Cùng bối cảnh. De Guiche.

DE GUICHE (với Carbon):

Chào ngày mới!

(Họ nhìn nhau dò xét. Nói riêng, với vẻ mãn nguyện):

Hắn xanh xao rồi.

CARBON (nói riêng):

Hắn chẳng còn lại gì ngoài đôi mắt.

DE GUICHE (nhìn các lính cận vệ):

Kìa những kẻ phản kháng! Này các ngài, khắp nơi

Ta nghe nói trong hàng ngũ các ngài, các ngài chế nhạo ta;

Rằng mấy tên cận vệ nhà quê, thô lỗ, núi non này,

Những tay địa chủ nghèo, nam tước xứ Perigord,

Chẳng tài nào tìm nổi cho ta—vị Đại tá của họ—một sự khinh miệt

Cho đủ! Lại gọi ta là kẻ mưu mô, tay sai xảo quyệt!

Các bề trên đây không hề thấy vui mắt

Khi thấy chiếc cổ áo viền đăng ten trên tấm giáp sắt của ta—

Và họ nổi giận, chỉ vì một người, quả thực vậy,

Có thể chẳng phải kẻ rách rưới bần cùng, mà lại là người xứ Gascony!

(Im lặng. Tất cả hút thuốc và chơi bài):

Ta có nên ra lệnh cho Đại úy trừng phạt các ngài không?

Không.

CARBON:

Hơn nữa, tôi được tự do,—sẽ không trừng phạt—

DE GUICHE:

Hả!

CARBON:

Tôi đã tự trả lương cho đại đội của mình—nó là của tôi.

Tôi chỉ tuân lệnh bộ chỉ huy.

DE GUICHE:

Thế sao?—thật đấy!

Thế thì đủ rồi.

(Quay sang phía các lính cận vệ):

Ta có thể coi thường những lời nhạo báng của các ngươi

Ai cũng rõ ta cư xử thế nào trong chiến trận;

Hôm qua tại Bapaume, họ đã chứng kiến cơn thịnh nộ

Khi ta đánh bật Bá tước xứ Bucquoi;

Tập hợp quân của mình, ta lao vào quân hắn,

Và xung tới ba lần!

CYRANO (không rời mắt khỏi cuốn sách):

Còn chiếc khăn choàng trắng của ngài thì sao?

DE GUICHE (ngạc nhiên và thỏa mãn):

Anh biết chi tiết đó ư?. . .Thật đấy! Sự thể là thế này:

Trong lúc phi ngựa vòng để triệu hồi binh lính

Cho đợt xung phong thứ ba, một nhúm kẻ đào ngũ

Đã cuốn ta theo chúng, sát ngay hàng ngũ địch:

Ta đã lâm vào cảnh nguy hiểm—bị bắt, chết tươi đến nơi!—

Thì ta nghĩ ra một kế hay

Là cởi ra và thả rơi chiếc khăn choàng vốn chỉ định

Cấp bậc quân sự của ta; nhờ thế ta đã xoay sở

—Mà không làm ai chú ý—để rời bỏ quân thù,

Và đột ngột quay lại, được tăng cường

Bởi quân của chính mình, để đánh tan chúng! Và giờ đây,

—Ngài nói sao, thưa Ngài?

(Các lính cận vệ vờ như không nghe, nhưng những lá bài và hộp xúc sắc

vẫn ngưng lại trong tay họ, làn khói tẩu thuốc đọng lại trong má. Họ

chờ đợi.)

CYRANO:

Tôi cho rằng Henri Quatre

Đã chẳng đời nào, dẫu trước hiểm nguy cách mấy, buộc phải

Lột bỏ chiếc lông vũ trắng trên mũ của mình.

(Sự thích thú thầm lặng. Những lá bài rơi xuống, xúc xắc lách cách. Khói thuốc được phả ra.)

DE GUICHE:

Mưu mẹo ấy vẫn thành công đấy chứ!

(Vẫn sự ngưng trệ trò chơi như trước, v.v.)

CYRANO:

Ồ, có thể lắm! Nhưng

Người ta không dễ dàng từ bỏ vinh dự

Được làm tấm bia cho kẻ thù ngắm bắn

(Bài, xúc xắc lại rơi, và đám lính cận vệ nhả khói với vẻ thích thú rõ rệt):

Ví như tôi có mặt lúc chiếc khăn của ngài rơi xuống,

—Lòng dũng cảm của chúng tôi, thưa Ngài, thuộc một loại khác—

Tôi đã nhặt nó lên và quàng vào người rồi.

DE GUICHE:

Ồ, chà! Lại một lời khoác lác kiểu Gascony nữa!

CYRANO:

Khoác lác ư?

Hãy cho tôi mượn nó. Tôi xin cam đoan, tối nay,

—Với nó vắt ngang ngực,—tôi sẽ dẫn đầu cuộc tấn công.

DE GUICHE:

Lại một trò khoác lác xứ Gascony! Anh thừa biết chiếc khăn

Đang nằm ở phía quân địch, ngay trên bờ

Của con suối,. . .nơi đó giờ đang chi chít đạn bom,—

Chẳng ai có thể mang nó về đây được!

CYRANO (rút chiếc khăn ra từ túi áo, và giơ về phía hắn):

Nó đây rồi.

(Im lặng. Các lính cận vệ nén cười vào những lá bài và hộp xúc xắc. De

Guiche quay lại nhìn họ; họ lập tức trở nên nghiêm nghị, và cắm cúi chơi

tiếp. Một người trong số họ thản nhiên huýt sáo giai điệu vừa được tay thổi

sáo tấu lên.)

DE GUICHE (nhận lấy chiếc khăn):

Cảm ơn anh. Giờ đây nó sẽ cho phép tôi

Phát đi một tín hiệu,—mà tôi đã nhịn

Chưa phát—cho tới tận bây giờ.

(Hắn đi về phía thành lũy, leo lên, và vẫy chiếc khăn ba lần.)

TẤT CẢ:

Cái gì thế kia?

LÍNH GÁC (từ trên đỉnh thành lũy):

Các ngươi có thấy kẻ đang chạy

Đằng kia không?. . .

DE GUICHE (bước xuống):

Đó là một tên gián điệp Tây Ban Nha trá hình

Vô cùng hữu ích cho mưu đồ của ta.

Những tin tức hắn mang đến cho quân địch

Chính là những điều do taớm đặt—nói tóm lại,

Chúng ta thao túng được các quyết định của chúng!

CYRANO:

Quân khốn nạn!

DE GUICHE (thờ thợ thắt lại chiếc khăn choàng):

Thật là đúng lúc. Ta vừa nói đến đâu rồi nhỉ?

À! Ta có tin này cho các anh. Chiều qua

—Để tiếp tế lương thực cho chúng ta—Nguyên soái đã thử

Một nỗ lực cuối cùng:—ông bí mật đi

Đến Dourlens, nơi có kho dự trữ của Nhà vua.

Nhưng—để trở về doanh trại dễ dàng hơn—

Ông đã mang theo một lực lượng quân số khá đông.

Những kẻ nào tấn công chúng ta lúc này hẳn sẽ có một phen vui thích!

Một nửa quân đội đang vắng mặt trong doanh trại!

CARBON:

Chà, nếu người Tây Ban Nha mà biết, thì chúng ta nguy to,

Nhưng chúng có hay biết gì đâu?

DE GUICHE:

Ồ! Chúng biết chứ.

Chúng sẽ tấn công chúng ta.

CARBON:

Hả!

DE GUICHE:

Vì tên gián điệp giả mạo của ta

Đã đến cảnh báo ta về cuộc tấn công của chúng. Hắn nói,

“Tôi có thể quyết định địa điểm chúng tấn công;

Ngài muốn ở đâu nào? Tôi sẽ bảo chúng rằng đó là

Nơi ít được phòng thủ nhất—chúng sẽ nhắm vào đó.”

Ta đáp, “Được. Hãy rời khỏi doanh trại, nhưng hãy quan sát

Tín hiệu của ta. Chọn đúng điểm mà từ đó nó phát ra.”

CARBON (với các lính cận vệ):

Chuẩn bị!

(Tất cả đứng dậy; tiếng kiếm và dây nịt cọ xát lách cách.)

DE GUICHE:

Chỉ một tiếng nữa thôi.

LÍNH CẬN VỆ THỨ NHẤT:

Tốt lắm!. . .

(Tất cả lại ngồi xuống và tiếp tục ván bài của mình.)

DE GUICHE (với Carbon):

Phải câu giờ. Nguyên soái sẽ quay lại.

CARBON:

Câu giờ bằng cách nào?

DE GUICHE:

Các anh sẽ làm ơn

Để cho mình bị giết sạch.

CYRANO:

Ha ha, thâm độc thật!

DE GUICHE:

Ta không nói rằng, nếu ta quý mến các anh,

Ta lại chọn anh và người của anh,—nhưng ngặt nỗi tình hình hiện tại,—

Lòng dũng cảm của các anh chẳng nhường nhịn đại đội nào về giải nhất—

Ta phục vụ Nhà vua, và tiện thể phục vụ cả mối thù cá nhân nữa.

CYRANO:

Cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn. . .

DE GUICHE:

Ta biết các anh thích đấu với cả trăm tên;

Giờ thì các anh sẽ không phải phàn nàn về mấy con số chênh lệch cỏn con nữa đâu.

(Hắn đi lên phía trên cùng Carbon.)

CYRANO (với các lính cận vệ):

Chúng ta sẽ bổ sung vào huy hiệu của xứ Gascony,

Với sáu sọc xanh và vàng vốn có, thêm một sọc nữa—

Chính là chiếc sọc đỏ như máu hãy còn thiếu đó!

(De Guiche thì thầm với Carbon ở phía sau. Các mệnh lệnh được ban ra. Công tác

chuẩn bị được tiến hành. Cyrano tiến lại chỗ Christian, người đang đứng khoanh tay.)

CYRANO (đặt tay lên vai Christian):

Christian!

CHRISTIAN (lắc đầu):

Roxane!

CYRANO:

Khốn khổ thay!

CHRISTIAN:

Ít ra, tôi cũng muốn gửi

Lời từ biệt của trái tim mình đến nàng trong một bức thư thật đẹp!. . .

CYRANO:

Tôi đã ngờ ngợ rằng ngày này sẽ đến,

(Hắn rút một bức thư từ trong ngực áo ra):

Và tôi đã viết sẵn rồi. . .

CHRISTIAN:

Cho tôi xem!

CYRANO:

Cậu có muốn. . .?

CHRISTIAN (lấy bức thư):

Có chứ!

(Hắn mở ra và đọc):

Khoan đã!

CYRANO:

Gì thế?

CHRISTIAN:

Vết nhỏ này!

CYRANO (đón lấy bức thư, với vẻ mặt ngây thơ):

Vết gì cơ?

CHRISTIAN:

Một giọt nước mắt!

CYRANO:

Đám thi sĩ chúng ta rốt cuộc,—vì mải mê giả vờ—

Cũng coi đồ giả là thật lúc nào không hay—đó chính là sức hút!

Bức thư từ biệt này,—nó buồn thảm thiết,

Chính tôi đã khóc khi viết nó đấy chứ!

CHRISTIAN:

Khóc ư? Tại sao?

CYRANO:

Ồ!. . .bản thân cái chết thì có gì đáng sợ đâu,. . .

—Nhưng là để chẳng bao giờ còn được gặp lại nàng nữa! Đó mới là nỗi đau đớn xé lòng của cái chết!

—Vì. . .tôi sẽ chẳng bao giờ. . .

(Christian nhìn anh chăm chú):

Chúng ta sẽ. . .

(Nói nhanh):

Ý tôi là, cậu. . .

CHRISTIAN (giật lấy bức thư từ tay anh):

Đưa tôi bức thư đó!

(Một tiếng động hỗn độn từ đằng xa trong doanh trại vọng lại.)

TIẾNG LÍNH GÁC:

Ai đi đấy? Đứng lại!

(Tiếng súng nổ—tiếng la hét—tiếng lục lạc xe ngựa.)

CARBON:

Chuyện gì thế nhỉ?

MỘT TÊN LÍNH GÁC (trên thành lũy):

Một cỗ xe ngựa!

(Tất cả nhốn nháo chạy ra xem.)

TIẾNG LA HÉT:

Vào trong doanh trại á?

Nó đang tiến vào!—Nó đi từ hướng quân địch tới!

—Bắn đi!—Không!—Người đánh xe đang hét kìa!—Hắn nói gì thế?

—“Phục vụ cho Nhà vua!”

(Tất cả đều trèo lên thành lũy, dán mắt nhìn ra ngoài. Tiếng lục lạc mỗi lúc một gần hơn.)

DE GUICHE:

Phục vụ Nhà vua ư? Sao lại thế được?

(Tất cả bước xuống và xếp thành hàng ngũ ngay ngắn.)

CARBON:

Tất cả bỏ mũ xuống!

DE GUICHE:

Xe của Nhà vua! Lập hàng ngũ ngay ngắn!

Hãy để cỗ xe đánh một vòng cho thật đúng phép!

(Cỗ xe lao vào với tốc độ tối đa, phủ đầy bụi và bùn đất. Các tấm rèm cửa xe

được kéo kín mít. Hai tên hầu cận ngồi phía sau. Cỗ xe khựng lại đột ngột.)

CARBON:

Cử hành nhạc chào mừng!

(Tiếng trống vang lên. Các lính cận vệ bỏ mũ.)

DE GUICHE:

Hạ bậc lên xuống của xe xuống!

(Hai tên lính cận vệ lao tới. Cánh cửa mở ra.)

ROXANE (nhảy phắt từ trên xe xuống):

Chào ngày mới!

(Tất cả đều cúi gập người chào sát đất, nhưng ngay khi nghe thấy tiếng nói của một người phụ nữ, mọi cái đầu đều lập tức ngẩng phắt lên.)