Lòng quý mến của tôi đối với bạn buộc tôi phải viết thư này, không phải để dẫn dắt bạn — bởi bạn vốn dĩ dư sức tự lo — mà để ân cần nhắc nhở bạn hãy chú tâm quan sát và kiên quyết thực hành những điều bạn đã biết, nói cách khác, là để áp dụng tri thức ấy vào thực tế một cách hữu hiệu hơn. Hãy nhớ rằng bạn được phái đến tỉnh lộc cao quý Achaia, chính là cội nguồn đích thực của Hy Lạp, nơi mà sự lịch lãm, học thức và thậm chí cả nghề nông được cho là đã khởi thủy; bạn được phái đến để chấn chỉnh tình hình các thành bang tự do; nghĩa là được phái đến giữa một cộng đồng những con người mang tinh thần hào hiệp và tự do đích thực, những kẻ đã gìn giữ các quyền tự nhiên bằng lòng dũng cảm, đức hạnh, các mối bang giao, và nói ngắn gọn là bằng niềm tin tôn giáo cùng đạo lý công dân. Hãy tôn kính các vị thần linh là bậc khai sáng của họ, tôn kính vinh quang cổ xưa và chính cả bề dày lịch sử ấy — thứ vốn đáng kính ở con người và thiêng liêng ở các quốc gia. Do đó, hãy trân trọng họ vì những chiến tích lẫy lừng thuở trước, thậm chí cả những truyền thuyết hào hùng của họ. Hãy dành cho mỗi người trọn vẹn phẩm giá, đặc quyền, vâng, và cả sự dung thứ cho lòng tự ái của họ. Hãy nhớ rằng chính từ dân tộc này mà chúng ta đã thừa hưởng luật pháp; và họ không tiếp nhận luật pháp của chúng ta qua chinh phạt, mà đã ban hành luật của họ cho chúng ta bằng sự ân huệ.

Hãy nhớ rằng Athens là nơi bạn đặt chân đến, Lacedaemon là nơi bạn cai quản; và việc tước đoạt ở một dân tộc như thế cái bóng tàn lụi, cái tên gọi nhạt nhòa của tự do, thì quả là tàn nhẫn, vô nhân đạo và dã man. Bạn thấy đấy, các y bác sĩ, dù trong cơn bệnh thì kẻ tự do hay người nô lệ vốn chẳng có gì khác biệt, vẫn đối xử với những người thuộc tầng lớp tự do bằng sự ân cần hơn là với kẻ tôi đòi. Hãy ngẫm lại những thành bang ấy từng ra sao, nhưng ngẫm để rồi không khinh miệt hiện trạng của họ lúc này. Xin bạn tôi hãy tránh xa sự kiêu ngạo và gay gắt; cũng đừng sợ rằng sự nhún nhường đúng mực sẽ khiến bản thân bị xem thường. Liệu một kẻ đang nắm giữ quyền lực và mang những biểu trưng của uy quyền có thể đánh mất sự kính trọng hay sao — trừ phi kẻ ấy theo đuổi những mưu đồ đê tiện, thấp hèn, và tự đạp đổ sự tôn nghiêm mà chính mình phải có? Tin tôi đi, quyền lực chẳng thể được chứng minh qua sự lăng mạ; khủng bố chẳng thể ra lệnh cho lòng kính ngưỡng, và lòng quý mến rõ ràng đạt được mục đích hiệu quả hơn nhiều so với nỗi sợ hãi. Bởi nỗi sợ chỉ tác động chừng nào đối tượng gây sợ hãy còn hiện diện, trong khi tình yêu thương vẫn phát huy uy lực dẫu cách xa nhau; và nếu sự vắng mặt biến nỗi sợ thành lòng căm thù, thì nó lại nâng tình yêu lên hàng sự kính trọng. Do đó, bạn cần phải (và tôi không thể nhắc lại quá nhiều lần), bạn cần phải cân nhắc thật kỹ bản chất chức trách của mình, tự hình dung cho rõ sứ mệnh cai trị một nhà nước tự do lớn lao và quan trọng nhường nào. Vì đối với xã hội, còn gì tốt đẹp hơn một nền cai trị như thế, và còn gì trân quý hơn sự tự do? Thế thì, kẻ nào biến chính quyền tốt đẹp thành tình trạng vô chính phủ, và biến tự do thành nô lệ, kẻ ấy hành xử đê hèn biết bao!

Thêm vào những điều suy ngẫm ấy, bạn còn có một tiếng tăm vững chắc cần phải giữ gìn: danh tiếng bạn từng tạo dựng khi đảm nhận chức quan tài chính (quaestor) tại Bithynia, thiện cảm từ hoàng đế, sự tín nhiệm bạn đạt được khi làm quan hộ dân (tribune) và pháp quan (praetor) — tóm lại, chính chức vụ cai trị này, thứ có thể xem là phần thưởng cho những cống hiến trước đây của bạn, tất cả đều là những trọng trách vinh quang đòi hỏi bạn phải gánh vác với phẩm giá tương xứng. Càng vì thế, bạn càng phải nỗ lực hết sức để người ta không phải thốt lên rằng bạn tỏ ra lịch thiệp, chính trực và tài năng ở một tỉnh lộc xa xôi cách trở với Roma hơn là ở nơi cận kề kinh đô; rằng bạn làm tốt giữa một quốc gia nô lệ hơn là giữa một dân tộc tự do; để người ta không nhủ rằng chính sự ngẫu nhiên, chứ không phải năng lực, đã đưa bạn đến với chiếc ghế này; rằng danh tiếng của bạn là một ẩn số chưa từng được thử thách và kiểm chứng. Bởi vì (và đây là một châm ngôn mà qua sách vở và đàm đạo, chắc hẳn bạn đã bắt gặp nhiều lần), việc đánh mất thanh danh từng có vốn là một nỗi nhục nhã lớn lao hơn nhiều so với việc chưa từng đạt được nó.

Tôi lại xin bạn hãy tin rằng tôi viết bức thư này không nhằm mục đích dạy bảo, mà chỉ để nhắc nhở. Dù rằng, giả sử tôi có làm vậy đi chăng nữa, thì điều đó cũng chỉ xuất phát từ tình cảm sâu sắc mà tôi dành cho bạn — một thứ tình cảm mà tôi chẳng mảy may sợ vượt quá giới hạn hợp lý: bởi chẳng thể có nguy cơ dư thừa khi người ta không thể yêu thương quá mức. Chào bạn.