Khoảng thời gian rảnh rỗi công việc mà chúng ta đang có hiện nay mang lại cho anh cơ hội để ban truyền, và cho tôi cơ hội để tiếp nhận tri thức. Do đó, tôi vô cùng khao khát muốn biết liệu anh có tin vào sự tồn tại của ma quỷ, rằng chúng có một hình hài thực sự và mang một dạng thần linh nào đó, hay chúng chỉ là những ảo ảnh sinh ra từ một trí tưởng tượng đầy sợ hãi. Điều khiến tôi đặc biệt nghiêng về niềm tin rằng chúng thực sự tồn tại là một câu chuyện tôi từng nghe về Curtius Rufus. Khi hoàn cảnh còn khó khăn và chưa ai biết đến, ông từng theo hầu vị tổng đốc châu Phi đến tỉnh địa phương đó. Một buổi tối, khi đang đi bộ trong hành lang công cộng, hình bóng một người phụ nữ hiện ra trước mắt ông, với vóc dáng phi thường và vẻ đẹp vượt quá tầm nhân loại. Trong lúc ông đứng đó đầy kinh hãi và ngỡ ngàng, bà bảo rằng mình là vị thần hộ mệnh cai quản xứ châu Phi, và đến để báo trước cho ông những sự kiện sẽ diễn ra trong cuộc đời: rằng ông sẽ trở về Roma để hưởng những chức vị cao quý, rồi quay lại tỉnh này với tư cách là quan tổng đốc, và sẽ qua đời tại đó. Mọi chi tiết của lời tiên tri ấy quả thực đã ứng nghiệm.

Người ta còn kể thêm rằng, khi ông đặt chân đến Carthage và vừa bước xuống tàu, chính hình bóng ấy lại ra đón ông trên bờ biển. Ít ra thì có một điều chắc chắn là, khi mắc phải một cơn bệnh nặng — dẫu các triệu chứng lúc đó không hề khiến những người xung quanh phải tuyệt vọng — ông lập tức từ bỏ mọi hy vọng bình phục; rõ ràng là ông đã phán đoán tính chân thực của phần sau lời tiên tri dựa trên những gì đã ứng nghiệm trước đó, và dự cảm về tai họa sắp tới từ chính sự thịnh vượng thuở trước của mình. Giờ thì câu chuyện tiếp theo đây, mà tôi xin kể lại cho anh y như những gì mình đã nghe, chẳng phải còn đáng sợ hơn câu chuyện trước, mà cũng kỳ lạ không kém hay sao?

Ở Athens có một ngôi nhà lớn và rộng rãi nhưng mang tai tiếng xấu, đến mức chẳng ai dám sống ở đó. Giữa đêm khuya thanh vắng, người ta thường nghe thấy tiếng động giống như tiếng kim loại va chạm, nếu lắng nghe kỹ hơn thì nghe như tiếng xiềng xích khua vang, thoạt đầu ở xa nhưng rồi dần tiến lại gần: ngay sau đó, một bóng ma hiện ra dưới hình dạng một ông lão, gầy gò tiều tụy đến cực điểm và có vẻ ngoài nhếch nhác, râu tóc dài xõa xượm, đang khua những chiếc xiềng xích ở chân và tay. Trong khi đó, những người khốn khổ thuê nhà phải trải qua những đêm thức trắng trong nỗi kinh hoàng tột độ có thể tưởng tượng được. Cảnh tượng này làm gián đoạn giấc ngủ của họ, hủy hoại sức khỏe, gây ra bệnh tật, rồi nỗi sợ hãi ngày càng lớn dần, và cái chết theo sau đó. Ngay cả ban ngày, dù linh hồn ấy không xuất hiện, nhưng ấn tượng để lại trong trí tưởng tượng của họ quá sâu đậm đến nỗi nó dường như vẫn hiện ra trước mắt, khiến họ luôn sống trong sự hoảng loạn vĩnh viễn. Hậu quả là ngôi nhà cuối cùng bị bỏ hoang vì bị coi là hoàn toàn không thể ở được; thế là nó nay thuộc về trọn quyền của con ma. Tuy nhiên, với hy vọng có thể tìm được vị khách thuê nào chưa biết rõ hoàn cảnh đáng sợ này, người ta đã treo một tấm biển thông báo rằng nhà cho thuê hoặc bán.

Vừa lúc đó, nhà hiền triết Athenodorus đến Athens, đọc được tấm biển và bèn hỏi giá. Sự rẻ mọt kỳ lạ ấy khiến ông nghi ngờ; thế nhưng, khi nghe kể toàn bộ câu chuyện, ông không hề nản lòng mà ngược lại càng thêm hứng thú muốn thuê, và tóm lại, ông thực sự đã thuê nó. Khi chiều buông xuống, ông ra lệnh chuẩn bị một chiếc ghế dài ở gian trước của nhà, và sau khi gọi đèn, bút chì cùng bảng viết, ông bảo tất cả người hầu lui hết. Nhưng để tâm trí không bị trống trải mà mở đường cho những nỗi sợ hãi vô căn cứ trước những tiếng động và linh hồn tưởng tượng, ông hoàn toàn chú tâm vào việc viết lách. Phần đầu đêm trôi qua trong sự tĩnh lặng tuyệt đối như thường lệ; cuối cùng, tiếng kim loại va đập và xiềng xích khua vang bỗng vang lên: thế nhưng, ông không hề ngẩng đầu lên cũng chẳng đặt bút xuống, mà để giữ bình tĩnh và tập trung, ông tự nhủ rằng đó chỉ là âm thanh của thứ gì khác. Tiếng động ngày càng lớn và tiến lại gần hơn, cho đến khi tưởng chừng như ở ngay trước cửa, và cuối cùng là trong phòng. Ông ngẩng lên, nhìn thấy và nhận ra con ma đúng như người ta đã miêu tả cho mình: nó đứng trước ngón tay khẽ ra hiệu, như thể đang gọi ai đó. Để đáp lại, Athenodorus dùng tay ra hiệu bảo nó đợi một chút, rồi lại cắm cúi nhìn vào đống giấy tờ; con ma liền khua xiềng xích ngay trên đầu nhà hiền triết. Ngẩng lên trước hành động đó và thấy nó vẫn ra hiệu như cũ, ông liền đứng dậy, tay cầm đèn, đi theo sau nó. Con ma chậm rãi lê bước đi, như thể vướng víu xiềng xích, rồi rẽ vào khoảng sân nhà và đột nhiên biến mất.

Bị bỏ lại một mình như thế, Athenodorus bèn lấy cỏ và lá cây đánh dấu ngay chỗ linh hồn đã rời đi. Hôm sau, ông báo cho các quan chức hay và khuyên họ ra lệnh đào chỗ đất ấy lên. Mọi việc được tiến hành theo đúng lời khuyên, và người ta tìm thấy bộ xương của một người đàn ông mang xiềng xích; bởi vì thi thể đã nằm dưới đất một thời gian dài nên đã mục nát và rã rời khỏi cùm gông. Những chiếc xương được thu gom lại và đem chôn cất công khai, và từ đó, sau khi con ma được xoa dịu bằng các nghi lễ thích hợp, ngôi nhà không còn bị ma ám nữa.

Câu chuyện này tôi tin dựa trên uy tín của người khác; còn điều tôi sắp kể sau đây, tôi xin kể dựa trên chính trải nghiệm của bản thân. Tôi có một người nô lệ được trả tự do tên là Marcus, vốn không phải là kẻ dốt nát. Một đêm nọ, khi anh ta và cậu em trai đang nằm chung giường, anh tưởng tượng có ai đó ở trên giường của mình, lấy ra một chiếc kéo và cắt đi phần tóc trên đỉnh đầu anh; và đến sáng hôm sau, hóa ra tóc anh thực sự đã bị cắt, còn những lọn tóc vụn thì vương vãi khắp sàn nhà. Không lâu sau sự việc đó, một chuyện tương tự đã góp phần củng cố thêm lòng tin cho câu chuyện trước. Một cậu thiếu niên trong gia đình tôi đang ngủ trong phòng cùng với những người bạn đồng lứa khác thì có hai kẻ mặc áo trắng bước vào, theo lời cậu kể, qua đường cửa sổ, cắt tóc cậu khi cậu đang nằm rồi lại bỏ đi theo lối cũ. Sáng hôm sau, người ta phát hiện ra cậu bé này cũng chung cảnh ngộ y hệt người kia, và những lọn tóc lại được tìm thấy vương vãi khắp phòng.

Thực ra không có điều gì đáng chú ý xảy ra sau những sự kiện này, ngoại trừ việc có lẽ tôi đã thoát khỏi một vụ kiện tụng mà nếu Domitian (vào thời trị vì của hoàng đế này chuyện đã xảy ra) còn sống thêm chút nữa, chắc chắn tôi đã vướng vào. Bởi vì sau cái chết của vị hoàng đế đó, những trát cáo trạng chống lại tôi đã được tìm thấy trong chiếc tủ của ông ta, do Carus đứng đơn tố cáo. Do đó, có thể phỏng đoán rằng, vì những kẻ vướng vào các vụ án công cộng thường có thói quen để tóc dài, nên việc cắt tóc của những người hầu nhà tôi chính là điềm báo cho thấy tôi sẽ thoát khỏi mối nguy hiểm cận kề đang đe dọa mình.

Vì vậy, tôi mong anh hãy dành thời gian suy ngẫm chín chắn về câu chuyện này. Chủ đề này rất xứng đáng để anh nghiên cứu; vì tôi tin rằng bản thân mình không hẳn là không xứng đáng được chia sẻ nguồn tri thức phong phú vượt trội của anh. Và dẫu cho anh có, như thường lệ, vẫn đang dao động giữa hai luồng ý kiến, thì tôi vẫn hy vọng anh sẽ nghiêng về phía này nhiều hơn phía kia, kẻo trong khi tôi tìm đến anh để giải tỏa những hoài nghi, anh lại đẩy tôi ra về trong chính sự ngờ vực và lưỡng lự đã khiến tôi phải viết thư cho anh lúc này. Chúc anh mạnh khỏe.