(Trích từ một bài phát biểu tại Nghị viện, năm 1837.)

Một dân tộc được mặc ấm và ở đủ đầy chắc chắn sẽ tự lo liệu được mọi tiện nghi khác của cuộc sống; và chính sự lan tỏa của những tiện nghi này cùng với thị hiếu ngày càng tăng đối với chúng trong mọi tầng lớp xã hội ở châu Âu, chính ham muốn giàu sang theo cách gọi thông thường, đang dần chấm dứt trò chơi chiến tranh tàn khốc đẫm máu, đồng thời dành toàn bộ nguồn lực vốn trước đây bị phung phí cho nó để phục vụ cho các doanh nghiệp công nghiệp và thương mại, được xúc tiến với tinh thần mãnh liệt từng bộc lộ qua những cảnh tượng hiểm nguy và tàn sát.

Nhưng thưa ngài, kết quả của tất cả những điều này lại chính là sự bất bình đẳng về của cải, là việc tích tụ những khối tài sản kếch xù vào tay một số ít người, điều mà thời gian gần đây chúng ta đã nghe bàn tán rất nhiều, như thể nó là thứ gì đó mâu thuẫn với tự do, hạnh phúc, cũng như sự tiến bộ về mặt đạo đức và trí tuệ của nhân loại. Những gia tài khổng lồ được tạo dựng chỉ sau vài năm buôn bán thịnh vượng—thợ thủ công và nhà chế tạo sánh ngang rồi vượt qua cả những bậc vương tôn công khanh trên mặt đất về sự giàu có và tráng lệ. Bộ mặt của châu Âu đã đổi thay nhờ nền công nghiệp năng động này, với những công cụ vô cùng hùng mạnh hoạt động trên một quy mô lớn lao đến thế.

Tôi từng đi qua những vùng của lục địa mà tinh thần vụ lợi, cùng với những vật đồng hành quen thuộc là sự nghiệp công nghiệp và tiến bộ, đã tràn đến sau khi hòa bình lập lại, cách nhau một khoảng thời gian mười lăm cuộc năm, và tôi đã vô cùng kinh ngạc trước cuộc cách mạng đang diễn ra nơi đây. Có một dải đất đẹp một cách kỳ lạ dẫu có phần cằn cỗi nằm giữa Liege và Spa, nơi mà vào năm 1819, sự chú ý của tôi từng bị thu hút chủ yếu bởi những nét đặc trưng nổi bật của một vùng miền núi, rải rác đây đó là vết tích tàn tàn của thời phong kiến, và thấp thoáng những mái lúp xúp của người tá điền nghèo khó,—chính là hang ổ của "Con Lợn lừng vùng Ardennes" trong những ngày tháng tốt đẹp thuở xưa của dòng họ Burgundy.

Tôi quay trở lại nơi ấy vào năm 1835, và chứng kiến nó ngập tràn cối xay cùng nhà xưởng, nhơ nhuốc khói bụi và bồ hóng của động cơ hơi nước; vẻ đẹp thơ mộng bị bóp méo, những chốn thâm sơn cùng cốc bị quấy rầy và vấy bẩn bởi âm thanh của một nền công nghiệp sôi động cùng tiếng vo ve bận rộn của con người. Tôi hỏi điều gì đã tạo nên sự đổi thay lớn lao đến thế, và phát hiện ra rằng kẻ chủ mưu của nó—một con người có số lượng kẻ ăn người ở và người phụ thuộc đông đảo hơn bất kỳ vị nam tước hào hiệp nào thế kỷ mười bốn, và xét về mọi mặt còn quan trọng hơn nhiều so với các vị vương công ở bên kia sông Rhine—lại chính là một nhà chế tạo người Anh, người đã tự lập nghiệp ở đó từ khoảng hai mươi năm trước mà không có nhiều vốn liếng, và đã tạo nên tất cả những điều này bằng chính sự siêng năng cùng tinh thần dấn thân của mình.

Thưa ngài, đó chính là tinh thần của thời đại; dĩ nhiên, tại đất nước trẻ trung và tiến bộ một cách kỳ diệu này, nó còn hăng hái và nồng nhiệt hơn—và do đó thỉnh thoảng cũng có phần quá khích—so với bất kỳ nơi nào khác. Nhưng cưỡng lại nó chỉ là công cốc. Hơn thế nữa, tôi tin rằng việc đó còn tệ hại hơn cả công cốc. Rõ ràng nó nằm trong trật tự của tự nhiên, và chúng ta buộc phải đón nhận nó với tất cả những mặt tốt lẫn mặt xấu đi kèm.