Christian, Cyrano, hai chú tiểu đồng.

CHRISTIAN:

Hãy đến cứu tôi với!

CYRANO:

Ta chẳng thèm!

CHRISTIAN:

Nhưng tôi sẽ chết mất,

Trừ phi tôi lấy lại được ngay thiện cảm của nàng.

CYRANO:

Và làm sao ta có thể, ngay lúc này, quỷ tha ma bắt cậu đi, lại có thể

Dạy cậu cách...

CHRISTIAN (túm lấy tay Cyrano):

Ồ, nàng đang ở kìa!

(Cửa sổ ban công lúc này sáng đèn lên.)

CYRANO (xúc động):

Cửa sổ của nàng!

CHRISTIAN:

Ôi! Tôi chết mất thôi!

CYRANO:

Nói nhỏ thôi!

CHRISTIAN (thì thầm):

Tôi chết mất!

CYRANO:

Đêm tối mịt mờ...

CHRISTIAN:

Thì sao!

CYRANO:

Mọi chuyện đều cứu vãn được cả.

Dù cậu chẳng xứng đáng chút nào. Đứng vào đó đi, đồ khốn khổ!

Ngay trước ban công! Ta sẽ đứng bên dưới

Và nhắc từ cho cậu...

CHRISTIAN:

Nhưng mà...

CYRANO:

Câm mồm!

CÁC TIỂU ĐỒNG (xuất hiện trở lại ở phía sau — hướng về Cyrano):

Này!

CYRANO:

Suỵt!

(Hắn ra hiệu cho chúng nói khẽ.)

TIỂU ĐỒNG THỨ NHẤT (nói nhỏ):

Chúng em đã tấu khúc dạ khúc mà thầy sai

Cho Montfleury rồi ạ!

CYRANO (nhanh chóng, giọng hạ thấp):

Đi đi! Mai phục ở đó đi,

Một đứa ở góc phố này, một đứa ở góc phố kia;

Và nếu có kẻ qua đường nào bén mảng đến đây,

Hãy tấu lên một khúc nhạc cho ta!

TIỂU ĐỒNG THỨ HAI:

Khúc nhạc gì thế, thưa ngài môn đồ Gassendi?

CYRANO:

Vui tươi nếu có phụ nữ đến, còn nếu là đàn ông thì chơi khúc buồn!

(Các tiểu đồng biến mất, mỗi đứa một góc phố. Hướng về Christian):

Gọi nàng đi!

CHRISTIAN:

Roxane!

CYRANO (nhặt những hòn sỏi ném lên cửa sổ):

Vài hòn sỏi! Đợi một lát!

ROXANE (hé mở cánh cửa chớp):

Ai gọi tôi đấy?

CHRISTIAN:

Tôi đây!

ROXANE:

Ai thế nhỉ?

CHRISTIAN:

Christian!

ROXANE (vẻ khinh khỉnh):

Ồ! Lại là anh à?

CHRISTIAN:

Tôi muốn nói chuyện với nàng.

CYRANO (dưới ban công — nói với Christian):

Được đấy. Nói khẽ và thật nhỏ thôi.

ROXANE:

Không, anh nói nghe ngớ ngẩn lắm!

CHRISTIAN:

Ồ, hãy thương xót tôi!

ROXANE:

Không! Anh chẳng còn yêu tôi nữa đâu!

CHRISTIAN (do Cyrano nhắc lời):

Nàng nói vậy — Lạy Chúa trên cao!

Tôi không còn yêu nữa ư? — trong khi — tôi — càng ngày càng yêu thắm thiết!

ROXANE (định đóng cửa sổ lại, bèn khựng lại):

Khoan đã! Nghe đỡ ngớ ngẩn hơn rồi đấy! ừ, khá hơn một chút rồi!

CHRISTIAN (vẫn diễn theo lời nhắc):

Tình yêu lớn lên từng ngày, được dỗ dành bởi nhịp đập lo âu...

Của trái tim tội nghiệp này, cái trái tim mà tên nhóc tì tàn nhẫn ấy...

Đã lấy làm chiếc nôi!

ROXANE ( bước hẳn ra ban công):

Khá hơn rồi đấy! Nhưng

Nếu anh cho rằng Thần Tình Yêu độc ác nhường kia

Lẽ ra anh nên bóp chết đứa con trẻ ấy ngay từ trong nôi chứ!

CHRISTIAN (vẫn diễn theo lời nhắc):

À, thưa Phu nhân, tôi đã thử, nhưng hoàn toàn vô ích

Đứa trẻ mới sinh này... lại là một cậu... Heracules trẻ tuổi!

ROXANE:

Lại càng khá hơn!

CHRISTIAN (vẫn diễn theo lời nhắc):

Thế nên nó đã siết cổ ngay trong lồng ngực tôi

Cặp... con rắn mang tên... Kiêu hãnh... và Nghi ngờ!

ROXANE (rướn người qua lan can ban công):

Nói hay lắm!

— Nhưng sao còn ngập ngừng thế? Phải chăng chứng bại liệt tinh thần

Đã tước đoạt mất khả năng tưởng tượng của anh rồi?

CYRANO (kéo Christian đứng dưới ban công, rồi trượt vào thế chỗ):

Nhường chỗ mau! Chuyện này bắt đầu nguy ngập rồi đây!...

ROXANE:

Hôm nay...

Lời lẽ của anh cứ ngập ngừng đứt quãng.

CYRANO (bắt chước giọng Christian — thì thầm):

Đêm đã buông xuống...

Trong chạng vạng tối, chúng đang dò dẫm tìm đường để đến bên tai nàng.

ROXANE:

Nhưng lời lẽ của tôi thì chẳng hề gặp chút trở ngại nào như thế.

CYRANO:

Chúng tìm được đường ngay tức khắc ư? Có gì mà lạ!

Bởi vì chúng tìm thấy chốn dung thân chính là trong tim tôi;

Hãy nghĩ xem trái tim tôi rộng lớn nhường nào, và tai nàng nhỏ bé ra sao!

Và — từ những chốn cao sang tuột xuống, lời thơ tiếng nói rơi rất mau,

Nhưng lời của tôi phải trèo lên, thưa Phu nhân, và điều đó cần có thời gian!

ROXANE:

Dường như những lời cuối của anh nay đã học được cách leo trèo rồi đấy.

CYRANO:

Qua rèn luyện thì món thể dục ấy cũng bớt phần gian khó đi!

ROXANE:

Thật tình, tôi có cảm giác như mình đang nói chuyện từ những đỉnh cao xa xôi vậy!

CYRANO:

Đúng thế, tít mãi tận trên cao; ở độ cao ấy thật là chết mất

Nếu một lời cay đắng từ nàng rơi trúng vào tim tôi.

ROXANE (động đậy):

Tôi sẽ xuống...

CYRANO (vội vã):

Đừng!

ROXANE (chỉ cho hắn chiếc ghế dài dưới ban công):

Vậy thì trèo lên ghế đi!

CYRANO (giật mình lùi lại đầy hoảng hốt):

Không!

ROXANE:

Sao thế, anh không chịu à?

CYRANO (ngày càng xúc động mạnh):

Hãy ở nguyên đó! Thật ngọt ngào làm sao,...

Cái khoảnh khắc hiếm hoi này, khi tâm hồn chúng ta có thể giãi bày

Mà thân ta chẳng thấy nhau, chẳng trông thấu mặt nhau!

ROXANE:

Sao lại — chẳng thấy nhau?

CYRANO:

Phải, thật ngọt ngào biết bao! Kẻ nửa khuất bóng — người nửa hiện hình —

Nàng chỉ thấy những nếp áo choàng tối sẫm che thân tôi,

Còn tôi thấy sắc trắng mờ ảo từ y phục của nàng:

Tôi chỉ là chiếc bóng — còn nàng là ánh hào quang rực rỡ!

Nàng có biết khoảnh khắc như thế này chứa đựng những gì đối với tôi không?

Nếu có lúc nào tôi biết thốt lên những lời hùng biện...

ROXANE:

Anh đã từng thế đấy chứ!

CYRANO:

Nhưng chưa bao giờ cho đến tận đêm nay, lời nói của tôi lại trào dâng

Thẳng từ đáy tim như lúc này đây.

ROXANE:

Sao lại thế?

CYRANO:

Cho đến nay tôi toàn nói năng bộc phát...

ROXANE:

Sao cơ?

CYRANO:

Đôi mắt nàng

Có những tia sáng làm cho người ta say choáng váng! — Nhưng đêm nay

Tưởng chừng như lần đầu tiên tôi tìm được lời lẽ cho chính mình!

ROXANE:

Đúng là giọng điệu của anh vang lên với một âm sắc hoàn toàn mới lạ.

CYRANO (tiến lại gần hơn, đầy đam mê):

Phải, một âm sắc mới! Trong màn đêm dịu dàng và che chở

Cuối cùng thì tôi cũng dám là chính mình — đúng thế, cuối cùng!

(Hắn khựng lại, ngập ngừng):

Tôi đang nói gì thế này? Tôi chẳng biết nữa — Ôi, xin hãy tha thứ cho tôi —

Nó làm tôi rung động râm ran, — cảm giác ấy mới ngọt ngào làm sao, mới lạ lùng làm sao...

ROXANE:

Sao cơ?

Mới lạ thế cơ à?

CYRANO (mất thăng bằng, đang cố tìm lại mạch câu văn):

Phải, — cuối cùng cũng được sống chân thành;

Từ trước tới nay, trái tim lạnh giá của tôi, vì sợ bị chế nhạo...

ROXANE:

Chế nhạo, và vì điều gì chứ?

CYRANO:

Vì những nhịp đập cuồng si của nó! — Phải,

Trái tim tôi đã tự khoác lên mình những lời lẽ hoa mỹ,

Để che đậy bản thân trước những ánh mắt tò mò: — đôi lúc bị thúc bách

Muốn vươn tới một vì sao, tôi lại khựng tay lại,

Và vì sợ điều gièm pha chế giễu — nên tôi chỉ hái một đóa hoa dại bên đường!

ROXANE:

Đóa hoa dại thì cũng ngọt ngào đấy chứ.

CYRANO:

Vâng, nhưng đêm nay — là vì sao trời!

ROXANE:

Ôi! Chưa bao giờ anh thốt ra những lời nhường này!

CYRANO:

Giá như gác lại những tên, những cung, những ngọn đuốc của Thần Tình Yêu,

Chúng ta quay sang tìm kiếm những điều ngọt ngào hơn — tươi mới hơn!

Thay vì nhấm nháp trong chiếc chén bé xíu

Thứ nước nhạt nhẽo của chốn thượng lưu phong nhã, — sao ta không thử

Để tâm hồn giải tỏa cơn khát bằng những ngụm uống can trường

Là uống trực tiếp từ dòng nước đang dâng tràn bờ mé!

ROXANE:

Nhưng còn sự thông minh sắc sảo thì sao?...

CYRANO:

Nếu tôi từng dùng nó để níu giữ nàng

Ngay từ phút ban đầu, — thì giờ đây, điều đó sẽ thành một sự xúc phạm,

Một sự lăng mạ — đối với Màn Đêm đẫm hương thơm — đối với Tự nhiên —

Khi thốt ra những lời hoa mỹ cốt để tô điểm cho những lá thư tình vô vị!

Hãy ngước nhìn những vì sao trên kia kìa! Bầu trời thanh tĩnh

Sẽ giải thoát lòng ta khỏi mọi thứ giả tạo phù phiếm;

Tôi sợ rằng giữa thứ thuật giả kim mà chúng ta vẫn rành rẽ

Sự chân thực của tình cảm sẽ tan biến và tiêu tan mất,

Tâm hồn sẽ kiệt quệ vì những trò tiêu khiển rỗng tuếch này,

Và cái lợi thu được từ những lời hay ý đẹp lại chính là sự mất mát tất cả!

ROXANE:

Nhưng còn sự sắc sảo? Tôi đang nói là...

CYRANO:

Trong tình yêu đó là tội ác, — là điều đáng ghét!

Nó biến tình yêu chân thành thành một cuộc đấu kiếm tinh vi đầy mưu mẹo!

Cuối cùng thì khoảnh khắc ấy cũng đến, một khoảnh khắc không thể tránh khỏi, —

— Ôi, xót xa thay cho những ai chưa từng biết đến khoảnh khắc ấy!

Khi cảm giác yêu đương thực sự tồn tại trong ta, đầy cao cả,

Thì mọi lời cân nhắc đong đếm đều trở nên vô nghĩa và làm se sắt tâm hồn!

ROXANE:

Thôi được, nếu khoảnh khắc ấy đã đến với chúng ta — cứ giả định là thế đi!

Những lời lẽ nào sẽ giúp được anh?

CYRANO:

Tất cả, tất cả, tất cả, bất cứ điều gì

Đến với tôi, cứ thế nào chúng tràn về, tôi sẽ quăng ra hết

Thành một chùm hoa hoang dã, chứ chẳng phải một bó hoa được cắt tỉa cẩn thận.

Anh yêu em! Anh phát điên lên rồi! Anh yêu, anh nghẹt thở mất thôi!

Tên em ở trong tim anh như tiếng chuông đeo cổ cừu,

Và vì anh vẫn luôn run rẩy mỗi khi nghĩ về em,

Nên chiếc chuông ấy cứ rung hoài, tên em cứ ngân vang mãi!

Mọi điều thuộc về em anh đều khắc ghi, vì anh yêu tất thảy mọi thứ;

Anh biết rằng vào năm ngoái, vào ngày mười hai tháng Năm,

Để ra ngoài đi dạo, có một hôm em đã tết lại những lọn tóc của mình!

Anh đã quá quen với việc coi mái tóc em là ánh ban mai

Đến nỗi — giống như khi ta trân trân nhìn chằm chằm vào đĩa mặt trời,

Người ta vẫn nhìn thấy một vết đỏ hằn lên trên mọi thứ suốt một thời gian dài sau đó —

Thế nên, khi anh rời xa ánh hào quang của em, tầm mắt bị lóa của anh

Nhìn đâu cũng thấy in hằn một vệt màu vàng óng.

ROXANE (xúc động):

Trời ơi, đây mới chính là tình yêu thực sự!...yêu thật rồi!...

CYRANO:

Đúng thế, vâng, chính là thứ cảm xúc

Đang dâng ngập trong anh, thật khủng khiếp và đầy ghen tuông,

Tình yêu — vốn dĩ vẫn luôn mang nỗi buồn man mác giữa những phút cuồng say!

Tình yêu — mà lại kì lạ thay, không hề mang chút ích kỷ nào!

Anh sẵn sàng vứt bỏ niềm vui của chính mình để đổi lấy niềm vui cho em,

— Kể cả khi em chẳng bao giờ hay biết điều đó — chẳng bao giờ!

— Giá như đôi khi anh có thể — từ một nơi xa xôi và cô độc, —

Nghe được đôi chút âm vang vui tươi từ niềm hạnh phúc mà anh đã mang lại cho em!

Mỗi cái nhìn của em đều đánh thức trong anh một đức hạnh, —

Một lòng dũng cảm mới mẻ, chưa từng thấy bao giờ. Em đã bắt đầu,

Nàng thơ ngọt ngào của tôi, đã hiểu ra chưa? Mãi đến tận lúc muộn màng này, em mới hiểu anh sao?

Em có cảm nhận được tâm hồn anh đang dâng lên đây, xuyên qua bóng đêm này không?

Đêm đẹp quá! Đẹp quá, khoảnh khắc này tuyệt vời quá!

Để anh được thốt lên những lời này, và để em lắng nghe!

Tuyệt vời quá! Trong những khoảnh khắc khi hy vọng của tôi dâng cao kiêu hãnh nhất,

Tôi chưa từng dám mong một phần thưởng lớn lao đến thế. Chẳng còn gì sót lại cho tôi

Ngoài việc chết đi ngay lúc này! Liệu những lời lẽ của tôi có quyền năng

Làm cho em phải run rẩy — khi em đang ngự trị ở trên những cành cây kia?

Phải, giống như một chiếc lá giữa ngàn lá, em đang run rẩy kìa!

Em đang run rẩy! Bởi vì anh cảm nhận được — dù em có muốn hay không,

Dù em có muốn thế đi nữa hay không — tiếng run rẩy thân thương từ đôi bàn tay em

Đang truyền qua những kẽ lá, lan dọc xuống tận những chùm hoa là nhài của em!

(Hắn say đắm hôn lên một chiếc tua dây leo đang rủ xuống.)

ROXANE:

Đúng thế! Em đang run rẩy, đang khóc đây! — Em là của anh rồi!

Anh đã chinh phục được toàn bộ tâm hồn em!

CYRANO:

Vậy thì thần chết hãy cứ đến đi!

Chính là tôi, chính bản thân tôi đây đã chinh phục được nàng!

Tôi chỉ dám xin một điều, duy nhất một điều thôi —

CHRISTIAN (dưới ban công):

Một nụ hôn!

ROXANE (lùi lại):

Sao cơ?

CYRANO:

Ồ!

ROXANE:

Anh lại xin...

CYRANO:

Tôi...

(Nói với Christian, thì thầm):

Đồ ngốc! Cậu đi quá đà rồi đấy!

CHRISTIAN (vì nàng đang xúc động nhường ấy — tôi phải thừa cơ hội này chứ!):

CYRANO (với Roxane):

Những lời vừa rồi của tôi thốt ra không suy nghĩ, nhưng giờ thì tôi thấy —

Thật hổ thẹn cho tôi quá! — Tôi đã quá kiêu ngạo và lỗ mãng rồi.

ROXANE (hơi chùng xuống):

Sao anh lại vội rút lui nhanh thế.

CYRANO:

Vâng, tôi rút lui

Mà như không rút lui vậy! Liệu tôi có làm tổn hại đến sự đoan trang của nàng không?

Nếu có — thì nụ hôn mà tôi vừa xin — ôi, xin đừng ban phát nó.

CHRISTIAN (nói với Cyrano, kéo áo hắn):

Tại sao lại thế?

CYRANO:

Im lặng nào, Christian! Suỵt!

ROXANE (ghé người rướn xuống):

Hai người đang thì thầm gì thế?

CYRANO:

Tôi đang tự trách mình vì đã quá bạo gan tiến tới;

Tôi tự bảo rằng: ‘Im đi, Christian!’

(Tiếng đàn luýt bắt đầu vang lên):

Lắng nghe kìa! Đợi một lát đã,...

Có tiếng chân người đến!

(Roxane đóng sập cửa sổ lại. Cyrano lắng nghe tiếng đàn luýt, một chiếc tấu lên giai điệu vui tươi, chiếc kia tấu lên khúc buồn bã):

Sao cơ, họ chơi khúc buồn — rồi khúc vui — rồi lại buồn! Gì thế nhỉ? Chẳng thấy bóng dáng đàn ông lẫn đàn bà nào cả ư? — ồ, một vị tu sĩ!

(Một tu sĩ dòng Capuchin bước vào, tay cầm chiếc đèn lồng. Ông đi từ nhà này sang nhà khác, nhìn vào từng cánh cửa.)