Cyrano, De Guiche.

DE GUICHE (bước vào, đeo mặt nạ, dò dẫm trong bóng tối):

Cái tên thầy tu chết tiệt ấy đang làm gì không biết?

CYRANO:

Quỷ thật!... Lỡ hắn nhận ra giọng ta thì sao!

(Buông một tay ra, hắn làm bộ vặn một chiếc chìa khóa vô hình. Giọng trang nghiêm):

Cric! Crac!

Cyrano hỡi, phen này hãy trổ tài,

Nói giọng quê hương chốn Bergerac xem sao!... Nào...

DE GUICHE (nhìn về phía ngôi nhà):

Đúng chỗ rồi đây. Mờ ảo quá... cái mặt nạ vướng víu này làm ta chẳng thấy gì!

(Hắn toan bước vào thì Cyrano từ trên ban công nhảy xuống, bám vào cành cây. Cành cây trĩu xuống, thả hắn rơi tõm giữa cửa và chỗ De Guiche đứng; hắn vờ ngã cái rầm như từ trên cao xuống, nằm sõng soài bất động dưới đất như thể ngất lịm. De Guiche giật mình lùi lại):

Cái gì thế này?

(Khi hắn ngẩng lên, cành cây đã bật trở lại vị trí cũ. Hắn chỉ thấy bầu trời, ngơ ngác không hiểu gì):

Gã này từ đâu rơi xuống vậy?

CYRANO (ngồi dậy, cất giọng đặc trưng của xứ Gascogne):

Từ mặt trăng!

DE GUICHE:

Từ...?

CYRANO (giọng mơ màng):

Mấy giờ rồi nhỉ?

DE GUICHE:

Hắn điên mất rồi, chắc chắn thế!

CYRANO:

Mấy giờ? Đây là nước nào? Tháng mấy? Ngày bao nhiêu?

DE GUICHE:

Nhưng mà...

CYRANO:

Ta ngẩn ngơ cả người!

DE GUICHE:

Này ông!

CYRANO:

Tựa quả bom

Ta rơi từ trên mặt trăng xuống!

DE GUICHE (kiên nhẫn hết nổi):

Thôi đi cho!

CYRANO (đứng phắt dậy, giọng đanh thép):

Ta bảo là... mặt trăng cơ mà!

DE GUICHE (lùi lại):

Được, được! Cho là thế đi!... Hắn điên thật rồi!

CYRANO (tiến lại gần hắn):

Ta bảo từ mặt trăng! Ta không nói ví von đâu đấy!... Này nhé...

DE GUICHE:

Nhưng mà...

CYRANO:

Cách đây tròn một trăm năm—hay chỉ vừa một phút?

—Ta chẳng thể nào đoán nổi cú ngã ấy kéo dài bao lâu!—

Lúc ta còn ở trong quả cầu màu vàng nghệ ấy?

DE GUICHE (nhún vai):

Được rồi, tránh ra cho ta đi!

CYRANO (chặn đường hắn):

Ta đang ở đâu thế này? Nói thật đi!

Đừng sợ! Ồ, đừng giấu ta điều gì! Đâu? Ở đâu thế này?

Có phải ta vừa rơi xuống như một vì sao băng?

DE GUICHE:

Trời đất quỷ thần ơi!

CYRANO:

Cú rơi nhanh tựa chớp! Chẳng kịp chọn

Xem mình sẽ rơi vào đâu—ta nào biết đây là xó xỉnh nào!

Ồ, nói cho ta hay đi! Có phải ta vừa nện cái phần mông hậu phệ

của mình xuống một hành tinh nào đó, hay vẫn ở trên Trái Đất?

DE GUICHE:

Tôi bảo ông này...

CYRANO (thét lên một tiếng kinh hoàng khiến De Guiche giật nảy mình lùi lại):

Không thể nào! Chẳng lẽ ta đang đặt chân

Lên một hành tinh mà loài người toàn mặt đen sao?

DE GUICHE (đưa tay lên mặt):

Gì cơ?

CYRANO (giả vờ hoảng sợ tột độ):

Ta đang ở châu Phi ư? Còn ngươi là thổ dân ở đây phỏng?

DE GUICHE (chợt nhớ ra chiếc mặt nạ của mình):

Cái mặt nạ này của ta...

CYRANO (ra điều trút được gánh nặng):

Ở Venice chăng? Hả!—Hay ở Rome?

DE GUICHE (cố lách qua):

Có một phu nhân đang đợi...

CYRANO (hoàn toàn an tâm):

À ra thế! Hóa ra ta đang ở Paris!

DE GUICHE (cười mỉm bất giác):

Gã khùng này buồn cười thật!

CYRANO:

Ngươi cười gì thế?

DE GUICHE:

Ta cười đấy, nhưng tránh ra cho ta đi qua nào!

CYRANO (rạng rỡ niềm vui):

Ta đã bắn ngược trở về Paris rồi!

(Thoải mái cười vang, phủi bụi trên người, cúi đầu chào):

Nào—xin thứ lỗi cho ta nhé—từ cái vòi rồng cuối cùng trên ấy,

Người đẫm hương trời—tai nạn dọc đường thôi mà!

Mắt ta vẫn còn vương đầy bụi sao, và giày thì vướng víu

Những tơ lụa của các hành tinh!

(Nhặt một vật gì đó trên tay áo):

Chà! Trên áo bành tô của ta ư?—À, một sợi tóc của sao chổi đây mà!...

(Hắn phì hơi làm bộ thổi bay đi).

DE GUICHE (tức điên người):

Này ông kia!...

CYRANO (đúng lúc hắn toan bước qua, bèn dang chân ra làm bộ chỉ cho hắn xem cái gì đó để chặn lại):

Ngay ở cẳng chân ta đây—chỗ bắp chân ấy—vẫn còn dính một chiếc răng

Của chòm Đại Hùng; và khi sượt qua sao Hải Vương,

Ta suýt dính mũi đinh ba của ngài, rồi cứ thế rơi xuống,

Ngồi phịch một cái trúng ngay chòm Thiên Xứng! Trọng lượng của ta

Hiện vẫn còn được ghi sổ, đóng dấu tít trên tận thiên đình đấy nhé!

(Vội vã ngăn De Guiche không cho đi qua, níu lấy khuy áo bành tô của hắn):

Ta thề với ngươi rằng nếu ngươi bóp mũi ta,

Nó sẽ phun ra sữa đấy!

DE GUICHE:

Sữa ư?

CYRANO:

Sữa từ Ngân Hà chứ còn đâu!

DE GUICHE:

Ồ, xuống âm phủ đi cho khuất mắt!

CYRANO (khoanh tay trước ngực):

Thưa ngài, ta rơi từ trên trời xuống đấy chứ!

Giờ thì ngươi có tin nổi không, khi rơi xuống,

Ta thấy cả chòm Sirius đang đội mũ ngủ kìa! Thật đấy!...

(Nói nhỏ như tâm sự):

Con gấu bên kia thì còn nhỏ quá chưa cắn ai được.

(Cười):

Ta xuyên qua chòm Thiên Cầm, tiện tay làm đứt phắt một sợi dây đàn;

(Giọng khoa trương):

Ta định viết lại toàn bộ chuyện này thành một cuốn sách;

Những ngôi sao vàng nhỏ xíu, được bọc cẩn thận trong áo choàng,

Được ta mang về an toàn dẫu liều mạng mấy cũng đáng,

Sẽ dùng làm dấu hoa thị in trên từng trang sách!

DE GUICHE:

Thôi đủ rồi đấy! Tôi muốn...

CYRANO:

Ồ-ho! Ngươi tinh ranh thật đấy!

DE GUICHE:

Này ông!

CYRANO:

Ngươi muốn moi hết mọi chuyện từ ta chứ gì!—nào là cách

Mặt trăng được tạo ra sao, rồi người ta có thở và sống

Bên trong cái bầu tròn vo của nó không chứ gì?

DE GUICHE (tức giận):

Không, không! Tôi muốn...

CYRANO:

Hà, hà!—Muốn biết làm cách nào ta lên được đó chứ gì?

Nghe đây, ta dùng một phương pháp hoàn toàn của riêng ta.

DE GUICHE (mệt mỏi):

Hắn điên thật rồi!

CYRANO (vẻ khinh miệt):

Không! Ta chẳng thèm cái thứ diều hâu ngốc nghếch

Của Regiomontanus, cũng chẳng màng con bồ câu nhút nhát

Của Archytas—không thèm cả hai thứ đó!

DE GUICHE:

Ừ, đúng là một tên khùng! Nhưng lại là một tên khùng uyên bác!

CYRANO:

Ta không hề bắt chước kẻ khác!

(De Guiche đã lách qua được, bước về phía cửa nhà Roxane. Cyrano bám theo, sẵn sàng dùng vũ lực ngăn lại):

Sáu phương pháp mới toanh, tất cả đều do bộ óc này sáng chế ra cả đấy!

DE GUICHE (quay người lại):

Sáu cơ á?

CYRANO (tuôn một lèo):

Thứ nhất, để mình trần như nhộng,

Quấn xung quanh người chi chít những lọ thủy tinh đựng đầy nước mắt

Mà buổi sớm mai sương mù chưng cất nên;

Phơi thân dưới những tia nắng gắt chan hòa

Để mặt trời hút lấy ta, hệt như cách nó hút sương mai vậy!

DE GUICHE (ngạc nhiên, bước một bước về phía Cyrano):

Hừm! Mới là một cách!

CYRANO (lùi lại, dụ khôn dụ khéo hắn bước xa hơn nữa):

Và rồi, cách thứ hai,

Để tạo ra gió nhằm lấy đà bay—

Là làm loãng không khí bên trong một chiếc tráp bằng gỗ tuyết tùng,

Nhờ những chiếc gương được xếp theo hình khối hai mươi mặt.

DE GUICHE (bước thêm một bước nữa):

Hai!

CYRANO (vẫn lùi lại):

Hoặc là—vì ta cũng có chút tay nghề cơ khí—

Ta làm một con cào cào bằng lò xo thép,

Rồi phóng thân mình đi bằng những cú châm ngòi liên hồi

Được nuôi bằng thuốc súng để bay tới những đồng cỏ xanh của các vì sao!

DE GUICHE (vô thức bước theo và đếm bằng ngón tay):

Ba!

CYRANO:

Hoặc là (vì khói hơi có tính chất bay lên)—

Ta nạp đầy khói vào một quả cầu,

Đủ sức để đưa ta bay bổng lên cao!

DE GUICHE (vẫn động tác cũ, ngạc nhiên ngày càng tăng):

Ồ, thế là bốn!

CYRANO:

Hoặc là bôi lên người mỡ tủy của một con bò đực,

Bởi vì tại điểm thấp nhất của vòng Hoàng Đạo,

Thần Mặt Trời rất thích hút loại mỡ tủy ấy lên!

DE GUICHE (kinh ngạc):

Năm!

CYRANO (trong lúc nói đã lừa được hắn sang tận bên kia quảng trường gần một chiếc ghế dài):

Ngồi lên một bệ sắt—rồi từ đó

Ném một thanh nam châm lên không trung. Đây là một phương pháp

Được suy tính vô cùng kỹ lưỡng—một khi nam châm đã bay vút lên,

Miếng sắt nhất định sẽ bay theo không trật đi đâu được:

Rồi nhanh tay lên! Lại ném thốc nam châm lên tiếp, và cứ thế,

Ngươi có thể bay vút, bay vút lên tận những khoảng trời vô tận!

DE GUICHE:

Đúng là sáu cách thức tuyệt diệu!

Thế ông đã chọn cách nào trong sáu cách ấy?

CYRANO:

Ồ, chẳng cách nào cả!—mà là cách thứ bảy cơ!

DE GUICHE:

Kỳ lạ thật đấy! Cách gì thế?

CYRANO:

Để ta kể cho mà nghe.

DE GUICHE:

Gã quái đản này bắt đầu làm ta thấy thú vị rồi đấy!

CYRANO (làm ra âm thanh như tiếng sóng biển cùng những cử động kỳ dị):

Houuh! Houuh!

DE GUICHE:

Rồi sao nữa.

CYRANO:

Ngươi đoán ra chưa?

DE GUICHE:

Chịu thôi!

CYRANO:

Thủy triều!

Vào cái giờ linh thiêng khi mặt trăng ve vãn sóng nước,

Ta nằm dài trên bờ biển, người vừa mới tắm muối xong—

Và không quên chúc đầu xuống trước—bởi vì

Tóc tai giữ nước biển lại trong từng kẽ tóc—

Thế là ta bay bổng lên không trung, thẳng tắp! Thẳng tắp! Hệt như đường bay của thiên thần,

Cứ thế bay lên, bay lên nhẹ nhàng, chẳng tốn chút sức lực nào...

Đến khi nào!... Bỗng đâu một cú sốc! Rồi thì...

DE GUICHE (bị sự tò mò lôi cuốn, ngồi phịch xuống ghế dài):

Rồi thì sao?

CYRANO:

Ồ! Rồi thì...

(Đột nhiên trở lại giọng nói bình thường):

Hết khắc rồi đấy—ta không làm phiền ngài nữa đâu:

Lễ thành hôn xong xuôi cả rồi.

DE GUICHE (chồm dậy):

Cái gì? Ta điên rồi sao?

Giọng nói ấy...?

(Cửa nhà bật mở. Các tên gia nhân xuất hiện cầm những chân nến đang cháy rực. Ánh sáng chiếu rọi. Cyrano tao nhã bỏ mũ ra):

Cái mũi ấy... Cyrano đấy ư?

CYRANO (cúi đầu chào):

Chính là Cyrano đây.

Trong lúc chúng ta trò chuyện, họ đã trao lời thề nguyền rồi.

DE GUICHE:

Ai cơ?

(Hắn quay người lại. Cảnh tượng hiện ra. Phía sau mấy tên gia nhân là Roxane và Christian đang đan tay vào nhau. Thầy tu đi theo sau, miệngmỉm cười. Ragueneau cũng đang cầm một ngọn nến. Mụ vú em đứng bấn loạn ở tận cùng vì vừa phải sửa soạn vội vàng):

Trời đất quỷ thần ơi!