Sau trận Xích Bích, Tào Tháo lại tiến hành ba cuộc chiến tranh, đó là đánh Mã Chuy, Hàn Toại, đánh Tôn Quyền, đánh Trương Lỗ. Thời gian cả ba cuộc chiến tranh đều rất ngắn, Tào Tháo thà rằng nửa đường đứt gánh cũng phải quay về Nghiệp Thành. Vậy, tại sao Tào Tháo lại làm như vậy? Mỗi lần ông vội vội vàng vàng chạy về như vậy, rốt cuộc là muốn làm gì? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", sẽ cùng quý vị thưởng thức đặc sắc Tam Quốc kỳ - Được một tấc lại muốn một thước.

Ở tập trước, tiên sinh Dịch Trung Thiên đã nhắc đến việc Tào Tháo tiến hành ba cuộc chiến tranh sau trận Xích Bích, đó là đánh Mã Siêu, Hàn Toại, đánh Tôn Quyền, đánh Trương Lỗ. Cả ba cuộc chiến tranh đều nửa đường đứt gánh. Mưu sĩ Pháp Chính của Lưu Bị cho rằng, điều này nhất định là vì hậu phương của Tào Tháo có vấn đề nghiêm trọng hơn, đang chờ ông về giải quyết. Vậy, ba lần Tào Tháo xuất chinh, cả ba lần đều vội vàng chạy từ chiến trường về, có phải giống như lời Pháp Chính nói, hậu phương của Tào Tháo xảy ra vấn đề, đang chờ ông về giải quyết không? Nếu là nguyên nhân này, thì đó là vấn đề gì mà quan trọng đến thế, khiến Tào Tháo thà rằng nửa đường đứt gánh trên chiến trường, cũng phải vội vội vàng vàng chạy về hậu phương? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", sẽ cùng quý vị thưởng thức đặc sắc Tam Quốc kỳ - "Được một tấc lại muốn một thước".

Dịch Trung Thiên:

Tập trước chúng ta đã nhắc đến việc Tào Tháo được Lũng lại không mong Thục, nửa đường đứt gánh, nguyên nhân là gì? Mưu sĩ số hai của Lưu Bị là Pháp Chính cho rằng ông ta "trong có nỗi lo bức bách". Vậy có phải thế không? Đúng thế. Tào Tháo ông ta không phải tự lập một cõi, ông ta là "phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần", hay có thể nói là "hấp thiên tử dĩ lệnh chư hầu", ông ta lợi dụng chính quyền có sẵn của nhà Đại Hán để làm việc của chính mình. Chuyện này thì hơi khó nói rõ, trong triều đình làm quan có người là người của Tào Tháo, có người không phải người của Tào Tháo, mà là quan lại đời trước của nhà Đại Hán. Cho nên phía Tào Tháo đây, đại hậu phương chính là đại tiền phương, ông ta chịu địch cả trước lẫn sau, tác chiến hai mặt, trong triều đình những kẻ coi thường, ghen tị, phản cảm, căm hận Tào Tháo, nhòm ngó ông ta, chờ xem trò cười của ông ta, nhiều không kể xiết. Hơn nữa tình hình của những người này cũng rất phức tạp, trước chiến tranh và sau chiến tranh không giống nhau, chiến mà tôi nói ở đây là trận Xích Bích. Trước trận Xích Bích, Tào Tháo cơ bản là một đường khải hoàn; hơn nữa Tào Tháo lúc này đối với hoàng đế, đối với bách quan mà nói thái độ cũng tương đối tốt, mọi người vẫn cảm thấy ông ta là một vị anh hùng muốn khôi phục nhà Hán, bình định thiên hạ, thống nhất đất nước, cho nên mặc dù có một số người mặt ngoài hòa hợp nhưng lòng bất hòa với ông ta, mọi người cũng tương đối khách khí, người công kích ông ta không quá nhiều. Thế nhưng sau trận Xích Bích, mọi người phát hiện ra Tào Tháo con người này cũng có lúc thất bại, một số người vốn dĩ đã phản đối ông ta bắt đầu làm văn chương rồi.

* Trận Xích Bích Tào Tháo tuy thất bại, nhưng địa vị của ông ta với tư cách là Thừa tướng nhà Hán không hề thay đổi, Tào Tháo trên thực tế vẫn nắm giữ chính quyền nhà Hán. Những kẻ phản đối ông ta trong triều đình, bắt đầu làm rùm beng lên, bên ngoài triều đình lại càng có kẻ mắng ông ta là "mượn danh thừa tướng nhà Hán, thực chất là giặc nhà Hán". Vậy Tào Tháo lúc này, từ đó thu liễm dã tâm, thái độ trở nên khiêm nhường hơn, hay là hoàn toàn không thèm để ý lời bàn tán của người khác, vẫn cứ theo ý mình?

Còn Tào Tháo thì sao? Sau trận Xích Bích, công lao của ông ta nhỏ hơn trước, dã tâm ngược lại lớn hơn trước; thành tích ít hơn trước, thái độ ngược lại tệ hơn trước. Điều này đương nhiên gây sự bất mãn cho mọi người, người công kích ông ta liền nhiều lên. Trong số những người công kích ông ta thì cũng có hai phe: Một phe chúng ta tạm gọi là tiểu nhân, chính là hễ thấy ai nổi là tỏ ra bất mãn với người đó, bọn họ cứ muốn chỉnh ai, bới móc lỗi của ai, kiếm chuyện với ai, có một phe như vậy; lại có một phe nữa, thực sự trung thành với nhà Đại Hán, cảm thấy Tào Tháo có phải muốn soán Hán hay không. Vậy trong tình huống như vậy, đại hậu phương của Tào Tháo rất không ổn định, cho nên Tào Tháo chịu địch cả trước lẫn sau, tác chiến hai mặt. Điểm này trong lòng Tào Tháo vô cùng rõ ràng, cho nên vào năm Kiến An thứ mười tàn, tức là một năm rưỡi hai năm sau trận Xích Bích, ông ta đã ban hành một đạo chiếu lệnh, gọi là "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh", lại gọi là "Thuật chí lệnh".

* "Lệnh" là một loại văn thư thời cổ đại dùng để cấp trên dụ dỗ cấp dưới. Bối cảnh Tào Tháo viết "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" là vì vào năm Kiến An thứ mười lăm, tức năm 210 Công nguyên, Hán Hiến Đế lại ban thưởng thêm đất đai và nhân khẩu cho Tào Tháo, để biểu dương công lao củng cố chính quyền nhà Hán, thống nhất miền bắc Trung Quốc của Tào Tháo. Nhưng đồng thời, trong triều đình cũng có tiếng nói phản đối Tào Tháo, cho rằng Tào Tháo là một tên "giặc Hán" muốn soán ngôi nhà Hán để tự lập. Trong tình hình đó, Tào Tháo đã viết "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" để bày tỏ chí hướng của mình.

"Nhượng huyện" chính là nhường đi ba huyện, hai vạn hộ mà Hán Hiến Đế phong cho Tào Tháo. Trong bài viết này, Tào Tháo nói ban đầu bản thân chỉ muốn làm một vị thái thú địa phương, thế đạo hỗn loạn, liền muốn ở ẩn quê nhà, sau đó dấy binh thảo phạt Đổng Trác, cũng không có chí hướng gì lớn. Tiếp đó, Tào Tháo kể lại công lao của mình, tỏ rõ công nghiệp của bản thân tuy lớn, nhưng không có tâm tư thay thế nhà Hán để tự lập. Cuối cùng, ngòi bút chuyển sang hiện tại, nói đất đai phong cho ông ta có thể trả lại, tức là Tào Tháo có thể "nhượng huyện", nhưng binh quyền thì không thể từ bỏ. Bài văn thuật lại những nguyện vọng khác nhau sinh ra trong các hoàn cảnh khác nhau của Tào Tháo, được viết vô cùng thẳng thắn.

Thế nhưng hiện nay xem ra, chuyện này là một trò hề mạ vàng chuốc danh, tự biên tự diễn của Tào Tháo. Bởi vì, Tào Tháo có thực sự muốn nhượng huyện hay không? Đúng vậy, ba huyện hai vạn hộ được gia phong mới này của ông ta quả thực đã nhường ra, đã trả lại rồi; thế nhưng mấy ngày sau, ba người con trai của ông ta được phong hầu, Tào Thực phong Bình Nguyên hầu, Tào Cứ phong Phạm Dương hầu, Tào Báo phong Nhiêu Dương hầu. Ba vị hầu này, mỗi người thực ấp năm nghìn hộ, vậy có ý nghĩa gì chứ? Chính là Tào Tháo nhường ba huyện, bản thân không lấy, nhưng các con ông ta mỗi người được một huyện. Tào Tháo nhường ra hai vạn hộ, ba người con trai của ông ta cộng lại được một vạn rưỡi hộ, chỉ ít đi năm nghìn hộ, đúng không? Nhưng ba vùng đất phong của ba người con trai này mỗi châu một vùng, đều là những nơi trọng yếu về mặt chiến lược, ngươi nói Tào Tháo ông ta lời hay lỗ? Đây là điểm thứ nhất.

Điểm thứ hai, nếu Tào Tháo là thành tâm thành ý muốn nhượng huyện, là khiêm nhường, ông ta nên dâng một bức biểu chương lên hoàng đế, ông ta nên làm báo cáo gửi hoàng đế. Ông ta không làm vậy, ông ta hạ một đạo mệnh lệnh cho cấp dưới. Đó không phải biểu chương, mà là chiếu lệnh; đó không phải tấu lên, mà là lâm hạ. Ý gì đây? Chính là mượn việc này, nói những lời ông ta muốn nói. Giống như những nhân vật công chúng, ngôi sao điện ảnh bây giờ vậy, họ tạo ra một sự kiện, rồi nhân cơ hội mở một cuộc họp báo, đem những lời mình muốn nói nói ra ngoài, cũng là một đạo lý. —— Cho nên có người dựa vào việc Tào Tháo nhượng huyện là giả, suy diễn ra rằng "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" của Tào Tháo nói cũng là lời giả, điều này là không thông. Bởi vì Tào Tháo mượn việc nhượng huyện này để phát hành "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh", dùng từ ngữ bây giờ mà gọi là "mượn vỏ niêm yết", vốn dĩ ông ta là mượn việc này để nói chuyện khác. Cho nên những điều được nói trong "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" của Tào Tháo, cơ bản là lời thật, phần lớn là lời thật. Tỷ như ông ta biểu thị rõ ràng, quyền lực thì ta không nhường đâu, binh quyền thì ta không giao đâu, nếu ta giao ra rồi các ngươi muốn hại ta, vợ con ta sẽ không được yên thân, những lời này đều là lời thật cả, sao lại là lời giả chứ? Cho nên nhượng huyện là giả, nói chuyện là thật. Kịch giả làm thật, kịch thật làm giả, nửa thật nửa giả, nửa hư nửa thực, đây chính là điểm cao minh của Tào Tháo.

Hơn nữa, "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" này của Tào Tháo nói rất rõ ràng, ông ta nói tại sao ta lại phát hành một đạo chiếu lệnh như vậy? Chính là muốn để người trong thiên hạ đều ngậm miệng lại, nguyên văn của ông ta gọi là "dục nhân ngôn tẫn". Bản thân ta đã nói hết lời rồi, ta hồi nhỏ thế nào, ta có dã tâm hay không? Ta cũng có dã tâm chứ, dã tâm của ta lớn lên từng chút một, hiện tại dã tâm của ta chính là làm Tề Hoàn công, Tấn Văn công, các ngươi muốn ta lui xuống thì ta không đời nào làm thế. Khiến cho các ngươi không có lời gì để nói.

* Tào Tháo phát hành "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh", thẳng thắn bày tỏ tâm trạng của mình, phản bác lại một số ngôn luận bất lợi cho bản thân. Hơn nữa còn có hành động thực tế, đem ba huyện hai vạn hộ mà Hán Hiến Đế phong cho nhường ra ngoài. Tào Tháo làm vậy, là để phản kích sự công kích của chính địch, bịt miệng người khác. Vậy, kết quả sau khi "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" của Tào Tháo được phát hành là gì?

Kết quả là mọi người vẫn tiếp tục bàn tán, không hề vì ông ta phát hành một đạo "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" như vậy mà mọi người thôi không nói nữa. Nói cách khác, ý ban đầu của Tào Tháo là "dục nhân ngôn tẫn", kết quả thực tế lại là phỉ báng nghị luận không dứt, người nói lại càng nhiều hơn. Cho nên, Tào Tháo rất rõ ràng, ông ta tuyệt đối không thể rời khỏi trung tâm chính trị trong thời gian dài. Cho nên sau trận Xích Bích, mỗi lần ra ngoài đánh trận thời gian đều không dài, ông ta phải quay về, hai cuộc chiến tranh đầu tiên bảy tháng, cuộc chiến tranh cuối cùng một năm, ông ta đã quay về Nghiệp Thành.

* Tào Tháo biết đại quyền độc đoán, trong triều đình có kẻ không phục, cho nên ông ta phát hành "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh" muốn bịt miệng người khác. Hơn nữa mỗi lần xuất chinh, trong thời gian rất ngắn đã phải quay về, cũng là vì ông ta không yên tâm về hậu phương. Cứ như vậy, hành động quân sự của Tào Tháo luôn không thể làm đến nơi đến chốn, thường xuyên phải chịu tổn thất. Vậy sau khi chịu tổn thất về mặt quân sự, ông ta lại làm thế nào về mặt chính trị?

* Tào Tháo tuy phát hành "Nhượng huyện tự minh bản chí lệnh", bày tỏ chí hướng, nhưng ông ta biết trong triều đình vẫn có kẻ không phục, đối với ông ta có khủng hoảng lòng tin. Cho nên, sau trận Xích Bích, Tào Tháo ba lần xuất chinh, ba lần vội vã quay về, chính là vì ông ta phải quay về để tiến hành đấu tranh chính trị của mình, để thắng lại ván bài chính trị. Do Tào Tháo đại quyền độc đoán, cho nên, mặc dù ông ta có tiếng nửa đường đứt gánh về mặt quân sự, nhưng về mặt chính trị vẫn có năng lực hô phong hoán vũ. Vậy, sau ba cuộc chiến tranh nửa đường đứt gánh, Tào Tháo đã đạt được những gì trên chính trường?

Tào Tháo ba lần chiến tranh, ba lần quay về Nghiệp Thành, mỗi một lần trên chính trị ông ta đều vơ vét được một mẻ lớn. Tào Tháo phá Mã, Hàn về xong, đãi ngộ chính trị thu được là gì? "Tán bái bất danh, nhập triều bất xu, kiếm lý thượng điện, như Tiêu Hà cố sự".

Ý gì đây? Chính là chiếu theo lễ nghi lúc bấy giờ, đại thần khi chầu yết hoàng đế, bên cạnh có một viên ti sớ, phải hô to cả quan hàm lẫn tên của người đó lên. Tỷ như lúc này nếu Tào Tháo đi yết kiến hoàng đế, ti sớ phải hô "Vũ Bình hầu, Thừa tướng, lĩnh Ký châu mục Tào Tháo, tham kiến hoàng thượng", rồi Tào Tháo mới quỳ xuống, "Ngô hoàng vạn tuế, vạn vạn tuế". Vậy đãi ngộ đưa cho ông ta hiện tại là gì? Hai chữ Tào Tháo có thể không nói nữa, đây gọi là "tán bái bất danh", tức là không hô "Tào Tháo", không hô nữa. Bởi vì thời cổ đại, gọi thẳng tên húy thể hiện một ý nghĩa gì chứ? Thể hiện người bị gọi tên có địa vị tương đối thấp. Giao hoả giữa người với người thời cổ, cách gọi của họ, nếu muốn tôn kính đối phương thì phải gọi tên chữ; gọi thẳng tên húy thì biểu thị ta là cấp trên, hoặc là bề trên, mới có thể gọi thẳng tên người khác. Cho nên hoàng đế đương nhiên có thể gọi thẳng tên đại thần, trước mặt hoàng đế, đại thần nói chuyện với nhau cũng phải gọi thẳng tên húy, để thể hiện sự tôn trọng đối với hoàng đế. Bây giờ chỉ báo quan hàm, không hô hai chữ Tào Tháo nữa, đây là đãi ngộ thứ nhất.

Đãi ngộ thứ hai gọi là "nhập triều bất xu", "xu" là gì? Chính là bước những bước nhỏ đi nhanh, đây là thể hiện sự cung kính. Bây giờ quy định Tào Tháo yết kiến hoàng đế thì có thể không cần "xu". Không "xu" thì cũng chưa chắc đồng nghĩa với việc ông ta có thể ra vẻ ta đây, nghênh ngang đi lại như thế, cũng không nhất thiết là ý này, đi đường bình thường là được. Đương nhiên Đổng Trác thì, ta đoán lúc gặp hoàng đế chắc là thế này. Nhưng ngươi có thể đi đường bình thường, không cần "xu".

Thứ ba gọi là "kiếm lý thượng điện", chính là có thể đeo kiếm, đi giày lên điện. Bởi vì chúng ta đều biết lễ nghi thời cổ đại có rất nhiều quy định cụ thể, chiểu theo quy định này, kẻ ti tiện gặp người tôn quý nhất định phải cởi giày, mặc tất hay không tùy theo địa vị cao thấp, người địa vị cao có thể đi tất, người địa vị rất thấp chân trần, gọi là "tiển túc". Còn kiếm thì, tuyệt đối không được mang vào cung điện, trước khi vào cửa cung phải tháo gỡ kiếm mang theo bên người. Còn Tào Tháo hiện tại có thể mang theo kiếm, đi giày, vậy tất nhiên tất cũng có thể đi, lên điện rồi.

"Như Tiêu Hà cố sự", giống như đãi ngộ Lưu Bị dành cho Tiêu Hà năm xưa vậy. Đương nhiên đây là một loại đãi ngộ, thực tế Tào Tháo căn bản không gặp hoàng đế, hoàng đế ở Hứa Xuyện, Tào Tháo ở Nghiệp Thành, có chuyện gì thì viết thư, ông ta căn bản không gặp. Nhưng đó là một loại đãi ngộ, đây là lần thứ nhất.

Lần thứ hai, đánh Tôn Quyền về, Tào Tháo thu được là được phong làm Ngụy công, chính là thăng từ tước hầu lên tước công. Vậy chuyện thứ ba chính là sau khi bình Hán Trung, đánh Trương Lỗ về, từ tước công tấn thăng thành tước vương, chính là Ngụy Vương, hơn nữa vị trí ở trên chư hầu. Chuyện này cũng vô cùng quan trọng, bởi vì ông ta phá vỡ một quy củ do Lưu Bị định ra, chính là "dị tính bất vương", vốn dĩ chỉ có người họ Lưu mới được phong vương, đây lại phong cho một người họ Tự, ông ta đã phá lệ này rồi. Đây là đãi ngộ trên chính trị mà Tào Tháo đạt được sau khi ba lần chiến tranh trở về. Vậy đến năm Kiến An thứ hai mươi hai, đãi ngộ chính trị của Tào Tháo đã đạt đến mức độ đỉnh cao chót vót, ngoại trừ một danh hiệu hoàng đế ra, tất cả các phương diện khác đều giống hệt hoàng đế. Hơn nữa do ông ta đại quyền độc đoán, cho nên ông ta còn giống hoàng đế hơn cả hoàng đế. Vậy đến mức độ này rồi, hầu như tất cả mọi người đều cho rằng Tào Tháo sắp làm hoàng đế rồi, ông ta chỉ còn thiếu mỗi cái tên nữa thôi mà. Tào Tháo muốn soán Hán tự lập, hay nói cách khác là thay thế nhà Hán để tự lập rồi.

* Tào Tháo sau trận Xích Bích đã tiến hành ba cuộc chiến tranh, đó là phá Mã Siêu, Hàn Toại, đánh Tôn Quyền, đánh Trương Lỗ. Trong ba cuộc chiến tranh này, vì Tào Tháo vội vã muốn quay về hậu phương để tiến hành hoạt động chính trị, cho nên đều có hiềm nghi nửa đường đứt gánh. Có thể nói Tào Tháo ba lần từ bỏ ván bài quân sự, nhưng ở hậu phương lại ba lần đánh thắng ván bài chính trị, địa vị chính trị của ông ta cứ một đường thăng tiến mãi, cuối cùng quyền lực gần như tương đương với hoàng đế. Lúc này nếu Tào Tháo muốn xưng đế, đã không còn ai có thể ngăn cản, vậy tại sao cuối cùng ông ta lại không xưng đế?

* Sở hữu đãi ngộ chính trị giống hệt hoàng đế, lại thêm đại quyền độc đoán, Tào Tháo ngoại trừ danh nghĩa không phải hoàng đế ra, thì đã là người thống trị tối cao nhà Hán trên thực tế. Lúc này, Tào Tháo cho dù là soán Hán tự lập, hay là thay Hán tự lập, đều là chuyện dễ như trở bàn tay. Nhưng trong cục diện có lợi như vậy, Tào Tháo trọn đời không làm hoàng đế, rốt cuộc là vì sao?

Cách nói lưu hành phổ biến hơn, cho rằng Tào Tháo tùy thời xét thế, biết khó mà lui, đem nhiệm vụ thay Hán tự lập này lưu lại cho con trai ông ta là Tào Phi. Chuyện này cũng có căn cứ, chiểu theo chú thích của Bùi Tùng Chi trong "Tam Quốc chí", vào năm Kiến An thứ hai mươi tư, đại diện bởi những người như Trần Quần, Hoàn Giai, Hạ Hầu Đôn đã khuyên tiến lên Tào Tháo, khuyên Tào Tháo làm hoàng đế. Quan điểm của Trần Quần bọn họ là thế này, nói triều đại nhà Đại Hán đã hữu danh vô thực, khắp chốn gầm trời không có lấy một tấc đất, một thứ dân nào là của nhà Hán, giữ nó lại để làm gì? Quan điểm của Hạ Hầu Đôn là, hoàng đế là gì? Hoàng đế chính là chủ của muôn dân, kẻ nào là chủ của muôn dân? Kẻ có thể cứu rỗi nhân dân, có thể vỗ về nhân dân chính là chủ của muôn dân. Bây giờ ai đang cứu rỗi và vỗ về nhân dân? Tào Công chứ ai, tại sao lại không thể làm? Nhưng Tào Tháo không chấp nhận. Tào Tháo trích dẫn một câu nói của Khổng Tử rằng: "Thi hữu vu chính, thị ích vi chính", ý gì đây? Chính là chỉ cần sinh ra ảnh hưởng đối với chính trị, thì đó chính là chấp chính, không nhất thiết phải có một danh phận chấp chính. Sau đó ông ta lại nói: "Nhược thiên mệnh tại ngô, ngô vi Chu Văn vương", nếu như thiên mệnh quả thực ở chỗ nhà Tào chúng ta, vậy ta làm một Chu Văn vương là được. Bởi vì chúng ta đều biết, Chu Văn vương có thiên hạ hai phần thì chiếm một, mà phụng sự nhà Ân, đã có hai phần ba địa bàn thiên hạ trong tay rồi mà ông ta vẫn không đi lật đổ triều đại nhà Ân; thế nhưng con trai của Chu Văn vương là Chu Võ vương lại tiêu diệt Trụ vương nhà Ân, lấy đó thay thế. Cho nên mọi người đều nói ý của câu nói này là, ta làm Chu Văn vương, con trai làm Chu Võ vương thôi, đều cho là như vậy.

Nhưng đại sư sử học Lã Tư Miễn tiên sinh lại không đồng ý. Lã tiên sinh nói, Tào Tháo nói ta làm Chu Văn vương, vừa vặn cho thấy Tào Tháo không chịu soán Hán; còn về việc ông ta đem nhiệm vụ này lưu lại cho con trai, Lã tiên sinh dùng bốn chữ để đánh giá: "Khởi phi mộng mĩ"? Ông ta nói các người đây là đang nói mớ. Chỗ này tôi không tài nào hiểu nổi, nắm rõ nổi, tôi vô cùng kính trọng Lã tiên sinh, các bài giảng trước đây của tôi cũng nhiều lần trích dẫn quan điểm của Lã tiên sinh. Nhưng tôi cảm thấy, nói Tào Tháo không đem chuyện này lưu lại cho con trai mình, hình như cũng hơi khó giải thích cho thông.

Vậy quan điểm của tôi là thế này, chuyện Tào Tháo có làm hoàng đế hay không, tôi tổng kết lại thành "tứ hữu", chính là "hữu tưởng pháp, hữu tư cách, hữu điều kiện, hữu chướng ngại". Đương nhiên nói Tào Tháo có suy nghĩ này là sự suy đoán chủ quan của tôi, nói cho rõ ràng, bởi vì ông ta có suy nghĩ này hay không, trời mới biết, lại không thể gọi ông ta ra hỏi, cũng chẳng có ghi chép. Nhưng, ngươi nói một người làm đến mức độ như thế rồi mà lại không hề có chút suy nghĩ nào, hình như tổng cảm thấy hơi vô lý, đúng không nào? Thứ hai, có tư cách, cái này cũng không cần bàn nữa. Có điều kiện, lại càng không cần bàn nữa. Vậy có chướng ngại gì? Trong "Tào Tháo bình truyện" của Trương Tác Diệu tiên sinh đã nói đến bốn chướng ngại.

Thứ nhất, Tào Tháo khi còn trẻ từng nói một câu, nói rằng cái chuyện "phế lập chi sự, thiên hạ chi chí bất tường dã". Chúng ta ôn lại chút "Sai lại càng sai" đã được nói đến ở phần trước của chương trình chúng ta, chúng ta nhắc đến chuyện Đổng Trác phế lập, Viên Sào lập phe khác, Viên Sào tự lập, đều phạm một sai lầm chính trị nghiêm trọng về vấn đề hoàng đế. Hơn nữa ba chuyện này Tào Tháo đều không đồng tình, và Tào Tháo cho rằng tùy tiện đổi hoàng đế là một chuyện cực kỳ bất cát lợi. Quan điểm này có lẽ cho đến tuổi già ông ta vẫn còn giữ. Điểm thứ hai, chính là Tào Tháo đời đời chịu ơn nhà Hán, gia tộc bọn họ đời đời kiếp kiếp đều chịu sự ân sủng của triều đại nhà Đại Hán, tư tưởng báo ơn của ông ta có lẽ vẫn còn đấy, ít nhất là không nhẫn tâm ra tay. Điểm thứ ba, chính là Tào Tháo vẫn luôn thề non hẹn biển, nói ta họ Tào đây chỉ muốn làm một Tề Hoàn công, Tấn Văn công, ta tuyệt đối không soán Hán. Thề thốt độc địa bao nhiêu lần như vậy, cuối cùng ông ta không thể tự vả vào mặt mình được, đây là điểm thứ ba. Điểm thứ tư, chính là Tào Tháo tính toán một hồi, phát hiện ra ông ta làm hoàng đế không có lợi, tại sao vậy? Ông ta quá rõ Lưu Bị, Tôn Quyền là loại người gì rồi, ông ta vô cùng rõ ràng hễ ta họ Tào vừa xưng đế, Lưu Bị, Tôn Quyền lập tức làm theo, cuối cùng cái tội danh soán Hán thì ta họ Tào gánh, bọn họ an toàn đi làm hoàng đế, không thể hời cho hai tiểu tử này được, phải không nào? Điểm thứ hai, ta họ Tào tuy hiện tại không phải hoàng đế, nhưng ta đại diện cho trung ương nha, Lưu Bị, Tôn Quyền những kẻ đó, bọn chúng cho dù nói thế nào đi nữa cũng chỉ có thể tính là địa phương. Nếu ta làm hoàng đế, bọn chúng cũng hùa theo làm hoàng đế, vậy địa phương của bọn chúng biến thành trung ương rồi, quan hệ giữa ta và bọn chúng không phải là quan hệ giữa trung ương và địa phương nữa, mà là quan hệ giữa các đối thủ, là quan hệ giữa quốc gia với quốc gia, là quan hệ bình đẳng, như thế thì không hời chút nào.

Đây chính là bốn nguyên nhân mà Trương Tác Diệu tiên sinh đúc kết ra được, tôi có thể tóm gọn nó lại thành mười hai chữ, chính là "bất cát lợi, tưởng báo ơn, nan cải khẩu, bất hợp toán". Nhưng tôi ngầm cho rằng vẫn còn một nguyên nhân không thể thốt lên lời, chính là Tào Tháo tự cảm thấy hổ thẹn, hình tượng của ông ta không đẹp, tướng mạo quá kém, người lại lùn, đoán chừng khuôn mặt cũng chẳng ra gì cả. Chuyện này bây giờ nghe có vẻ rất buồn cười, có người muốn công kích tôi nói tôi lại ăn nói lung tung rồi, kỳ thực người nào hiểu biết một chút lịch sử đều biết, thời đó quả thực rất coi trọng hình tượng, nếu hình tượng của một người quá kém mà làm hoàng đế, bên dưới sẽ bàn tán, bàn tán như vậy gọi là "vọng chi bất tự nhân quân", nhìn vào không giống quân vương, đây e rằng cũng là một nguyên nhân.

Cho nên năm Kiến An thứ hai mươi tư, chiểu theo ghi chép trong sách "Ngụy lược" được Bùi Tùng Chi trích dẫn trong "Tam Quốc chí - Vũ đế kỷ", nói năm nay Tôn Quyền dâng lên một bức biểu khuyên tiến, khuyên Tào Tháo làm hoàng đế. Vậy Tào Tháo đem bức thư này của Tôn Quyền đưa cho tả hữu xem qua một lượt, rồi thốt lên một câu thế này, nói tiểu tử này cả gan đem ta đặt lên lò lửa mà nướng.

* Tào Tháo đã hưởng thụ đãi ngộ của hoàng đế, sở hữu quyền lực của hoàng đế, chỉ là không có danh phận hoàng đế mà thôi, biểu khuyên tiến của Tôn Quyền phải nói là không phải không có gió mà nổi sóng. Nhưng Tào Tháo lại cho rằng Tôn Quyền đây là bất thiện ý, chẳng có lòngạ dạ tốt lành gì, là muốn đem mình đặt lên lò lửa để nướng. Tại sao Tào Tháo lại nói vậy? Suy nghĩ thực sự của ông ta là gì? Tiên sinh Dịch Trung Thiên lại suy nghĩ thế nào?

Cho nên tôi cho rằng, suy nghĩ thực sự của Tào Tháo, e rằng cuối cùng đã áp dụng một thái độ thế này — "thính thiên do mệnh". Tức là, ông ta nói nếu thiên mệnh ở chỗ ta, ta làm một Chu Văn vương, câu nói này chưa chắc đã là ám chỉ một cách chân thực chính xác cho con trai mình thay thế nhà Hán tự lập; mà là nói nếu như thiên mệnh thực sự ở chỗ ta đây, vậy ngươi cứ việc thay thế, nếu thiên mệnh không chiếu cố ta, vậy ngươi đừng thay thế nữa, ngươi cứ tiếp tục làm Ngụy vương của ngươi, làm Thừa tướng của ngươi, chúng ta chỉ cần nắm giữ chính quyền là được. Ông ta có sự chuẩn bị hai mặt như vậy, là thính thiên do mệnh. Nhưng, chuyện nên làm thì bắt buộc phải làm, bước chân không được dừng lại dù chỉ một bước, cho nên mới có một loạt hoạt động như thế này, hay nói cách khác là một loạt hành động được một tấc lại muốn một thước ấy. Đầu tiên là "như Tiêu Hà cố sự", tiếp theo là "phong Ngụy công", rồi "tấn Ngụy vương", rồi hưởng thụ tất cả lễ nghi đãi ngộ của hoàng đế, một bước cũng không dừng lại.

Vậy trong một loạt hành động hay hoạt động này, việc quan trọng nhất chính là "phong Ngụy công", đây là một bước ngoặt. Tại sao lại là một bước ngoặt? Nhìn bề ngoài thì phong công và phong hầu chỉ thăng lên một bậc trong tước vị, bởi vì tước vị của chư hầu là công, hầu, bá, tử, nam. Nhưng bạn phải biết rằng thời nhà Hán lúc bấy giờ, tước công và tước hầu có một sự khác biệt về bản chất, chính là tước hầu nhiều lắm là có thực ấp, có đất phong, còn tước công có thể độc lập kiến quốc, có thể lập tông miếu và xã tắc. Trên thực tế Tào Tháo sau khi được phong làm Ngụy công cũng đã lập tông miếu và xã tắc ở quận Ngụy. Xã tắc là gì? Xã tắc chính là đàn Xã và đàn Tắc, đàn Xã là để tế thần đất đai, đàn Tắc là để tế thần ngũ cốc. Trung Quốc là một quốc gia nông nghiệp, cho nên tổ tiên chúng ta cho rằng ai nắm giữ đất đai và lương thực, thì người đó nắm giữ một quốc gia, nắm giữ chính quyền của quốc gia, cho nên xã tắc là tượng trưng cho chính quyền quốc gia. Một gia tộc nếu như có thể lập ra một quốc gia, vậy việc đầu tiên họ phải làm chính là xây miếu, lập đàn xã tắc, gọi là kiến miếu lập quốc; nếu như muốn tiêu diệt một quốc gia, vậy sau khi đánh vào thủ đô của nó nhất định phải phá hủy tông miếu và đàn xã tắc của nó đi, gọi là hủy miếu diệt quốc. Vậy Tào Tháo sau khi được phong làm Ngụy công, xây dựng tông miếu và xã tắc của nước Ngụy ở Nghiệp Thành, đã biểu thị rằng ông ta đã lập ra một công quốc độc lập. Chúng ta hiện tại vẫn chưa thể gọi nó là vương quốc độc lập, bởi vì Tào Tháo là tước công mà, là công quốc độc lập.

Vậy đề nghị như vậy là do ai đưa ra? Là do Đổng Chiêu đề ra. Vậy đây là ý tưởng của Đổng Chiêu, hay là sự ám chỉ của Tào Tháo? Chúng ta hiện tại không rõ lắm. Nhưng có thể khẳng định, đây là việc Tào Tháo muốn làm. Tào Tháo trước đó đã làm đầy đủ chuẩn bị, làm ba việc: Một là mở rộng đất đai, chính là đem đất phong của mình từ mười lăm thành biến thành ba mươi thành; việc thứ hai gọi là gộp châu, chính là đem mười bốn châu trong thiên hạ gộp thành chín châu, sau khi gộp thành chín châu rồi, bốn quận của các châu Bình, U, Tư quy về châu Ký, chính là Tào Tháo đã mở rộng địa bàn ra; thứ ba chính là tạo dư luận. Vậy tạo dư luận thì, đương nhiên không cần Tào Tháo tự mình ra tay, cũng chẳng cần tự mình mở miệng, có khối kẻ giúp ông ta tạo, tỷ như Đổng Chiêu vậy. Mà Đổng Chiêu người này thực ra cũng là một nhân vật rất thú vị, chúng ta chú ý Tào Tháo nghênh đón thiên tử đến Hứa Xuyện, chính là chủ ý của Đổng Chiêu. Đổng Chiêu trong lịch sử Tam Quốc chỉ được tính là một nhân vật thứ yếu, thế nhưng lần nào cũng xuất hiện vào thời khắc mấu chốt. Vậy Đổng Chiêu liền tạo dư luận rầm rộ, rồi quần thần đồng gửi biểu dâng thư lên hoàng đế, thỉnh cầu phong Tào Tháo làm Ngụy công. Thế là hoàng đế bèn phái một kẻ tên là Khắp Lự, Khắp Lự khi đó chức quan là Ngự sử đại phu, tức là chức vụ kiểu như Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Giám sát vậy, cầm tiết sách mệnh, phong Tào Tháo làm Ngụy công, đồng thời đảm nhậm chức Thừa tướng nhà Đại Hán, đồng thời còn kiêm nhiệm chức Ký châu mục. Tức là thể diện của ông ta ngày càng lớn, thực huệ được giữ lại toàn bộ, điều này đương nhiên là việc Tào Tháo muốn rồi.

Nhưng Tào Tháo muốn làm trò hề, nhượng ba lần. Sách mệnh vừa tới, Tào Tháo liền dâng biểu lên, nói đãi ngộ này chỉ có Chu Công mới có thể hưởng thụ thôi, ta Tào Tháo sao dám nhận chứ? Không dám nhận, không dám nhận. Thế thế, lấy Hạ Hầu Đôn đứng đầu hơn ba mươi người liền viết thư cho Tào Tháo nói rằng, Tào Công à, sao ngài lại không dám nhận chứ? Dám nhận chứ, dám nhận chứ! Công lao của ngài lão gia lớn hơn Chu Công nhiều, chúng tôi đều là những kẻ đọc làu lịch sử, chúng tôi biết trong lịch sử không tìm ra được người nào có công lao lớn hơn ngài đâu, xin ngài nhất định phải làm Ngụy công. Tào Tháo nói, vậy nếu thế, thì ngại quá ta đành tiếp nhận những đất phong này vậy, còn danh hiệu Ngụy công thì ta tuyệt đối không dám nhận đâu. Thế là Hạ Hầu Đôn bọn họ lại viết thư đến khuyên, nói Tào Công làm vậy thì không hay lắm đâu, đúng không, gia phong tước công cho ngài, đây là ý của hoàng thượng nha, cũng là ý của văn võ bá quan chúng tôi nha, ngài cứ thoái thác từ chối hết lần này đến lần khác thế này, thì thật không phải phép chút nào nha. Để cho hoàng thượng chút thể diện, cũng cho chúng tôi chút thể diện, đành ủy khuất ngài lão gia, làm một vị Ngụy công vậy! Buồn nôn quá, thật là khó chịu, cũng chẳng giống phong cách của Tào Tháo chút nào, nhưng bắt buộc phải làm như vậy, bởi vì đây là quy củ, đây là quán lệ, đây là trình tự bắt buộc phải đi qua. Nếu ngươi không từ chối ba lần, lập tức nhận lấy ngay, ngươi xem đi, lập tức sẽ có kẻ mắng ông ta mặt dày vô sỉ, ngươi chẳng thèm từ chối lấy một lần, liền thấy mình đường đường chính chính xứng đáng rồi sao?

Hơn nữa, Tào Tháo phong Ngụy công, ông ta còn có một thứ gọi là "gia cửu tích", cửu tích là chín loại đãi ngộ đặc biệt, bình thường sau khi gia cửu tích rồi thì cách việc soán vị chẳng còn xa là mấy. Gia cửu tích, lập tông miếu, lập xã tắc, chuyện này nói cho nghiêm túc, vào lúc đó là làm chuyện tày đình thiên hạ, bởi vì nó chính là một điềm báo của việc soán vị. Trên thực tế, ngoài đám người Hạ Hầu Đôn, Đổng Chiêu khuyên tiến ra, phái phản đối cũng nhiều không kể xiết. Đặc biệt là khiến Tào Tháo vạn phần không ngờ tới, có một người có quan hệ mật thiết nhất với ông ta, được ông ta tôn trọng nhất, lại luôn đi theo ông ta, vừa hiến kế lập mưu vừa xả thân vì ông ta, người có địa vị và tác dụng tương đương với Gia Cát Lượng trong tập đoàn Tào Tháo ấy, đã biểu thị sự phản đối. Vậy người này là ai? Tại sao ông ta lại phản đối? Kết cục sau khi ông ta phản đối lại ra sao? Xin mời xem tập sau — Tiến thối thất cứ.