Khi mùa xuân bừng tỉnh trên vùng Princess Anne với những chùm hoa anh đào và hoa sơn thù du, với cá trích và cá bống nặng trĩu những chiếc lưới thả sông, cùng những đàn gà con ríu rít và những hàng đào đơm chồi nảy lộc, rồi tiếp đó là mùa quả ngọt, ngô vàng và dưa bở đầu mùa, thì sự sống trong huyết quản con người cũng đơm hoa kết trái, và Vesta đã trở thành một người mẹ.

Rừng thẳm và chốn điền trang như hòa làm một trong sinh linh bé nhỏ ấy, và đứa trẻ được đặt tên là Custis Milburn.

Khỏe mạnh và khôi ngô, tựa như thể Xã hội đã se duyên cho Tự nhiên vậy, đứa bé lớn lên từng ngày không một chút bệnh tật, và phơi phới trước mắt cha mẹ như một phép màu, mang nét hài hòa và duyên dáng của người mẹ, cùng gương mặt can trường, đầy thách thức của người cha; và đối với Meshach, nó mang lại niềm mãn nguyện về một dòng dõi phồn thịnh cùng người thừa kế sự nghiệp của ông; còn với Vesta, đó là sự bù đắp cho những mất mát về mặt giao thiệp với thế gian.

Nàng tìm thấy niềm vui ở Teackle Hall bên sinh linh kỳ diệu kết tinh từ sự hy sinh và nỗi đau của mình, lớn lao hơn mọi sự tán dương từ tất cả các gia đình danh giá ở Maryland; và một thứ hơi ấm cùng lòng biết ơn chợt trào dâng trong tâm khảm nàng hướng về người cha của món quà vô giá ấy.

“Ta chưa từng dành trọn vẹn sự tận tụy cho chàng,” nàng tự ngẫm với sự soi xét khắt khe của lương tâm; “Ta đã để những chuyện vụn vặt đứng trước cả lời thề nguyền.”

Bởi vậy, khi Milburn – người đang bị lương tâm cắn rứt và tự trách bản thân về những điều kiện khắc nghiệt khi ép buộc một cuộc hôn nhân không có tình yêu – một ngày nọ đến trước vợ với tất cả sự cao thượng của một người cha mới để bù đắp cho nàng, nàng đã khiến anh ngạc nhiên bằng cách đứng dậy và trao cho anh một nụ hôn.

“Thiếp đã quá kiêu kỳ và bướng bỉnh. Xin hãy tha thứ cho thiếp!”

Anh ôm chặt nàng vào ngực, trong khi nước mắt tràn đòa trên khuôn mặt nàng.

“Em yêu,” cuối cùng anh cất lời, “tội ác của anh đối với em mới là một trò hề làm sao — khi nghĩ rằng em có thể yêu anh! Không, anh sẽ trả lại cho em sự tự do. Dù chốn giam cầm này có quý giá với anh thế nào đi nữa, lồng sắt của em cũng sẽ mở ra và em sẽ được bay cao.”

Vesta lùi lại trước những lời kỳ lạ ấy và chờ đợi anh giải thích. Anh tiếp tục:

“Anh sẽ gửi em sang Ý cùng con chúng ta. Cha em cũng sẽ đi cùng, nếu em muốn. Hãy rời xa anh và những điều kiện không tình yêu này, chốn xiềng xích và sự gò bó đáng ghét này” — nước mắt anh lại tuôn rơi, nhưng anh cứ để chúng chảy xuống chẳng buồn gạt bỏ — “hãy tìm sự quên lãng cho cuộc hôn nhân bất xứng này trong âm nhạc và tâm hồn cao thượng của em. Anh có thể sống với hồi ức về những phước lành mà em đã mang lại cho anh.”

“Sao cơ!” Vesta thốt lên; “Chàng ra lệnh cho em rời bỏ chàng sao?”

“Đúng vậy. Hãy để mọi chuyện là thế. Anh biết em sống có nguyên tắc nhường nào, cục cưng ạ, nhưng ra đi lànhiệm vụ của em. Một cuộc đấu tranh gian khổ đang chờ anh trước mắt: anh đã dấn thân sâu vào một lĩnh vực kinh doanh chưa từng trải qua. Bây giờ anh có thể lo được tiền bạc. Hãy đi và tìm kiếm hạnh phúc ở một vùng đất hạnh phúc hơn.”

Nàng lại tiến đến bên anh và vòng tay ôm lấy cổ chồng.

“Rời bỏ anh ư?” nàng nói. “Thiếp đã làm gì nên tội để bị đuổi đi? Làm sao thiếp có thể nhẫn tâm để anh sống lủi thủi một mình? ‘Dù sung sướng hay gian khó,’ thiếp đã thề như vậy. Chúa đã làm cho mọi thứ ngày càng tốt đẹp hơn.”

Anh nâng đầu nàng giữa hai lòng bàn tay và nhìn sâu vào mắt nàng, để xem cô có nói từ tận đáy lòng hay không.

“Hồng quân của em,” nàng thì thầm, “em yêu anh.”

Sau khi giảng hòa, tâm trí của cả hai vợ chồng đều hướng về chiếc mũ phiền toái — nguyên nhân gây ra sự ghẻ lạnh bấy lâu nay giữa họ.

Milburn tự nhủ: “Mình thật là đồ tội lỗi khi làm khổ đứa trẻ tội nghiệp ấy vì chiếc mũ khốn khổ của mình! Ngay cơ hội đầu tiên nàng ấy tạo ra, mình sẽ dẹp nó đi vĩnh viễn.”

Vesta thầm nghĩ với cha mình và người vợ mới cưới của ông: “Mình thật mang một tâm can độc ác làm sao khi dám chống lại chồng trong một chuyện nhỏ nhặt như chiếc mũ tốt lành cổ lỗ sĩ của anh ấy — biểu tượng cho lòng tôn kính của anh đối với gia đình và sự dũng cảm trước một thời đại hỗn xược. Mình đã để nó làm lu mờ đời sống hôn nhân và mọi ánh nắng mặt trời. Nhưng đứa con nhỏ đã làm tan chảy trái tim chai đá của mình. Nào, hãy cùng thiếp, cho anh ấy thấy rằng bất cứ thứ gì anh ấy đội, chúng ta đều sẽ kiêu hãnh đón nhận.”

Thế là, vào lần tới khi Milburn bước ra ngoài, vợ anh rạng rỡ bước đến với dáng đi uyển chuyển và đội chiếc mũ chóp lên đầu anh. Anh nhìn nàng vẻ nghiêm nghị, nhưng nàng đã chặn đứng lời phản đối của anh bằng một nụ hôn.

Anh định đem chuyện này giãi bày với Thẩm phán Custis, nhưng người cha vợ trìu mến ấy đã chen ngang:

“Milburn, anh đúng là một tay chơi cừ khôi. Thật là xấc xược khi tôi lại mở lời phàn nàn về chiếc mũ của anh. Tôi sẽ kiếm một chiếc y hệt nếu tìm được. Thôi nào, anh bạn! Nó rất hợp với anh đấy. Đừng nhắc đến chuyện đó nữa.”

Milburn định giải thích với cô cháu gái, nhưng chưa kịp bắt đầu thì cô bé đã kêu lên:

“Cậu Meshach ơi, dì Vesta mê mệt chiếc mũ của cậu đấy! Dì ấy nhất quyết không cho cậu đội cái nào khác đâu. Tất cả tụi con đều ủng hộ nó đấy, thưa cậu.”

Một con người tự chuốc lấy phán quyết cho chính mình qua một chuỗi hành vi lâu dài; sự khắc nghiệt trong gia đình sinh ra sợ hãi; một thói điệu bộ, dù là ngốc nghếch hay hờn dỗi, cuối cùng rồi cũng bị coi là bản chất tự nhiên; con người hiếm khi được dung tha khỏi cái bẫy do chính tính khí mình giăng ra.

Thế nên Meshach Milburn chẳng bao giờ có cơ hội thoát khỏi nỗi thống khổ mà anh từng giáng xuống đầu người khác. Giống như một kẻ bịp bợm đã đóng đạt vai người điếc để rồi thiên hạ phải gào thét vào tai hắn, con quỷ đội mũ buộc phải cảm thấy khó chịu mỗi khi hắn cởi bỏ chiếc mũ của mình — sự nhất quán của hắn lập tức bị đem ra thử thách. Anh chẳng khác nào một cậu bé từng xăm hình chữ thập lên tay bằng mực Ấn Độ, để rồi khi trưởng thành với gu thẩm mỹ và địa vị xã hội, hắn cứ nhìn thấy dấu hiệu không thể xóa nhòa của sự kém sang ấy mỗi khi đưa tay ra bắt người khác.

Đội bất kỳ chiếc mũ nào khác lên đầu sẽ chỉ khiến anh chuốc lấy những tiếng la ó và lời bàn tán mới, đồng thời biến bản thân thành trò hề tự cười vào sự ngốc nghếch của chính mình; anh sẽ phải trèo lên cột bêu riếu công khai để giải thích cho sự thay đổi và đưa ra lời xin lỗi; xã hội mà anh từng đối đầu bằng thái độ thách thức giờ đây dường như đồng lòng từ chối ban cho anh một vị thế nếu thiếu đi Chiếc Mũ Gia Bảo ấy, và anh sẽ cần đến sự dũng cảm của việc vứt bỏ một cái tên giả suốt đời để sống dưới một cái tên đã lãng quên, mới dám xuất hiện ở Princess Anne với một chiếc mũ tân thời, kiểu cách mới.

Milburn nhận ra rằng anh phải đội chiếc mũ cũ ấy suốt quãng đời còn lại; anh cúi đầu chịu đựng cảnh nô lệ đó, và giờ đây chỉ còn mình anh là nạn nhân của nó.