Căn bệnh vừa qua trong gia đình tôi, cướp đi sinh mạng của một số người hầu — trong số đó có những kẻ đang ở độ tuổi xuân sắc — thực sự là một nỗi đau đớn lớn lao đối với tôi. Dẫu vậy, tôi vẫn tìm thấy hai niềm an ủi, dẫu chẳng thể nào bù đắp nổi nỗi mất mát ấy, nhưng ít ra cũng là chỗ dựa tinh thần. Một là, vì tôi vẫn luôn sẵn lòng phóng thích cho những người nô lệ của mình, cái chết của họ dường như không phải là một sự đoản mệnh quá ư bất công, miễn là họ đã sống đủ lâu để đón nhận sự tự do. Hai là, tôi đã cho phép họ lập một dạng di chúc, và tôi tuân thủ những di nguyện đó một cách thành kính hệt như thể họ được pháp luật trao cho đặc quyền ấy vậy. Tôi tiếp nhận và thực thi mọi lời trăng trối cùng di huấn cuối cùng của họ như những mệnh lệnh tối cao, để họ tự do định đoạt tài sản của mình cho bất cứ ai họ muốn; chỉ với một giới hạn duy nhất là họ phải để lại cho những người thuộc hạ trong mái ấm của tôi, bởi đối với một người nô lệ, ngôi nhà họ đang nương náu cũng chính là giang sơn và cộng đồng của họ vậy, nếu có thể nói như thế.
Nhưng dẫu tôi có đang cố gắng tự nhủ để xoa dịu lòng mình bằng những suy ngẫm ấy, thì sự yếu mềm từng Thúc đẩy tôi ban phát những ân huệ kia vẫn khiến tôi trở nên dễ tổn thương và gục ngã trước đau thương. Tuy vậy, tôi không vì thế mà muốn bản thân mình trở nên chai sạn hơn; dẫu tôi biết rằng phần đông thiên hạ thường nhìn nhận những mất mát kiểu này chẳng qua chỉ là sự hao hụt về tài sản, và họ tưởng rằng việc nuôi dưỡng một tâm hồn vô cảm như thế là biểu hiện của một bản lĩnh và triết lý sống cao cường. Tôi sẽ không tranh cãi về bản lĩnh hay triết lý của họ. Nhưng chắc chắn rằng họ không có lòng trắc ẩn; bởi lẽ tiêu chuẩn đích thực của một con người chính là việc ta vẫn cảm nhận được những nỗi đau đang cào xé dẫu ta vẫn đang cố gắng chống lại chúng, và thừa nhận rằng mình vẫn cần đến những lời an ủi động viên.
Nhưng có lẽ tôi đã làm mất thời gian của anh quá lâu về chủ đề này, dẫu vẫn chưa đủ dài như lòng tôi mong muốn. Quả thực, có một thứ niềm vui ẩn giấu ngay cả trong việc giãi bày nỗi buồn của chính mình; nhất là khi ta được rơi những giọt nước mắt trên bờ vai của một người bạn, kẻ sẽ thấu hiểu, hoặc ít ra cũng dung thứ cho dòng lệ của ta. Chúc anh mạnh giỏi.
