Tôi vẫn thường nói với anh rằng ở Regulus có một nghị lực phi thường: thật đáng kinh ngạc cách anh ta thực hiện cho bằng được những gì mình đã định đoạt. Gần đây, anh ta quyết định tỏ ra vô cùng đau buồn trước cái chết của con trai mình; thế là anh ta khóc thương con như chưa từng có ai khóc thương như thế bao giờ. Anh ta nảy ra ý định làm vô số tượng và tranh vẽ về đứa trẻ; ngay lập tức, tất cả thợ thủ công ở Rome đều được huy động vào việc. Vải vẽ, sáp, đồng thau, bạc, vàng, ngà voi, cẩm thạch, tất cả đều trưng bày hình ảnh của cậu thiếu niên Regulus.
Cách đây chưa lâu, trước một cử tọa đông đảo, anh ta đã đọc một bài tiểu sử về con trai mình: một bài tiểu sử chỉ về một đứa trẻ! Thế mà anh ta vẫn đọc. Anh ta cũng viết một dạng thư luân lưu gửi cho các hội đồng địa phương, yêu cầu họ chọn ra một người trong hàng ngũ của mình có giọng đọc vang, rõ, để đọc bài điếu văn này cho quần chúng nghe; và việc ấy đã thực sự được tiến hành.
Giờ đây, nếu nghị lực ấy — hay bất cứ tên gọi nào khác cho sự quyết tâm sắt đá nhằm đạt được bất cứ điều gì mình muốn — được đặt đúng chỗ, thì nó đã có thể tạo ra biết bao điều tốt đẹp biết bao! Khốn nỗi là phẩm chất này lại xuất hiện ở những kẻ xấu nhiều hơn là ở những người tốt; và cũng như sự vô minh sinh ra sự liều lĩnh, sự suy ngẫm tạo nên sự cẩn trọng, thì lòng khiêm tốn thường làm tê liệt hành động của đức hạnh, trong khi sự tự tin lại củng cố cho thói hư tật xấu. Regulus là một ví dụ điển hình: anh ta có giọng nói yếu ớt, phong thái vụng về, cách phát âm không rõ ràng, trí tưởng tượng chậm chạp, và chẳng có chút trí nhớ nào; một từ thôi, anh ta chẳng sở hữu gì ngoài một thứ năng lượng cuồng loạn: thế mà, nhờ có bản tính lông bông và sự trơ trẽn tột cùng, anh ta vẫn qua mặt thiên hạ để được coi là một nhà hùng biện.
Herennius Senecio đã đảo ngược một cách xuất sắc định nghĩa của Cato về nhà hùng biện, và áp dụng nó cho Regulus: "Một nhà hùng biện," ông nói, "là một kẻ tồi tệ, không có chút kỹ năng ăn nói nào." Và quả thực, định nghĩa của Cato về một nhà hùng biện chân chính cũng không mô tả chính xác hơn định nghĩa của Senecio về bản chất của con người này.
Anh có muốn đáp lại bức thư này một cách xứng đáng không? Hãy cho tôi biết liệu anh, hoặc bất kỳ người bạn nào của tôi ở thị trấn của anh, có ai — giống như kẻ lang thang ngoài chợ — đã đọc tác phẩm sầu thảm này của Regulus, hay chưa, "cất cao giọng," như Demosthenes đã nói, "vui vẻ hết mình, và căng phồng mọi cơ họng." Bởi vì một màn trình diễn ngớ ngẩn như thế chắc chắn sẽ gợi lên tiếng cười nhiều hơn là lòng trắc ẩn; và quả thực, tác phẩm ấy ngây ngô chẳng kém gì đề tài của nó. Chào anh.
