Trong khi đó, chiếc tàu thủy đang đưa Vesta và người chồng vượt qua vịnh Chesapeake trong đêm tối — khúc uốn khúc lớn nhất và dịu dàng nhất trên bờ biển Hoa Kỳ; vừa là sông vừa là vũng biển, là fiord và biển cả, phẳng lặng như mặt ao hồ và tràn đầy sức sống như dòng sữa bổ dưỡng của người mẹ, nơi có cả một đàn sông nằm rúc vào bầu ngực ấy không chút tranh giành — sông Susquehanna dài dằng dặc, sông James và Potomac; những con sông Choptank, Chester và Patapsco ngắn ngủn, đầy đặn; và đối với loài thiên nga hoang dã đang bay lượn, vòm cây của nó trông giống như một cây thông khổng lồ với những cành lá trắng xóa như tuyết, vươn cao hai trăm dặm từ gốc rễ ở miền đất ngô và bông cho đến đám mây vàng rực của lúa mì và cỏ khô miền Bắc.
Trên một chiếc sừng gãy của vùng vịnh trù phú này treo lơ lửng thành phố Baltimore, tựa như tổ đại bàng trên cây thông, chiếm lấy điểm lõm đưa nó đến gần nhất với vùng cao nguyên màu mỡ và các lối thoát thung lũng của miền Bắc và miền Tây — nơi những người Đức ưa chuộng lao động đã làm cho các điền trang của họ bừng sáng dưới bàn tay phụ nữ, và đưa những cỗ xe kéo dài đến chợ trên vô số con đường thu phí tương đương với số sông ngòi của vùng Chesapeake.
Vào buổi sáng, Vesta nhìn ra hạm đội thuyền buồm nhỏ đậu trong vũng nước của thành phố, giữa những con tàu lớn, thuyền mộc và sà lan, và nhìn thấy đất đỏ của đồi Federal nhô lên cao trăm thước trên các bến tàu, cùng đài tưởng niệm Washington trắng muốt đặt phần bệ cao ngang ngửa mực nước thủy triều trên một vách đá gần như trơ trụi. Ánh bình minh rực rỡ chiếu lên lá cờ sọc của nước cộng hòa trên cột buồm tại pháo đài McHenry, và ban nhạc của đồn binh đang tấu lên chính khúc ca mà luật sư Key đã viết trong niềm hân hoan chiến thắng, dẫu ông khi ấy là một tù nhân trong tay kẻ thù. Than ôi! Biết bao nhiêu tù nhân trong tay kẻ thù đang dâng nạp cống hiến cho lá cờ ấy từ các cánh đồng bông và đầm lúa nước, từ vùng đất trồng thuốc lá và luống ngô, trút cạn thơ ca về lòng trung thành và lao động của mình vào chính biểu tượng của sự nhục nhã!
Vesta nghe được với cả sự thỏa mãn lẫn nỗi buồn tại khách sạn Barnum rằng chồng cô quá ốm để có thể dự đám tang, và phải ở yên trong phòng có đốt lò sưởi; cô rất cần sự an ủi và tận tụy của chồng trong nỗi đau buồn này, nhưng trước quan tài của người mẹ quá cố dường như vẫn hiện lên lời cảnh báo về chiếc mũ định mệnh mà anh ta đã mang theo; thế mà cô vẫn thương hại anh ta vì phải ở lại một mình, không quen biết, không họ hàng, run lẩy bẩy vì rét hoặc hầm hập vì sốt mà không một lời kêu ca.
"Chúa ban cho em sự đồng cảm từ những thiên thần giống như em, người yêu dấu của anh!" Milburn nói. "Anh biết mất mát một người mẹ là thế nào."
Những người hộ tống Vesta có thừa, nhưng cô ước gì mình có thể tìm được một người họ hàng nào đó của chồng, dù có nghèo khó đến đâu, để cùng cô vịện tay bước vào nhà thờ và nghĩa trang; và trước tin tức rằng người chú Allan McLane của cô đã không đến và có lẽ sẽ không có mặt bây giờ, cô lại cảm thấy một sự pha trộn giữa nhẹ nhõm và lo âu — bởi vì chồng cô hôm nay có thể sẽ không bị ông ta làm cho tức giận, nhưng mối quan hệ của ông ta với tài sản của mẹ cô vẫn sẽ còn là ẩn số — và Vesta lo lắng cho Virgie.
Bằng chính thôi thúc từng khiến cô giữ lại Teackle Hall nhằm bảo vệ nó khỏi phương pháp kinh doanh bất cẩn của cha mình, cô đã giao Virgie cho mẹ mình để bề ngoài là đưa con bé ra khỏi tầm nguy hiểm, chưa từng ngờ rằng trong bàn tay thận trọng ấy, kẻ thù có thể len lỏi vào; nhưng Thần Chết, kẻ thù bất tử, đang khoét khoét khắp nơi, và dù cô không hiểu vì sao Virgie lại có thể bị bức hại, Vesta lúc này ước gì mình đã trả tự do cho con bé.
Cô bé thuộc về điền trang của mẹ cô: giả sử Allan McLane là người quản lý tài sản thì sao? Giả sử, thực sự, ông ta là người thừa kế thì sao? Trái tim Vesta chùng xuống khi cô nghĩ rằng tốt nhất phụ nữ nên tránh xa chuyện kinh doanh.
Người quả phụ trẻ tuổi mới kết hôn trở thành tâm điểm của sự ngưỡng mộ lẫn xót xa khi cô tựa vào tay một người họ hàng bước vào ngôi nhà thờ Trưởng lão. Cô được coi là một trong những đại mỹ nhân của Maryland, và chàng thanh niên trẻ tuổi Robert Breckenridge, vừa từ Kentucky đến thăm người anh trai là mục sư, nghĩ rằng mình chưa từng thấy ai sánh kịp Vesta ngay cả ở Kentucky; và khi anh nhìn qua lớp khăn tang của cô, người vợ gốc Delaware của vị mục sư đã nghe thấy anh thì thầm: "Chính là thần linh!"
Làn da ngăm trong suốt, đôi mắt xám màu chòm sao hoàng hôn, đôi mày ngài cong như bóng đêm và mái tóc suôn mềm đều bị nỗi đau chạm vào tựa như một nữ thần đang chịu đựng khổ ải; và trong bộ y phục tang tóc đậm sâu, Vesta trông giống như con gái của một vị quân vương sắp bước qua chốn tu viện để đạt đến phẩm vị thánh nhân.
Cô có chiều cao để mang lại sự uy nghiêm cho nhan sắc ấy, và có sự duyên dáng để nâng bi thương vượt lên trên sự yếu đuối.
Những âm điệu du dương của vị mục sư được dệt nên để hòa hợp với hình mẫu con người cao cả ấy, và ông nói về tình mẫu tử lý tưởng mà đối với mọi đứa trẻ trước cỗ quan tài, dường như hiện thực hệt như chiếc gàu rỉ nước ở cái giếng tiên — về tình yêu của mẹ, những gian truân, sự yếu đuối và tính bất tử; về việc sự vắng bóng của niềm cảm thông ấy tạo nên nỗi mất mát lớn lao đầu tiên trong tiến trình cuộc đời; về bản chất của mẹ vẫn ngự trị trong chúng ta và linh hồn người lững lờ bên trên khi chúng ta còn sống.
Được tô điểm bằng những sắc thái dịu dàng của trải nghiệm cá nhân, được kê toa cho nhu cầu của cô với nghệ thuật của một y sĩ, làm tất cả những gì lời phúng điếu có thể làm để khơi gợi những giọt nước mắt cuối cùng từ tận cõi lòng và trút chúng thành vật hiến tế lên linh cữu, những lời an ủi của vị mục sư mang lại hiệu ứng tựa như một bàn tay thôi miên làm suy yếu hệ thần kinh của chúng ta trong khi thăng hoa cảm xúc, và bản tính nữ của Vesta gần như suy sụp hoàn toàn.
Cô có thể tựa vào đâu để tìm kiếm sự đồng cảm sâu sắc phù hợp với nỗi đau nhường ấy? Cha cô không có ở đây, và cô chẳng có ai ngoài chồng mình — người chồng chưa đầy một tuần lễ nhưng lại là người gần gũi nhất với nhu cầu của cô.
Vào buổi tối trang nghiêm ấy, sau khi thi hài của mẹ cô đã được hạ thổ, cô đã cho phép bản thân mình được nương bóng vào anh. Lúc đó, anh đã khỏe trở lại.
Lần đầu tiên cô ở một mình với anh, và khi bóng tối thu hẹp căn phòng của họ lại, khi họ ngồi bên nhau với ánh sáng duy nhất là ít củi đang âm ỉ cháy trong lò sưởi, anh đến bên cô và bắt đầu trò chuyện về thời thơ ấu cùng người mẹ của chính mình, về những nỗi buồn nhỏ nhặt mà mẹ anh từng chia sẻ với anh, về những bất hòa trong gia đình và tình yêu lứa đôi được thắp lại từ đầu; về cảm giác của đàn ông khi người bạn đời qua đời, và những đứa đứa trẻ không tài nào hiểu được ý nghĩa của cái chết — thứ đã giáng một đòn tàn nhẫn lên một sinh linh vô hại; nhưng trên hết thảy, Meshach nói, ngôi sao của tình mẫu tử vẫn đang tỏa sáng, mờ ảo chiếu rọi con đường chúng ta đi, làm dịu đi tâm hồn và tắm mình trên sóng nước.
Khi anh tiếp tục trò chuyện, và cô không thể nhìn thấy anh mà chỉ nghe được giọng điệu ai oán ấy, việc nghe anh nói bỗng trở nên thật dễ chịu, và cô dần trở nên thụ động hơn, một cảm giác phó mặc tràn ngập trái tim cô, cùng lòng biết ơn đối với người đàn ông có thể thấu hiểu nỗi mất mát của cô một cách đầy cảm động; và hệt như một đứa trẻ, cuối cùng cô tựa vào người anh, vào đầu gối anh và trong vòng tay anh. Không đắm say cũng chẳng cuồng si, mà lặng lẽ xuôi chiều và ưng thuận, đón nhận định mệnh của mình như vô số phụ nữ không bị áp bức cũng chẳng mềm yếu, nhưng trong sự miễn cưỡng, vẫn cúi đầu khuất phục, cô bước ra khỏi nỗi đau buồn để bước vào cõi làm vợ, tựa như một kẻ đang mệt mỏi chìm trong giấc chiêm bao.
Những chuyến viếng thăm an ủi được thực hiện bởi một vài người bạn cũ trong một hoặc hai ngày sau đó. Cha xứ Henry Lyon Davis, cựu hiệu trưởng trường đại học tại Annapolis, đã đến, dẫn theo cậu con trai khôi ngô mười hai tuổi là Master Harry Winter Davis. Tổng chưởng lý bang Maryland, ông Roger Taney, đến cùng ông George Brown, nhà ngân hàng. Phu nhân của Thiếu tướng Decatur gửi một tín vật tang lễ, và Nghị sĩ William Wirt đã đưa theo ông Robert Smith, cựu ngoại trưởng tại Washington.
Những người này và nhiều người khác, khi nhìn Meshach Milburn với một chút kỳ lạ, đã nhận ra khi tiếp xúc rằng anh là một người có lý trí; nhưng những người thuộc gia tộc McLane đến thăm hoặc là tỏ ra kiêu kỳ, hoặc là cố tình tránh mặt chú rể.
Một lời mời từ Arlington House được gửi đến Vesta, mời cô đưa ông Milburn đến đó; và khi họ xuôi theo con đường Washington trên một cỗ xe riêng, họ nhìn thấy chiếc xe đẩy bánh ma sát của ông Ross Winans, chở gần bốn mươi người bên trong, đang chạy thử nghiệm phía sau một con ngựa đang phi nước đại. Tại Trạm Relay, nơi những con ngựa trên tuyến đường sắt được thay phiên, Milburn cất tiếng, ngước nhìn lên thung lũng Patapsco:
"Vợ của anh, chúng ta đang có mặt tại thời điểm ra đời của con đường sắt bằng sắt nhỏ bé này. Nếu tầm nhìn của chúng ta đủ lớn, chúng ta có thể thấy những điều vĩ đại có thể xảy ra trên đó: cuộc nổi dậy của nô lệ, chiến tranh chia rẽ vùng miền, những đạo quân hùng hậu cưỡi ngựa tiến vào các trận chiến lớn, hàng ngàn người di cư đổ về miền Tây. Chúng ta rồi sẽ chết, nhưng các thế hệ sau chúng ta con đường này sẽ vẫn lớn lên và tiếp tục duy trì, tựa như một mạch ngầm bằng sắt mà không ai có thể đo lường được chiều dài và công dụng của nó."
Con đường đến Washington có những đoạn rất tốt, và thường uốn lượn giữa những hàng thông. Tại Riverdale, họ nhìn thấy bầy hươu của ông George Calvert, hậu duệ của một trong các Lãnh chúa Baltimore, đang gặm cỏ trong công viên của ông, và cỗ xe bốn ngựa lớn của ông đang tiến qua cổng nhà khách sau chuyến thăm xã giao gia đình Custis. Đi thẳng tới Georgetown từ Bladensburg, họ bắt gặp Tướng Jackson đang cưỡi ngựa dạo mát buổi chiều, và nhìn thấy vực sâu của con kênh đào mới đang được đào dọc theo sông Potomac, rồi sau đó, băng qua phà của Mason, họ được thả xuống Arlington House một giờ sau khi trời tối.
Người chủ nhà mến khách và vô hại chào đón họ bước vào tòa nhà khổng lồ, nửa đền thờ nửa chuồng trại, giữa những bức tranh vẽ tay vụng về cầu kỳ cùng đồ đạc và thánh tích từ thời của Custis và Washington. Ông đã gần năm mươi tuổi, mang những nét mặt của người da đỏ nhưng khuôn mặt lại khá yếu ớt, giống như một kẻ mà sự vững chãi duy nhất nằm ở tổ tiên của mình, và Vesta, đặt ông ta cạnh chồng cô, thầm nghĩ rằng sự đồng huyết tương tự đã tạo ra nét tương đồng ở hai người đàn ông, cả hai đều có dáng vẻ hốc hác, xanh xao và tái nhợt; nhưng Milburn, đứng cạnh người họ hàng Custis của cô, trông giống như một con sói gan dạ bên cạnh một con cừu ngơ ngác.
Tuy nhiên, những người đàn ông này nhanh chóng quý mến nhau, trí thông minh, tiền bạc cùng sự tôn kính thực sự của Milburn dành cho vị vĩ nhân từng nhận ông Custis làm con nuôi đã giúp anh có được sự chấp thuận từ sở thích của người chủ nhà.
Họ đi dạo qua những khu rừng xinh đẹp ấy — nơi một ngày nào đó sẽ trở thành lăng mộ cho một quân đoàn người chết, trong khi Vesta ở trong nhà trò chuyện với các anh chị em họ, cùng viên Trung úy Lee duyên dáng đang theo đuổi Mary Custis.
Đó là một cuộc sống gia đình hạnh phúc, và trong huyết quản của người chủ nhà mang dòng máu của dòng họ Calvert, dù không phải là dòng dõi chính thống.
Có người gợi ý đến thăm Điện Capitol, và ông Milburn, ngày càng khỏe hơn ở vùng đồi núi, cũng đi theo, và đội chiếc mũ chóp cao của mình, khiến ông Custis vô cùng thích thú, bởi ông vốn là kẻ mê mẩn những món đồ cổ như vậy. Vesta nghe các quý bà thì thầm khi họ trở về rằng một đám trẻ con và người da đen đã đi theo chiếc mũ đó, cười cợt và chế nhạo, và cuối cùng đã khiến nhóm họ phải vội vã lên xe trốn chạy. Điều này, cùng với sự sốt sắng muốn quay lại công việc kinh doanh của chồng, đã giục giã họ nhanh chóng rời khỏi Arlington.
Họ bắt tàu thủy xuôi dòng Potomac, và khi họ đi ngang qua cửa sông St. Mary, Milburn lại đội chiếc mũ kiểu Raleigh của mình lên, đứng trên boong tàu, ngắm nhìn những ánh đèn quanh Ngôi nhà Cổ của Linh mục — nơi thủ phủ của Lãnh chúa Baltimore từng tọa lạc, chỉ là một vùng đất trống trải cùng vài di vật cằn cỗi, nằm trong khúc cua của một mõm cát hướng ra quần đảo của Bờ Đông.
"Chiếc mũ của ta," Milburn tự nhủ, "cũng già cỗi như thị trấn kia, và được bảo quản tốt hơn. Dòng họ Calvert và Milburn đã kết hôn với họ hàng của phu nhân Washington. Liệu vợ ta có yêu ta không?"
