Gần đây tôi được thừa hưởng một khoản di sản nhỏ, nhưng lại là món quà khiến tôi vui lòng hơn nhiều so với một cơ ngơi kếch xù. Vì sao lại thế ư? Chuyện là thế này. Pomponia Gratilla, sau khi tước quyền thừa kế của con trai là Assidius Curianus, đã chỉ định tôi làm một trong những người thừa kế của bà, cùng với Sertorius Severus, một người mang cấp bậc pháp quan, và một số kỵ sĩ La Mã nổi danh khác đứng chung hàng ngũ với tôi. Người con trai liền tìm đến tôi, ngỏ ý muốn tôi nhường lại phần di sản của mình để anh ta dùng tên tuổi tôi làm gương cho những đồng thừa kế khác, nhưng đồng thời cũng gạ gẫm tôi lập một thỏa thuận ngầm để hoàn trả lại phần của tôi. Tôi bảo anh ta rằng việc ngoài mặt tỏ ra làm thế này nhưng trong lòng lại mưu tính khác hoàn toàn không phải là phong cách của tôi; vả lại, việc dâng hiến tài sản cho một kẻ vốn đã giàu có lại không có con cái cũng chẳng mấy vẻ vang gì; tóm lại, cách làm ấy sẽ chẳng đạt được mục đích mà anh ta đang hướng tới. Thế nhưng, nếu tôi từ bỏ phần tranh chấp của mình, điều đó có lẽ sẽ giúp ích phần nào cho anh ta, và tôi hoàn toàn sẵn sàng làm điều đó, miễn là anh ta chứng minh được một cách rõ ràng rằng mình đã bị tước quyền thừa kế một cách bất công.

“Vậy xin ngài hãy làm trọng tài cho tôi trong vụ này,” anh ta nói. Sau một thoáng trầm ngâm, tôi đáp: “Được chứ, vì tôi chẳng thấy lý do gì mà mình lại không thể tự tin vào sự công tâm và vô tư của bản thân giống như anh đang nghĩ về tôi cả. Nhưng hãy nhớ cho, tôi sẽ không vì điều gì mà đưa ra phán quyết chống lại mẹ anh, nếu sự thật chứng minh rằng bà có lý do chính đáng cho việc làm đó.” Anh ta đáp: “Tùy ngài quyết định, tôi tin chắc ngài sẽ luôn hành xử theo công lý.” Tôi bèn mời Corellius và Frontinus, hai luật sư xuất sắc nhất ở Rome thời bấy giờ, làm cố vấn cho mình. Cùng với sự hiện diện của họ, tôi đã thụ lý vụ án ngay tại tư gia. Curianus trình bày mọi luận điểm mà anh ta cho là có lợi cho yêu sách của mình. Để đáp lại, vì chẳng có ai ngoài tôi đứng ra bảo vệ danh dự cho người quá cố, tôi đưa ra vài lời ngắn ngủi rồi cáo lui cùng các bạn bè để hội ý. Sau khi đã đi đến đồng thuận về phán quyết, tôi nói với anh ta rằng: “Curianus, chúng tôi cho rằng chính cách cư xử của anh đã khiến mẹ anh phải chính đáng phơi bày sự bất bình của bà.”

Một thời gian sau, Curianus đệ đơn kiện trước Tòa án Bách nhân chống lại tất cả những người đồng thừa kế ngoại trừ tôi. Khi ngày xét xử đến gần, những đồng thừa kế còn lại tỏ ra sốt sắng muốn dàn xếp ổn thỏa sự việc để chấm dứt rắc rối, không phải vì họ thiếu tự tin vào lý lẽ của mình, mà vì họ e ngại thời cuộc. Họ lo sợ rằng những gì từng xảy ra với nhiều người khác cũng sẽ giáng xuống đầu họ, và một vụ kiện dân sự hoàn lắm có thể biến thành một vụ án hình sự, bởi trong số họ có những kẻ mà mối thâm giao với Gratilla và Rusticus có thể mang lại tai họa khôn lường. Do đó, họ nài nỉ tôi đến gặp và thương lượng với Curianus. Chúng ta gặp nhau tại đền Hòa hợp; tôi mở lời: “Giả sử mẹ anh để lại cho anh một phần tư gia sản, hoặc thậm chí giả sử bà đã lập di chúc cho anh hưởng trọn cơ ngơi, nhưng lại vung tay ban phát các khoản di sản thừa kế đến mức chẳng còn lại quá một phần tư cho anh, liệu anh có quyền phàn nàn không? Thế nên, anh phải thấy hài lòng khi mà dù bị tước quyền thừa kế hoàn toàn, những người thừa kế vẫn sẵn lòng nhường lại cho anh một phần tư; phần tôi, tôi còn sẵn sàng cộng thêm phần của mình vào đó. Anh thừa biết rằng mình chẳng hề kiện tụng gì tôi, và hai năm nay đã trôi qua, trao cho tôi quyền sở hữu hợp pháp không thể chối cãi. Nhưng để thuyết phục anh chấp nhận các đề xuất từ những đồng thừa kế khác, và để anh không phải chịu thiệt thòi vì sự tôn trọng đặc biệt mà anh dành cho tôi, tôi xin dâng phần của mình gộp chung với họ.”

Sự thầm lặng đồng thuận của lương tâm không phải là thành quả duy nhất thu được từ việc này; nó còn góp phần tôn vinh danh tiếng của tôi. Chính vị Curianus này đã để lại cho tôi khoản di sản mà tôi nhắc tới hồi đầu thư, và tôi đón nhận nó như một dấu hiệu vô cùng đáng chú ý cho thấy sự tán thành của anh ta đối với cách cư xử của tôi, nếu tôi không tự lừa dối chính mình. Tôi viết những dòng này để kể hết cho anh nghe, bởi trong mọi niềm vui nỗi buồn, tôi vẫn luôn xem anh như chính bản thân mình, và tôi nghĩ thật là tệ bạc nếu không chia sẻ với một người bạn tri âm những gì mang lại cho tôi niềm hân hoan sâu sắc; vì tôi chưa đủ tầm làm một bậc hiền triết để có thể dửng dưng, khi tôi tin rằng mình đã hành xử như một người chính trực, trước việc những hành động của mình có nhận được sự công nhận xứng đáng hay không. Chúc anh mạnh khỏe.