Chương trình "Bách gia giảng đàn" từ tháng 2 năm 2006 bắt đầu cho ra mắt chuyên mục "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc", tính đến nay tổng cộng phát sóng ba phần, lần lượt là "Ngụy Vũ huy tiên", "Tôn Lưu đồng minh" và "Tam Quốc đỉnh lập". Tiên sinh Dịch Trung Thiên trong 36 tập của ba phần này đã kể lại quá trình hình thành và đấu tranh của ba tập đoàn lớn Ngụy, Thục, Ngô, khắc họa bức chân dung quần thể nhân vật Tam Quốc với đứng đầu là Tào Tháo, Lưu Bị, Tôn Quyền, đúng như câu "Giang sơn như họa, một thời bao nhiêu hào hùng". Thế nhưng "Cuốn cuốn Trường Giang đông thệ thủy, lãng hoa đào tẫn anh hùng". Sựพัฒนา của lịch sử không chuyển dời theo ý chí của con người, Tam Quốc cuối cùng đã bị nhà Tấn thống nhất. Vậy, hai nước Ngô, Thục từng xuất hiện nhiều nhân tài rốt cuộc đã diệt vong như thế nào? Nhà Ngụy hùng mạnh vì sao lại bị gia đình họ Tư Mã đổi triều thay đại? Tiên sinh Dịch Trung Thiên sẽ lần lượt vén mở những điều bí ẩn này cho quý vị, phần đại kịch cuối cùng của "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc" mang tên "Trở về thống nhất" từ hôm nay sẽ chính thức ra mắt đông đảo khán giả. Trước hết, tiên sinh Dịch Trung Thiên xuất phát từ nhà Thục Hán sau khi Lưu Bị qua đời, dẫn dắt chúng ta cùng đi cảm nhận đôi quân thần có mối quan hệ đặc biệt là Gia Cát Lượng và Lưu Thiện. Lưu Thiện kế vị, chỉ là nguyên thủ quốc gia trên danh nghĩa; Gia Cát Lượng phò chính, lại là nắm giữ đại quyền. Đằng sau mối quan hệ đặc biệt giữa họ, rốt cuộc ẩn giấu những bí ẩn lịch sử nào? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn ghé thăm "Bách gia giảng đàn", sẽ bình giảng tuyệt vời cho quý vị về "Quân thần vô cùng" trong Tam Quốc.

Năm Chương Vũ thứ ba nhà Thục Hán, Lưu Bị gửi gắm con thơ cho Gia Cát Lượng, Gia Cát Lượng tiếp nhận gánh nặng nề của chính quyền Thục Hán. Đối với ông mà nói, một mặt là cơ hội thực hiện lý tưởng chính trị và hoài bão chính trị của mình, mặt khác cũng phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Chúng ta đều biết Gia Cát Lượng là một nhà chính trị kiệt xuất, đối với Gia Cát Lượng mà nói, ông phải xử lý bốn mối quan hệ lớn: Thứ nhất là quan hệ quân thần, thứ hai là quan hệ đồng sự, thứ ba là quan hệ đồng minh, thứ tư là quan hệ địch ta. Bắt đầu từ tập này, chúng ta sẽ nói về việc Gia Cát Lượng xử lý bốn mối quan hệ lớn này như thế nào. Mà đứng đầu trong số đó, chính là quan hệ quân thần giữa ông và hậu chủ Lưu Thiện. Đây là một đôi quân thần đặc biệt, quân thần vô cùng. Bởi vì Lưu Bị lúc gửi gắm con thơ, có hai căn dặn, hay có thể nói là hai sự sắp xếp: Một là nói với Lưu Thiện, con đối xử với thừa phụ phải giống như đối xử với cha vậy, "phụng sự như cha"; Thứ hai là ông nói với Gia Cát Lượng, "nếu như bất tài, quân có thể tự lấy". Cho nên đây là một mối quan hệ vô cùng đặc biệt. Vậy câu hỏi đầu tiên chúng ta muốn đặt ra, chính là Lưu Thiện có chấp hành di chúc chính trị của Lưu Bị không? Kết luận là khẳng định, đã chấp hành, không những chấp hành, mà còn gia mã. Chúng ta có thể xem một bảng này, đây chính là đãi ngộ mà Gia Cát Lượng nhận được sau khi Lưu Thiện kế vị. Thứ nhất, phong Vũ Hương hầu, đây là ban cho ông địa vị tôn sô. Thứ hai, khai phủ trị sự, đây là ban cho ông quyền thừa tướng độc lập. Thế nào gọi là khai phủ? Chính là ông tự thiết lập một bộ cơ quan làm việc, sở hữu quyền thừa tướng có tính độc lập tương đối với hoàng quyền. Chế độ này sau đó không còn nữa, Tào Tháo tiên phong khôi phục chế độ thừa tướng, hơn nữa tự làm thừa tướng, ông là người khai phủ. Lưu Bị sau khi lập quốc, cũng khôi phục chế độ thừa tướng, nhưng không khai phủ. Vậy Lưu Thiện để cho Gia Cát Lượng khai phủ, việc này vô cùng quan trọng, sau này chúng ta sẽ còn nhắc lại nhiều lần. Thứ ba, lĩnh Ích Châu mục, đây là ban cho ông quyền hành chính toàn quốc. Chúng ta đều biết cái gọi là chính quyền Thục Hán này, địa bàn của nó cơ bản cũng chính là Ích Châu, thế thì đã là thừa tướng của Thục Hán, ông còn kiêm nhiệm Ích Châu mục để làm gì chứ? Có cần thiết không? Có cần thiết, bởi vì mặc dù xét về mặt địa lý thì nó cơ bản là một việc, nhưng xét về chế độ nhà nước thì nó là hai việc. Thục Hán là vương triều, là trung ương; Ích Châu là quận huyện, là địa phương. Thừa tướng Thục Hán là chính yếu trung sút, Ích Châu châu mục là quan viên địa phương. Vậy lại để cho Gia Cát Lượng kiêm nhiệm Ích Châu mục, ý nghĩa chính là giao toàn bộ đất nước cho ông. Hơn nữa theo Chú giải Ngụy lược của Bùi Tùng Chi, Lưu Thiện còn nói với Gia Cát Lượng những lời thế này, nói rằng: "Chính do họ Cát, tế thì quả nhân." Ý là gì chứ? Chính là tất cả đại sự quân chính đều do ngài quyết định, quả nhân chỉ làm một việc duy nhất, chính là tế bái trời đất và tiên tổ. Nói rõ ra một chút, chính là đại sự quân quốc đều giao cho Gia Cát Lượng xử lý, Lưu Thiện chỉ làm nguyên thủ quốc gia trên danh nghĩa. Cho nên "Tam Quốc chí - Gia Cát Lượng truyện" nói rằng: "Chính sự không kể lớn nhỏ, thảy đều quyết định ở Lượng." Có thể nói việc lớn việc nhỏ trong nước này, không phân biệt lớn nhỏ, tất cả mọi việc, đều do Gia Cát Lượng quyết định. Do đó chúng ta có thể nói, sau khi Lưu Thiện kế vị, địa vị của Gia Cát Lượng hoàn toàn giống hệt như Tào Tháo. Chúng ta cũng có thể nhìn xem sự so sánh giữa Tào Tháo và Gia Cát Lượng. Danh hiệu của Tào Tháo là gì? Được phong Vũ Bình hầu, thừa tướng, lĩnh Ký Châu mục. Gia Cát Lượng là, được phong Vũ Hương hầu, thừa tướng, lĩnh Ích Châu mục. Vũ Bình hầu và Vũ Hương hầu đều là huyện hầu, thừa tướng mà hai người đảm nhiệm đều là thừa tướng khai phủ, Ký Châu và Ích Châu đều là những châu lớn thời bấy giờ. Mọi người xem, sao mà giống nhau đến thế! Nếu như nói có điểm gì khác biệt, thì điểm khác biệt nằm ở chỗ các danh hiệu này của Tào Tháo, phần lớn là do tự mình đoạt lấy; còn các phong hiệu, danh hiệu này của Gia Cát Lượng, là do hai đời hoàng đế nhà Thục Hán hoàn toàn tự nguyện ban tặng cho ông.

* Đặt Tào Tháo và Gia Cát Lượng lại với nhau để đối chiếu, trong lòng chúng ta luôn cảm thấy có chút kỳ lạ. Bởi vì trong tâm trí người bình thường, Tào Tháo là gian thần, còn Gia Cát Lượng là trung thần. Gian thần luôn luôn phạm thượng làm loạn, cho nên Hán Hiến Đế là hoàng đế bù nhìn nếu đối với Tào Tháo hận đến ngứa răng, thì người bình thường đều có thể hiểu được. Còn Gia Cát Lượng với tư cách là trung thần đi phò tá hậu chủ Lưu Thiện của Thục Hán, liệu Lưu Thiện có phải lúc đi ngủ cũng cười toét miệng không? Vậy, đây có phải cảm giác thực sự của Lưu Thiện không? Cảm giác thực sự của Lưu Thiện sẽ như thế nào?

Cảm giác của Lưu Thiện ra sao? Không thoải mái. Có bằng chứng không? Có một chút. Dựa theo Tương Dương ký được trích dẫn trong chú giải của Bùi Tùng Chi, sau khi Gia Cát Lượng qua đời, khắp nơi trên toàn quốc đều lần lượt yêu cầu lập miếu thờ Gia Cát Lượng. Kết quả là gì? "Triều nghị bất thính", chính là không phê chuẩn. Thế là bách tính không còn cách nào khác, đành phải tự mình dựng một linh đài ở ngã ba đường ngã tư đường, để tế bái thừa tướng Gia Cát Lượng mà họ vô cùng thương nhớ. Lúc này liền có người đề xuất với triều đình, nói rằng liệu có thể lập một miếu thờ Gia Cát Lượng ở Thành Đô hay không? Kết quả là "Hậu chủ bất tòng", lại không phê chuẩn. Sau đó có người đề xuất, nói rằng làm như vậy cũng không tốt lắm, bởi vì tế lạy tư nhân thì anh không ngăn cản được, chi bằng đem những việc tế tự tự phát trong dân gian này quy chuẩn lại dưới sự quản lý của chính phủ chúng ta. Lúc này mới miễn cưỡng đồng ý, lập một miếu thờ ở trước mộ Gia Cát Lượng tại Định Quân Sơn. Thế thì việc này ấy mà, là có tranh cãi. Có người nói Lưu Thiện này không phê chuẩn lập miếu cho Gia Cát Lượng, đây cũng là do quy định của chế độ thôi. Bởi vì nguyên văn của Tương Dương ký là: "Triều nghị dĩ lễ trật bất thính." Chính là căn cứ theo quy định của lễ pháp, là không được phép làm như vậy, cho nên cậu ta làm việc theo chế độ. Vậy điều chúng ta muốn hỏi là, trong một thời đại như thế, chế độ quả thực lại quan trọng đến thế sao? Tỷ như, Lưu Bị khôi phục chế độ thừa tướng, sau khi Gia Cát Lượng qua đời thì thế nào? Lưu Thiện đã bãi bỏ nó, sau khi Gia Cát Lượng qua đời thì Thục Hán không còn thừa tướng nữa. Còn nữa, quốc sách Bắc phạt Tào Ngụy do Gia Cát Lượng định ra, Lưu Thiện cũng bãi bỏ. Chế độ lớn như thế mà còn có thể sửa đổi, nếu như Lưu Thiện từ tận đáy lòng tôn kính thừa phụ của mình, cậu ta nên phá lệ chứ, tại sao cậu ta không làm? Chúng ta phải làm rõ rốt cuộc tại sao Lưu Thiện lại không thoải mái, có ba nguyên nhân. Thứ nhất, giống như bị quản thúc. Sau khi Lưu Thiện kế vị tôi đoán là cậu ta chưa từng bước ra khỏi cung, cho đến tận sau khi Gia Cát Lượng qua đời, vào tháng 4 năm Kiến Hưng thứ 14 Lưu Thiện mới đi Đô Giang Yển một lần. Việc này được "Tam Quốc chí" viết rất đậm nét, kể rằng Lưu Thiện đến Đô Giang Yển chỗ nọ chỗ kia, ngắm dòng nước sông Mân. Hơn nữa nghe nói còn có người bàn tán, nói rằng nếu thừa tướng còn sống thì liệu cậu ta có đi được không! Bạn thử nghĩ xem Lưu Thiện kế vị năm 17 tuổi, một người trẻ tuổi mười mấy hai mươi tuổi, suốt ngày ở trong cung không được đi đâu khắp nơi, đi ngắm Đô Giang Yển còn phải bị người ta nói thành là ham chơi mất chí hướng, cậu ta có thấy thoải mái không? Đây là điểm thứ nhất. Điểm thứ hai, không tránh khỏi bị mắng. Cái này chúng ta đi đọc "Xuất sư biểu" của Gia Cát Lượng thì sẽ biết, "Xuất sư biểu" giáo huấn Lưu Thiện thế nào? Tỷ như: "Bất nghi vọng tự phỉ bạc, dẫn dụ thất nghĩa." Ý là gì? Thực tế chính là nói cậu vọng tự phỉ bạc, dẫn dụ thất nghĩa đấy, đây là giọng điệu của một người lớn mắng trẻ con. Hơn nữa tôi đã thống kê lại, trong một bài "Xuất sư biểu" không dài mà có tới mười chỗ nhắc đến tiên đế. Ngay từ đầu đã là "Tiên đế sáng nghiệp chưa nửa", rồi sau đó lại nói tiên đế thế này thế nọ, tiên đế thế này rồi lại thế nọ, việc nào đó là do tiên đế định ra, người nào đó là do tiên đế coi trọng, người nào đó "tiên đế xưng chi viết năng", bệ hạ nên thế này thế nọ, còn thần thì chịu sự ủy thác của tiên đế, báo đáp tiên đế thế này thế nọ, toàn là nói về tiên đế. Cho nên suy bụng ta ra bụng người, cái đó chẳng khác nào nói với một người rằng, anh nhìn xem lúc bố anh còn sống thế này thế nọ, bố anh vốn dĩ ra sao, bố anh đã dặn dò thế nào. Vậy đừng nói một vị hoàng đế nhé, cho dù là con trai của một gia đình bình thường đi chăng nữa, cậu ta cũng không thể chịu đựng được việc có người suốt ngày ở bên tai nói bố anh thế nào, bố anh thế nào. Bố tôi thế nào, bố tôi thế nào, thế còn trẫm thì sao? Trẫm thế nào? Không thoải mái chứ. Tôi không hề nói Gia Cát Lượng nói thế này là đúng hay không đúng, ở đây tôi không có vấn đề phán xét đúng sai, tôi chỉ đang nói Lưu Thiện không thoải mái. Điểm thứ ba, khó mà tự thân chấp chính. Chiểu theo quy tắc gửi gắm con thơ hay ủy thác di chiếu truyền thống, chính quyền này sớm muộn gì cũng phải giao trả lại cho hoàng đế, chỉ vì vị hoàng đế này hãy còn nhỏ, chưa thành niên, lại mất đi cha, cho nên "mới gọi là cô". Thế thì sau khi cậu ta trưởng thành thì sao? Cậu ta có nên chuyển từ một vị hoàng đế tập sự sang chính thức, biến thành một vị hoàng đế đang tại nhiệm hay không? Mà anh với tư cách là đại thần nhận di chiếu, đại thần được ủy thác, nhiệm vụ của anh là phò chính, chứ không phải là chấp chính. Mà chúng ta rõ ràng không nhìn thấy khả năng Lưu Thiện tự thân chấp chính. Có ba điều này, tôi đoán cậu ta không thoải mái. Đương nhiên cũng không phản đối, nhưng trong lòng có lẩm bẩm hay không, cái này khó mà nói, có uất ức hay không, thì không tài nào nói trước được.

* Tiên sinh Dịch Trung Thiên ở đây bán một chút nút thắt nhỏ, chúng ta dứt khoát đâm thủng lớp giấy cửa sổ này luôn, Lưu Thiện chắc chắn trong lòng phải lẩm bẩm rồi, thì chắc chắn là vô cùng uất ức rồi. Đừng nói Lưu Thiện là hoàng đế, cho dù là người bình thường đi nữa, suốt ngày bị người ta quở trách, lại không có tự do thân thể, cũng không cho làm việc, trong lòng liệu có thể không lẩm bẩm, có thể không uất ức cho được sao? Thế thì chúng ta liền có một nghi vấn, tại sao Gia Cát Lượng lại cứ muốn để cho Lưu Thiện trong lòng lẩm bẩm cơ chứ? Gia Cát Lượng trả chính quyền về cho vua chẳng phải là xong chuyện rồi sao, bản thân ông lại còn đỡ rắc rối, tại sao ông lại không làm như thế?

Cách nói thông thường là, cái đó rất đơn giản, Lưu Thiện không nâng lên nổi mà! Chẳng phải mọi người đều nói Lưu A Đẩu không nâng lên nổi đó sao, chỉ số thông minh thấp, năng lực kém sao? Có bằng chứng không? Cũng có, bốn điều. Điều thứ nhất, tin dùng tiểu nhân. Sau này khi tự mình chấp chính chẳng phải cậu ta trọng dụng tiểu nhân ở đó sao, hoạn quan sao? Điều thứ hai, không đánh mà hàng. Điều thứ ba, vong ân bội nghĩa. Vong ân bội nghĩa thế nào? Quên đi ân cứu mạng Triệu Vân dành cho cậu ta. Vào năm Cảnh Diệu thứ ba, hậu chủ truy phong thụy hiệu cho mấy vị tướng quân đời trước, Quan Vũ, Trương Phi, Mã Siêu, Hoàng Trung đều được truy phong thụy hiệu, chỉ riêng là không phong thụy cho Triệu Vân. Sau đó là Gia Cát Lượng cùng những người khác đứng ra đòi lại công bằng cho Triệu Vân, mới truy phong cho Triệu Vân một tôn hiệu. Cái này gọi là vong ân bội nghĩa. Điều thứ tư, không có tim gan. Lưu Thiện sau này mất nước, sau khi đầu hàng thì đến Lạc Dương. Tới Lạc Dương rồi Tư Mã Chiêu thiết yến đãi cậu ta, tấu âm nhạc nước Thục, biểu diễn nhạc múa nước Thục. Lúc đó những người đi theo nước Thục đều khóc lóc thảm thiết, chỉ có Lưu Thiện cười nói tự nhiên, vui vẻ đến mức không chịu nổi. Tư Mã Chiêu lúc đó liền nói với người ta, một người không có tim gan thì sao có thể đến mức độ này! Sau đó Tư Mã Chiêu lại đi hỏi Lưu Thiện, nói anh còn nhớ nước Thục không? Lưu Thiện liền đáp ngay: "Ở đây rất vui, không nhớ Thục." Thành ngữ "Lạc bất tư Thục" chính là xuất phát từ đây đấy. Nói xong câu này rồi, một vị cật thần cũ đi theo cậu ta liền chạy tới tìm cậu ta nói, không thể nói thế được nha, nói thế thực sự quá mức không có tim gan rồi, lần tới Tư Mã Chiêu có hỏi lại anh, thì anh hãy nói, mồ mả tổ tiên ở nước Thục, tôi không có ngày nào là không nhớ, xong rồi nhắm mắt lại. Được rồi, lần tới Tư Mã Chiêu đi hỏi Lưu Thiện, nói có nhớ nước Thục không? Lưu Thiện nói: Ồ, mồ mả tổ tiên đều chôn ở dưới đó, tôi không có ngày nào là không nhớ. Tư Mã Chiêu nói không đúng nha, sao lời này tôi nghe không giống anh nói, giống lời của ai ai đó nói vậy. Lưu Thiện lập tức trợn tròn mắt: Ấy, đúng vậy, chính là hắn nói, chính là hắn dạy tôi nói thế đấy! Tôi nói nếu Lưu Thiện mà là người dẫn chương trình đài truyền hình, còn phải nói đoán đúng rồi, cộng mười điểm! Không có tim gan. Thế nhưng những cách nói này cũng có thể thảo luận. Điều thứ nhất, các đời hoàng đế bên cạnh ai mà không có tiểu nhân? Hán Văn Đế có, Hán Vũ Đế có, Chiêu Liệt hoàng đế Lưu Bị bên cạnh cũng có, rất nhiều học giả đều cho rằng Pháp Chính ở bên cạnh Lưu Bị chính là tiểu nhân. Cho nên anh không thể nói bên cạnh có tiểu nhân thì cậu ta là hoàng đế kém cỏi, đúng không. Thứ hai, không đánh mà hàng, thế thì Lưu Chương cũng không đánh mà hàng. Lưu Chương không đánh mà hàng đầu hàng Lưu Bị thì đúng, Lưu Thiện không đánh mà hàng đầu hàng Tào Ngụy thì sai? Điều này nói không thông đâu. Thứ ba, không phong Triệu Vân, kỳ thực là kế thừa đãi ngộ mà cha cậu ta dành cho Triệu Vân. Có người nói Ngũ hổ thượng tướng, tại sao duy chỉ không phong Triệu Vân? Tôi nói cho anh biết, không có Ngũ hổ thượng tướng đâu, Lưu Bị lúc bấy giờ phong tướng quân chỉ phong bốn người: Tiền tướng quân Quan Vũ, Hữu tướng quân Trương Phi, Tả tướng quân Mã Siêu, Hậu tướng quân Hoàng Trung, bốn đại tướng quân. Triệu Vân ở trong tay Lưu Bị chỉ là tạp hiệu tướng quân, không phải danh hiệu tướng quân. Chính là các tướng quân Tiền Hữu Tả Hậu gọi là danh hiệu tướng quân, còn những vị trí linh tinh bảy tám khác gọi là tạp hiệu tướng quân. Triệu Vân suốt cuộc đời ông đều là một tạp hiệu tướng quân. Thế thì lần truy phong thụy hiệu đầu tiên của ông ấy chắc chắn là phải phong thụy cho danh hiệu tướng quân, điều này cũng không thể nói là Lưu Thiện vong ân bội nghĩa. Hơn nữa sau đó Gia Cát Lượng bọn họ đề xuất vấn đề này ra, Lưu Thiện cũng tiếp nhận, cũng truy phong thụy hiệu cho Triệu Vân, đây nên được gọi là thuận theo cái thiện mà sửa đổi. Thế thì vấn đề thứ tư, đương nhiên cái này, nhìn thế nào đi nữa cậu ta cũng là kẻ không có tim gan. —— Thế nhưng cũng có người cho rằng đây kỳ thực là giả điên giả ngốc. Lúc này anh đã làm tù binh nhà người ta rồi, cho nên sau khi Lưu Thiện nói câu này xong, tả hữu đều cười lớn, giống như ngày hôm nay cười ồ lên vậy. Cười ồ một tiếng này rồi, Tư Mã Chiêu tuyệt đối sẽ không còn nổi sát tâm nữa. Đương nhiên anh nói biểu hiện này của Lưu Thiện sau khi đầu hàng nhà Ngụy có đẹp mắt không? Không đẹp mắt, kém xa so với một vị vong quốc chi quân khác. Vị vong quốc chi quân kia chính là Tôn Hạo vong quốc chi quân của Tôn Ngô, Tôn Hạo cũng là đầu hàng, rồi cũng đến Lạc Dương. Lúc đó đã là nhà Tấn rồi, hoàng đế là Tấn Vũ Đế Tư Mã Viêm. Tư Mã Viêm vừa nhìn thấy Tôn Hạo bước vào, liền bảo hắn ngồi: Mời ngồi, trẫm đã chuẩn bị sẵn chỗ ngồi này để đợi khanh, thế nhưng đợi rất lâu rồi đấy. Tôn Hạo liền đáp ngay: Thần ở phương Nam cũng chuẩn bị sẵn một chỗ ngồi để đợi bệ hạ. Cái đó nghe có vẻ như cốt cách khá cứng cỏi. Thế nhưng Tôn Hạo là một bạo chôn đấy nha, so sánh với Lưu Thiện tôi thấy vẫn nên tính là một nhân quân đấy. Cho nên, cũng không thể hạ thấp Lưu Thiện đến mức đó.

* Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng Lưu Thiện là một vị nhân quân, có người lại có cách nói khác, nếu như nói Lưu Thiện là nhân quân, vậy thì cũng chính là chứng minh cậu ta hèn nhát, cả tin, không biết dùng người, cũng không có cốt cách, căn bản chính là kẻ thiểu năng trí tuệ, câu nói "A Đẩu không nâng lên nổi" không nói sai đâu. Gia Cát Lượng không giao đại quyền quân chính cho Lưu Thiện, là bởi vì ông nhìn thấu Lưu Thiện, biết Lưu Thiện bất tài vô dụng, cho nên đành phải tự mình trải qua mọi việc. Vậy, Lưu Thiện thực sự là một kẻ thiểu năng trí tuệ bất tài vô dụng sao?

Thực tế Lưu Thiện không hề thiểu năng trí tuệ. Có bằng chứng không? Có. Thứ nhất, lúc lâm chung Lưu Bị có một tờ chiếu thư gửi cho Lưu Thiện, trong chiếu thư có nhắc đến đánh giá của Gia Cát Lượng đối với Lưu Thiện, đánh giá gì vậy? Bốn chữ: "Trí lượng thậm đại", dịch sang ngôn ngữ hiện tại tức là vô cùng thông minh, vô cùng có triển vọng. Nếu như nói Lưu Thiện là kẻ thiểu năng trí tuệ, vậy chẳng phải bằng với việc Gia Cát Lượng nói dối hay sao? Đương nhiên có người nói, đây là một lời nói dối mang tính thiện ý, Lưu Bị vì sắp qua đời rồi mà, sợ Lưu Bị không yên tâm, an ủi ông ta một chút. Giống như bác sĩ chúng ta đối với bệnh nhân vậy, bệnh nhân này đã bệnh nặng đến tận xương tủy rồi, có lẽ qua hai ngày nữa là chết thôi, bệnh nhân hỏi bác sĩ anh xem tôi còn cứu được không? Bác sĩ bảo không thành vấn đề không thành vấn đề, đúng không, anh cứ yên tâm điều trị, bệnh này của anh nhất định sẽ chữa khỏi. Kỳ thực là không chữa khỏi đâu, đây gọi là lời nói dối thiện ý. Thế nhưng mà, nhìn tình hình lúc đó, cũng không đến mức gọi là "trí lượng thậm đại", nếu Lưu Thiện thiểu năng trí tuệ, Gia Cát Lượng sẽ dùng một phương thức khác để an ủi Lưu Bị. Đây là điểm thứ nhất. Điểm thứ hai, sau khi Gia Cát Lượng qua đời, Lưu Thiện lập tức bãi bỏ chế độ thừa tướng. Sau đó bổ nhiệm Tưởng Uyển làm Đại tư mã, phụ trách hành chính, kiêm quản quân sự. Lại bổ nhiệm Phí Y làm Đại tướng quân, phụ trách quân sự, giám sát hành chính. Tức là đem chức vụ và quyền lực vốn tập trung vào một mình Gia Cát Lượng chia làm hai phần tách thành hai người, hơn nữa còn để cho hai người họ chéo nhau, kiềm chế lẫn nhau. Sự sắp xếp chính trị tinh tế như thế này, chẳng lẽ là việc mà một kẻ thiểu năng trí tuệ có thể làm ra được sao? Không thể nào. Hơn nữa sau đó Tưởng Uyển qua đời, Lưu Thiện dứt khoát tự mình nắm giữ chính sự quốc gia, tự mình chủ chính, tự thân chấp chính, việc này cũng không giống hành động của một kẻ thiểu năng trí tuệ. Thế nhưng lại có một bằng chứng là điểm thứ ba, vào năm Diên Hi thứ nhất, phương bắc xảy ra chút chuyện. Chiểu theo cách làm năm xưa của Gia Cát Lượng, chắc chắn lúc này nước Thục sẽ phải Bắc phạt. Lúc này Lưu Thiện hạ chiếu bảo Tưởng Uyển rằng: Đây đương nhiên là cơ hội trời cho rồi, bởi vì Long trung đối sách của thừa phụ đã nói từ trước rồi, nói thiên hạ có biến thì chúng ta phải thế này thế nọ, đương nhiên đây là một thời cơ rất tốt; thế nhưng anh cũng đừng có hành động thiếu suy nghĩ, "cần Ngô cử động", xem nước Ngô có động tĩnh gì không, nếu nước Ngô động thì chúng ta cũng động, hai nước chúng ta cùng hành động, đi đánh Tào Ngụy. Vậy, một quyết sách như thế này chẳng lẽ do kẻ thiểu năng trí tuệ làm ra sao? Cho nên Lưu Thiện không hề thiểu năng trí tuệ.

* Ví dụ mà tiên sinh Dịch Trung Thiên đưa ra khiến chúng ta biết rằng câu nói cũ "A Đẩu không nâng lên nổi" xem ra không đứng vững được chân, Lưu Thiện không những không phải kẻ thiểu năng trí tuệ, mà còn rất có đầu óc. Vậy thì chúng ta lại càng cảm thấy kỳ lạ hơn, Gia Cát Lượng với tư cách là thừa tướng Thục Hán "cúc cung tận tụy, đến chết mới thôi", ông có ý muốn phát triển lớn mạnh chính quyền Thục Hán, chúng ta cũng biết Gia Cát Lượng không có dã tâm soán vị, thế tại sao ông lại chần chừ mãi không trả lại chính quyền cho Lưu Thiện?

Thế thì hiện tại có vấn đề rồi. Thứ nhất, Lưu Bị gửi gắm con thơ đã nói rất rõ ràng: "Nếu như con thừa có thể phò tá thì phò tá; nếu như bất tài, quân có thể tự lấy." Dặn dò rất rõ ràng, hai khả năng, ông có thể phò tá thì phò tá cậu ta, không thể phò tá thì tính sao nữa. Thế nhưng, căn cứ vào phân tích ở phần trước nhìn lại, Lưu Thiện cũng không phải là người không thể phò tá, cho nên Gia Cát Lượng đã phò tá cậu ta. Nhưng rốt cuộc anh là phò tá, chứ không phải là tự mình lấy, tại sao lại không trả lại chính quyền cho vua? Chú giải Ngụy lược của Bùi Tùng Chi giải thích như thế này, nguyên văn của nó nói thế này: "Chính do họ Cát, tế thì quả nhân." Chính là tất cả mọi việc đều xin thừa phụ làm, quả nhân chỉ làm nguyên thủ quốc gia trên danh nghĩa mà thôi. Tiếp theo câu dưới là: "Lượng dĩ Thiện vị nhàn vu chính, toại tổng nội ngoại." Chữ "nhàn" này nghĩa là gì? Chính là quen thuộc. Tức là Gia Cát Lượng cũng vì Lưu Thiện hãy còn quen thuộc công việc hành chính, chưa có kinh nghiệm làm việc, chưa có kinh nghiệm trị quốc, lúc này mới nắm giữ toàn cục. Thế thì chúng ta muốn hỏi, nếu như Lưu Thiện "quen thuộc" rồi thì sao? Phải rồi, hiện tại cậu ta chưa có kinh nghiệm; tương lai cậu ta có kinh nghiệm thì sao? Hơn nữa, anh không cho cậu ta cơ hội thực tiễn, cậu ta lấy đâu ra kinh nghiệm, chẳng phải cậu ta sẽ mãi mãi không có kinh nghiệm hay sao? Kinh nghiệm chỉ có thể xuất phát từ thực tiễn mà thôi. Cho nên tôi vẫn luôn chủ trương, bậc trưởng bối đối với trẻ con không nên quản quá nhiều, không nên sợ chúng phạm sai lầm, hãy để chúng tự đi học hỏi, cho dù chúng có vấp phải trắc trở ngã một cú, đó cũng là một bài học kinh nghiệm nhân sinh, cậu ta tự nhiên sẽ trưởng thành lên. Anh cứ luôn miệng nói đứa trẻ này còn nhỏ, nó không biết, nó không có kinh nghiệm, anh cứ ôm đồm thay thế mãi, cậu ta sẽ mãi mãi không lớn nổi. Điều này mang lại cảm giác lúc đó Gia Cát Lượng cứ luôn bao bọc Lưu Thiện trong đôi cánh của mình để bảo vệ cậu ta, đương nhiên ý định là tốt, dụng ý là tốt, nhưng Lưu Thiện không thể trưởng thành. Cho nên chúng ta liền phải hỏi rốt cuộc là vì sao. Cũng chỉ có thể đưa ra một vài ý kiến mang tính phỏng đoán, phỏng đoán của tôi có ba khả năng. Loại thứ nhất tôi đoán, Gia Cát Lượng là muốn khôi phục chế độ chính trị đầu đời Tây Hán. Chế độ chính trị đầu đời Tây Hán là gì? Chính là hoàng đế với tư cách là biểu tượng thống nhất toàn quốc, không xử lý các sự vụ chính trị và quân sự cụ thể thường ngày; sự vụ chính trị và quân sự thường ngày do Tam công, chính là thừa tướng, thái úy, ngự sử đại phu, hợp lại gọi là tể tướng, do bọn họ xử lý, năm ngày chầu một lần. Hơn nữa lúc này là hội nghị Tam công đã đưa ra phương án xử lý xong xuôi rồi, trình lên cho hoàng đế, hoàng đế công nhận một tiếng là được. Nói rõ ra một chút nữa, chính là để cho hoàng đế làm con dấu cao su. Chế độ này tôi gọi là vua hư quyền tướng thực, hoàng đế là một biểu tượng, thực quyền nằm trong tay tể tướng. Chế độ này cá nhân tôi cho rằng là chế độ tốt nhất trong lịch sử đế quốc Trung Quốc. Tại sao lại là chế độ tốt nhất? Bởi vì đây là một chế độ có thể vấn trách được. Chính là chúng ta đem một công ty ngày nay ra ví dụ, công ty tốt nhất định là chủ tịch hội đồng quản trị không quản việc, người quản việc là tổng giám đốc. Phải là đại hội cổ đông bầu ra hội đồng quản trị, hội đồng quản trị bầu ra chủ tịch hội đồng quản trị, chủ tịch hội đồng quản trị bổ nhiệm tổng giám đốc, sau đó công ty này giao cho anh. Một khi anh làm hỏng việc, hội đồng quản trị có thể đại diện cho cổ đông, chính là chủ thể của quyền sở hữu, vấn trách tổng giám đốc, thậm chí có thể bãi miễn. Thế này mới có người để hỏi trách nhiệm, có người để gánh vác. Chúng ta đọc "Xuất sư biểu" của Gia Cát Lượng bên trong ông cũng nói rất rõ ràng, xin bệ hạ trao cho thần quyền này quyền nọ thế kia, nếu như thần làm không tốt, xin bệ hạ vấn trách thần. Đây là một chế độ tốt nhất, thế nhưng chế độ này sau đó đã bị phá hoại. Thế thì Gia Cát Lượng là một người có tư tưởng chính trị và lý tưởng chính trị, có phải ông đã cân nhắc đến việc khôi phục lại chế độ tốt nhất được thiết lập từ đầu đời Tây Hán này không? Thế thì tôi cũng không có bằng chứng, không có bằng chứng chứng minh ông chính là nghĩ như vậy, nhưng tôi cảm thấy có khả năng này. Thứ hai ấy mà, chính là gánh nặng đường xa, không dám buông tay. Chúng ta đi đọc "Xuất sư biểu", trong "Xuất sư biểu" có nói: "Tiên đế tri thần cẩn thận, cố lâm băng ký thần dĩ đại sự dã. Thụ mệnh dĩ lai, túc dạ ưu thán. Khủng thác phó bất hiệu, dĩ thương tiên đế đố minh." Tức là Gia Cát Lượng tiếp nhận một gánh nặng ngút ngàn, tinh thần trách nhiệm của ông vô cùng vô cùng nặng nề, ông vô cùng sợ hãi xảy ra sai sót, ông không dám buông tay để một đứa trẻ không hiểu chuyện làm. Đây là loại khả năng thứ hai. Khả năng thứ ba ấy mà, chính là nước Thục lúc bấy giờ là trong ngoài giáp công, nguy cơ tứ phía. Cái này chúng ta cũng có thể đọc ra từ âm thanh ngoài lời trong "Xuất sư biểu", ngay đoạn đầu "Xuất sư biểu" đã nói: "Hôm nay thiên hạ tam phân, Ích Châu mỏi mệt, đây đích thị là thời khắc nguy cấp còn mất." Lời nói vô cùng nghiêm trọng, nguy cấp còn mất. Thế nhưng sự hiểu thông thường, đều hiểu thành áp lực bên ngoài, phương bắc có Tào Ngụy, hổ rình mồi; phía đông có Tôn Ngô, mang ý đồ xấu. Mà Ích Châu lúc bấy giờ, tức là bên phía Thục Hán, một nhóm chính trị gia và quân sự gia xuất sắc đã lần lượt qua đời, nhân tài cũng thiếu thốn. Cho nên cảm thấy vô cùng nguy cấp, đây là sự hiểu biết thông thường. Kỳ thực chính quyền Thục Hán lúc bấy giờ, còn có một sự nguy cấp nữa, đây chính là mâu thuẫn nội bộ của bọn họ. Vấn đề của chính quyền Thục Hán nằm ở chỗ mâu thuẫn nội bộ của nó vẫn luôn không được giải quyết, mà chính mâu thuẫn nội bộ này cuối cùng đã dẫn đến sự diệt vong của nước Thục. Cho nên Gia Cát Lượng sau khi tiếp nhận gánh nặng do Lưu Bị giao phó này, ngoại trừ việc phải xử lý cho thật tốt quan hệ quân thần giữa ông và hậu chủ Lưu Thiện ra, ông còn bắt buộc phải xử lý cho thật tốt những người đồng sự của ông trong chính quyền Thục Hán, những người đến từ các trận doanh khác nhau, đại diện cho các phe phái chính trị và lợi ích tập đoàn khác nhau giữa những người này với nhau. Chính vì nguyên nhân này, đã dẫn đến sự chia rẽ nghiêm trọng giữa Gia Cát Lượng và một vị đại thần nhận di chiếu khác là Lý Nghiêm, cuối cùng dẫn đến việc Lý Nghiêm bị phế truất. Thế thì việc Lý Nghiêm bị phế truất rốt cuộc là thế nào đây? Trong sự kiện Lý Nghiêm bị phế truất ẩn chứa nguy cơ nội bộ và mối lo ngầm gì của chính quyền Thục Hán? Xin xem tập sau —— Khó dung nước lửa.