chắt sau này đấy!’ Cái khe núi chạy ngược lên phía kia—đó là nơi Bee tử trận! Bee! Bây giờ tôi vẫn có thể hình dung ra anh ấy. Rồi chúng ta tiến sang đằng kia.” “Đúng thế, trên đỉnh đồi cạnh khu rừng thông. ‘Jackson đứng vững như một bức tường thành.’ Kìa, ánh sáng đang chạm tới nơi đó. Các bạn ạ, tôi chực khóc đến nơi rồi đây—”
Buổi sáng tháng Tám dần rực rỡ hơn. “Pháo của chúng ta từng đặt ở bãi cây cháy xém đằng kia. Kia là nơi chúng ta xung phong, nơi chúng ta tràn vào vị trí của Griffin và Ricketts!—trung đoàn 33, trung đoàn 65. Trung đoàn 65 đã chiến đấu anh dũng ở đó. Richard Cleave—” “Đừng nhắc nữa!”—“Thì đó là nơi chúng ta đánh ập vào Griffin và Ricketts. Manassas! Liệu Lão Jack và Đại tướng Robert có muốn một trận chiến Manassas thứ hai không cơ chứ?”
Ánh sáng ngập tràn khắp chốn. “Ewell ở đằng kia—A. P. Hill ở đằng kia. Tất cả đều tập trung ở phía bắc đường cái quan Warrenton. Đại tướng Robert và Longstreet đang ở đâu nhỉ?”
Đại tá Fauquier Cary cưỡi ngựa đi qua, nghe thấy câu hỏi cuối cùng liền lên tiếng đáp lời. “Đại tướng Robert và Longstreet đang hành quân trên con đường mà chúng ta đã đi trước họ. Có lẽ tối nay, chúng ta sẽ lại là một mái nhà đoàn tụ.”
“Thưa Đại tá, chúng ta sắp có một trận đại chiến nữa phải không ạ?”
“Ta không dự hội đồng quân sự, các bạn ạ, nhưng ta có thể nói cho các cậu nghe suy nghĩ của ta.”
“Vâng, vâng! Chúng tôi tin rằng phán đoán của Đại tá rất chuẩn xác—”
“McCall, Heintzelman và Fitz John Porter đã gia nhập lực lượng của Tướng Pope.”
“Vâng. Chúng tôi cũng nghe tin ấy.”
“Và những cánh quân khác thuộc Binh đoàn Potomac đang trên đường tới.”
“Vâng, điều đó là chắc chắn.”
“Nhưng họ chưa có mặt ở đây lúc này.”
“Chưa ạ.”
“Vậy thì, ta cho rằng điều mà Tướng Lee mong mỏi hơn bất cứ thứ gì lúc này chính là một trận giao tranh ngay lập tức.”
Ông thúc ngựa đi tiếp. Những người lính vừa trò chuyện với ông dõi theo bóng ông với ánh mắt tán thưởng. “Đúng là một thanh thép tôi luyện! Ta vẫn luôn quý trọng dòng họ ấy—Chẳng phải ông ấy là họ hàng của —— sao? Đúng vậy. Tự hỏi không biết ông ấy nghĩ thế nào về chuyện đó nhỉ! Heigho! Hãy nhìn ánh sáng đang lan tỏa và những bóng râm xám ngắt kìa! Manassas!”
Cary cưỡi ngựa rảo qua các tuyến phòng thủ của Ewell, bắt gặp Maury Stafford đang nằm dài dưới tán một cây sồi, cũng đang trầm ngâm quan sát chiến trường xưa. Mặt trời đã lên cao; buổi sáng mát mẻ, trong lành và tinh khiết. Xuống ngựa, Cary bước đến ngồi xuống bên cạnh người đồng đội. “Anh không có mặt trong trận đánh ở đây phải không? Anh ở bán đảo Peninsula mà, đúng chứ?”
“Đúng vậy, dưới quyền Magruder. Hãy nhìn luồng ánh sáng chói lọi kia kìa.”
“Ừ. Nó đang chiếu rọi lên đỉnh đồi—ngay vị trí của Lữ đoàn Stonewall.”
Sự im lặng bao trùm. Cả hai cùng ngồi đó, trầm ngâm ngắm nhìn cảnh vật, mỗi người chìm đắm trong những suy tư riêng. Stafford cuối cùng cất lời: “Mặt trận này rồi sẽ lại đẫm máu thôi.”
“Không còn nghi ngờ gì nữa. Đúng thế, sẽ lại đẫm máu. Tôi đang chờ đợi những cuộc giao tranh ác liệt.”
“Tôi đã thấy anh khi anh cùng A. P. Hill tiến vào hôm mùng hai. Nhưng có lẽ chúng ta chưa trò chuyện với nhau lần nào kể từ hồi Richmond.”
“Ừ,” Cary đáp. “Kể từ Richmond đến nay là không.”
“Một người lính của anh kể với tôi rằng trên đường hành quân lên đây, anh có ghé qua Albemarle.”
“Đúng vậy, tôi về nhà vài tiếng.”
“Mọi người ở Greenwood đều khỏe và—hạnh phúc chứ?”
“Mọi người ở Greenwood đều khỏe cả. Chỉ là phụ nữ miền Nam không hẳn gọi là hạnh phúc. Dù vậy, họ vô cùng kiên cường.”
“Tôi có thể hỏi liệu cô Cary có đang ở Greenwood không?”
“Cô ấy vẫn ở lại làm việc tại bệnh viện ở Richmond suốt tháng Bảy. Sau đó, khi nhu cầu ở bệnh viện giảm bớt, cô ấy đã về nhà. Vâng, cô ấy đang ở Greenwood.”
“Cảm ơn anh. Tôi chuẩn bị hỏi thêm một câu nữa. Anh có thể trả lời hoặc không tùy ý. Cô ấy có biết rằng—một cách vô cùng bất hạnh—chính tôi là người đã mang bức mệnh lệnh đó từ Tướng Jackson đến cho Tướng Winder hay không?”
“Tôi không nghĩ là cô ấy biết điều đó.” Cary đứng dậy. “Tiếng kèn hiệu đang vang lên rồi. Tôi phải quay lại với Hill đây. Hy vọng Tướng Lee sẽ lên đến nơi vào tối nay. Cho đến khi ông ấy đến, chúng ta đang lâm vào thế hang hùm miệng sói. May mắn thay, John Pope khó lòng bì được với vị vua sa mạc ấy.” Anh leo lên yên ngựa và phóng đi. Stafford nằm lại xuống dưới tán cây sồi, liếc mắt nhìn sang dòng Bull Run cùng những ngọn đồi và khu rừng, rồi vắt một cánh tay lên trán, và trong tâm trí lại hướng về Greenwood.
Ngày trôi qua trong sự cảnh giác tĩnh lặng và căng như dây đàn. Vào buổi chiều tháng Tám, Jeb Stuart, với chiếc lông vũ giắt trên vành mũ, cổ quàng vòng hoa cỏ dại tím và cỏ thi, phi ngựa vào tuyến phòng thủ và có cuộc trao đổi mười phút với Tướng Jackson, rồi thúc ngựa phóng đi hướng về đường cái quan Warrenton. Gần như ngay lập tức, các sư đoàn của Ewell và Taliaferro đều vào vị trí sẵn sàng chiến đấu và bắt đầu di chuyển về hướng bắc.
Gần Groveton, họ chạm trán cánh quân mà họ đang tìm kiếm—sư đoàn thuộc quân đoàn của McDowell đang thong thả tiến về Centreville. Đoàn quân mặc áo xanh kéo dài dũng mãnh—gồm các lữ đoàn của Doubleday, Patrick, Gibbon và Hatch—đã để lộ sườn. Họ tiến bước đều đặn, tiếng trang bị khua lách cách và kẽo kẹt, hòa cùng tiếng trò chuyện và tiếng cười đùa của binh lính, tiếng ban nhạc tấu lên khúc hành khúc gấp gáp, dưới ánh hoàng hôn rọi sáng báng súng cùng lưỡi lê, và tiếng lầm rầm vang vọng của đoàn pháo binh đi kèm. Phần đầu của đoàn quân tiến đến một trang trại và một vườn táo trong ánh nắng vàng rực rỡ. Phá vỡ sự yên bình và tĩnh lặng của khung cảnh ấy là tiếng súng đại bác gầm lên vang dội từ phía quân xám.
Trận chiến diễn ra ác liệt, đẫm máu và mang một vẻ đẹp hoang dã đến rợn ngợp. Gibbon và Doubleday tìm cách triển khai đội hình và chiếm lấy một phần vườn táo. Phe xám giữ được khu trang trại cùng phần lớn các sườn dốc ngập tràn hoa trái. Phe xanh đưa pháo binh vào tham chiến. Các khẩu đội pháo của quân xám, được bố trí ở vị trí cao, liên tục nã đạn pháo và đạn chùm qua đầu lực lượng tiền tiêu xám để rót vào hàng ngũ đối phương: Wooding, Poague và Carpenter đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; và rồi, gầm rú xuyên qua các khu rừng, John Pelham thuộc Pháo binh Kỵ binh của Stuart xuất hiện, và anh ta cũng chiến đấu tuyệt vời chẳng kém.
Về phần bộ binh, cả áo xám lẫn áo xanh, họ đều là những cựu binh dày dạn trận mạc. Chẳng có những đợt xung phong nào trong buổi chiều vàng vạt ấy. Họ chỉ đơn thuần đứng đó, xanh và xám, cách nhau chừng một trăm thước, giữa vườn táo ngập tràn ánh hoàng hôn, rồi dưới ánh chạng vạng của vườn táo, rồi lại trong vườn táo với những vì sao lấp lánh ẩn hiện trên mái vòm khói đạn, liên tục trút lên đầu nhau những trận mưa đạn súng trường, đạn cối và đạn chùm dữ dội.
Cơn bão lửa ấy kéo dài suốt hai tiếng rưỡi đồng hồ, với cường độ chưa từng thuyên giảm. Đó là một trận chiến cay đắng với những mất mát vô cùng đẫm máu. Doubleday và Gibbon gánh chịu tổn thất nặng nề, Ewell và Taliaferro cũng chẳng khá hơn. Cả áo xám lẫn áo xanh đều đứng đó kiên cường trong khi bão lửa hoành hành. Những bóng ma của những người nông dân bình lặng từng vun trồng khu vườn, của những đôi tình nhân từng dạo bước nơi đây, của những đứa trẻ từng nô đùa dưới tán lá—tất cả đã hoảng sợ bay xa, xa khỏi chốn bình yên xưa cũ ấy. Đó thực sự là một cuộc giao tranh khốc liệt.
Stafford đứng ngay cạnh Ewell đúng lúc vị tướng này ngã xuống vì một quả đạn pháo xé nát chân ông một cách khủng khiếp. Người lính trẻ hơn liền đỡ lấy ông, kéo ông ra khỏi con ngựa già tội nghiệp Rifle, và với sự giúp đỡ của những người xung quanh, đưa ông vào nấp sau chỗ ẩn náu nhỏ nhoi, mong manh của một trong những thân cây uốn lượn. Gương mặt lão tướng Dick co giật vì đau đớn, nhưng ông vẫn có thể cất lời. “Dĩ nhiên là ta mất cái chân này rồi! ——! ——! Lão Jackson không có ở quanh đây phải không? Kệ đi! Hoàn cảnh bắt buộc nên cứ tha lỗi cho ta nhé. Đi đi các gentlemen. Mọi người cần thiết ở ngoài đó. Bác sĩ, tuyên úy và lính đánh xe nữa, rồi Dick Ewell này sẽ ổn thoả tất thôi ——! ——! Chết tiệt nhà anh, Maury, tôi không muốn anh ở lại đây! Cái gã kia đang nói cái quái gì thế? Taliaferro bị thương nặng á ——! —— ——! Các gentlemen, tất cả và từng người một, các anh được lệnh phải quay về vị trí chiến đấu. Ta mất một chân, nhưng ta quyết không để thua trận này đâu!”
Đêm buông xuống khi từng chiến tuyến cứng nhắc đều bận rộn trút đi nhận lại những đợt oanh tạc dữ dội chết chóc nhất có thể tưởng tượng được. Vườn táo trở thành một chốn nhuốm màu hung đỏ và rực lửa cùng tiếng gầm rú đinh tai nhức óc. Rồi đến chín giờ đêm, âm thanh thưa dần và ánh sáng lụi tàn. Phe xanh rút lui trong trật tự, mang theo những thương binh của mình. Trận chiến bất phân thắng bại, quân xám trụ lại trên chiến trường, tổn thất của cả hai bên đều vô cùng nặng nề.
Phía sau vườn táo, trên khoảng sân thượng tự nhiên kéo dài nơi ông bố trí sáu khẩu đại bác của mình, viên sĩ quan cao ráo, tóc vàng, hãy còn rất trẻ mà ít lâu sau được Stuart ca ngợi là “vị anh hùng hiệp nghĩa Pelham”, được Lee gọi là “Pelham dũng cảm”, và được Stonewall Jackson nhận định rằng “Bất kỳ quân đội nào cũng nên có một Pelham ở mỗi bên sườn”—Thiếu tá John Pelham quan sát sự tàn phá giữa đám đông binh sĩ và những con ngựa của mình. Sau đó, như một chỉ huy tài ba và tháo vát, anh xốc lại mọi thứ cho ngăn nắp, rồi tuyên bố rằng Pháo binh Kỵ binh sẽ tiếp tục ở lại vị trí trong đêm nay.
Ngôi nhà trang trại trong vườn táo đã được biến thành một bệnh viện dã chiến. Những thương binh của Pelham được đưa đến đó. Trong số những con ngựa bị thương, những con có thể cứu chữa được chăm sóc cẩn thận, số còn lại bị bắn hạ. Các trạm gác được bố trí. Những đống lửa được thắp lên, và từ một cỗ xe vận tải ở đâu đó phía sau, những phần khẩu phần ăn đạm bạc được chuyển đến. Một phái đoàn được cử đến trang trại. “Thưa bà, thiếu tá—Thiếu tá Pelham—nhờ bà xem liệu chúng cháu có thể xin vài bắp ngô nướng được không ạ?” Phái đoàn quay trở lại. “Bà ấy bảo, thưa ngài, cứ tự nhiên lấy đi. Ngô, táo—bất cứ thứ gì chúng ta muốn, và bà ấy chỉ ước gì mình có nhiều hơn thế!”
Sáu khẩu đại bác ánh lên màu đỏ rực trong ánh lửa bập bùng. Lính t tráng ngồi hoặc nằm giữa những khẩu pháo, nếm trải chút phút giây nghỉ ngơi sau trận chiến. Dưới bệ phóng này, trong vườn táo, trên đường cái quan và trong khu rừng phía xa, cũng thấp thoáng những đốm lửa và ánh đèn di động. Không khí vẫn còn vương khói thuốc, đêm cận kề và ấm áp. Chẳng có lấy một cỗ lều hay mái che nào thuộc bất kỳ hình thức nào. Sĩ quan và binh lính nghỉ ngơi ngoài trời dưới bầu trời đầy sao tháng Tám. Pelham ngồi trên một khúc gỗ dưới tán cây dương Lombardy, phóng tầm mắt rộng mở về phía chiến trường Manassas cũ. Tại đây, anh trò chuyện với một trong những đại đội trưởng của mình. “Mất mát quá nhiều binh lính! Tôi linh cảm rõ mồn một rằng những cuộc giao tranh ác liệt vẫn còn ở phía trước. Kiểu gì chúng ta cũng phải tìm cách bổ sung quân số thôi.”
“Tất cả những người ở vùng này đều đã tòng quân hết rồi. Dù vậy, chúng ta có thể kiếm vài cậu nhóc mười lăm tuổi hoặc mấy ông lão sáu mươi lăm tuổi, hoặc chúng ta có thể yêu cầu bộ tư lệnh cung cấp lính nghĩa vụ—”
“Tôi không thích cái nguồn sau cho lắm. Ưu thế vẫn thuộc về phương án đầu. Thôi được, chúng ta sẽ tính tiếp chuyện đó vào ngày mai—Trễ lắm rồi đấy, Haralson! Chúc ngủ ngon.”
“Đợi đã,” Haralson nói. “Có một người muốn gặp ngài đây.”
Chạy ngược lên sườn đồi, từ bệ đặt pháo đến một dải rừng nhỏ đen sẫm nổi bật trên bầu trời đầy sao, là một cánh đồng ngô—giữa cánh đồng ấy với khúc gỗ và cây dương chỉ là một khoảng trũng nhỏ cỏ mọc xanh rờn. Một người đàn ông vừa bước ra từ ruộng ngô. Anh ta đứng cách đó mười thước—trông có vẻ là một người nhà quê, ăn mặc nghèo nàn.
“Này, anh là ai?” Pelham gặng hỏi, “và làm thế nào mà anh lọt được vào phòng tuyến của tôi?”
“Tôi vừa,” người đàn ông nọ đáp, “đi bộ từ trên núi xuống đấy ạ. Và khi đến hạt này, tôi thấy nó đông nghịt các đạo quân. Tôi không muốn bị lính Yankee bắt giữ, thế nên phần lớn tôi toàn đi lại vào ban đêm. Tôi ở trong khu rừng trên kia suốt lúc các ông đang đánh nhau. Tôi đã quan sát trọn vẹn trận chiến. Khi nó kết thúc, [Pg 563] tôi tự nhủ, ‘Dù sao đi nữa họ cũng là người nhà của mình’, và tôi đã đi xuyên qua ruộng ngô để xuống đây. Tôi nằm ẩn nấp giữa những thân ngô; tôi nghe thấy ngài nói rằng mình đang cần pháo thủ. Tôi tự bảo mình, ‘Thôi thì gia nhập lúc này hay lúc khác cũng thế. Đằng nào chúng ta cũng phải gia nhập bằng cách này hay cách khác, đó là điều hiển nhiên’, và thế là tôi nghĩ, thưa ngài, tôi sẽ gia nhập đội của ngài—”
“Sao trước đây anh không ‘gia nhập’, theo cách gọi của anh ấy?”
“Tôi bị ốm nặng ròng rã suốt một năm nay rồi, thưa ngài. Tôi bị một cú đập vào đầu ở xưởng cưa bên lạch Briony và nó khiến tôi trở nên vô tích sự chẳng khác gì một nhúm ruột cây. Bác sĩ bảo tôi đã hoàn toàn khỏe mạnh rồi, thưa ngài. Tôi đã chán ngấy việc cứ sống mãi ở Briony—”
“Anh có biết gì về súng ống không?”
“Tôi rành mọi thứ về súng săn. Mấy thứ khác tôi có thể học.”
“Tên anh là gì?”
“Philip Deaderick.”
“Được rồi, lại gần ánh lửa đi, Deaderick, để tôi có thể nhìn rõ mặt anh.”
Deaderick tiến lại gần, phô bày một vóc dáng cường tráng cùng gương mặt rắn rỏi, đầy râu ria. “Được rồi,” viên sĩ quan người Alabama nói, “cú đánh vào đầu xem chừng không làm anh mất sức chiến đấu đâu! Tôi sẽ thử việc anh, Deaderick.”
“Tôi vô cùng biết ơn ngài, thưa ngài.”
“Tôi không có đội quân tân binh nào để đưa anh vào đó. Anh sẽ phải tự học, và học thật nhanh, bằng cách quan sát những người khác. Hãy dẫn anh ta đi ghi danh đi, Haralson, rồi bàn giao anh ta cho Dreux và đơn vị Pháo binh Hạng nhẹ. Này Deaderick, Pháo binh Kỵ binh đối với một người giỏi giang hoàn thành tốt nhiệm vụ chẳng khác nào chốn thiên đường, nhưng với kẻ ngược lại thì nó là địa ngục. Tôi khuyên anh nên phấn đấu vì chốn thiên đường. Thế thôi. Chúc ngủ ngon.”
Ngày mới ló rạng trên chiến trường Groveton, trên những đồng bằng Manassas. Stonewall Jackson dẫn theo đại quân tiến về phía tây từ chiến trường xưa. Phía nam dòng Bull Run, giữa nhánh Young's Branch và sườn Stony Ridge, có một tuyến đường sắt đang thi công dở dang. Nó được bao bọc bởi những khu rừng và cánh đồi nhấp nhô. Ở đó đan xen giữa các đoạn đường đắp cao và những đoạn hào đường sắt sâu hun hút. Phía sau là dãy núi dài và dòng suối Catharpin Run, phía trước là những cánh đồng xanh thoai thoải dốc đổ xuống con suối nhỏ, bị chia cắt ở phía bắc bởi một khu rừng sâu thẳm. Stonewall Jackson đặt bàn tay kiểm soát lên tuyến đường sắt với những đoạn hào sâu ấy cùng địa hình gồ ghề dốc đứng phía bên kia. Trong ánh bình minh đỏ rực, một chiến tuyến dài gần hai dặm trải dài ngút ngàn. A. P. Hill nắm giữ cánh trái. Trầm tích và Lawton thuộc sư đoàn của Ewell nắm giữ trung tâm, sư đoàn của chính Jackson trấn giữ cánh hữu, Jubal Early và Forno thuộc lực lượng của Ewell là một cánh quân độc lập ở sườn này. Có tới bốn mươi khẩu đại bác, được bố trí dọc theo dãy núi đá phía sau lực lượng bộ binh. Jeb Stuart bảo vệ hai bên sườn.[Pg 564]
Hơi ẩm lạnh buốt của buổi sáng, mặt đất đẫm sương, những khu rừng tĩnh lặng, ánh hồng trên bầu trời—binh lính di chuyển ngược xuôi về các vị trí được phân công, cùng trao đổi những cảm nghĩ. “Chẳng phải nó rất giống ngày hai mươi mốt tháng Bảy năm 1861 sao?”—“Đúng là giống mà cũng chẳng giống—phần lớn là không giống!”—“Chuẩn luôn! Này! Bọn chúng định nhượng lại cái hào đường sắt cho chúng ta kìa! Chúa phù hộ cho Công ty Đường sắt Manassas! Dù chúng ta có cuốc bới suốt cả ngày trời cũng chẳng đào được một cái mương nào ra thế này đâu!”—“Nhìn đám trai tráng sau bức tường đất kìa! Chà, nếu đó không phải là chiến hào tuyệt vời nhất thì thôi đấy! Nhìn bốn mươi khẩu pháo trên kia chĩa thẳng lên bầu trời kìa!”—“Tốt hơn là nên giậtấy mấy đám dây leo ở rìa đi. Trông đẹp phết nhỉ? Toàn hoa bìm bìm xanh buổi sáng. Trung đoàn đã quay ngoắt hướng về Ngã ba Manassas rồi kìa! Giờ mà Longstreet tiến lên nữa thì—” “Biết đâu ông ấy sẽ tới. Chẳng phải sẽ rất kích thích sao? Xung phong với tiếng hò reo y hệt như Kirby Smith năm ngoái ấy! Tự hỏi không biết đám Yankee đang ở đâu nhỉ?” “Đâu đó trong rừng thôi, cả cái lũ khốn kiếp bọn chúng ấy chứ.”—“Một số bọn chúng không đến nỗi khốn kiếp đâu. Vài kẻ trong số chúng khá đàng hoàng đấy chứ. Dưới vùng Chickahominy, tôi đã thực sự có được sự tôn trọng nhất định đối với Binh đoàn Potomac—và khối kẻ trong số đó sẽ có mặt ở đây ngày hôm nay đấy. Vâng, thưa ngài, tôi rất quý Fitz John Porter, Sykes, Reynolds cùng khối người khác nữa! Họ đâu thể chọn cách bị chỉ huy bởi Kẻ-Không-Có-Sườn-Sau. Đó là lỗi của Washington, chứ chẳng phải của họ.”—“Đúng thế, thưa ngài, Ricketts, Meade, Kearney và nhiều người khác đều rất cừ.”—“Lạy Chúa, tiếng hô gì mà vang thế! Hoặc là Lão Jack hoặc là một con thỏ.”—“Là Lão Jack đấy! Là Lão Jack! Ngài ấy đang đi dọc chiến tuyến kìa. Stonewall Jackson! Stonewall Jackson! Stonewall Jackson! Ngài ấy đi qua rồi. Ôi Chúa ơi! Tôi ước gì Bee, Bartow và tất cả những ai ngã xuống nơi này có thể nhìn thấy ngài ấy và chúng ta lúc này.”—“Kìa Stuart đang cưỡi ngựa qua cánh đồng. Khẩu pháo nào đang tiến lên sườn Stony Ridge thế kia?—Pelham và Pháo binh Kỵ binh chứ ai.”—“Lắng nghe kìa! Tiếng kèn! Bọn chúng tới kìa! Bọn chúng tới kìa! Vượt qua đồi Henry rồi.” Nghiêm!
Đến khoảng giữa buổi sáng, tiếng đại bác ngớt dần. “Có sự di chuyển về hướng này,” A. P. Hill lên tiếng ở cánh trái. “Bọn chúng định đánh tạt sườn chúng ta. Bọn chúng đã cày nát khu rừng này bằng đạn pháo, và giờ thì chúng đang kéo đến để gieo rắc tử thần đây. Chuẩn bị đi các chàng trai! Tướng Jackson đang quan sát đấy!—và Tướng Lee sẽ có mặt ở tối nay để nghe báo cáo chiến công. Ta đoán các cậu hẳn rất muốn Đại tướng Robert thốt lên câu ‘Làm tốt lắm!’ phải không nào. Vậy thì được thôi, hãy chiến đấu cho thật tốt vào!—Ta không nghĩ chúng ta đang dư dả đạn dược lắm đâu, Garrett ạ. Tốt hơn là nên đi báo cho Tướng Jackson biết đi.”[Pg 565]
Binh lính trò chuyện râm ran, lính của Hill và lính của Ewell ở sườn phải của Hill—không phải bằng giọng nói oang oang, mà với sự chiêm nghiệm chậm rãi. “Reynolds à? Rất có cảm tình với Reynolds. Milroy ư? Không ưa vị quý ông này cho lắm. Sigel—Schurz—Schenck—Steinwehr? Không. Không đời nào! Tự hỏi không biết bọn chúng có còn nhớ trận Cross Keys không nhỉ?”—“Bọn chúng lập ra một chiến tuyến dài kinh khủng. Có một thứ duy nhất khiến tôi thèm thuồng ở bọn chúng chính là những cỗ pháo đẹp tuyệt trần kia. Tôi chẳng thèm thuồng gì thức ăn ngon hay quần áo lành lặn tươm tắt của bọn chúng đâu, ngoại trừ mấy khẩu pháo ấy.”—“Hừm, tôi chẳng thèm thứ gì của bọn chúng cả—pháo binh của chúng ta đang làm rất tốt việc của mình đấy thôi! Chúng ta đã thu giữ được khối pháo của bọn chúng, và tối nay chúng ta sẽ còn thu được nhiều hơn nữa. Pháo binh hôm nay đánh xuất sắc thật!”—“Chuẩn không cần chỉnh!”—“Lắng nghe kìa, bọn chúng lại khai hỏa kìa. Đó là Pelham—giờ đến Pegram—rồi Pháo binh Washington—đến Rockbridge kìa!”—“Đúng thế sir, chuẩn xác! Chúng ta ổn cả. Chúng ta đã sẵn sàng. Âm nhạc kìa! Bọn chúng luôn xung phong với tiếng nhạc. Buồn cười thật! nhưng bọn chúng có cả ban nhạc cơ đấy. Bọn chúng đang tấu bài gì thế nhỉ? Chưa nghe bao giờ cả. Chắc là bài ‘Những con sóng hoang dã đang nói gì kìa’ chăng?”—“Tôi nghĩ đó là bài ‘Khi cuộc chiến tàn nhẫn này kết thúc’.”—“Thôi đi mấy ông tướng, các thung lũng chưa từng trải qua trận mạc à! Chúng ta nghe bài ấy mấy bận rồi. Đó là bài ‘Der Wacht am Rhein’.”—“Được rồi, các cậu! Được rồi. Chuẩn bị!”
Vào khoảng giữa buổi chiều, sau đợt xung phong lớn thứ ba của phe áo xanh, Edward Cary, với đôi môi đen sì vì cắn vỏ đạn, ổ khóa và nòng súng trường nóng rẫy trong tay, chiếc mũ lưỡi trai đã bị đạn bắn bay mất, tay áo rách bươm do anh vừa xé ra để băng bó vết thương phần mềm trên bắp tay, liền đứng thẳng người dậy và lau đi lớp mồ hôi lẫn muội thuốc súng đang làm anh hoa mắt. Giọng của một sĩ quan vang lên giữa màn khói đục ngầu. “Đại tướng kêu gọi tình nguyện viên đi thu gom đạn dược trên chiến trường.”
Có bốn người lính nằm cạnh nhau, thiệt mạng bởi cùng một quả đạn pháo. Một người đã mất hẳn phần đầu, người thứ hai mất đôi chân; người thứ ba bị moi ruột, người thứ tư bị nát bét lồng ngực. Khi mở hộp đạn của họ ra, người ta thấy chúng vẫn còn đầy một nửa. Edward trút sạch số đạn đó vào chiếc túi khẩu phần đeo bên hông rồi tiến đến thi thể tiếp theo. Đó là một cậu thiếu niên mới mười lục tuổi, vẫn chưa chết hẳn, đang rên rỉ như một con chó săn bị thương. Edward bón cho cậu chút nước ít ỏi còn lại trong bình tông của mình, lấy bốn viên đạn từ hộp đạn của cậu rồi lầm lũi bò đi. Một viên đạn minie xé gió bay sạt qua người anh, cắm phập vào cách đó một thước, trúng ngay giữa trán của một tử sĩ mà anh đang hướng tới. Người lính đã chết ấy vẫn nở nụ cười trên môi; trông cứ như thể anh ta đang giễu cợt viên đạn vậy. Toàn bộ chiến trường thoái lui từ những đoạn hào đường sắt và bờ đắp [Pg 566] đều bị chà đạp tơi tả bởi đạn pháo lớn nhỏ, và khắp mọi nơi trên chiến trường vang lên những tiếng rên rỉ cùng lời kêu gọi xin nước. Từ “nước” không ngớt vang lên trong suốt cuộc hành trình. Nước!—Nước, Nước!—Nước!—Nước! Tiếng kêu ấy cứ thế tiếp diễn, đầy ai oán, tựa như tiếng gió thổi.—Nước!—Nước! Edward bền bỉ thu gom đạn dược. Đủ mọi thứ suy nghĩ cứ ùa về trong tâm trí anh. Vừa lúc nãy thôi, đó là một cánh đồng phía sau Greenwood phủ đầy bụi dứa dại—cùng ánh nắng tháng Tám oi ả—và anh cùng thằng Jim của cô Easter đang hái mứt quả trong khi bà vú canh chừng dưới gốc cây. Anh lại nghe thấy tiếng những quả mứt rơi bộp vào xô. Anh lấy đạn từ thi thể của hai người trẻ tuổi—trông giống anh em qua những nét tương đồng và từ thực tế là khi ngã xuống cùng nhau, người em đã gối đầu lên ngực người anh, trong khi tay người anh quàng lấy người em. Họ nằm đó ngây thơ như những đứa trẻ đang ngủ giấc nồng. Người tiếp theo là một người lớn tuổi, một bóng người cô độc, gồ ghề với gương mặt nhăn nhúm đôi chút và một lỗ thủng lớn trên ngực. Người kế tiếp mà Edward tiếp cận bị thương rất nặng, nhưng vẫn đủ tỉnh táo để quan tâm. “Đạn dược hả?—vâng, năm viên. Khát khô cả cổ đây này!—Thôi, không sao đâu. Biết đâu trời sẽ đổ mưa. Ai đang xung phong thế? Heintzelman, Kearney và Reno—Thu gom hết rồi chứ? Cậu có thể rút một viên từ khẩu súng của tôi nữa đấy. Tôi vừa định lên đạn thì trúng đạn. Chà, tiếc là cậu phải đi! Nằm đây quạnh hiu quá.”
Edward quay trở lại chiến tuyến, giao lại chiếc túi đựng đạn và nhận một cái khác. Khi anh quay người để tiếp tục công cuộc tìm kiếm đạn dược, một tiếng hô vang lên. “Bình tĩnh nào các đồng chí! Bình tĩnh! Hooker vẫn chưa nếm đủ mùi đâu!” Edward cũng nhìn thấy bức tường áo xanh đang băng qua khu rừng ở phía bên kia tuyến đường sắt. Anh chộp lấy khẩu súng của một tử sĩ gần đó và cùng tất cả những người lính áo xám khác nằm bẹp xuống thảm cỏ phía trên đoạn hào. Hooker tiến vào tầm bắn—tầm bắn cận chiến. Chiến tuyến dài màu xám bật dậy đồng loạt rồi khai hỏa, khom mình nạp đạn, lại đứng lên khai hỏa. Một trận mưa chì trút xuống khu rừng bên kia đường ray. Cỏ tháng Tám dài và khô khốc. Những tia lửa bén vào làm bùng lên đám cháy. Ngọn lửa lan rộng và thiêu rụi cả những bụi sồi còi cọc. Bất chấp tất cả những điều đó và giữa cơn bão đạn chi chít, chiến tuyến màu xanh vẫn dũng mãnh xông lên. Chúng tràn xuống đoạn đường sắt dang dở, vượt qua nó, lao vọt lên bờ đất cao mười thước, rồi đè bẹp chiến tuyến màu xám đang án ngữ trên đỉnh. Quân xám lùi lại, quân kỳ ngã xuống rồi lại được giương cao; bầu không khí rung chuyển bởi tiếng gầm rú đinh tai nhức óc. Stonewall Jackson xuất hiện. “Tướng Hill, hãy hạ lệnh cho tuyến phòng thủ thứ hai của ông xông lên đi.” Lực lượng Virginia của Field, lực lượng Georgia của Thomas đồng loạt xông lên xung phong. Họ thét gầm, tất cả súng trường đồng loạt lóe lửa, họ đánh bật Hooker ngược trở lại xuống đoạn hào, vượt qua đường ray, tiến thẳng vào bụi rậm đang cháy ngùn ngụt [Pg 567] và khu rừng ngập ngụa khói súng. Nhưng quân xanh là những binh sĩ kỳ cựu vô cùng kiên cường; họ chỉnh đốn lại đội hình, hô vang khẩu hiệu. Hooker điều động thêm một lữ đoàn mới tăng viện. Họ lại tiếp tục xung phong. Từ trong rừng, làn sóng áo xanh ào ạt đổ xuống, băng qua biển lửa, lao xuống bờ dốc, vượt qua và tiến lên. Lại một lần nữa tiếng ồn ào, khói lửa và sự cuồng nộ xâm chiếm tất cả, vô cùng quái dị. Giọng nói của Jackson cất cao hơn. “Tướng Hill, hạ lệnh cho Tướng Pender tiến lên.”
North Carolina trước sau vẫn luôn là một chiến binh cứng cỏi. Sát cánh cùng Gregg, Field và Thomas, Pender lại một lần nữa đẩy lui Hooker xuống vách dốc đẫm máu, qua tuyến đường sắt, xuyên qua bụi rậm đang cháy bùng lên, tiến vào khu rừng; thậm chí còn đánh đuổi hắn ra khỏi rừng, chiếm lấy một khẩu đội pháo và lao thẳng ra khoảng đất trống phía bên kia. Ngay sau đó, từ các ngọn đồi, pháo binh áo xanh khai hỏa dữ dội và từ những vùng đồng bằng bên dưới, bộ binh tăng viện liên tiếp nã đạn. Pender buộc phải rút lui ngược qua khu rừng, vượt qua đường ray, lên lại sườn dốc đỏ quạch của đoạn hào.
Hooker bố trí một lữ đoàn xếp thành hàng dọc phía sau một ngọn đồi phủ đầy cây cối. Được che khuất khỏi tầm mắt, lữ đoàn này nay bắt đầu tiến lên, nhanh chóng và lặng lẽ, rồi bất ngờ đột phá khỏi khu rừng trong một đợt xung phong tuyệt đẹp. Với lưỡi lê lóe sáng, với cờ hoa tung bay, với tiếng hô hò vang dội cùng những loạt đạn chói tai, các trung đoàn của họ lao mình xuống đoạn hào, tràn lên sườn dốc đỏ rực và giáng đòn chí mạng vào chiến tuyến đã suy yếu của A. P. Hill. Quân xám chao đảo. Giọng của Stonewall Jackson lại vang lên. “Tướng Hill, ta đã ra lệnh điều Forno từ cánh phải lên cùng một trung đoàn của Lawton.” Ông hất mạnh tay lên không trung. “Họ kìa. Đại tá Forno, hãy cho chúng nếm mùi lưỡi lê!”
Lực lượng Louisiana và Georgia càn quét tiến lên, được sự yểm trợ của Tennessee, Alabama và Virginia. Họ quét sạch lữ đoàn của Grover lùi ngược trở lại. Một cuộc giao tranh cận chiến ác liệt diễn ra, tàn khốc vô cùng: xác chết nằm ngổn ngang dày đặc trong đoạn hào đường sắt chẳng khác nào lá rụng mùa thu. Xác chết nằm chồng chất trên cả hai bờ dốc, dày đặc trên thảm cỏ đang bén lửa và trong khu rừng mịt mờ khói súng. Quân xanh nhượng bộ, thối lui; quân xám quay trở về vị trí của mình.
Edward lại đi tìm đạn dược. Anh đang ở cạnh lực lượng Nam Carolina của Gregg thì một sĩ quan liên lạc phi nước đại tới. “Tướng Jackson muốn biết số lượng đạn dược của từng lữ đoàn,” và anh nghe thấy câu trả lời của Gregg, “Hãy nói với Tướng Jackson rằng lữ đoàn này chỉ còn đúng một viên đạn cho mỗi người, nhưng tôi sẽ tử thủ vị trí này bằng lưỡi lê.” Edward kiên trì nhặt nhạnh. [Pg 568] “Nước! nước! nước!” cả chiến trường gào thét. “Ôi Chúa ơi! nước!”
Trời đã về chiều, ngày dài oi ả đang dần khép lại. Cuộc chiến đã kéo dài suốt chín tiếng đồng hồ. “Chín tiếng—chín mươi tiếng—hay chín mươi phút?” Edward thầm nghĩ. “Thời gian thật dẻo quai như mọi thứ khác vậy. Gập đôi nó lại, bẻ quặt nó về phía sau, kéo giãn nó ra, muốn làm gì với nó cũng được—” Anh lấy đạn từ thi thể của một người lính, rồi lết tới một binh sĩ bị trúng đạn xuyên qua hông. Người này tóm lấy anh bằng bàn tay đen nhẻm vì muội than. “Đại tướng Robert đến chưa? Tướng Lee đến chưa?”
“Họ bảo là đến rồi. Đang ở đằng kia trên đồi Stuart, kiềm chân Reynolds, McDowell và Fitz John Porter lại.”
Người lính ngả người lùi lại. “Ồ, thế thì ổn rồi. Stonewall Jackson và Robert Edward Lee. Mọi thứ đều ổn cả—” Anh thều thào trong cơn mơ màng. “Ổn cả thôi. Tôi đi ngủ đây.”
Edward liếc nhìn sang phía sườn Stony Ridge, thấy bốn mươi khẩu đại bác đen kịt nổi bật dưới ánh mặt trời. Vừa lúc anh nhìn sang, chúng đồng loạt lóe sáng và gầm thét. Anh quay đầu hướng khác. Kearney và Reno với năm lữ đoàn đang ào ạt tiến lên với tốc độ gấp đôi qua khoảng đất trống. Vừa lúc anh nhìn thì họ đã lao vào trận chiến xung phong. Mang theo chiếc túi đựng đạn, anh hướng thẳng về phía chiến tuyến xám gần nhất. Quân xanh tiến đến, quả thực là một làn sóng vô cùng đáng gờm. Stonewall Jackson cưỡi ngựa dọc theo chiến tuyến xám.
“Các đồng chí, Tướng Early cùng hai trung đoàn của Lawton đang trên đường đến đây. Các anh phải kiên trụ cho đến khi họ tới. Nếu các anh chỉ còn đúng một viên đạn, hãy giữ nó lại cho đến khi họ vượt qua hào. Sau đó hãy khai hỏa, và sử dụng lưỡi lê. Đừng hò reo! Nó sẽ làm tay các anh kém vững vàng hơn đấy.”
Làn sóng xanh lao mình xuống đoạn hào đường sắt. “Tôi nghĩ rằng,” một người lính xám lẩm bẩm, “tôi nghe thấy tiếng hò reo của Jubal Early.” Làn sóng xanh tràn lên mặt phẳng. “Yaaaiih! Yaaaiih!” âm thanh vọng lại từ xa. “Chắc chắn là thế rồi,” những người lính nói. “Bây giờ thì, thưa những người bạn đồng thời là kẻ thù của chúng ta, các ngươi hãy cút về đi!” Từ trong đám mây mịt mù và tiếng gầm thét vang lên một giọng trầm ấm “Bình tĩnh nào các anh em! Các anh vẫn còn lưỡi lê cơ mà. Cầm cự lấy năm phút nữa. Tướng Early sắp tới rồi. Đây chính là Manassas—Manassas—Manassas! Chúa đang che chở chúng ta! Cầm cự năm phút nữa thôi—ba phút nữa thôi.—Tướng Early, hãy dùng lưỡi lê quét sạch chúng đi.”
Đêm muộn hôm ấy, trên bờ sông Bull Run, vị tướng “đến từ miền Tây, nơi chúng ta luôn chỉ nhìn thấy lưng của kẻ thù” đã gửi một bức điện tín đáng chú ý tới Halleck ở Washington. “Chúng ta đã đánh một trận khốc liệt tại đây ngày hôm qua với toàn bộ lực lượng kết hợp của kẻ thù, kéo dài với cường độ cuồng nộ liên tục từ rạng sáng cho đến tận chớp mắt khi đêm xuống, thời điểm mà kẻ thù đã bị đánh bật khỏi chiến trường mà hiện chúng ta đang chiếm giữ. Kẻ thù [Pg 569] vẫn đang ở ngay trước chiến tuyến của chúng ta, nhưng đã bị tiêu hao nặng nề. Chúng ta tổn thất không dưới tám ngàn quân tử trận và bị thương, nhưng qua tình hình chiến trường thì tổn thất của kẻ thù phải gấp đôi chúng ta. Tin tức vừa báo về từ tiền tuyến rằng kẻ thù đang rút lui về hướng núi.”
Vẫn ôm ấp ảo tưởng đó, vào lúc trưa ngày ba mươi, ông ta hạ lệnh tổng tấn công. “Các lực lượng phải lập tức được tung lên phía trước để truy đuổi kẻ thù và gây sức ép mạnh mẽ.” Một trong số các sĩ quan dưới quyền của ông đã lên tiếng bình luận. “Lạy Chúa Harry, đó sẽ là cuộc truy đuổi ngắn ngủi nhất mà ngay cả ông ta từng chứng kiến cho mà xem! Quái quỷ thật, chúng vẫn còn ở đây kìa! Tôi bảo đảm với ngài nơi này thật xui xẻo làm sao!”
Hai mươi ngàn binh sĩ áo xanh tạo thành chiến tuyến tiến xuống từ các ngọn đồi và di chuyển về phía khu rừng Groveton cùng tuyến đường sắt. Phía sau họ là những khối quân yểm trợ đông đảo, hùng mạnh với sáu mươi ngàn quân. Trên mỗi sườn dốc, những khẩu đại bác màu xanh khổng lồ đều lóe sáng. Pháo binh khai hỏa; họ bắn phá dữ dội khu rừng, đoạn hào đường sắt cùng bờ đắp, và cả cánh đồng ngay phía bên kia. Một hàng lính canh xám được nhìn thấy rời khỏi khu rừng, băng qua đường ray để tìm nơi ẩn nấp. Pope từ Ngôi nhà Đá dùng ống nhòm quan sát những hình ảnh đó. “Đội hậu vệ cuối cùng của chúng,” ông ta nói.
Một trong các vị tướng của ông cất lời. “Pháo của chúng chắc chắn vẫn còn ở trên dãy núi đó, thưa ngài.”
“Tôi hoàn toàn nhận thức được điều đó, thưa ngài. Nhưng chúng sẽ không còn ở đó lâu nữa sau khi chiến tuyến của chúng ta vượt qua đường ray. Hoặc là chúng ta sẽ hiên ngang chiếm lấy chúng, hoặc chúng sẽ tháo cùm pháo rồi cắm cổ tháo chạy theo Jackson. Ta cho rằng hắn ta lúc này đã tiến xa trên đường tới Thẻm Thoroughfare rồi. Tất cả những gì chúng ta cần lúc này là tốc độ. Tiêu diệt hắn, và rồi khi Longstreet tới, tiếp tục tiêu diệt hắn.”
“Thế còn lực lượng trên đồi Stuart thì sao?”
“Xin thề với anh chúng chẳng là gì cả, thưa tướng quân! Chỉ là một trung đoàn nổi dậy, tối đa là một lữ đoàn, được thả ra từ sườn phải của Jackson thôi. Tôi có tin tình báo chính xác. Fitz John Porter đã nhầm lẫn—nhầm lẫn một cách ngạo mgn.—À, pháo của quân nổi dậy lại bắt đầu giở trò khiêu khích rồi đấy.”
Hai mươi ngàn lưỡi lê lóe sáng vượt qua đường cái quan, qua nhà Dogan, tiến sâu vào khu rừng. Khu rừng hiện lên rách bươm, thưa thớt và đen sì sau trận càn quét ngày hôm qua. Ngay phía bên kia chính là đoạn hào đường sắt. Phía bên kia tuyến đường sắt là một [Pg 570] dải đồng hoang và cây bụi, leo ngược lên sườn Stony Ridge, nhô lên từ chân các khu rừng. Sườn Stony Ridge tự thân trông cũng xám xịt và đầy vẻ hiểm trở, bao quanh nó là khói mịt mù từ bốn mươi khẩu đại bác xám. Hai mươi ngàn lưỡi lê tiếp tục thúc quân tiến lên.
Một hồi kèn vang lên dữ dội. Chúng ngân vang đanh thép và cao vút—tiếng kèn của Sư đoàn Ánh sáng, của sư đoàn Ewell, của chính sư đoàn Jackson. Chúng xuyên thủng tiếng gầm thét của đại bác, phát ra từ khu rừng dưới chân sườn Stony Ridge. Có một sự thay đổi trong nhịp đập con tim bên dưới hai mươi ngàn lưỡi lê ấy. Porter, Ricketts và Hatch trừng mắt nhìn, chứng kiến một bức tường quân ào ạt lao xuống từ khu rừng. Nó di chuyển rất nhanh; nó tiếp cận với một sự kiên định đầy bốc đồng. Phía sau nó là những hàng quân ngắn hơn, những khối quân rời rạc. Tất cả đồng loạt lao xuống từ sườn Stony Ridge tựa như một trận lở tuyết. Trận lở tuyết ấy tràn đến và chiếm lấy chiến trường của ngày hôm qua, hiện hình rõ mồn một,—Stonewall Jackson đang cố thủ đoạn hào đường sắt. “Ta đã đoán trước mà,” Fitz John Porter nói. “Hãy bảo hắn cử Reynolds đến hỗ trợ chúng ta đi.”
Sau đợt xung phong thứ ba, trung đoàn 65 và một trung đoàn khác thuộc Lữ đoàn Stonewall, nhận thấy đạn dược đã cạn sạch, bèn vớ lấy đá để làm vũ khí tự vệ. Những kẻ thuộc binh đoàn Sông Sét chưa ngã xuống ở đầm lầy White Oak đã chứng tỏ họ là những chuyên gia thực thụ. Những khối đá vỡ nằm thành từng đống dọc theo nền đường sắt. Họ mang chúng vào chiến tuyến, vung lên rồi ném đi. Bằng đá và lưỡi lê, họ đã giữ vững chiến tuyến. Morell và Sykes là những chiến binh vĩ đại; những người lính áo xám đã công nhận những đối thủ xứng tầm. Trận chiến trở nên vĩ đại tựa thần thoại. Stonewall Jackson ra tín hiệu cho Lee ở đường cái quan Warrenton rằng, “Hill đang bị ép dữ dội. Mọi lữ đoàn đều đã tham chiến. Mong được viện thêm pháo.”
Lee cử hai khẩu đội pháo, và Stephen D. Lee đã bố trí chúng vào vị trí. Một tiếng động khủng khiếp vang lên, và ngay sau đó là những tiếng hò reo hoang dã. Lee phát tín hiệu:—
Tướng Jackson. Anh còn cần thêm viện binh không? Lee.
Viên sĩ quan thông tin trên gò đất phía sau chiến tuyến Stonewall liền ra tín hiệu phản hồi.
Không. Kẻ thù đang thối lui. Jackson.
Quả thực chúng đang thối lui. Bốn mươi khẩu pháo trên dãy núi, tám khẩu mà Lee phái đến, đã rải đầy đạn pháo và đạn bi xuống cánh đồng xanh phía bên kia khu rừng Groveton. Morell thối lui, Hatch thối lui; pháo binh trở nên chết chóc, tàn sát [Pg 571] hàng ngũ quân xanh. Stonewall Jackson cưỡi ngựa dọc chiến tuyến.
“Tướng Hill, đã đến lúc phản công rồi. Tiến lên, và đánh bật chúng!”
Viên sĩ quan thông tin phát tín hiệu về đường cái quan Warrenton:—
Tướng Lee. Tôi đang đánh đuổi bọn chúng đây. Jackson.
Viên sĩ quan thông tin trên đường cái quan ra hiệu phản hồi:—
Tướng Jackson. Tướng Longstreet đang tiến lên. Hãy chú ý và bảo vệ sườn trái của ông ấy. Lee.
Trận đại chiến vĩ đại của Lee đã kết thúc và giành phần thắng. Từng sư đoàn, lữ đoàn, trung đoàn, khẩu đội pháo, với năm mươi ngàn bộ binh và kỵ binh được vị danh tướng đưa vào tham chiến đồng thời, Binh đoàn Bắc Virginia di chuyển tựa như trong một cuộc duyệt binh hoành tráng trải dài khắp đồng bằng và đồi núi. Trải dài bốn dặm, làn sóng thứ nhất càn quét qua với trung tâm là bảy làn sóng xám theo sát phía sau. Trời đã muộn. Biển xám di chuyển trong sắc đỏ và tím của một buổi hoàng hôn rực rỡ. Từ sườn Stony Ridge, bốn mươi khẩu đại bác gầm thét như những con sóng xám, trong khi pháo binh của Longstreet phi mã tiến ra tiền tuyến. Ngựa, người và pháo binh đang ở đỉnh cao của sự cuồng nhiệt mang tinh thần thượng võ. Phía bên phải, Jeb Stuart xuất hiện, vô cùng lẫm liệt. Biển quân cuồn cuộn dâng trào không gì cản nổi. Bộ óc thiên tài đã điều khiển nó tràn qua những ngọn đồi và đồng bằng Manassas ấy, lúc thì chuyển hướng một phần làn sóng, lúc thì kìm hãm một đợt xung phong quá đà, lúc thì hô hào khối đại quân lao mạnh về phía trước, vượt qua mọi chướng ngại vật, đè bẹp sự kháng cự cứng đầu, nghiền nát và đập tan tành mọi thứ. Hết đợt sóng này đến đợt sóng khác, dồn dập, liên hồi, không dứt, cuộc tấn công gầm thét trong ánh chiều tà đỏ rực của ngày ba mươi tháng Tám. Binh đoàn của Pope chiến đấu rất dũng cảm, nhưng trong màn sương chạng vạng, họ đã tan rã hoàn toàn.