Sự hủ bại chính trị vào cuối thời Đông Hán đã khiến Tào Tháo không thể làm một bề tôi tài giỏi, còn đại loạn thiên hạ tiếp sau đó lại đẩy ông đứng trước những lựa chọn mới. Sống trong thời loạn, liệu nên cẩu thả bảo toàn tính mạng hay là dũng cảm đứng lên? Nếu muốn làm nên sự nghiệp, nên làm anh hùng, hay kiêu hùng, hay là gian hùng? Tào Tháo nên làm thế nào, và thực tế ông đã làm ra sao? "Bình Tam Quốc Phẩm: Đi về đâu của Dịch Trung Thiên" sắp được phát sóng, kính mời quý khán giả chú ý đón xem.

Trong chương trình "Con đường bề tôi tài giỏi", tiên sinh Dịch Trung Thiên đã triển khai phân tích đa phương diện về việc Tào Tháo rốt cuộc là "bề tôi tài giỏi của thời trị thế" hay là "gian hùng của thời loạn thế". Trong cái nhìn của tiên sinh Dịch Trung Thiên, chí hướng ban đầu của Tào Tháo là muốn làm một "bề tôi tài giỏi của thời trị thế", nhưng trong thời đại loạn lạc ấy, cùng với việc chính quyền trung ương mất quyền kiểm soát, các quân phiệt cát cứ một phương, con đường bề tôi tài giỏi của Tào Tháo chắc chắn không thể tiếp tục đi được nữa. Lúc này, con đường nhân sinh của ông lại đứng trước những lựa chọn mới, vậy lựa chọn của Tào Tháo là làm gì? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn sẽ cùng chúng ta thưởng thức Tam Quốc một cách đặc sắc từ góc nhìn đương đại — Đi về đâu.

Dịch Trung Thiên:

Chúng ta biết rằng khi Tào Tháo lại một lần nữa được triều đình triệu hồi, Linh Đế đã băng hà. Sau khi Linh Đế băng hà, triều chính đại loạn, Đổng Trác vào kinh nắm giữ triều chính. Sau khi vào kinh, Đổng Trác cũng rất hiểu một đạo lý, đội quân Tây Bắc mà hắn mang theo vốn là một lũ thổ phỉ, phá hoại thì được chứ xây dựng thì không xong. Muốn xây dựng, muốn có được thiên hạ, vẫn phải dựa vào những quan lại và tướng lĩnh vốn có của vương triều Đông Hán. Thế là Đổng Trác cũng thu lũy nhân tài, tiêu biểu trong đó bao gồm cả Tào Tháo, Đổng Trác bổ nhiệm Tào Tháo làm Kiêu kỵ hiệu úy. Lúc này, tầm nhìn chính trị, sự nhạy bén chính trị và cái nhìn chính trị của Tào Tháo đã được thể hiện ra, Tào Tháo nhìn thấu ngay tắp lự rằng kết quả của việc đi theo Đổng Trác chỉ có thể là làm hại nước hại dân và tự chuốc lấy diệt vong. Thế là Tào Tháo liền trốn khỏi kinh thành, chuẩn bị chạy trốn về quê nhà.

Tào Tháo đi đến Trần Lưu, Trần Lưu nằm ở phía đông nam thành phố Khai Phong hiện nay, từ xưa đã là vùng đất tranh đoạt của binh gia, ông đã dừng chân tại nơi này. Tại sao ư? Ông nhận được sự tài trợ của một người ở Trần Lưu tên là Vệ Tư, người này hình như trong nhà rất có tiền, đã tài trợ cho Tào Tháo một lượng lớn tiền tài, việc này cực kỳ quan trọng và từ trước đến nay ít khi được người ta chú ý. Tức là những anh hùng thời Tam Quốc, tỷ như Tào Tháo, tỷ như Lưu Bị, họ có thể khởi binh, có thể trở thành chư hầu một phương, đều là nhờ nhận được sự tài trợ của các tập đoàn tài chính, hơn nữa việc tập đoàn tài chính thông qua việc trợ giúp những nhân vật anh hùng mà họ cho là xứng đáng để tham gia chính trị, chính là một truyền thống chính trị của xã hội truyền thống Trung Quốc. Vậy là Tào Tháo sau khi nhận được sự tài trợ của Vệ Tư liền chiêu binh mãi mã tại địa phương, cuối cùng công khai giương cao ngọn cờ, muốn thành lập nghĩa quân thảo phạt Đổng Trác, đây là việc đầu tiên mà Tào Tháo làm để trở thành "anh hùng thời loạn": "Đầu xướng nghĩa binh". Đề xướng này của Tào Tháo đã nhận được sự hưởng ứng của các anh hùng thiên hạ, các lộ chư hầu các lộ hào kiệt lần lượt khởi binh, giương cao ngọn cờ nghĩa, muốn thảo phạt Đổng Trác, khôi phục giang sơn nhà Hán.

Vào năm 190 Công nguyên, Hậu tướng quân Viên Thuật, Ký châu mục Hàn Phức, Dự châu thứ sử Khổng Trụ, Duyện châu thứ sử Lưu Đại, Hà Nội thái thú Vương Khuông, Bột Hải thái thú Viên Thiệu, Trần Lưu thái thú Trương Mạc, Đông Quận thái thú Kiều Mạo, Sương Sơn thái thú Viên Khiết, Tế Bắc tướng Bạo Tín đồng thời khởi binh, cấu thành liên quân, và cùng tôn Viên Thiệu làm minh chủ. Đội quân này do doanh địa của họ đều nằm ở phía đông cửa ải Hàm Cốc, cho nên được gọi là "Quan Đông nghĩa quân", cũng gọi là "Quan Đông liên quân", gọi tắt là "Quan Đông quân". Còn đội quân của Đổng Trác thì được gọi là "Tây Bắc quân". Tào Tháo được minh chủ của "Quan Đông liên quân" là Viên Thiệu bổ nhiệm làm "Phấn vũ tướng quân".

*Tào Tháo vui vẻ chấp nhận danh hiệu "Phấn vũ tướng quân", bởi vì theo phân tích của tiên sinh Dịch Trung Thiên, Tào Tháo từ năm 174 Công nguyên bước chân vào quan trường, cho đến năm 189 Công nguyên khởi binh, ông vẫn luôn hướng về việc làm một bề tôi tài giỏi. Lần này, Tào Tháo chấp nhận danh hiệu ấy, vốn là muốn làm chút chuyện lớn cho đất nước, cho dân tộc, thế nhưng ngay lúc ông chuẩn bị xả thân vì sự lý tưởng của mình, lại cảm thấy con đường báo quốc không lối thoát. Vậy, rốt cuộc Tào Tháo đã nhìn thấy điều gì mà khiến ông thất vọng đến vậy?

Trước tiên là minh chủ thủ lĩnh của "Quan Đông quân" là Viên Thiệu hữu danh vô thực. Viên Thiệu người này được tôn làm minh chủ cũng là có lý do của nó, thứ nhất, Viên Thiệu có xuất thân cao quý, gia tộc của ông ta mang danh hiệu "Tứ thế tam công", thế nào gọi là "Tứ thế tam công"? Tức là gia tộc của ông ta có bốn đời liên tiếp đảm nhiệm chức vụ "Tam công", chúng ta đều biết trong thời nhà Hán địa vị của chức vụ "Tam công" là rất cao, chỉ đứng sau hoàng đế có thể gọi là "dưới một người trên vạn người". Nhà họ Viên liền bốn đời, tức là từ Viên Thiệu trở lên các đời thái tổ, cao tổ, tổ, phụ có những người đảm nhiệm chức quan như thế, đó là một gia tộc hiển hách nóng bỏng tay trên quan trường đấy. Thứ hai, bản thân Viên Thiệu khôi ngô tuấn tú, ngoại hình rất đẹp, thông minh lanh lợi ăn nói khéo léo, lại giỏi xử lý các mối quan hệ xã hội, đều có qua lại với các danh lưu, sĩ đại phu thời đó. Quan trọng hơn là Viên Thiệu vì phản đối Đổng Trác nên tên tuổi lừng lẫy.

Đổng Trác sau khi vào kinh thì nảy sinh ý định phế truất hoàng đế, hắn muốn phế bỏ hoàng đế lúc bấy giờ là Lưu Biện, lập Trần Lưu vương Lưu Hiệp lên làm hoàng đế, thế nên mới tìm Viên Thiệu để bàn bạc. Tại sao lại tìm Viên Thiệu bàn bạc? Bởi vì chú của Viên Thiệu lúc bấy giờ là Thái phụ, thế là Đổng Trác muốn Viên Thiệu truyền lời cho chú của mình, mời chú của mình ra ủng hộ việc này. Ngay tại chỗ đã bị Viên Thiệu từ chối, hoàng đế này sao có thể nói đổi là đổi được? Hoàng đế là người mà ngươi muốn đổi là đổi chắc? Đổng Trác tên thổ phỉ này nổi trận lôi đình, liền mắng Viên Thiệu, đồ nhóc con, thằng ranh con, chuyện thiên hạ há chẳng phải do ta quyết định hay sao? Ngươi tưởng đao của Đổng Trác ta không sắc bén chắc? Lúc đó Viên Thiệu là quan võ, theo chế độ quan võ khi họp có thể mang theo đao, Đổng Trác rút đao ra mắng một trận như thế, Viên Thiệu soạt một tiếng rút đao ra, tiện tay gạt ngang một cái chắn trước ngực, lưỡi đao hướng ra ngoài chuôi đao hướng vào trong, nói thiên hạ chẳng lẽ chỉ có đao của Đổng đại nhân là sắc bén thôi sao? Sau đó lùi lại, bước ra khỏi hội trường, trốn khỏi kinh thành trong đêm. Thế nhưng việc này Bùi Tùng Chi khi chú giải cho "Tam Cổi Chi" cho rằng đây không phải là sự thật, ghi chép trong "Tam Quốc Chi" không phải như thế, ghi chép trong "Tam Quốc Chi" là Viên Thiệu nói với Đổng Trác rằng, vậy để ta về nói lại với thúc phụ, rồi sau đó chuồn mất. Dù sao thì Viên Thiệu quả thực đã phản đối Đổng Trác, đây là sự thật. Cho nên để hắn làm minh chủ của "Quan Đông liên quân" thảo phạt Đổng Trác vẫn là có lý do.

Thế nhưng Viên Thiệu người này không có đầu óc chính trị. Đổng Trác vào kinh bằng cách nào, chính là do cái tên Viên Thiệu này gọi tới. Bởi vì lúc đó sau khi Hán Linh Đế qua đời, tập đoàn sĩ nhân và tập đoàn hoạn quan phát sinh xung đột về một vấn đề, đó là ai sẽ ngồi vào vị trí hoàng đế tiếp theo. Hán Linh Đế muốn lập Lưu Hiệp, tức là người con út, hơn nữa còn giao phó việc này cho Thượng quân hiệu úy Kiển Thạc của Tây Viên Bát Quân lúc bấy giờ. Mà Lưu Biện lại do hoàng hậu của Hán Linh Đế là Hà Hoàng hậu sinh ra, Hà Hoàng hậu đương nhiên hy vọng con trai mình lên làm hoàng đế, mà anh trai của Hà Hoàng hậu, chính là Đại tướng quân Hà Tiến lúc bấy giờ. Đại tướng quân thực sự là dưới một người, trên vạn người, "Tam công" lúc đó đã là chức vụ danh nghĩa rồi, kẻ nắm thực quyền là Đại tướng quân. Thế là hai tập đoàn này vì chuyện này mà đánh nhau, vậy là hiệp đầu tiên, tập đoàn sĩ nhân thắng lợi, Thượng quân hiệu úy Kiển Thạc bị Hà Tiến giết chết, Hà Tiến tiếp quản Thượng quân. Lúc này Viên Thiệu liền hiến cho Hà Tiến một kế sách, nói đã như vậy chúng ta thừa thắng truy kích, đem tất cả bọn thái quan giết sạch sành sanh, từ nay thiên hạ thái bình. Hà Tiến này hơi động lòng, bởi vì Hà Tiến có xuất thân thế nào? Đồ tể, vốn là kẻ mổ heo. Nhưng em gái của Hà Tiến là Hà Thái hậu không đồng ý, tại sao Hà Thái hậu không đồng ý? Bởi vì năm xưa Hà Thái hậu đã bỏ độc giết chết mẹ ruột của Lưu Hiệp là Vương mỹ nhân, chính là người con út đó do một người phụ nữ có cấp bậc địa vị tương đối thấp tên là Vương mỹ nhân sinh ra, sinh ra xong Hà Thái hậu đưa cho Vương mỹ nhân một chén rượu uống, Vương mỹ nhân uống xong liền chết. Hán Linh Đế nổi giận lôi đình muốn phế hoàng hậu, là các hoạn quan quỳ xuống cầu xin mới giữ được địa vị hoàng hậu của Hà Thái hậu, cho nên Hà Thái hậu không nỡ ra tay với thái giám. Lúc này Viên Thiệu lại hiến cho Hà Tiến một kế sách, nói vậy thì mời Đổng Trác vào kinh, để Đổng Trác dọa dẫm Hà Thái hậu một phen. Đây là một kế sách tồi tệ chính hiệu, dân thường còn biết mời thần dễ tiễn thần khó, huống chi thứ mà các ngươi mời đến lại là hung thần.

Việc này lúc đó Tào Tháo nhận được tin tức, ngửa cổ cười to, Tào Tháo rất thích cười. Tào Tháo khà khà khà khà, ha gia, đáng phải làm thế không? Không phải chỉ là mấy tên thái giám thôi sao, mấy tên hoạn quan thôi sao? Thái giám và hoạn quan tại sao có thể đắc thế? Đó là hoàng thượng sủng ái bọn chúng, hoàng thượng không sủng ái bọn chúng thì bọn chúng làm được gì? Đương nhiên không sai, có mấy tên thái giám rất xấu, là cần phải chỉnh đốn một phen, phái một cảnh sát hình sự đi là đủ rồi, "Hà tất phấn phấn triệu ngoại tướng hồ"! Chúng ta từ việc này có thể nhìn ra trình độ chính trị của hai người Tào Tháo và Viên Thiệu này, quan điểm của Tào Tháo rất đơn giản, giết gà há cần dùng dao mổ trâu, huống chi con dao này lại không nằm trong tay ngươi, binh là hung khí, đao là không thể tùy tiện tuốt vỏ, đao đã tuốt vỏ, thì phải thấy máu, không có gà để giết thì phải giết trâu. Hà Tiến, Viên Thiệu đây là đáng bị giết, con bò bướng, con bò ngu ngốc, kết quả thế nào? Đổng Trác còn chưa vào kinh, Hà Tiến đã bị thái giám giết trước rồi, Hà Tiến bị thái giám giết rồi Viên Thiệu mới dẫn quân đánh tới rồi lại đi giết thái giám, giết đến mức náo loạn cả lên, thì con hổ, con sói Đổng Trác này đã tới. Lại đến giết bọn chúng.

Đúng vậy, đấu tranh chính trị là phải ra tay trước để chiếm thế thượng phong, chứ đâu có nghĩa là gây thù chuốc oán khắp nơi! Đòn đả kích nghiêm trọng nhất chỉ có thể giáng vào những kẻ địch ngoan cố nhất và hung ác nhất. Cho nên cách làm đúng đắn là đoàn kết đại đa số, đả kích một nhúm nhỏ, kẻ chủ mưu đầu sỏ kiên quyết xử lý, tòng phạm không hỏi tới. Ngươi sao có thể đem thái giám giết sạch sành sủa? Hơn nữa trong đám thái giám cũng có người tốt mà! Nhưng Viên Thiệu đã giết thế nào? Viên Thiệu hạ một đạo lệnh, phàm là kẻ không có râu thì giết, khiến cho đám thanh niên trong thành Lạc Dương chưa kịp mọc râu hễ nhìn thấy quân đội của Viên Thiệu là cởi quần ra để kiểm tra minh chính thân phận. Cho nên Tào Tháo nói ta dự đoán hắn nhất định sẽ thất bại.

Minh chủ là một người như thế, những người khác thì sao? Cũng chẳng ra gì cả. Tỷ như Khổng Trụ, là một kẻ chỉ biết khoác lác, lời trong sử sách nói về ông ta là "hư khô suy sinh", "hư khô suy sinh" là gì? Chính là có thể biến kẻ chết thành kẻ sống, có thể biến kẻ sống thành kẻ chết, đại khái là cực kỳ biết nói, chỉ tiếc là không biết làm. Lại tỷ như Ký châu mục Hàn Phức, đó là một kẻ không có chủ kiến, lúc bấy giờ Kiều Mạo viết thư cho Hàn Phức, nói bên phía Tào Tháo đã khởi nghĩa binh rồi, chúng ta cũng chuẩn bị khởi nghĩa binh, mọi người cùng nhau liên hợp lại để đối phó với Đổng Trác. Một bức thư viết đến chỗ Hàn Phức, Hàn Phức vậy mà lại đem ra hỏi mọi người rằng, các ngươi xem, Đổng Trác và Viên Thiệu bọn họ sắp đánh nhau rồi, chúng ta nên giúp Đổng Trác hay là giúp Viên Thiệu đây? Lại đi hỏi một câu hỏi như thế. Kết quả là thủ hạ của ông ta có một mưu sĩ tên là Lưu Tử Huệ, lập tức đốp chát lại rằng, chúng ta khởi binh là vì đất nước, sao lại đi hỏi là vì Viên Thiệu hay là Đổng Trác chứ! Một câu nói khiến cho Hàn Phức mặt mày đỏ bừng, "nã vi chi nại hà", Lưu Tử Huệ liền hiến cho ông ta một kế sách nói rằng, án binh bất động, "binh giả hung khí, bất khả vi thủ", à, làm người đừng nên ra mặt làm kẻ đứng đầu thiên hạ, súng bắn chim đầu đàn, cái rui nhà thò ra thì mục trước, chúng ta cứ quan sát xem người ta thế nào, người ta động thì chúng ta cũng động, người ta không động thì chúng ta cũng không động. Xem ra Lưu Tử Huệ này cũng chẳng ra gì, nhưng lời này Hàn Phức đã nghe lọt tai, bởi vì Hàn Phức sợ nhất là mất địa bàn, bởi vì Hàn Phức ở Ký châu, vùng Ký châu lúc bấy giờ rất trù phú, nghe nói lương thực ở Ký châu lúc đó đủ ăn mười năm, cho nên Hàn Phức sợ nhất là người ta đến cướp địa bàn của mình, đặc biệt sợ Viên Thiệu.

Viên Thiệu lúc trốn khỏi kinh thành, Đổng Trác chuẩn bị truy sát Viên Thiệu, lúc này trong kinh thành có mấy vị danh sĩ có quan hệ rất tốt với Viên Thiệu, liền đi khuyên Đổng Trác. Nói đại nhân đừng làm thế, Viên Thiệu này là một thanh niên, cậu ta không hiểu chuyện, cậu ta không biết đại thể, sơ ý một chút mạo phạm đến ngài rồi cậu ta lại sợ hãi, cậu ta đương nhiên phải chạy chứ, cậu ta không có ý gì khác, nhưng môn sinh cố lị "Tứ thế tam công" của gia tộc họ Viên trải khắp thiên hạ, ngài không bằng bổ nhiệm cậu ta làm một quận thái thú, cậu ta tất yếu sẽ mang ơn đội đức, Viên Thiệu nếu mang ơn đội đức đối với Đổng đại nhân ngài, thế thì chẳng phải đất đai ở phía đông Thái Hành Sơn đều là của các hạ rồi sao? Ái chà Đổng Trác nói cái này có lý nha, được, bổ nhiệm hắn làm Bột Hải thái thú, liền bổ nhiệm Viên Thiệu làm Bột Hải thái thú. Viên Thiệu lúc đó trốn thoát thì chạy đi đâu, chạy đến Ký châu, Hàn Phức lập tức căng thẳng, Viên Thiệu đến rồi, vẫn là Bột Hải thái thú, làm sao đây? Đến cướp địa bàn của ta rồi. Hàn Phức lập tức phái binh vây Viên Thiệu lại, cho đến cuối cùng "Quan Đông liên quân" được thành lập, Viên Thiệu làm minh chủ, Hàn Phức lúc ấy mới thả Viên Thiệu ra để cho hắn hành động. Hàn Phức chính là cái thứ như thế, ngươi bảo hắn làm sao đi đánh trận đầu?

Những người khác cũng sêm sêm như vậy, bọn họ tuy rằng tổ chức ra một liên quân, nhưng chẳng ai chịu xung phong hãm trận cả, đều đang đứng ngoài quan sát. Tào Tháo không nhịn được nữa, Tào Tháo đã nói với bọn họ những lời thế này:

"Cử nghĩa binh dĩ tru bạo loạn, đại chúng dĩ hợp, chư quân hà nghi?"

Tức là chúng ta thành lập một đội nghĩa quân như thế này, hơn nữa đã liên hợp lại rồi, các vị còn có gì mà phải hoài nghi nữa? Hơn nữa Tào Tháo nói với mọi người, bây giờ là thời điểm tốt nhất để tiêu diệt Đổng Trác, tại sao? Lúc này Đổng Trác đã đốt thành Lạc Dương rồi, sau đó dời đô về Trường An. Tào Tháo nói, nếu như trước đây Đổng Trác vẫn còn ở kinh thành Lạc Dương, trong tay nắm giữ hoàng thượng, chúng ta đi đánh hắn có vẻ không hợp lý cho lắm; thế nhưng hắn hiện tại đã thiêu rụi kinh đô của chúng ta, bắt cóc cả hoàng thượng đi rồi, theo cách nói hiện nay thì hoàn toàn có thể định vị là tổ chức khủng bố rồi, đã khiến thiên hạ chấn động, mất hết lòng dân rồi. Lúc này chúng ta chỉ cần quyết chiến một trận sinh tử với hắn, đánh một trận là có thể định đoạt thiên hạ. Thế nhưng chẳng có ai thèm nghe ông ấy cả, Tào Tháo nói được thôi, được thôi, các người không đánh thì ta tự đi vậy, tự mình dẫn một đội quân tiến về phía tây. Lúc này chỉ có Trương Mạc bày tỏ sự đồng tình, phái một đội quân nhỏ đi theo Tào Tháo tiến về phía tây. Nhưng lúc này thực lực của Tào Tháo vô cùng nhỏ bé, hoàn toàn không phải đối thủ của cái đám "Tây Bắc quân" của Đổng Trác, cho nên thua tan tác, bản thân Tào Tháo suýt chút nữa bỏ mạng chiến trường, là đường đệ của ông là Tào Hồng nhường ngựa cho Tào Tháo, Tào Tháo mới chạy thoát được. Lúc nguy cấp nhất khi ấy Tào Hồng đã nói với Tào Tháo rằng, thiên hạ có thể không có Tào Hồng ta, nhưng không thể không có huynh trưởng ngài, cưỡi ngựa của ta, đi đi! Tào Tháo lúc ấy mới trốn về được đại bản doanh của bọn họ, đại bản doanh nằm ở Toản Tảo.

Đến khi Tào Tháo mang theo đầy bụi đất, đầy máu tanh trở về đại doanh Toản Tảo, nhìn thấy các lộ chư hầu trong đại doanh đang làm gì nào? "Nhật trí tửu cao hội, bất đồ tiến thủ", tức là suốt ngày mở tiệc tùng, quán bar, chơi điện tử! Tào Tháo thực sự không thể nhịn nổi nữa, nói đất nước dân tộc đã đến mức độ này rồi, các người vậy mà ngày nào cũng còn đang uống rượu! Tào Tháo bi phẫn nói:

"Kim binh dĩ nghĩa động, trì nghi nhi bất tiến, thất thiên hạ của vọng, thiết vi chư quân sỉ chi!"

Ta cảm thấy vô cùng hổ thẹn thay cho đám người các ngươi! Vẫn chẳng có ai nghe lời ông ấy, Tào Tháo lại một lần nữa cảm thấy con đường báo quốc không lối thoát.

*Tại sao Tào Tháo lại một lần nữa cảm thấy con đường báo quốc không lối thoát? Bởi vì Tào Tháo đã nhìn ra, những tên chư hầu cát cứ một phương lúc bấy giờ đều là những kẻ ích kỷ vụ lợi, nhát gan sợ việc, vô tích sự. Vريu triều Đông Hán đã vô phương cứu chữa, thiên hạ đại loạn đã là xu thế không thể đảo ngược. Cho dù không loạn, triều đình và quan trường hủ bại cũng không cần cái gọi là "bề tôi tài giỏi của thời trị thế", cho nên Tào Tháo buộc phải lựa chọn lại con đường nhân sinh của mình. Vậy, cuối cùng Tào Tháo đã chọn con đường gì?

Lựa chọn của Tào Tháo là tự mình làm.

Trên thực tế đối với các phương án lựa chọn con đường nhân sinh của Tào Tháo từ trước đến nay vẫn luôn có hai cách nói, một cách nói là câu nói mà mọi người khá quen thuộc do Hứa Thiệu nói: "Trị thế chi năng thần, loạn thế chi gian hùng"; một cách nói khác được ghi chép trong "Thế thuyết tân ngữ", nghe nói là do Kiều Huyền nói, cách nói đó là "Loạn thế chi anh hùng, trị thế chi gian tặc". Cho nên khi Tào Tháo ở vào thời loạn thế, ông kỳ thực có hai phương án lựa chọn: một là anh hùng, hai là gian hùng. Nhưng tôi cho rằng ít nhất, trong mười năm từ năm 190 Công nguyên đến năm 200 Công nguyên, Tào Tháo xứng đáng là "anh hùng thời loạn". Bởi vì chỉ có Tào Tháo mới dùng thân xác bé nhỏ của một mình mình để gánh vác sự hưng vong của thiên hạ. Nếu nói còn có người nào khác nữa, thì đó chính là cha của Tôn Quyền là Tôn Kiên, nhưng mưu lược của Tôn Kiên rõ ràng không bằng Tào Tháo.

Vậy trong mười năm này Tào Tháo đã làm những chuyện gì? Ba chuyện: Một là mở mang bờ cõi, hai là chiêu mộ binh lính, ba là đồn điền. Ba việc này đều có quan hệ với Khăn Vàng khởi nghĩa, Khăn Vàng khởi nghĩa chúng ta đều biết đó là quan bức dân phản chính hiệu, nhưng trong mắt Tào Tháo và những người như họ, lại là những tên giặc cõi buộc phải tiêu diệt. Vào lúc thiên hạ đại loạn này, quân Khăn Vàng thừa lúc các quan liêu, tướng lĩnh, chư hầu của đế quốc tranh giành quyền lực mà phát triển lớn mạnh lên, thế là vào năm 192 Công nguyên quân Khăn Vàng tụ tập ở Thanh Châu đã tiến vào Duyện châu, Duyện châu thứ sử Lưu Đại không nghe lời khuyên của Bạo Tín, kết quả bị quân Khăn Vàng giết chết. Lúc này Bạo Tín và Trần Cung liền mời Tào Tháo đến làm quyền Duyện châu mục, Tào Tháo sau khi làm quyền Duyện châu mục liền giao chiến với quân Khăn Vàng, cuối cùng đánh bại quân Khăn Vàng, quân Khăn Vàng đầu hàng Tào Tháo. Quân Khăn Vàng này là một tổ chức quân sự kỳ lạ, nó không phải là một đội quân thuần túy, nó còn có gia thuộc đi theo quân đội và nông dân, tức là lực lượng chiến đấu của quân Khăn Vàng ở Thanh Châu lúc bấy giờ là ba mươi vạn, gia thuộc đi theo quân và nông dân cộng lại tổng cộng là một triệu người, hơn nữa còn mang theo nông cụ và trâu cày. Vậy là Tào Tháo sau khi chấp nhận quân Khăn Vàng đầu hàng, liền đem những kẻ biết đánh trận trong số đó biên thành một đội, gọi là "Thanh Châu binh". Làm quyền Duyện châu mục, Tào Tháo đã có căn cứ địa; thu biên quân Thanh Châu, Tào Tháo đã có đội ngũ chiến đấu.

Nhưng Tào Tháo vẫn còn một vấn đề nữa, đó là đông đảo người như thế này phải sắp xếp ra sao, nuôi sống thế nào? Lúc này một mưu sĩ quan trọng của ông tên là Mao Giới, liền đưa ra một ý kiến mang tính chiến lược cho ông. Mao Giới nói:

"Kim thiên hạ phân băng, quốc chủ thiên di, dân sinh phế nghiệp, cơ cẩn lưu vong, công gia vô kinh tuế chi trữ, bách tính vô an quốc chi chí, nan dĩ trì cửu. Kim Viên Thiệu, Lưu Biểu tuy sĩ dân chúng cường, giai vô kinh viễn chi lự, vị hữu thụ cơ kiến bản giả dã, phu binh nghĩa giả thắng, thủ vị dĩ tài, nghi phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần. Tu canh thực, súc quân tư, như thử tắc bá vương chi nghiệp khả thành dã."

Đoạn lời này của Mao Giới, tôi cho rằng có thể gọi là phiên bản Tào Tháo của "Long Trung đối", ông ta đã đưa ra một ý kiến mang tính chiến lược đối với Tào Tháo từ một góc độ rất cao. Mao Giới nói cục diện của đất nước hiện nay thế nào? Thiên hạ đại loạn, chia năm xẻ bảy, gốc rễ quốc gia lung lay, hoàng đế bị người ta bắt cóc đi đi lại lại, kinh tế sụp đổ, tất cả bách tính đều không thể an cư lạc nghiệp, tai họa hoành hành, hết thiên tai lại đến nhân họa. Vậy thì trong một hoàn cảnh như thế, quan trọng nhất là phải làm việc này: Thứ nhất phải ổn định vị hoàng đế hiện tại cho thỏa đáng, gốc rễ quốc gia mới được bảo toàn, sau đó mới phát triển thực lực của chính mình. Phiên bản Tào Tháo của "Long Trung đối" này của Mao Giới thực ra đã nói lên hai đạo lý thế này, đó là trong một thời đại hỗn loạn như thế này nếu muốn làm nên sự nghiệp, tức là cái gọi là bá vương chi nghiệp mà ông ta nói, bắt buộc phải có hai điều kiện: Một là chính nghĩa, hai là thực lực. Mà trong thực lực thì trước tiên là thực lực kinh tế, chiến tranh quả thực đọ sức về vũ lực, nhưng đằng sau sự đọ sức về vũ lực trong chiến tranh chính là sự chống đỡ của thực lực kinh tế, chỉ có đủ thực lực kinh tế để chống đỡ, trận đánh này của ngươi mới có thể đánh lâu dài, mới có thể đánh thắng, đúng như câu "binh mã vị động, lương thảo tiên hành" (binh mã chưa đi, lương thảo đi trước), cho nên ngươi bắt buộc phải tu canh thực, súc quân tư. Ngoài việc đọ sức về thực lực kinh tế ra, chiến tranh với tư cách là sự tiếp nối của chính trị, còn phải đọ sức về thực lực chính trị, thực lực chính trị dựa vào cái gì? Dựa vào ngọn cờ chính nghĩa, ngươi bắt buộc phải thể hiện bản thân xuất sư có danh nghĩa, là chi đội chính nghĩa đường đường chính chính, ít nhất ngươi bắt buộc phải có một ngọn cờ chính nghĩa.

Cho nên kiến nghị này của Mao Giới là một văn kiện mang tính cương lĩnh, bao gồm ba nội dung: "Phụng thiên tử", chính là sách lược trị quốc; "Tu canh thực", chính là phát triển sản xuất nông nghiệp, đây là sách lược kinh tế; "Súc quân tư", đây là sách lược quân sự. Đoạn lời này nói ra xong, Tào Tháo vô cùng vui mừng, "Tam Quốc Chi" dùng bốn chữ, gọi là "kính nạp kỳ ngôn", lập tức thực thi.

Vào năm 196 Công nguyên, Tào Tháo bắt đầu đồn điền, lúc đó do chiến tranh liên miên, rất nhiều đất đai đã không còn chủ sở hữu nữa, cũng không có ai cày cấy. Tào Tháo nói, được lắm, ruộng đất vô chủ thu hồi về cho nhà nước, toàn bộ thu về làm tài sản của chính phủ do ông ta lập ra. Sau đó đem một phần ruộng đất này giao cho quân đội của mình và những binh lính quân Khăn Vàng đầu hàng cày cấy gọi là quân đồn, còn một phần khác chiêu mộ những người nông dân mất đất, những kẻ lưu dân đó đến cày cấy gọi là dân đồn. Trâu cày và nông cụ do chính phủ cung cấp, sau đó quân nhân và nông dân nộp tô thuế ruộng đất từ năm đến sáu phần cho chính phủ, cái này gọi là đồn điền. Ý nghĩa của từ đồn là phương thức cư trú mang tính quân sự hóa, phương thức canh tác mang tính tập thể hóa. Tức là, Tào Tháo đã xây dựng một Binh đoàn sản xuất kiến thiết cổ đại, chính phủ quân sự của Tào Tháo đã biến thành chủ trang trại. Đây là một chính sách vô cùng minh trí, cũng là một món hời vô cùng tính toán: Thứ nhất, đất đai là do người ta vứt bỏ lại, trâu cày và nông cụ là cướp được từ quân Khăn Vàng, Tào Tháo không hề đầu tư một chút vốn liếng nào, gọi là buôn bán không vốn; Điểm thứ hai, thu tô thuế ruộng đất năm đến sáu phần, đây là lợi nhuận cao, bởi vì tô thuế ruộng đất được định ra vào đầu thời nhà Hán là một phần mười lăm, sau đó lúc thu ít nhất thậm chí còn đến một phần ba. Ngươi bây giờ biến thành một phần hai, siêu lợi nhuận, nhưng đối với binh lính và nông dân mà nói hiện tại đã có cơm ăn, vẫn tốt hơn là chịu đói như trước kia, cho nên mọi người cũng đồng ý; Thứ ba, chế độ đồn điền là phương thức cư trú mang tính quân sự hóa, phương thức canh tác mang tính tập thể hóa, điều này tương đương với việc xây dựng một xã hội mới quân dân kết hợp, và một đội quân mới canh tác chiến đấu kết hợp, những người này lúc bình thường có thể làm việc, lúc có việc gấp có thể chiến tranh, vừa là nguồn binh lính, vừa là kho lương thực, há chẳng phải nhất cử lưỡng tiện, hơn nữa còn giải quyết được vấn đề lưu dân đau đầu, há chẳng phải nhất cử đa tiện.

Chế độ đồn điền của Tào Tháo đã chứng minh ông không hổ là một nhà chính trị có tầm nhìn xa trông rộng. Tào Tháo khi ban bố "Đồn điền lệnh" của mình đã nói một câu thế này, ông nói: "Định quốc chi chi thuật, tại ư cường binh túc thực." Tức là làm thế nào mới có thể bình định thiên hạ? Thứ nhất phải cường binh, thứ hai phải túc thực, binh không mạnh, (thực không đủ) ngươi lấy gì mà có được thiên hạ? Mà những tên chư hầu khác lại không có tầm nhìn chiến lược này, sau này trong "Ngụy thư" có đoạn thế này:

"Chư quân tịnh khởi, vô chung tuế chi kế, cơ tắc khấu lược, bão tắc khí dư, ngõa giải lưu ly, vô địch tự phá giả bất khả thắng số."

Câu này có ý nghĩa gì? Chính là nói vào thời điểm thiên hạ đại loạn, chư hầu cùng nổi dậy, ngoại trừ Tào Tháo ra, không có một đội quân nào có tính toán lâu dài cả. "Cơ tắc khấu lược", bụng đói liền đi cướp bóc bách tính; "Bão tắc khí dư", ăn no rồi liền vứt bỏ lương thực thừa thãi. Cuối cùng là gì? Cuối cùng là không đánh mà tự vỡ, bởi vì ngươi nếu đứt lương thảo thì ngươi sẽ không có sức chiến đấu. Trên thực tế ngay lúc quân đội của Tào Tháo cơm áo xum xuê, quân đội của Viên Thiệu ở Hà Bắc ăn dâu tằm, quân đội của Viên Thuật ở Giang Nam ăn trai sông, không có dâu tằm và trai sông để ăn thì ăn thịt người. Chúng ta đi đọc "Tam Quốc Chi" có thể bắt gặp ở nhiều nơi những từ ngữ như thế này, đại tai người ăn thịt người, châu chấu nổi dậy người ăn thịt người, người đói ăn thịt người, người ăn thịt người đấy! Đội quân như thế làm sao có thể có sức chiến đấu? Con người như thế làm sao có thể tranh hùng với Tào Tháo? So với những kẻ như vậy Tào Tháo sao có thể không phải là anh hùng?

Từ "Đầu xướng nghĩa binh" cho đến "Đồn điền bị chiến", Tào Tháo trong chiến tranh đã từ một vị tướng trẻ tuổi đầy nhiệt huyết trưởng thành thành một cao thủ chính trị có tầm nhìn xa trông rộng. Những kẻ cùng khởi binh với ông ta lúc trước lại chẳng có tiến bộ và triển vọng gì cả, bọn họ hoặc là khôn ngoan bảo toàn tính mạng, sợ đầu sợ đuôi; hoặc là chìm đắm trong trụy lạc, sống qua ngày qua tháng; hoặc là mang tâm địa quỷ quyệt, đục nước béo cò; hoặc là tranh quyền đoạt lợi, tàn sát lẫn nhau. Bên kia Tây Bắc quân vẫn đang hoành hành, bên này Quan Đông quân đã tàn sát lẫn nhau; trước là Duyện châu thứ sử Lưu Đại giết chết Đông Quận thái thú Kiều Mạo, sau là Bột Hải thái thú Viên Thiệu tiêu diệt Ký châu mục Hàn Phức. Vậy thì việc này náo loạn xong rồi, tiếp theo chính là việc hai anh em Viên Thiệu và Viên Thuật bắt đầu đấu đá nội bộ, lúc đó Viên Thiệu ở phương bắc, Viên Thuật ở phương nam, Viên Thuật làm thế nào? Viên Thuật liên lạc với Công Tôn Tản ở phía bắc xa hơn để kiềm chế Viên Thiệu; Viên Thiệu làm thế nào? Viên Thiệu liên lạc với Lưu Biểu ở phía nam xa hơn để đối phó với Viên Thuật, hai anh em đều chơi chiêu "viễn giao cận công" (giao thiệp xa đánh gần), tai họa nổi lên từ trong nhà. Nhưng nói cho công bằng mà nói, vấn đề lớn nhất của hai anh em Viên Thiệu và Viên Thuật không phải là đấu đá nội bộ, cũng không phải là không hiểu đạo lý phòng bị chiến tranh và dự trữ lương thực, quan trọng hơn là hai anh em bọn họ, bao gồm cả Đổng Trác, đều phạm phải sai lầm nghiêm trọng về một vấn đề chính trị trọng đại, vậy vấn đề chính trị trọng đại này là gì? Bọn họ đã phạm sai lầm thế nào? Tào Tháo trên vấn đề này lại thể hiện tài năng và tầm nhìn của mình ra sao? Xin hãy xem tập sau, Sai lầm chồng chất.