Tôi vừa mới đến Alsium, nơi mẹ vợ tôi có một căn biệt thự từng thuộc về Verginius Rufus. Nơi này đã khơi gợi lại trong tâm trí tôi nỗi buồn thương tưởng nhớ về con người vĩ đại và ưu tú ấy. Ông vô cùng yêu thích chốn đi về yên tĩnh này, thường gọi nó là tổ ấm của tuổi già. Nhìn về hướng nào, tôi cũng thấy tiếc thương ông, cũng cảm nhận được sự vắng bóng của ông. Tôi từng có ý định đến thăm lăng mộ của ông, nhưng rồi sau đó lại thấy hối hận vì đã đến: bởi tôi thấy nó vẫn còn dang dở, không phải vì công việc gặp chút khó khăn nào, vốn rất đơn giản, hay đúng hơn là khá sơ sài; mà là do sự chểnh mảng của kẻ được giao trọng trách. Tôi không thể không bồi hồi, pha lẫn phẫn nộ, khi chứng kiến di hài của một con người mà danh tiếng đã vang dội khắp thế gian, suốt mười năm sau khi qua đời vẫn chưa có nổi một dòng khắc bia hay một tấm bảng đề tên. Thế nhưng, ông từng dặn dò rằng chiến công thần thánh và bất tử trong cuộc đời ông phải được ghi tạc trên lăng mộ bằng những câu thơ sau:
"Nơi đây Rufus nằm, kẻ chặn tay Vindex, Chẳng vì mình, mà vì phúc nước nhà."
Nhưng những người bạn thủy chung vốn quá đỗi hiếm hoi, và người chết thì bị lãng quên quá nhanh, đến mức chúng ta e rằng sẽ buộc phải tự xây lấy cả những ngôi mộ cho chính mình, để rồi thay thế luôn phần việc của những người thừa kế. Bởi vì còn ai có thể không lo sợ cho chính bản thân về những gì chúng ta thấy đã xảy ra với Verginius, khi mà sự nổi danh và xuất chúng của ông, dẫu khiến cho cách đối xử ấy trở nên đáng hổ thẹn hơn biết bao, thì đồng thời cũng làm cho nó càng thêm phần rùm beng? Chúc ơn lành.
