Năm 223 Công nguyên, Lưu Bị lâm bệnh qua đời tại cung Vĩnh An. Điều khiến ông không thể ngờ tới chính là, sau khi ông qua đời, chính quyền Thục Hán đã bước vào một giai đoạn đầy biến động. Đầu tiên là Mã Tắc bị trảm, tiếp đến là Lý Nghiêm bị phế truất, và kế tiếp nữa là vụ mưu phản của Ngụy Diên lại càng chấn động chính quyền Thục Hán. Ngụy Diên là một vị dũng tướng hiếm có trong thời kỳ trung và hậu kỳ của Thục Hán, rất được Lưu Bị coi trọng và nhiều lần giao phó trọng trách. Về việc Ngụy Diên mưu phản, ấn tượng sâu sắc nhất của mọi người có lẽ là miêu tả trong tiểu thuyết "Tam Quốc diễn nghĩa", nói rằng ông là một kẻ có phản cốt sau gáy, cho nên việc mưu phản cũng là điều nằm trong dự liệu. Vậy việc Ngụy Diên mưu phản là chuyện bịa đặt, hay thực sự có việc đó? Gia Cát Lượng và việc Ngụy Diên mưu phản có mối quan hệ gì không? Tại sao việc Ngụy Diên mưu phản lại liên quan đến Gia Cát Lượng? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đã đến với "Bách gia giảng đàn", để cùng quý vị thưởng thức Tam Quốc một cách đặc sắc với chủ đề "Họa từ trong nhà".

Vụ án Ngụy Diên mưu phản thì mọi người cũng đã vô cùng quen thuộc, bởi vì "Tam Quốc diễn nghĩa" viết rất hay. Kể rằng lúc Mã Đại chém Ngụy Diên, Dương Nghi ra khỏi thành nói, ngươi dám hô ba tiếng "ai dám giết ta" không? Ngụy Diên nói tao có gì mà không dám, ai dám giết ta! Mã Đại phía sau liền nói ta dám giết ngươi, phập. Mọi người đều rất quen thuộc, nhưng đây là một vụ án oan. Vụ án oan này không những oan uổng cho Ngụy Diên, mà còn oan uổng cho cả Gia Cát Lượng. Câu này nói thế nào? Chúng ta hãy cùng xem lịch sử ghi chép lại ra sao. Sự việc này trong lịch sử có hai cách ghi chép, hai phiên bản. Chúng ta hãy nói về ghi chép trong "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" trước. "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" nói rằng vào tháng tám năm Kiến Hưng thứ mười hai, Gia Cát Lượng bệnh mất trong quân đoàn Bắc phạt, trước lúc lâm chung Gia Cát Lượng đã triệu tập một cuộc họp bí mật bên giường bệnh. Người tham gia hội nghị có Dương Nghi, lúc bấy giờ là Thừa tướng trưởng sử, tức là Tổng thư ký Phủ Thừa tướng, Tổng thư ký Quốc vụ viện; có Khương Duy, có Phí Y, và một số người như vậy. Gia Cát Lượng nói, sau khi ta chết thì trận chiến này không thể đánh tiếp được nữa, chúng ta rút quân về, lúc rút lui thì để "Ngụy Diên đoạn hậu, Khương Duy kế tiếp". Phía dưới nói một câu rất quan trọng: "Nếu Diên hoặc không tuân mệnh, quân liền tự phát." Nếu Ngụy Diên không phục tùng mệnh lệnh, các ngươi đừng quản hắn, quân đội cứ tự khởi hành. Sau khi bố trí xong việc này thì Gia Cát Lượng lâm bệnh qua đời. Sau đó mấy người bọn họ ngẫm nghĩ một lúc, liền phái Phí Y đi tìm Ngụy Diên, truyền đạt mệnh lệnh của Thừa tướng. Quả nhiên, Ngụy Diên vừa nghe liền nhảy dựng lên: Cái gì, bảo ta đoạn hậu, không đúng chứ? "Thừa tướng tuy vong, ngô tự kiến tại." Thừa tướng tuy đã qua đời, ta Ngụy Diên vẫn còn sống đây mà, ta Ngụy Diên vẫn có thể dẫn dắt bộ đội tiếp tục Bắc phạt cơ mà, tại sao lại phải rút quân? Tại sao lại vì cái chết của một người mà làm chậm trễ đại sự thiên hạ? "Vân: Hà dĩ nhất nhân tử phế thiên hạ đố sự dã gia?" Ngụy Diên nói, hơn nữa, ta Ngụy Diên là người thế nào? Dựa vào cái gì mà ta Ngụy Diên phải đoạn hậu cho cái tên Dương Nghi đó, Dương Nghi tính là thứ gì? Không làm. Sau đó nói với Phí Y rằng, mặc kệ đi, chúng ta ở đây tiếp tục bố trí Bắc phạt, tiếp tục đánh Tào tặc. Sau khi làm một hồi bố trí, viết xong xuôi, Ngụy Diên nói với Phí Y rằng, mau lại đây, ký tên cái đi. Phí Y nói: Tướng quân Ngụy à, cái tên Dương Nghi này là một tên mọt sách, hắn biết đánh trận thế nào chứ! Thử thế này đi, ta quay về làm công tác tư tưởng với Dương Nghi, để Dương Nghi nghe theo tướng quân, chịu không nào? Ngụy Diên nói được được được, ngươi đi đi đi đi. Phí Y này bước ra khỏi cửa đại doanh của Ngụy Diên, nhảy lên ngựa, quay đầu chạy mất hút. Ngụy Diên nghĩ lại, không nên thả tên Phí Y này đi mới phải, nhưng đã không kịp nữa rồi. Sau đó vội vàng phái thám tử đi thám thính xem bọn họ hành động thế nào, vừa thám thính về, thì bảo Dương Nghi chuẩn bị theo đúng sự bố trí của Gia Cát Lượng, không thèm quản Ngụy Diên, tự mình dẫn bộ đội rút thẳng về Thành Đô. Ngụy Diên giận dữ ngút trời, hay lắm, tụi bay rút thì ta cũng rút, ta rút trước, thế là Ngụy Diên tranh thủ đi trước Dương Nghi rút về phương nam. Hơn nữa còn làm một chuyện gì nữa? Đi đến đâu đốt đến đó, đem cầu cống với đường sá hủy hoại sạch sẽ, cứ thế chạy một mạch, chạy đến Nam Cốc Khẩu. Dương Nghi thấy vậy, Ngụy Diên đã đi trước, lại còn đốt cả cầu. Dương Nghi dẫn theo bộ đội cũng rút về, rồi vội vàng chặt cây trên núi, dựng cầu lại. Tình hình này đã rất tồi tệ rồi phải không, tồi tệ hơn nữa là cả Ngụy Diên và Dương Nghi đều dâng biểu lên triều đình nói đối phương mưu phản. Ngụy Diên nói Dương Nghi phản, Dương Nghi nói Ngụy Diên phản, "nhất nhật mịch trung, vũ hịch giao chí", tức là thư tố cáo của hai người trước sau tấp nập đều được đưa đến trước ngự tiền của Lưu Thiện. Lưu Thiện này nhìn vào thì không hiểu nổi, Lưu Thiện sao mà hiểu nổi chứ, bèn gọi Đổng Doãn, Tưởng Uyển những người này đến, nói các vị ái khanh xem xét xem, Ngụy Diên này tố cáo Dương Nghi mưu phản, Dương Nghi tố cáo Ngụy Diên mưu phản, rốt cuộc là hai người bọn họ ai phản đây? Đổng Doãn và Tưởng Uyển những người này nói: Bệ hạ, thần xin lấy cái đầu ra đảm bảo, Dương Nghi này tuyệt đối không mưu phản đâu; còn Ngụy Diên này có mưu phản hay không, rất khó nói. Thế tức là Ngụy Diên phản chứ gì, phải không nào. Thế là, Lưu Thiện hạ lệnh cho Tưởng Uyển dẫn Túc vệ doanh, chính là cấm vệ quân, đi về phía bắc để chặn đánh Ngụy Diên. Dương Nghi cũng dẫn bộ đội đi về phương nam, truy kích Ngụy Diên, liền chặn đứng Ngụy Diên ở Nam Cốc Khẩu. Lúc này, Hán Bình — Hán Bình chính là Vương Bình, bởi vì mẹ anh ta họ Hán, anh ta vốn lớn lên bên nhà ngoại, anh ta cũng theo họ Hán, cho nên cũng gọi là Hán Bình, "Tam Quốc diễn nghĩa" nói là Hán Bình, thực tế chính là Vương Bình. — Vương Bình xông lên phía trước nói, Thừa tướng vừa mới qua đời, da thịt chưa lạnh mà các ngươi đã làm thế này rồi. Bộ đội của Ngụy Diên nghe vậy, hóa ra chúng ta đã sai rồi, liền nhất loạt tản đi, Ngụy Diên đành phải dẫn theo vài thân tín trốn chạy về phương nam, trốn đến Hán Trung, thì bị Mã Đại giết chết. Mã Đại sau khi giết Ngụy Diên, liền đem thủ cấp của Ngụy Diên đặt trước mặt Dương Nghi, Dương Nghi vứt đầu Ngụy Diên xuống đất, dùng chân dẫm lên, đồ khốn kiếp, tao xem mày còn dám làm chuyện xấu nữa không, tao xem mày còn dám làm chuyện xấu nữa không! Sau đó tru di tam tộc, tức là tiêu diệt cả ba họ nhà Ngụy Diên. Đây chính là quá trình sự việc được ghi chép trong "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện".

Năm 234 Công nguyên, Gia Cát Lượng Bắc phạt lần thứ năm, cuối cùng vì lao tâm khổ tứ mà thành bệnh, lâm bệnh qua đời trong doanh trại ở Ngũ Trượng Nguyên. Gia Cát Lượng vừa chết, liền châm ngòi cho vụ án Ngụy Diên mưu phản. Ngụy Diên mưu phản là một trong ba vụ án lớn của "thời đại Gia Cát Lượng", vụ mưu phản của ông đã dấy lên rất nhiều phỏng đoán của các nhà sử học đời sau, thậm chí còn có người cho rằng Gia Cát Lượng khó mà chối bỏ trách nhiệm đối với vụ Ngụy Diên mưu phản, phải gánh chịu trách nhiệm rất lớn. Vậy đứng trước ghi chép của "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện", chúng ta nên nhìn nhận thế nào về việc Ngụy Diên mưu phản? Ngụy Diên có thực sự mưu phản hay không? Đối với việc này, quan điểm của tiên sinh Dịch Trung Thiên ra sao?

Ngụy Diên có mưu phản hay không? Quan điểm của tôi về vụ án này là có nguyên nhân, tra không có chứng cứ xác thực, không hợp logic. Tại sao lại nói là có nguyên nhân? Có ba lý do. Thứ nhất, quân nhân lấy việc phục tùng làm thiên chức, đã thế Thừa tướng Gia Cát ra lệnh cho ngươi Ngụy Diên đoạn hậu, ngươi phải phục tùng chứ, tại sao ngươi không phục tùng? Đáng ngờ chứ nhỉ. Thứ hai, ngươi không nghe chỉ huy, tự ý hành động, đem quân xuôi nam, ngươi muốn làm gì? Ngươi rút về Thành Đô hay là ngươi muốn quay về lật đổ Thục Hán đây? Nói không rõ ràng. Thứ ba, nếu ngươi chỉ là không phục tùng Dương Nghi, ngươi không muốn đoạn hậu thay hắn, ngươi tranh thủ rút về Thành Đô, tại sao ngươi lại cắt đứt đường rút lui của Dương Nghi? Tại sao ngươi lại đi qua phá hủy toàn bộ các đường sạn đạo, toàn bộ các cây cầu? Khiến cho người ta có cảm giác rằng ngươi muốn về Thành Đô làm phản, lại còn không cho phép Dương Nghi bọn họ dẫn binh đến cứu giá nữa chứ. Hơn nữa Dương Nghi là một tên mọt sách, ai nấy đều cho rằng tên này tuyệt đối không thể làm phản được, tú tài làm phản ba năm không thành, kẻ có khả năng làm phản chắc chắn phải là quân nhân chứ. Trong lúc chưa làm rõ tình huống, để bảo vệ hoàng thượng, để bảo vệ chính quyền, đành phải tạm thời giả định là ngươi Ngụy Diên làm phản vậy, cho nên mới gọi là có nguyên nhân. Tại sao lại nói nó không hợp logic? Chúng ta đều biết với năng lực và thực lực lúc bấy giờ của Ngụy Diên, không đủ để tự lập một cõi xưng vương xưng đế, hắn muốn làm phản thì chỉ có một con đường duy nhất là đầu hàng Tào Ngụy. Nếu như hắn muốn đầu hàng Tào Ngụy, hắn đáng lẽ phải đầu hàng ở ngay gần đó, bởi vì hắn đang ở tiền tuyến mà, phải không nào. Lệnh của Gia Cát Lượng bảo Ngụy Diên đoạn hậu, Ngụy Diên hoàn toàn có thể nói, được, ta đoạn hậu, các ngươi đi đi, đi đi đi, ta đoạn hậu, rồi sau đó ta đầu hàng, chẳng phải là tiện lợi lắm sao. Bây giờ cớ sao hắn lại cứ muốn đi về phương nam? Hơn nữa sau khi bị Vương Bình chặn lại, hắn vẫn có thể một mình một ngựa đi đầu hàng Tào Ngụy cơ mà, dù hắn không còn binh mã thì hắn vẫn là một vị tướng tài cơ mà, tại sao hắn cứ tiếp tục chạy về phía nam làm gì? Điều này không hợp logic. Cho nên Trần Thọ mới đưa ra một kết luận, Trần Thọ nói: "Nuyên Diên ý bất bắc hàng Ngụy nhi nam hoàn giả, đãn dục trừ sát Nghi đẳng." Tức là tôi suy đoán, Trần Thọ cũng là suy đoán, tôi suy đoán dụng ý ban đầu của Ngụy Diên sở dĩ không đi về hướng bắc để đầu hàng Tào Ngụy, mà lại đi về hướng nam, hắn có ý gì chứ? Hắn chỉ muốn giết Dương Nghi mà thôi. Tại sao hắn lại muốn giết Dương Nghi? Trần Thọ suy đoán là với địa vị, uy vang, công tích v.v. của Ngụy Diên lúc bấy giờ, nếu như giết chết Dương Nghi rồi thì người kế nhiệm vị trí của Gia Cát Lượng lẽ ra phải là chính mình. Nếu bản thân có thể kế nhiệm vị trí của Gia Cát Lượng, hắn có thể tiếp tục Bắc phạt rồi. Cho nên Trần Thọ nói: "Bản chỉ như thử, bất tiện bối phản." Tức là dụng ý ban đầu của Ngụy Diên chính là như thế, hắn không hề mưu phản. Thế thì dựa vào phán đoán này chúng ta có thể đưa ra kết luận rằng, vụ án Ngụy Diên không phải là vụ án mưu phản, mà là nội chiến, là đấu đá nội bộ, là mâu thuẫn nội bộ giữa Ngụy Diên và Dương Nghi. Do đó chúng ta lại phải đặt ra một câu hỏi nữa, vậy cái tên Ngụy Diên và Dương Nghi này có thù sâu hận lớn gì với nhau cơ chứ?

Theo ghi chép trong "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện", Ngụy Diên vốn không có thực lực mưu phản, cũng không hợp với logic mưu phản, thực tế đó chỉ là cuộc nội chiến giữa hai người Ngụy Diên và Dương Nghi. Mà trên thực tế, Ngụy Diên là danh tướng Thục Hán, văn võ song toàn; Dương Nghi là văn thần Thục Hán, rất có tài hoa. Hai người một văn một võ, chẳng có liên quan mấy với nhau, sao lại có thể gây ra cơ sự lớn nhường này? Mâu thuẫn giữa Ngụy Diên và Dương Nghi từ đâu mà ra?

Nói ra có lẽ mọi người sẽ cười, chẳng có gì cả, chẳng có chuyện gì sất. Rất đơn giản, chính là vì con người Ngụy Diên này vào thời điểm đó ở phe Thục Hán là kẻ kiêu ngạo nhất, có lẽ chỉ là trước mặt Gia Cát Lượng thì hắn còn thu liễm lại chút ít, còn đứng trước mặt bất cứ ai khác thì đều hất hàm size trái cậy, bởi vì bản lĩnh của hắn lớn, công lao của hắn lớn, chẳng coi ai ra gì cả. Mà những người khác cũng vì lý do này nên đối với Ngụy Diên cũng khách khách khí khí, nhường hắn ba phần, Ngụy Diên có phách lối một chút thì người ta cũng nhường nhịn. Duy chỉ có một người không chịu nhường, đó là Dương Nghi. Dương Nghi có lẽ là một thư sinh, anh ta vẫn có chút khí phách của kẻ sĩ, cớ gì mà ta phải nhường cái tên vũ phu ngươi ba phần chứ? Cứ kiên quyết không nhường. Thế là Ngụy Diên căm giận vô cùng, không ngờ cái tên nhãi ranh nhà ngươi lại dám không coi ta ra gì. Thế là hai người như nước với lửa, nước lửa bất dung, nước lửa bất dung đến mức độ nào cơ chứ? Hai người không thể ngồi chung một chỗ để nói chuyện, cứ ngồi chung một chỗ là lại cãi nhau, mỗi lần hễ nhắc đến vấn đề gì là hai người lại tranh cãi, tranh cãi đến mức độ kịch liệt thì Ngụy Diên rút đao ra, rồi khua khoắng ngay trước mặt Dương Nghi; còn Dương Nghi thì khóc lóc thảm thiết, cách nói của "Tam Quốc chí" gọi là "khấp thế hoành tập", tức là nước mắt nước mũi đầm đìa khắp mặt, khóc lóc méo mó, thảm hại như một người tuyết. Lúc này chỉ có ai mới có thể ngăn lại nổi đây, Phí Y, Phí Y lúc này liền vội vã ngồi vào giữa hai người bọn họ, đi ra đi ra, đừng cãi nữa đừng cãi nữa... Lại náo loạn đến mức độ ấy. Thế thì tại sao Ngụy Diên lại kiêu ngạo đến thế? Bởi vì hắn là người rất được Lưu Bị coi trọng và tán thưởng lúc sinh thời. Năm xưa Lưu Bị chinh phạt Hán Trung, sau khi hạ được Hán Trung thì xưng vương ở Hán Trung, xưng vương xong Lưu Bị rút quân về Thành Đô, cần để lại một người trấn thủ Hán Trung. Lúc này tất cả mọi người đều cho rằng người cần để lại chính là Trương Phi, Lưu Quan Trương Lưu Quan Trương mà, Quan Vũ lúc bấy giờ đã chia binh trấn thủ Kinh Châu rồi, mà bây giờ lại có thêm một mảnh đất cần phải trấn thủ, đương nhiên người đáng tin cậy nhất là Trương Phi ở lại trấn thủ rồi. Kết quả là Lưu Bị phá cách đề bạt sử dụng Ngụy Diên, kết quả là cả quân kinh ngạc, tất cả mọi người đều kinh hãi. Lưu Bị cũng biết mọi người không tâm phục khẩu phục Ngụy Diên, thế là đại hội quần thần, tại đại hội Lưu Bị đã nói với Ngụy Diên rằng, quả nhân — lúc này Lưu Bị đã xưng vương rồi mà — quả nhân giao trọng trách cho Tướng quân Ngụy, Tướng quân Ngụy định làm thế nào đây? Ngụy Diên đứng dậy nói, nếu như Tào Thao dốc toàn lực kéo đến, Ngụy Diên xin vì đại vương mà chặn đứng hắn, cự tuyệt hắn; nếu như Tào Thao phái một vị thiên tướng dẫn mười vạn đại quân đến tấn công Hán Trung, Ngụy Diên xin vì đại vương mà nuốt chửng hắn, nuốt sạch hắn. Khí phách lớn biết bao, hắn đương nhiên có tư bản để kiêu ngạo rồi. Vấn đề là Dương Nghi, Dương Nghi cũng đâu phải là kẻ vô dụng đâu, Dương Nghi cũng là một kẻ rất có năng lực. Lúc Gia Cát Lượng Bắc phạt tiến hành quy hoạch, trù tính lương thảo, tiến hành tính toán thống kê, sắp xếp bố trí, những công việc mang tính sự vụ như vậy đều do Dương Nghi làm. Hơn nữa Dương Nghi làm việc rất nhanh, anh ta chẳng cần suy nghĩ gì, chỉ trong chốc lát, chớp mắt một cái là công việc đã được giải quyết xong xuôi. Cho nên Gia Cát Lượng đối với cả hai người Ngụy Diên và Dương Nghi đều rất tán thưởng, ông vô cùng tán thưởng tài năng của Dương Nghi, cũng vô cùng tán thưởng sự dũng mãnh của Ngụy Diên. Chỉ có điều Ngụy Diên và Dương Nghi hai kẻ đó lại là kẻ thù không đội trời chung, cho nên Gia Cát Lượng cũng đau đầu, gọi là "thường hận nhị nhân chi bất bình", mà cũng chẳng có cách nào cả, hai người này không thể bỏ đi người nào được, đành phải cố gắng hết sức để họ đoàn kết lại với nhau. Nhưng bọn họ lại chẳng chịu đoàn kết, cuối cùng náo loạn đến mức sống mái với nhau như thế này.

Nhìn từ những phân tích trước đó, mâu thuẫn giữa Ngụy Diên và Dương Nghi đã có từ lâu đời, Ngụy Diên cuồng vọng, Dương Nghi tự phụ, hai người nước lửa bất dung, đến mức phát triển thành nội chiến, để rồi cuối cùng kết thúc bằng sự thất bại hoàn toàn của Ngụy Diên. Cứ như thế, một đời danh tướng Ngụy Diên thân chết tộc diệt, không thể không nói đây là một bi kịch. Vậy vấn đề tiếp theo là, vụ án Ngụy Diên rốt cuộc ai là người phải chịu trách nhiệm?

Quan điểm của các nhà sử học, phần lớn nghiêng về việc Dương Nghi phải chịu trách nhiệm, lý do có bốn điểm. Điểm thứ nhất gọi là Dương Nghi "dĩ tư phẫn sát đại tướng, tội phù vu Diên", tức là Dương Nghi vì oán hận cá nhân mà giết chết một vị đại tướng như vậy, tội của hắn còn lớn hơn cả tội của Ngụy Diên. Điểm thứ hai, công lao của Ngụy Diên không thể chối cãi, "di kỳ tam tộc, diệc thái thậm hĩ". Tức là Ngụy Diên dù sao cũng là một vị đại tướng đã lập nên công trạng to lớn hiển hách đối với chính quyền Thục Hán, có công lớn, không có lỗi lầm lớn, mang oan lớn, chịu vu khống lớn, chuyện tru di tam tộc quả thực là quá quắt lắm rồi. Ngụy Diên đương nhiên có lỗi, ngươi không tuân lệnh mà tranh thủ rút lui về phương nam, ngươi còn cắt đứt đường lui của Dương Nghi, đây đều là vấn đề của Ngụy Diên; thế nhưng định hình tội danh không thỏa đáng, xử phạt quá nặng, việc xử phạt nặng nề như thế hoàn toàn là do nguyên nhân từ phía Dương Nghi. Điểm thứ ba, đánh người không đánh vào mặt, ngươi Dương Nghi đã giết cả nhà Ngụy Diên rồi, ngươi còn dùng chân dẫm lên đầu hắn, chuyện này quả thực quá đáng lắm rồi. Điểm thứ tư họ cho rằng, ngươi Dương Nghi nói Ngụy Diên mưu phản, bản thân ngươi cũng chẳng phải thứ tốt đẹp gì. Bởi vì Dương Nghi sau khi rút về Thành Đô thì vô cùng đắc ý, hắn cho rằng thứ nhất hắn đã đưa đội quân do Thừa tướng để lại trở về an toàn, hắn lại còn giết được một tên phản tặc, thế thì phải được ban thưởng thăng chức thế nào chứ! Nào ngờ chẳng có chuyện gì xảy ra cả, người thay thế chức vụ của Gia Cát Lượng là Tưởng Uyển. Mà Tưởng Uyển thì tư cách trên quan trường của ông ta thấp hơn Dương Nghi, quan chức trước kia của Dương Nghi còn lớn hơn cả Tưởng Uyển, thế mà Tưởng Uyển lại được đề bạt lên trên đầu hắn, hơn nữa về năng lực và trình độ thì Dương Nghi đều cảm thấy Tưởng Uyển không bằng mình. Thế là Tưởng Uyển được lên chức, còn Dương Nghi bị gác xép, cho làm một chức vụ nhàn tản, tương đương với điều tra viên các thứ đại loại thế, tóm lại là giao cho hắn một chức vụ nhưng chẳng có chút quyền lực nào, cũng không có quân đội. Cho nên Dương Nghi đầy rẫy bất mãn, suốt ngày cáu kỉnh, nhìn thấy bất cứ ai cũng chẳng có sắc mặt tốt, tất cả mọi người trong triều đình cũng không dám nói chuyện với Dương Nghi. Duy chỉ có Phí Y chạy đến an ủi hắn, tên Dương Nghi này liền tuôn ra một tràng bất mãn, rồi đem đầu đuôi ngọn ngành sự việc lải nhải dông dài kể hết một đống cho Phí Y nghe, cuối cùng hắn đưa ra một câu rằng: Biết trước thế này, ta thà cứ theo Ngụy Diên, làm phản cho rồi. Thế là Phí Y đem câu nói này báo cáo lại trung thực với triều đình, triều đình bèn hạ lệnh cách chức Dương Nghi. Thế mà Dương Nghi vẫn không an phận, hắn ở nơi lưu đày lại tiếp tục phát biểu bất mãn, phỉ báng triều đình. Kết quả triều đình hạ lệnh bắt giam Dương Nghi, Dương Nghi tự sát. Cho nên kết quả cuộc đấu đá nội bộ giữa Dương Nghi và Ngụy Diên là lưỡng bại thương thương. Cho nên rất nhiều người nghiêng về quan điểm cho rằng, vụ án này do Dương Nghi chịu trách nhiệm. Hơn nữa câu nói mà Dương Nghi đã nói ấy, cũng chứng minh được rằng Ngụy Diên không hề có ý định mưu phản. Bởi vì Dương Nghi nói biết trước thế này ta thà theo Ngụy Diên, hắn không nói theo Ngụy Diên làm gì, hắn nói ta thà theo Ngụy Diên; thế thì nếu như Ngụy Diên là mưu phản, chẳng phải Dương Nghi đang nói ta hối hận vì đã không mưu phản hay sao, hắn cũng sẽ không nói thế đâu, điều này chứng minh Ngụy Diên quả thực không hề mưu phản. Nhưng Dương Nghi cũng có nỗi oan chứ, tôi phải nói giúp Dương Nghi hai câu công đạo mới được. Nỗi oan của Dương Nghi nằm ở đâu chứ? Thứ nhất, tranh chấp giữa Dương Nghi và Ngụy Diên là ân oán cá nhân, không phải vấn đề nguyên tắc, không phải vấn đề đường lối. Đã là ân oán cá nhân thì rất khó nói ai đúng ai sai, phải không nào. Điểm thứ hai, sở dĩ Dương Nghi đắc tội với Ngụy Diên, chẳng qua là không chịu nhường Ngụy Diên, chẳng qua là duy trì một chút tính độc lập của bản thân, thế thì có gì là sai chứ? Chẳng lẽ cứ bắt buộc tất cả mọi người đều phải nịnh hót Ngụy Diên mới là đúng, ai nấy đều phải nhường nhịn Ngụy Diên mới là đúng ư? Thục Hán cứ có cái vấn đề này, bắt đầu thì tất cả mọi người đều nhường Quan Vũ, hay lắm, Kinh Châu mất toi rồi đấy, bây giờ các người lại định đề xướng việc nhường nhịn Ngụy Diên nữa ư? Không thể như thế được. Điểm thứ ba nữa, nói cho đúng sự thật, nói một cách công tâm, Dương Nghi và Ngụy Diên gây gổ mâu thuẫn với nhau, người chịu ấm ức là Dương Nghi. Ngụy Diên hễ một tí là rút đao ra khua khoắng trước mặt người ta, Dương Nghi dù sao cũng là một đại nam nhân, khóc lóc méo mó thảm hại như một người tuyết, thử hỏi trong lòng anh ta có tư vị gì chứ? Cớ sao cuối cùng anh ta lại đối xử với Ngụy Diên như thế, oán hận đã tích tụ quá sâu rồi. Quan trọng nhất là điểm thứ tư, Dương Nghi là đang chấp hành mệnh lệnh, là Gia Cát Lượng muốn hắn làm như vậy, là Gia Cát Lượng đã dặn dò rành mạch rõ ràng với hắn rằng: "Ngụy Diên đoạn hậu, Khương Duy kế tiếp. Nếu Diên hoặc không tuân mệnh, quân liền tự phát." Là Gia Cát Lượng dặn dò rành mạch, hơn nữa còn dự liệu được rằng Ngụy Diên sẽ không tuân thủ mệnh lệnh. Thế thì Dương Nghi có lỗi gì chứ? Dương Nghi chấp hành mệnh lệnh của Gia Cát Lượng, Ngụy Diên không chấp hành, chẳng lẽ Dương Nghi không nên báo cáo lên triều đình ư? Ngụy Diên tố cáo hắn mưu phản, chẳng lẽ hắn không nên tố cáo Ngụy Diên mưu phản ư? Ngụy Diên cắt đứt toàn bộ đường rút lui của hắn, khiến hắn không thể về nhà, chẳng lẽ hắn không nên đi truy kích Ngụy Diên ư? Cái này các người không thể nói Dương Nghi không đúng được. Thế nếu nói như vậy, không phải Dương Nghi không đúng, thì chính là Ngụy Diên không đúng rồi, bởi vì người Trung Quốc chúng ta thích hễ cứ đánh nhau là thế nào cũng phải có một bên đúng bên kia sai, thích cái kiểu tư duy này. Bây giờ tôi chính là đang chấn chỉnh lại cách tư duy này, Ngụy Diên cũng đúng. Ngụy Diên sao lại cũng đúng chứ? Ngụy Diên nói rất rõ ràng, Thừa tướng tuy đã qua đời, Ngụy Diên vẫn còn đó cơ mà, chẳng lẽ Ngụy Diên không thể dẫn binh tiếp tục Bắc phạt hay sao? Tại sao lại phải vì cái chết của một người mà làm chậm trễ đại sự của thiên hạ? Lời này nói ra đúng hay không đúng cơ chứ, có gì là không đúng nào?

Dựa theo những phân tích trước đó, trong vụ án Ngụy Diên mưu phản, Dương Nghi là kẻ hẹp hòi, lấy ân oán cá nhân để trả thù Ngụy Diên, để rồi sau đó rước lấy kết cục dã tràng xe cát. Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng, Dương Nghi có trách nhiệm, nhưng đồng thời anh ta cũng rất ấm ức, cách làm của anh ta có lý do bất đắc dĩ của riêng mình. Thế thì đã đành cách làm của Dương Nghi là đúng, tại sao tiên sinh Dịch Trung Thiên lại nói cách làm của Ngụy Diên cũng đúng? Nếu như Ngụy Diên đúng, thì rốt cuộc là ai không đúng đây?

Chiếu theo "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" phần chú thích của Bùi Tùng Chi dẫn lại từ "Ngụy lược", Gia Cát Lượng còn hạ một đạo lệnh nữa. Đạo lệnh này là giao cho Ngụy Diên, là một đạo mật lệnh giao cho Ngụy Diên, bảo Ngụy Diên thay quyền giải quyết công việc của mình, "lệnh Diên nhiếp hành kỷ sự, mật trì tang khứ." Tức là bảo Ngụy Diên ngươi thay quyền giải quyết công việc của ta, ngươi hộ tống quan tài chịu tang về Thành Đô. Thế thì rắc rối to rồi, ai ai nghe xong cũng có thể nhận ra, nhìn thế này thì trách nhiệm lại quy về phía Gia Cát Lượng mất rồi. Ngươi hạ hai đạo lệnh cơ mà, một đạo lệnh bảo Dương Nghi thay quyền xử lý công việc của ngươi, đừng quản Ngụy Diên; một đạo lệnh ngươi hạ cho Ngụy Diên, bắt Ngụy Diên thay quyền xử lý công việc của ngươi, đừng quản Dương Nghi, ngươi có ý gì đây? Chẳng phải là ngươi cố tình muốn cho hai kẻ bọn họ đánh nhau hay sao? Cho nên mới có các nhà sử học nói rằng, vụ án oan của Ngụy Diên là do một tay Gia Cát Lượng mưu hoạch; không những một tay mưu hoạch vụ án oan của Ngụy Diên, mà còn một tay mưu hoạch bi kịch của Dương Nghi, có phải vậy không? Bởi vì lúc ngươi chết ngươi lại mật biểu lên triều đình nói Tưởng Uyển kế nhiệm chức vụ của mình, lại bỏ mặc Dương Nghi lạnh ngắt. Cho nên có nhà sử học đặt câu hỏi, với uy vọng tôn sùng của ngươi là Gia Cát Lượng, lúc sinh thời tại sao ngươi không công khai bí mật chứ? Tại sao ngươi không công bố hết tất cả những thứ này ra? Ngươi mà công bố ra thì chẳng phải thiên hạ đã thái bình rồi hay sao? Tại sao chứ? Thế nhưng quan điểm của tôi cho rằng, cách nói của "Ngụy lược" là không đáng tin cậy, chúng ta hãy giải oan cho Gia Cát Lượng trước đã, cái tiếng oan tròng lên người Gia Cát Lượng này hãy giặt sạch cho ông ấy trước đã. Tại sao "Ngụy lược" lại không đáng tin cậy? Bùi Tùng Chi đã nói rồi, ông ấy nói rằng: "Tùng Chi dĩ vi, thử cái địch quốc truyền văn chi ngôn." Chính là lời đồn đại từ phía nước địch, đây là thứ không thể tin tưởng được. Hơn nữa ngươi bảo Ngụy Diên mật trì tang khứ thì hoàn toàn là điều không thể, bởi vì Ngụy Diên không ở bên cạnh Gia Cát Lượng, di thể của Gia Cát Lượng đang ở chỗ Dương Nghi cơ mà, Ngụy Diên làm sao có thể phụng cờ linh cữu của Gia Cát Lượng đi về phương nam được chứ? Không thể nào có chuyện đó. Hơn nữa đoạn ghi chép này còn nói, Ngụy Diên sau khi đến Nam Cốc Khẩu, Dương Nghi tố cáo Ngụy Diên rằng Ngụy Diên chuẩn bị đi về phía bắc đầu hàng Tào Thao, điều đó là không thể nào, hắn đầu hàng Tào Thao thì phải đi về hướng bắc chứ, cớ sao hắn lại đi về hướng nam. Cho nên ghi chép của "Ngụy lược" này là không đáng tin cậy. Và cũng vì thế mà nói, không thể nói Gia Cát Lượng một tay mưu hoạch ra một vụ án oan như thế được, điều này không thể thành lập. Thế nhưng, ghi chép trong "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" có đáng tin cậy hay không chứ? "Ngụy Diên truyện" lại ghi chép rành mạch rõ ràng một câu di lệnh thế này của Gia Cát Lượng: "Ngụy Diên đoạn hậu, Khương Duy kế tiếp. Nếu Diên hoặc không tuân mệnh, quân liền tự phát." Thế thì mệnh lệnh này cũng có vấn đề chứ nhỉ, là bảo Dương Nghi bọn họ đừng quản Ngụy Diên, vứt cái tên Ngụy Diên ấy lại kìa, vứt lại trên chiến trường ấy, mặc kệ cho hắn tự đi đánh Tào Ngụy đi, chúng ta về nhà thôi. Mệnh lệnh này, tại sao lại phát ra một mệnh lệnh như thế chứ? Có ba cách giải thích. Cách giải thích thứ nhất nói rằng Gia Cát Lượng sớm đã đoán định được Ngụy Diên kiểu gì cũng làm phản, cái tên này chẳng phải sau gáy có phản cốt hay sao, nhìn tướng mạo là nhìn ra ngay. Ai nói thế? "Tam Quốc diễn nghĩa". Đáng tin cậy không? Không đáng tin cậy đâu, lời của nhà văn tiểu thuyết đừng có đem ra làm thật. Cách giải thích thứ hai nói rằng, đó chính là quan điểm của tiên sinh Trương Tác Diệu, "Lưu Bị truyện" của tiên sinh Trương Tác Diệu nói rằng, chính là muốn mưu hoạch vụ án mưu phản của Ngụy Diên, là muốn ép Ngụy Diên làm phản, để tiêu diệt Ngụy Diên. Cách giải thích thứ ba, chính là quan điểm của tiên sinh Lã Tư Miễn, tiên sinh Trần Nhĩ Đông, đó là cái gì? Chính là ghi chép trong "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" này hoàn toàn không phải là sự thật. Hai vị tiên sinh cho rằng sự thật lúc bấy giờ là thế nào? Chính là Gia Cát Lượng mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh gì thì chúng ta đương nhiên không biết, nhưng căn cứ vào một số tình huống lúc bấy giờ của Gia Cát Lượng, ông ấy vẫn còn đang chuẩn bị dẫn binh Bắc phạt, không ngờ bản thân lại lâm bệnh. Đột ngột ngã bệnh, chẳng dặn dò được cái gì cả, không kịp nữa rồi. Kết quả là Dương Nghi, Phí Y, Khương Duy mấy người bọn họ xì xào bàn tán với nhau rằng, cái tên Ngụy Diên này chắc chắn sẽ không nghe lời chúng ta đâu, hay là chúng ta cứ làm thế này thế này đi. Cho nên là Dương Nghi, Khương Duy, Phí Y những người này đã giả truyền di mệnh của Thừa tướng, là giả. Thế thì chuyện này có khả năng xảy ra không? Vẫn có khả năng xảy ra chứ, bởi vì nói thật cho phải lẽ, lịch sử Tam Quốc này quả thực là vô cùng khó nghiên cứu. Chúng ta đã nói ở trước rồi, chỉ riêng một kết cục của Mã Tắc thôi, cùng một nhân vật Trần Thọ, cùng một cuốn sách "Tam Quốc chí", mà có tới ba cách nói, các ngươi bảo cái nào mới là thật? Vào những lúc thế này, những lúc giao tranh quyền lực, người tiếp quản quyền lực hoàn toàn có thể động tay động chân. Hơn nữa các ngươi biết đấy, thời Tam Quốc, nước Thục không có sử quan, tức là không có kho lưu trữ quốc gia. Thế thì các ngươi không thể giống như nghiên cứu lịch sử hiện đại được, kho lưu trữ quốc gia, bảy mươi năm sau giải mật, các ngươi lôi tài liệu mật lúc bấy giờ ra xem một cái là sự thật phơi bày ánh sáng, điều đó là không thể nào. Cho nên bọn họ giả truyền di mệnh của Thừa tướng cũng là có khả năng. Nhưng bây giờ chúng ta lại đang phải đối mặt với một sự lựa chọn vô cùng khó khăn thế này: tán thành cách nói của "Tam Quốc diễn nghĩa" nói rằng Gia Cát Lượng hạ đạo lệnh này là vì đã đoán định Ngụy Diên thế nào cũng mưu phản, thế là các ngươi đã oan uổng cho Ngụy Diên rồi; tán thành cách nói của "Tam Quốc chí - Ngụy Diên truyện" thừa nhận Gia Cát Lượng đã hạ đạo lệnh này, chúng ta lại phải phê phán Gia Cát Lượng; nếu như tán thành quan điểm của tiên sinh Lã Tư Miễn, tiên sinh Trần Nhĩ Đông nói rằng ghi chép của "Ngụy Diên truyện" không phải là chân tướng lịch sử, chúng ta lại phải phủ định Trần Thọ. Xin mọi người hãy suy nghĩ xem nên phải làm thế nào đây? Chẳng lẽ lại không có cách nói thứ tư nào có thể giải thích thông suốt, mà không oan uổng cho bất kỳ ai hay sao? Về cách nói thứ tư, xin mời xem tập sau — Lấy công làm thủ.