Vợ của một người đàn ông giàu có lâm bệnh nặng; và khi cảm thấy thời điểm ra đi đã cận kề, bà gọi cô con gái duy nhất lại bên giường và dặn rằng: “Con hãy luôn là một đứa con ngoan, mẹ từ thiên đường nhìn xuống sẽ luôn phù hộ cho con.” Chẳng bao lâu sau, bà nhắm mắt xuôi tay, được chôn cất trong khu vườn, ngày ngày cô bé đều ra mộ mẹ khóc lóc, đồng thời luôn ngoan ngoãn và tử tế với mọi người xung quanh. Khi mùa đông đến, tuyết rơi phủ một lớp áo trắng tinh lên ngôi mộ; nhưng đến khi mùa xuân về, ánh nắng làm tuyết tan đi, người cha đã lấy vợ mới. Người vợ mới này mang theo hai cô con gái riêng về nhà; dung mạo chúng thì xinh đẹp nhưng tâm địa lại độc ác, và từ đó khoảng thời gian bất hạnh của cô bé tội nghiệp bắt đầu. “Đứa vô tích sự này bén mảng tới phòng khách làm gì?” chúng nói; “Kẻ nào muốn ăn bánh thì trước tiên phải làm việc kiếm lấy, cút ra bếp làm con ở mau!” Thế rồi chúng tước đoạt những bộ quần áo đẹp của cô, bắt cô mặc một chiếc áo xám cũ kỹ, chế giễu cô và đẩy cô xuống bếp.
Ở đó, cô bị bắt làm lụng vất vả từ sáng sớm trước cả khi trời háng, phải đi gánh nước, nhóm lửa, nấu nướng và giặt giũ. Không những thế, hai người chị còn tìm đủ mọi cách hành hạ và chế giễu cô. Đến tối khi đã mệt nhoài, cô chẳng có giường để nằm mà buộc phải ngả lưng cạnh lò sưởi đống tro tàn; và vì điều này, tất nhiên người cô lúc nào cũng bám đầy bụi bẩn, nên họ gọi cô là Ashputtel.
Có lần người cha chuẩn bị đi hội chợ, ông hỏi các con gái của vợ muốn được mua quà gì. “Quần áo đẹp,” cô chị cả đáp; “Ngọc trai và kim cương,” cô thứ hai kêu lên. “Còn con,” ông quay sang hỏi con gái mình, “con muốn gì nào?” “Cành cây đầu tiên va vào mũ bố khi bố quay đầu đi về nhà, thưa bố,” cô đáp. Thế rồi ông mua cho hai cô con gái lớn quần áo đẹp, ngọc trai và kim cương theo ý muốn; và trên đường về nhà, khi cưỡi ngựa qua một lùm cây xanh, một cành phỉ quệt vào người ông, suýt làm rơi cả chiếc mũ: thế là ông bẻ cành cây ấy mang theo; khi về đến nhà, ông trao nó cho con gái mình. Cô liền cầm lấy, đem ra mộ mẹ trồng xuống, khóc nhiều đến mức những giọt nước mắt đã tưới đẫm cho cây; chẳng mấy chốc cây mọc lên và trở thành một cội cây đẹp đẽ. Mỗi ngày cô đến đó khóc ba lần; và chẳng bao lâu sau, có một chú chim nhỏ đến làm tổ trên cây, trò chuyện cùng cô, che chở cho cô và mang đến cho cô bất cứ thứ gì cô mong muốn.
Vào thời điểm đó, nhà vua tổ chức một buổi yến tiệc kéo dài ba ngày, và trong số những người đến dự, hoàng tử sẽ chọn ra một người vợ cho mình. Hai người chị của Ashputtel cũng được mời; họ gọi cô lên và bảo: “Nào, chải tóc, đánh giày và thắt lưng cho chúng ta mau, tụi tao chuẩn bị đi dự tiệc khiêu vũ của nhà vua đây.” Cô ngoan ngoãn làm theo; nhưng khi mọi việc đã xong, cô không kìm được nước mắt, bởi cô thầm nghĩ mình cũng khao khát được đi dự buổi dạ vũ biết bao; cuối cùng, cô nài nỉ người mẹ kế hết lời cho phép mình đi. “Mày á, Ashputtel!” bà ta nói; “Mày chẳng có gì để mặc, không có nổi một bộ quần áo tử tế, lại chẳng biết nhảy múa—mà cũng đòi đi dạ vũ ư?” Và khi cô cứ khẩn khoản nài nỉ mãi, cuối cùng để đuổi khéo cô đi, bà ta liền nói: “Ta sẽ đổ bát đậu này vào đống tro, nếu trong vòng hai tiếng đồng hồ mà mày nhặt sạch được hết ra, thì mày cũng được đi dự tiệc.”
Nói rồi bà ta hất đống đậu vào giữa đống tro tàn, còn cô tiểu thư nhỏ bé liền chạy ra cửa sau ra khu vườn và cất tiếng gọi:
Hỡi chim bồ câu, hỡi chim gù,
Hỡi mọi loài chim dưới vòm trời,
Hãy mau bay đến giúp tôi nhặt nhạnh!
Đậu tốt hãy bỏ vào bát,
Đậu nát hãy để lại trong tro!
Lập tức có hai con chim bồ câu trắng bay vụt qua cửa sổ nhà bếp; tiếp theo là hai con chim gù; và theo sau chúng là tất cả các loài chim trời, vừa hót líu lo vừa vỗ cánh bay vào: chúng sà thẳng xuống đống tro tàn. Hai chú bồ câu nhỏ cúi đầu bắt tay vào việc, rỉa, rỉa, rỉa; rồi những con khác cũng bắt đầu rỉa, rỉa, rỉa; chẳng mấy chốc tất cả cùng nhau nhặt sạch những hạt đậu lành lặn cho vào bát và để lại tro tàn. Khi chưa hết một tiếng đồng hồ, công việc đã hoàn tất và tất cả lại bay vút qua cửa sổ ra ngoài.
Ashputtel liền mang bát đậu vào cho mẹ kế, lòng sung sướng khôn tả vì nghĩ rằng giờ đây mình sẽ được đi dự dạ vũ. Nhưng người mẹ kế bảo: “Không, không! Đồ nhơ nhớp kia, mày chẳng có quần áo, cũng chẳng biết nhảy múa; mày không được đi đâu cả.” Và khi Ashputtel van xin thảm thiết, bà ta liền nói: “Nếu trong vòng một tiếng mà mày nhặt sạch được hai bát đậu này ra khỏi đống tro, thì mày cũng sẽ được đi.” Bà ta nghĩ làm thế kiểu gì cũng tống khứ được cô đi. Thế rồi bà ta trút hai bát đậu vào đống tro.
Nhưng cô tiểu thư nhỏ bé lại đi ra khu vườn phía sau nhà và cất tiếng gọi như trước:
Hỡi chim bồ câu, hỡi chim gù,
Hỡi mọi loài chim dưới vòm trời,
Hãy mau bay đến giúp tôi nhặt nhạnh!
Đậu tốt hãy bỏ vào bát,
Đậu nát hãy để lại trong tro!
Lập tức hai con chim bồ câu trắng bay qua cửa sổ nhà bếp; tiếp theo là hai con chim gù; và sau đó là tất cả các loài chim dưới vòm trời, vừa hót líu lo vừa nhảy nhót xung quanh. Chúng sà xuống đống tro tàn; và những chú bồ câu nhỏ cúi đầu bắt tay vào việc, rỉa, rỉa, rỉa; rồi những con khác cũng bắt đầu rỉa, rỉa, rỉa; chúng nhặt toàn bộ hạt đậu tốt bỏ vào các bát và để lại toàn bộ tro tàn. Chưa đầy nửa tiếng sau, mọi việc đã hoàn thành và chúng lại bay vụt ra ngoài. Ashputtel bèn mang những chiếc bát đến cho mẹ kế, dạ rộn ràng niềm vui vì nghĩ rằng giờ đây mình sắp được đi dạ vũ. Nhưng mẹ kế của cô bảo: “Chẳng ích gì đâu, mày không thể đi được; mày không có quần áo, không biết nhảy, và chỉ tổ làm chúng ta bẽ mặt thôi”: rồi bà ta cùng hai cô con gái hầm hậm kéo nhau đi dự tiệc.
Khi tất cả đã đi vắng và chẳng còn ai ở nhà, Ashputtel buồn bã bước ra ngồi dưới gốc cây phỉ và cất tiếng gọi:
Hỡi cây phỉ hỡi, hãy rũ áo cho tôi,
Hãy khoác cho tôi váy vàng áo bạc!
Lập tức chú chim bạn cô từ trên cây bay xuống, mang theo một chiếc váy bằng vàng và bạc cùng đôi giày lụa thêu kim tuyến; cô mặc lên người rồi theo chân các chị đến dự yến tiệc. Nhưng họ không nhận ra cô, cứ đinh ninh đó là một nàng công chúa xa lạ nào đó, bởi cô trông thật lộng lẫy và xinh đẹp trong bộ trang phục quý giá; họ hoàn toàn không mảy may nghĩ đến Ashputtel, vì cho rằng cô đang an toàn ngồi trong đống bụi bẩn ở nhà.
Hoàng tử nhanh chóng tiến đến bên cô, cầm tay cô và chỉ khiêu vũ với duy nhất mình cô; chàng chẳng rời tay cô lấy một bước; hễ có ai khác đến mời cô nhảy, chàng liền nói: “Vị phu nhân này đang khiêu vũ với ta.”
Họ cứ thế khiêu vũ đến tận khuya muộn, rồi cô ngỏ ý muốn về nhà; hoàng tử liền bảo: “Ta sẽ đi tiễn nàng về tận nhà”; bởi chàng muốn biết thiếu nữ xinh đẹp này sống ở đâu. Nhưng cô lẩn tránh chàng lúc nào không hay và cắm cổ chạy về hướng nhà; khi hoàng tử đuổi theo, cô liền nhảy vót lên chuồng bồ câu rồi khép cửa lại. Chàng đành đứng đợi cho đến khi cha cô về, rồi kể cho ông nghe rằng vị thiếu nữ bí ẩn dự tiệc tối nay đã trốn vào chuồng bồ câu. Nhưng khi họ phá cửa bước vào thì chẳng thấy ai bên trong; và lúc họ quay trở lại nhà, Ashputtel vẫn đang nằm trong bộ váy xám bẩn thỉu quen thuộc bên đống tro tàn, ngọn đèn dầu mập mờ vẫn đang cháy trong ống khói. Hóa ra cô đã chạy thật nhanh qua chuồng bồ câu để ra tới cây phỉ, cởi bỏ bộ trang phục lộng lẫy giấu dưới gốc cây để chú chim mang đi, rồi lại nằm dài giữa đống tro trong chiếc áo xám giản dị của mình.
Hôm sau, khi buổi tiệc lại diễn ra và cha, mẹ kế cùng các chị đã đi vắng, Ashputtel ra cây phỉ và gọi:
Hỡi cây phỉ hỡi, hãy rũ áo cho tôi,
Hãy khoác cho tôi váy vàng áo bạc!
Chú chim liền xuất hiện và mang đến một bộ váy lộng lẫy hơn cả bộ cô mặc hôm trước. Khi cô diện trang phục ấy bước vào phòng tiệc, ai nấy đều trầm trồ trước nhan sắc của cô; còn hoàng tử, người đang mòn mỏi ngóng chờ, lập tức tiến đến nắm tay cô và khiêu vũ; và khi bất cứ ai khác mời cô nhảy, chàng lại đáp như trước: “Vị phu nhân này đang khiêu vũ với ta.”
Đến đêm, cô muốn ra về; hoàng tử bèn lẽo đẽo theo sau như trước để xem cô bước vào ngôi nhà nào; nhưng cô bất ngờ vụt chạy thẳng ra khu vườn phía sau nhà cha mình. Trong khu vườn này có một cây lê to lớn trĩu quả chín mọng; Ashputtel chẳng biết trốn vào đâu bèn nhảy vót lên cây mà không để ai phát hiện. Hoàng tử liền mất dấu cô, chẳng tài nào tìm ra cô ở đâu, đành đợi cho đến khi cha cô về và bảo rằng: “Vị tiểu thư bí ẩn khiêu vũ với ta đã biến mất rồi, ta nghĩ chắc nàng ấy đã nhảy lên cây lê này.” Người cha thầm nghĩ: “Liệu có phải là con Ashputtel không nhỉ?” Ông bèn cho người mang rìu đến đốn hạ cây, nhưng chẳng tìm thấy ai ở trên đó. Lúc họ quay lại nhà bếp, Ashputtel đang nằm gọn giữa đống tro tàn; bởi cô đã tuột xuống từ phía bên kia cây, đem trả bộ quần áo đẹp cho chú chim ở cây phỉ rồi mặc lại chiếc áo xám cũ.
Đến ngày thứ ba, khi cha, mẹ kế và các chị đã đi vắng, cô lại ra vườn và gọi:
Hỡi cây phỉ hỡi, hãy rũ áo cho tôi,
Hãy khoác cho tôi váy vàng áo bạc!
Lập tức người bạn tốt bụng là chú chim mang đến một chiếc váy còn lộng lẫy hơn hai chiếc trước, kèm theo đôi giày bằng vàng ròng; thế nên khi cô bước đến buổi tiệc, mọi người kinh ngạc đến mức câm lặng trước vẻ đẹp tuyệt trần của cô; hoàng tử chỉ khiêu vũ với một mình cô; và khi có ai khác ngỏ lời mời cô nhảy, chàng liền nói: “Thưa ngài, vị phu nhân này là bạn nhảy của tôi.”
Khi đêm đến, cô muốn ra về; hoàng tử định đi cùng và thầm nghĩ: “Lần này ta quyết không để tuột mất nàng”; thế nhưng cô vẫn nhanh chân lẩn mất, dù trong lúc vội vã đã đánh rơi chiếc giày vàng bên trái ở bậc thềm.
Hoàng tử nhặt chiếc giày, hôm sau liền đến gặp vua cha và tâu rằng: “Con sẽ lấy người thiếu nữ nào đi vừa chiếc giày bằng vàng này làm vợ.” Nghe vậy, cả hai người chị sướng rơn cả người; bởi họ đều có đôi bàn chân đẹp và tự tin chắc chắn sẽ đi vừa chiếc giày vàng. Người chị cả bước vào phòng để thử giày trước, có mẹ kế đứng bên cạnh canh chừng. Nhưng ngón chân cái của cô ta quá to không sao nhét vào được, chiếc giày hoàn toàn quá chật so với bàn chân ấy. Người mẹ bèn đưa cho cô một con dao và bảo: “Không sao cả, cứ cắt nó đi; khi làm vương hậu rồi thì mày cần gì phải lo đến ngón chân nữa; lúc đó mày đâu còn phải đi bộ.” Thế là cô gái dại dột cắt bỏ ngón chân cái của mình, nhét chân vào giày, rồi đi diện kiến hoàng tử. Chàng liền rước cô làm cô dâu, đỡ cô ngồi lên ngựa bên cạnh mình rồi đắp đổi lên đường về nhà.
Nhưng trên đường về, họ phải đi qua cây phỉ do chính tay Ashputtel trồng; đậu trên cành cây là một chú chim bồ câu nhỏ đang cất tiếng hát:
Quay nhìn, quay nhìn, ngựa kìa dính máu,
Chiếc giày chật chội, sai bước chân rồi,
Cô dâu chính hiệu ở nhà nàng ơi!
Hoàng tử bèn cúi xuống nhìn bàn chân cô ta, và nhận ra dòng máu đang rỉ ra đầm đìa, biết ngay mình đã bị lừa gạt. Thế là chàng quay đầu ngựa, đưa cô dâu giả trở về nhà và nói: “Đây không phải là cô dâu đích thực; hãy để người em thử giày xem sao.” Người em bèn bước vào phòng, xỏ được chân vào giày, chỉ vướng phần gót là hơi quá khổ. Nhưng người mẹ đã nhồi nhét chân cô ta vào cho đến khi máu tươm ra, rồi đưa cô đến gặp hoàng tử; chàng lại đỡ cô làm cô dâu ngồi lên ngựa bên mình rồi giục ngựa phi đi.
Nhưng khi họ đi ngang qua cây phỉ, chú chim bồ câu nhỏ vẫn đậu ở đó và cất tiếng hát:
Quay nhìn, quay nhìn, ngựa kìa dính máu,
Chiếc giày chật chội, sai bước chân rồi,
Cô dâu chính hiệu ở nhà nàng ơi!
Chàng cúi xuống nhìn thì thấy máu từ trong giày chảy ra nhiều đến mức chiếc tất trắng đã nhuốm đỏ một vùng. Chàng liền quay đầu ngựa đưa cô ta trở lại. “Đây vẫn không phải là cô dâu đích thực,” chàng nói với người cha; “Nhà ông còn con gái nào nữa không?” “Không,” ông đáp; “Ở đây chỉ còn con bé Ashputtel lấm lem là con của người vợ trước; chắc chắn nó không thể là cô dâu đâu.” Hoàng tử giục ông gọi cô ra. Nhưng người mẹ kế liền cản: “Không, không, nó bẩn thỉu lắm, chẳng dám thò mặt ra đâu.” Thế nhưng hoàng tử nhất quyết đòi gặp bằng được; thế là cô đi rửa mặt và tay sạch sẽ, rồi bước vào cúi chào chàng, và hoàng tử trao tận tay cô chiếc giày bằng vàng. Cô cởi chiếc giày vụng về ở chân trái ra rồi xỏ chiếc giày vàng vào; chiếc giày vừa khít như thể được đản sinh ra dành riêng cho đôi chân ấy. Khi hoàng tử bước lại gần và nhìn vàoKhuôn mặt cô, chàng nhận ra ngay và thấu tỏ: “Đây mới chính là cô dâu đích thực.” Còn người mẹ kế cùng hai cô chị thì hoảng hốt, mặt cắt không còn giọt máu vì tức giận khi hoàng tử ôm Ashputtel lên ngựa và giục giã phóng đi. Và khi họ đi qua cây phỉ, chú chim trắng lại cất tiếng hát:
Quay nhìn, quay nhìn, chẳng giọt máu rơi,
Chiếc giày xinh xắn, vừa vặn làm sao,
Đưa nàng cô dâu chính hiệu về nào!
Khi chú chim dứt tiếng hót, nó liền vỗ cánh bay tới đậu lên vai phải của cô, và cùng cô về nhà.
