Đôi khi tôi thấy nhớ Regulus trong các phiên tòa của chúng ta. Tôi không thể nói rằng mình tiếc thương sự ra đi của hắn.

Phải thừa nhận rằng con người ấy rất tôn trọng nghề nghiệp của mình, từng xanh xao vì đèn sách và lo lắng cho nó, lại hay viết sẵn các bài diễn thuyết dù không thể học thuộc lòng. Hắn có thói quen vẽ quanh mắt phải hoặc mắt trái, và dán một miếng băng trắng ở bên này hay bên kia trán, tùy thuộc vào việc hắn sẽ biện hộ cho nguyên đơn hay bị đơn; rồi lại đi tham khảo các thầy bói về kết quả của một vụ kiện; dẫu vậy, tất cả sự mê tín thái quá ấy thực chất là do thái độ vô cùng tận tụy với nghề nghiệp của hắn. Và việc tham gia cùng một vụ án với hắn cũng khá dễ chịu, bởi hắn luôn được châm chước tối đa về thời gian và chưa bao giờ thất bại trong việc tụ tập một cử tọa; vì còn gì thuận lợi hơn khi được thong thả phát biểu và muốn kéo dài bao lâu tùy ý, dưới sự bảo bọc của một quyền tự do mà chính bạn không phải xin phép, khi mọi tiếng tà tiệc đều đổ lên đầu kẻ khác, và trước một cử tọa mà bạn chẳng nhọc công tụ họp? Mặc dù vậy, Regulus đã làm đúng khi từ giã cõi đời, dẫu rằng hắn sẽ còn làm tốt hơn nhiều nếu chịu ra đi sớm hơn nữa. Quả thực, giờ đây hắn đã có thể sống mà không gây nguy hiểm gì cho công chúng, dưới triều đại của một vị quân chủ mà dưới thời ngài, hắn sẽ chẳng có cơ hội làm điều ác nào.

Do đó, tôi nghĩ mình không phải ngần ngại khi nói rằng đôi khi tôi nhớ hắn: bởi kể từ khi hắn qua đời, đã hình thành thói quen không cho phép, và thực chất cũng chẳng ai dám xin hơn một hoặc hai tiếng để biện hộ, thậm chí đôi khi còn chưa bằng một nửa khoảng thời gian ấy. Sự thật là các luật sư của chúng ta thích kết thúc một vụ án hơn là biện hộ cho nó; và các thẩm phán của chúng ta thà đứng dậy khỏi ghế quan tòa còn hơn là ngồi trên đó: sự lười biếng của họ là thế đấy, và sự thờ ơ của họ đối với vinh quang của hùng biện và lợi ích của công lý cũng là thế đấy!

Nhưng liệu chúng ta có khôn ngoan hơn tổ tiên mình chăng? Liệu chúng ta có côngç bằng hơn những bộ luật vốn ban hành biết bao nhiêu giờ và bao nhiêu ngày hoãn lại cho một vụ án? Phải chăng cha ông chúng ta chậm hiểu và đần độn quá mức? Còn chúng ta thì ăn nói minh bạch hơn, tư duy nhanh nhạy hơn, hay phán quyết cẩn trọng hơn, chỉ vì chúng ta giải quyết xong các vụ án trong ít giờ hơn số ngày họ từng tốn kém? Hỡi Regulus! chính nhờ sự nhiệt thành với nghề nghiệp mà ngươi đã giành được một lợi thế vốn rất hiếm khi được ban cho cả những người chính trực nhất.

Về phần tôi, bất cứ khi nào tôi ngồi trên ghế thẩm phán (vốn thường xuyên hơn nhiều so với việc tôi xuất hiện ở vành móng ngựa), tôi luôn cho các luật sư bao nhiêu thời gian tùy họ yêu cầu: vì tôi coi việc đoán trước thời gian một vụ án cần đến trước khi nghe nó, và việc đặt giới hạn cho một sự việc trước khi nắm rõ quy mô của nó, là một sự tự phụ lớn lao; nhất là khi nghĩa vụ đầu tiên và thiêng liêng nhất của một thẩm phán chính là sự kiên nhẫn, điều cấu thành một phần quan trọng của công lý.

Nhưng người ta phản bác rằng điều này sẽ mở đường cho rất nhiều thứ rườm rà thừa thãi: tôi thừa nhận là có thể; thế nhưng chẳng phải thà nghe thừa còn hơn là nghe không đủ sao? Hơn nữa, làm sao bạn biết được những gì một luật sư còn muốn trình bày thêm là thừa thãi, cho đến khi bạn đã nghe anh ta nói hết?

Tuy nhiên, điều này, cùng với nhiều tệ nạn công cộng khác, tốt nhất nên để dành cho một dịp trò chuyện khi chúng ta gặp nhau; bởi tôi biết lòng nhiệt thành của anh đối với đất nước khiến anh mong mỏi tìm ra cách nào đó để chặn đứng ít nhất là những nỗi bất bình ấy, những điều mà hiện tại sẽ rất khó khăn nếu muốn triệt tiêu hoàn toàn.

Nhưng để quay lại các vấn đề riêng tư: tôi hy vọng mọi chuyện trong gia đình anh đều tốt đẹp; gia đình tôi vẫn ở tình trạng thường nhật. Những điều tốt lành mà tôi đang hưởng thụ ngày càng trở nên đáng trân trọng hơn đối với tôi nhờ sự tiếp diễn của chúng; cũng như thói quen khiến tôi ít cảm nhận hơn trước những đau khổ mà mình phải chịu đựng.

Chúc anh mạnh khỏe.