Gia Cát Lượng gạt nước mắt trảm Mã Tịch, đây là một câu chuyện ai ai cũng biết. Thế nhưng, đây lại là một đoạn lịch sử đầy rẫy những điểm nghi vấn. Mã Tịch là em trai của Mã Lương, là một nhân tài nổi tiếng của nước Thục, rất được Gia Cát Lượng xem trọng và sủng ái, nhưng cuối cùng lại rơi vào kết cục thân bại danh liệt. Mã Tịch có đáng chết hay không? Tại sao Gia Cát Lượng lại muốn giết Mã Tịch, ông có nỗi khổ tâm nào không thể nói ra mà người ngoài không biết? Kính mời quý vị đón xem Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc——Đau đớn mất đi cánh tay đắc lực.

Năm 228 sau Công nguyên, Gia Cát Lượng xuất quân Bắc phạt lần đầu tiên, tấn công Tào Ngụy. Tham quân Mã Tịch vốn rất được Gia Cát Lượng trọng dụng, được phái đi trấn thủ vị trí chiến lược trọng yếu Nhai Đình. Thế nhưng Mã Tịch ở Nhai Đình lại làm trái sự bố trí của Gia Cát Lượng, không nghe theo lời khuyên can của phó tướng Vương Bình, chủ quan độc đoán, đóng quân trên núi xa nguồn nước. Kết quả đại quân Tào Ngụy ồ ạt kéo đến vây khốn hòn núi cô lập, quân Thục đại bại, Mã Tịch hồn xiêu phách lạc, mặt mày xám xịt trốn về đại doanh, khiến cho Nhai Đình thất thủ, đây chính là câu chuyện Mã Tịch "mất Nhai Đình" nổi tiếng. Sau sự việc, Gia Cát Lượng dâng biểu lên Lưu Thiện, xin miễn chức vụ Thừa tướng của mình, giáng chức ba bậc, đồng thời xử trảm người chịu trách nhiệm chính là Mã Tịch, đây chính là câu chuyện nổi tiếng "Gia Cát Lượng gạt nước mắt trảm Mã Tịch".

Một câu chuyện thoạt nhìn có vẻ đơn giản, nhưng bên trong lại phản chiếu rất nhiều vấn đề phức tạp. Mã Tịch có đáng chết hay không? Tại sao Gia Cát Lượng lại muốn giết Mã Tịch? Chỉ vì ông ta đánh mất Nhai Đình thôi sao? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", sẽ mang đến cho quý vị buổi bình Tam Quốc đặc sắc mang tên "Đau đớn mất đi cánh tay đắc lực".

Dịch Trung Thiên:

Chuyện Gia Cát Lượng gạt nước mắt trảm Mã Tịch, khán giả và các bạn vô cùng quen thuộc. Vô cùng quen thuộc tại sao lại còn phải giảng? Bởi vì những vấn đề bên trong này là vô cùng nhiều.

Đầu tiên là điều thứ nhất, Mã Tịch có phải bị Gia Cát Lượng giết hay không, vốn không thể làm rõ. Theo ghi chép trong "Tam Quốc chí", Mã Tịch lại rơi vào cảnh tung tích không rõ. Tại sao vậy? Chúng ta biết rằng trong "Tam Quốc chí", Mã Tịch không có truyện riêng, vậy thì cái kết của Mã Tịch chỉ có thể tìm đọc trong truyện của người khác. Thuyết pháp trong "Gia Cát Lượng truyện" là: "Lục Tịch dĩ tạ chúng." Tức là Mã Tịch đã bị Gia Cát Lượng giết. Chuyện này có một chứng cứ bên lề, trong "Vương Bình truyện", "Vương Bình truyện" nói rằng: "Thừa tướng Lượng ký tru Mã Tịch", cũng nói Mã Tịch đã bị Gia Cát Lượng giết. Thuyết pháp trong "Mã Lương truyện" lại là: "Tịch hạ ngục vật cố, Lượng vi chi lưu thế." Nghĩa là Mã Tịch bị Gia Cát Lượng tống vào ngục tối, bệnh chết trong ngục; Gia Cát Lượng nhận được tin tức thì đã khóc. Thuyết pháp thứ ba được tìm thấy trong "Hướng Lãng truyện", nguyên văn của "Hướng Lãng truyện" là: "Tịch đào vong, Lãng tri tình bất cử." Theo thuyết pháp này thì Mã Tịch đã bỏ trốn. Tức là về kết cục của Mã Tịch có ba thuyết pháp: bị Gia Cát Lượng giết, bệnh chết trong ngục, bỏ trốn. Cả ba thuyết pháp đều được tìm thấy trong "Tam Quốc chí", tức là cùng một người Trần Thọ, cùng một cuốn sách "Tam Quốc chí", lại có ba thuyết pháp. Chân tướng lịch sử quả thực rất khó làm cho rõ ràng.

Cho nên tôi vẫn luôn nhấn mạnh, điều tôi trưng bày cho các vị thấy là hình tượng lịch sử, hình tượng lịch sử không đồng nghĩa với chân tướng lịch sử. Tuy nhiên ba thuyết pháp này tôi cho rằng cũng có thể điều hòa thống nhất lại với nhau, ước chừng là thế nào nhỉ? Chính là sau khi Mã Tịch đánh mất Nhai Đình, trong lòng hoảng loạn nên đã bỏ trốn. Còn vị Hướng Lãng này, biết rõ sự tình nhưng không tố giác. Thế nhưng sau đó Mã Tịch, hoặc là bị bắt về quy án, hoặc là tự thú đầu thú, cái này không có căn cứ, đằng nào thì cũng lại bị Gia Cát Lượng bắt lại, tống vào đại ngục, hơn nữa còn ban bố mệnh lệnh tử hình. Vẫn chưa thi hành thì đã chết trong ngục. Có khả năng này. Cho nên, thuyết pháp Gia Cát Lượng gạt nước mắt trảm Mã Tịch, vẫn có thể thành lập. Nếu thuyết pháp này thành lập, thì chúng ta sẽ có vấn đề, vấn đề gì đây: Thứ nhất, Mã Tịch có đáng chết hay không? Thứ hai, Gia Cát Lượng có muốn giết hay không? Thứ ba, Gia Cát Lượng tại sao lại muốn giết? Thứ tư, Gia Cát Lượng giết Mã Tịch tại sao lại rơi nước mắt?

Chúng ta nói về vấn đề thứ nhất trước: Mã Tịch có đáng chết hay không? Quan điểm của tôi là, đáng chết cũng được mà không đáng chết cũng được.

Tại sao lại nói đáng chết? Ông ta dẫu sao cũng đã đánh mất Nhai Đình, đánh mất Nhai Đình liền dẫn đến việc cuộc Bắc phạt lần đầu tiên phải bỏ dở giữa chừng. Mà cuộc Bắc phạt lần này vốn dĩ là có khả năng thành công một phen, bởi vì lúc bấy giờ khi Gia Cát Lượng xuất binh, phía Tào Ngụy không hề chuẩn bị. Theo ghi chép trong chú thích của Bùi Tôn Giát, lúc đó Tào Ngụy chỉ biết ở đất Thục có Lưu Bị, nhân vật đó rất lợi hại, chứ không biết còn có ai biết đánh trận nữa. Cho nên hoàn toàn không có sự chuẩn bị, đợi đến khi Gia Cát Lượng vừa xuất binh, triều dã chấn động, hơn nữa còn có "tam quận giai phản", có ba quận đều phản lại Tào Ngụy mà đầu hàng Gia Cát Lượng. Vậy thì lúc này, lợi dụng một cục diện tốt đẹp như vậy, tiến quân về phía trước, rất có khả năng thu hoạch được một số thành quả chiến thắng. Mà Mã Tịch lại làm hỏng việc, đây là mặt khiến ông ta đáng chết.

Nhưng nhìn từ một góc độ khác, thắng thua là chuyện thường binh gia, nhân tài là gốc rễ để giành chiến thắng, nếu như nói một vị tướng quân đánh thua trận liền muốn giết ông ta, vậy thì không còn cách nào để làm việc này nữa. Cứ đánh thua một trận lại giết một người, đánh thua một trận lại giết một người, đánh thua một trận lại giết một người, các vị có bao nhiêu tướng quân để mà giết? Cho nên nhà sử học thời Tấn là Tập Tạc Tỉ mới nói rằng, Gia Cát Lượng không thể chiến thắng Tào Ngụy là điều đương nhiên, tại sao vậy? Vì giết mất nhân tài rồi còn gì! Nhân tài nước Thục vốn dĩ đã ít, vốn dĩ đã không bằng Tào Ngụy, thế mà các người còn muốn giết, các người thế này chẳng phải gọi là thân người đau lòng, kẻ thù vui sướng hay sao? Trong lịch sử có rất nhiều ví dụ như thế này, hai bên giao chiến, một bên tự giết đại tướng của mình, bên kia sẽ vui mừng. Hơn nữa việc xử phạt tướng quân thất bại có rất nhiều biện pháp, tỷ như là giáng chức này, phạt nặng này, đánh bao nhiêu quân côn này, phạt người đó lập công chuộc tội trước trận tiền, đều là biện pháp cả mà, tại sao cứ phải giết? Cho nên mới nói đáng chết cũng được mà không đáng chết cũng được.

＊Mã Tịch đánh mất Nhai Đình, khiến cho cuộc Bắc phạt lần đầu tiên của Gia Cát Lượng phải bỏ dở giữa chừng, đồng thời phía Thục Hán cũng mất đi một vị đại tướng. Dù nhìn nhận từ bất kỳ góc độ nào, đối với Thục Hán mà nói đây tuyệt đối là một tổn thất trọng đại. Mà theo sự phân tích của các nhà sử học, thắng thua là chuyện thường binh gia, việc xử lý Mã Tịch hoàn toàn có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, không nhất thiết cứ phải chọn biện pháp chém đầu. Thế nhưng Gia Cát Lượng lại kiên quyết xử trảm Mã Tịch, đây là tại sao? Rốt cuộc Gia Cát Lượng có muốn giết Mã Tịch hay không?

Kết luận của tôi là, không muốn giết. Có chứng cứ không? Có, việc rơi nước mắt chính là chứng cứ. Nếu như Gia Cát Lượng cảm thấy con người này chính là đáng chết, không giết không được, không giết không đủ để bình phẫn lòng dân, thì chỉ cần một tiếng lệnh đưa ra ngoài cửa viên chém đầu là xong. Nhưng ông lại rơi nước mắt, điều đó chứng minh ông không muốn giết. Vậy thì tại sao Gia Cát Lượng lại không muốn giết? Có ba nguyên nhân.

Thứ nhất, Mã Tịch là thân tín. Mã Tịch là người thế nào? Mã Tịch là em trai của Mã Lương, năm anh em Mã Lương đều là nhân tài. Mà Mã Lương đã sớm đi theo Lưu Bị, hơn nữa tình cảm riêng tư với Gia Cát Lượng vô cùng tốt đẹp, xưng huynh gọi đệ với nhau. Sau đó Mã Lương tử trận trong chiến tranh, vậy thì người em trai này tính ra chính là người thân của liệt sĩ, Gia Cát Lượng đối với người em trai của Mã Lương là Mã Tịch cũng vô cùng tốt. Mã Tịch trong ngục từng viết một bức thư cho Gia Cát Lượng, bên trong có câu nói thế này: "Minh công thị Tịch do tử, Tịch thị minh công do phụ." Tức là Thừa tướng coi tôi Mã Tịch giống như con ruột của mình; còn tôi Mã Tịch coi Thừa tướng ngài giống như cha của mình vậy. Có người nói cách ví von này không thỏa đáng, tại sao vậy? Bởi vì Mã Tịch là em trai của Mã Lương, mà Mã Lương gọi Gia Cát Lượng bằng anh, sao lại thành bố được? Điều này cũng có thể giải thích được, bởi vì cổ đại Trung Quốc có một câu nói gọi là "trưởng huynh như phụ, trưởng tẩu như mẫu", cho nên chúng ta có thể suy đoán quan hệ giữa Gia Cát Lượng và Mã Tịch chính là người anh cả giống như người cha, đây là có tình cảm.

Điểm thứ hai, Mã Tịch là nhân tài. Theo ghi chép trong "Tam Quốc chí - Mã Lương truyện", Mã Tịch là người tài khí hơn người, thích bàn luận kế sách quân sự, vô cùng có tài hoa. Hơn nữa lạiu am hiểu binh thư, cũng thích thảo luận những vấn đề kiểu như chiến tranh. Gia Cát Lượng đối với ông ta là "sâm gia khí dị", vô cùng xem trọng và đánh giá cao. Gia Cát Lượng thường xuyên gọi Mã Tịch đến để trò chuyện, hễ nói chuyện là suốt cả một ngày, gọi là "tự trú đạ dạ" (từ ban ngày cho đến ban đêm). Chúng ta đều biết Gia Cát Lượng là một người trăm công nghìn việc, bởi vì việc lớn việc nhỏ gì ông cũng phải hỏi đến, hơn nữa phong cách làm việc của ông chính là việc gì cũng tự mình nhúng tay vào, việc gì ông cũng phải tự mình lo liệu, không có thời gian trò chuyện, không phải là người nhàn rỗi. Sao lại có thể trò chuyện với Mã Tịch suốt cả một ngày trời? Điều đó chứng minh trong những lời trò chuyện ấy, Mã Tịch quả thực có những kiến giải vượt trội hơn người. Hơn nữa cũng có chứng cứ, khi Gia Cát Lượng nam chinh Nam Trung, Mã Tịch đã đi tiễn rất xa. Lúc chia tay Gia Cát Lượng nắm lấy tay Mã Tịch mà nói rằng, huynh đệ à, chúng ta đã cùng nhau mưu tính mấy năm nay rồi, cũng đã bàn bạc rất nhiều ý tưởng, bây giờ ta sắp sửa xuất chinh, chắc chắn đằng ấy sẽ có những lời quan trọng hơn để nói chứ, sẽ hiến cho ta những chủ ý hay hơn chứ? Mã Tịch đã nói ra mười sáu chữ: "Công tâm vi thượng, công thành vi hạ. Tâm chiến vi thượng, binh chiến vi hạ." Tức là ngài muốn khiến cho phương nam thần phục, phần lớn là phải dựa vào đức, dựa vào sự cảm hóa, chứ không phải dựa vào sự uy hiếp của vũ lực. Gia Cát Lượng đã tiếp nạp kiến nghị của Mã Tịch, lúc đó mới có câu chuyện "thất cầm Mạnh Hoạch" ở phía sau. Đương nhiên, nếu Mã Tịch không có kiến nghị này, tôi đoán Gia Cát Lượng cũng sẽ làm như vậy, nhưng ít nhất nó cũng chứng minh Mã Tịch vẫn có thể có tư tưởng lớn gặp nhau với Gia Cát Lượng, ông ta không phải là một kẻ hoàn toàn vô dụng.

Điểm thứ ba, Mã Tịch có uy vọng. Theo ghi chép trong sách lịch sử, lúc giết Mã Tịch, mười vạn người đã vì thế mà rơi lệ, mười vạn người cùng khóc, chứ không phải chỉ có một mình Gia Cát Lượng khóc. Điều đó chứng minh con người Mã Tịch này có uy vọng trong quần chúng. Là thân tín, là nhân tài, lại có uy vọng, Gia Cát Lượng không muốn giết ông ta.

Được rồi,Ký nhiên đã vậy,Ký nhiên Gia Cát Lượng không muốn giết Mã Tịch, mà Mã Tịch lại là kẻ đáng chết cũng được mà không đáng chết cũng được, vậy thì chúng ta phải hỏi: Tại sao lại phải giết?

＊Theo sự phân tích trước đó của tiên sinh Dịch Trung Thiên, dù xét về tài khí hay uy vọng, Mã Tịch đều xuất chúng hơn người, hơn nữa từ quan hệ riêng tư mà nói, Mã Tịch và Gia Cát Lượng có quan hệ vô cùng tốt đẹp, là một nhân tài có dũng có mưu lại rất được Gia Cát Lượng tin tưởng. Thế nhưng khi xử lý Mã Tịch, Gia Cát Lượng lại sắt đá vô tư, không nể nang chút tình cảm nào. Mà tiên sinh Dịch Trung Thiên phân tích rằng, từ nguyện vọng trong lòng mà nói, Gia Cát Lượng không hề muốn giết Mã Tịch, lúc này ông đã đưa ra một sự lựa chọn đau đớn. Vậy tại sao Gia Cát Lượng lại phải làm như vậy? Bên trong có uẩn khúc gì chăng?

Vấn đề này, Tưởng Uyển cũng từng hỏi Gia Cát Lượng. Sau khi Mã Tịch bị giết, Tưởng Uyển đến Hán Trung, Tưởng Uyển liền nói với Gia Cát Lượng rằng, thưa Thừa tướng, "Thiên hạ vị định nhi lục trí kế chi sĩ, khởi bất tích hồ!" Nói rằng hiện tại thiên hạ vẫn chưa định, chúng ta vẫn phải đánh rất nhiều rất nhiều trận đánh, Thừa tướng lại đi giết một nhân tài khó có được như vậy, há chẳng phải là đáng tiếc lắm sao? Vậy thì Gia Cát Lượng đã trả lời như thế nào? Gia Cát Lượng rớm nước mắt, lại khóc một lần nữa, vừa rơi nước mắt vừa nói ra mười sáu chữ: "Tứ hải phân liệt, binh giao phương thủy. Nhược phục phế pháp, hà dụng thảo tặc?" Có ý gì đây? Chính là Gia Cát Lượng nói, xin hãy ngẫm xem Tôn Vũ năm xưa tại sao có thể trăm trận trăm thắng? Chính là vì kỷ luật quân đội nghiêm minh chứ sao! Hiện tại thiên hạ đại loạn, tứ hải phân liệt, chiến tranh không phải ngày một ngày hai là có thể chấm dứt được; trong hoàn cảnh như thế này nếu như chúng ta mà phế bỏ quân pháp đi, xin hỏi chúng ta lấy gì, chúng ta dựa vào cái gì, chúng ta dựa vào cái gì để chiến thắng kẻ địch đây? Vậy thì dựa vào câu trả lời này của Gia Cát Lượng, chúng ta có thể rút ra một kết luận, đó chính là: Gia Cát Lượng giết Mã Tịch, là vì muốn "dịch pháp trị Thục" (dùng pháp luật để trị nước Thục).

Trị quốc bằng pháp luật, hoặc là trị Thục bằng pháp luật, là một tư tưởng quan trọng trong việc cai trị nước Thục của Gia Cát Lượng. Một tư tưởng quan trọng, chính là việc Gia Cát Lượng thực thi ở nước Thục chính là pháp trị. Hơn nữa trong phương diện này Gia Cát Lượng xứng đáng là tấm gương muôn đời, ít nhất có những điểm sau đây đáng để chúng ta học tập.

Điểm thứ nhất, nghiêm khắc với bản thân. Gia Cát Lượng trong lúc giết Mã Tịch đồng thời cũng dâng biểu lên triều đình, yêu cầu xử phạt chính mình, phương án xử phạt được đưa ra là tự giáng ba bậc. Bản báo cáo này đưa đến chỗ Lưu Thiện, Lưu Thiện đã phê chuẩn, giáng Gia Cát Lượng xuống làm Hữu tướng quân, nhưng vẫn hành sự như Thừa tướng, việc thống lĩnh cai quản các thứ như cũ. Mặc dù là Hữu tướng quân, nhưng vẫn là quyền Nhiếp thừa tướng, vậy thì những việc đáng lẽ phải quản trước kia, quyền lực đáng có vẫn y nguyên như cũ. Dựa vào kết quả như vậy, có người liền chỉ trích Gia Cát Lượng là đang làm màu, thế nhưng thuyết pháp này tôi cho rằng là không hiểu chính trị, cũng không hiểu lịch sử, chính trị cổ đại Trung Quốc sùng bái học thuyết Nho gia, học thuyết Nho gia có một quy củ gọi là gì? Gọi là có kinh có quyền. Kinh chính là thứ không thể thay đổi, quyền chính là thứ có thể linh động thay đổi. Nói theo ngôn ngữ bây giờ, tức là chính sách vừa phải có tính nguyên tắc, lại vừa phải có tính linh hoạt. Vậy thì một hành động quân sự thất bại, với tư cách là thống soái chắc chắn phải gánh vác trách nhiệm lãnh đạo, nhưng không đồng nghĩa với việc giết chết hoặc phế bỏ vị thống soái đó đi, giết chết hoặc phế bỏ thống soái rồi thì trận chiến này còn đánh thế nào nữa? Cho nên xử phạt thì vẫn phải xử phạt, nhưng không thể vì hình phạt này mà làm ảnh hưởng đến đại cục.

Điểm thứ hai, dám nhận sai. Gia Cát Lượng vì thế mà dâng lên một đạo sớ văn, gọi là "Nhai Đình tự biếm sớ", sớ văn này nói theo ngôn ngữ hiện đại của chúng ta chính là bản kiểm điểm. Bản "Nhai Đình tự biếm sớ" của Gia Cát Lượng này rất thực tế, thực tế ở chỗ nào? Thứ nhất, ông gánh vác toàn bộ trách nhiệm. Bao gồm cả Nhai Đình do Mã Tịch đánh mất, bao gồm cả sai lầm của Triệu Vân ở Ký Cốc, vốn dĩ đều không phải là trách nhiệm mà ông phải gánh vác, nhưng Gia Cát Lượng đều ôm hết vào người, đây là điểm thứ nhất. Điểm thứ cái thứ hai, Gia Cát Lượng đã chỉ ra một cách rất thực tế mấu chốt của vấn đề. Mấu chốt của vấn đề là gì? Bốn chữ: "Thụ nhậm vô phương", chính là tôi với tư cách là thống soái đã dùng người sai rồi. Thứ ba, ông đã thiết lập chế độ quy trách nhiệm. Tức là quy định sau này hễ xuất chinh không thuận lợi, chủ soái nhất định phải gánh vác trách nhiệm lãnh đạo. Thứ tư, ông đã áp dụng các biện pháp sửa sai. Kể từ sau đó trong vô số lần Bắc phạt, Gia Cát Lượng đều đích thân đến tuyến đầu, ngồi trấn thủ chỉ huy. Cho nên ông đã nhận sai một cách rất thiết thực. Con người ta mà, không thể không phạm sai lầm, trên thế giới không có ai là không phạm sai lầm cả, kể cả Gia Cát Lượng, điều đáng quý là có thể thừa nhận sai lầm, sửa chữa sai lầm. Chỉ cần có thể thừa nhận sai lầm, sửa chữa sai lầm, thì chính là một người vĩ đại. Về điểm này Tào Tháo và Gia Cát Lượng đều làm vô cùng tốt.

Điểm thứ ba, thưởng phạt phân minh. Mã Tịch đánh mất Nhai Đình, chịu trách nhiệm trực tiếp, hơn nữa tổn thất lại vô cùng nặng nề: Giết. Triệu Vân thất lợi ở Ký Cốc, nhưng sự việc có nguyên nhân của nó, bởi vì địch mạnh ta yếu, hơn nữa sự chỉ huy của Triệu Vân đáng lẽ vẫn xem là thỏa đáng: Giáng chức. Vương Bình là phó thủ của Mã Tịch, lúc Mã Tịch tiến hành bố trí quân sự, Vương Bình đã hết lần này đến lần khác khuyên can ngăn cản Mã Tịch, hơn nữa sau khi Mã Tịch đánh mất Nhai Đình, Vương Bình đã áp dụng rất nhiều biện pháp chính xác, bảo toàn được quân đội: Thưởng, Vương Bình được thăng cấp. Vương Bình là vị tướng lĩnh duy nhất trong trận chiến lần này không những không bị xử phạt mà ngược lại còn được khen thưởng. Còn bản thân với tư cách là thống soái, gánh vác trách nhiệm lãnh đạo: Giáng chức. Trảm Tịch, giáng Vân, thưởng Bình, biếm kỷ, gọi là thưởng phạt phân minh.

Cho nên chúng ta có thể nói rằng, sau thất bại ở Nhai Đình, việc xử lý hậu sự của Gia Cát Lượng vô cùng thỏa đáng, làm rất tốt, làm rất đúng, rất đáng để viết lớn ca ngợi. Thế nhưng vì thế mà chúng ta lại có một vấn đề: Đã làm đúng như vậy, tại sao lại phải khóc?

＊Thất bại ở Nhai Đình của Mã Tịch, khiến cho Gia Cát Lượng đánh mất một cơ hội quan trọng để thống nhất Trung Nguyên, đồng thời cũng làm tăng thêm rất nhiều yếu tố bất lợi cho phía Thục Hán. Mà nhìn từ sự phân tích trước đó của tiên sinh Dịch Trung Thiên, sau khi Mã Tịch mất Nhai Đình, việc Gia Cát Lượng xử lý các bên đều vô cùng thỏa đáng, thể hiện phong cách và thái độ nhất quán của Gia Cát Lượng, không khỏi khiến cho người ta sinh lòng kính úy. Trong đó, có một chi tiết khiến người ta khó hiểu, lúc xử quyết Mã Tịch, Gia Cát Lượng đã khóc nức nở, nước mắt đầm đìa. Đây là sự tiếc nuối vì đau đớn mất đi ái tướng, hay là còn có uẩn khúc khác? Tại sao Gia Cát Lượng lại khóc?

Tiên sinh Trần Nhĩ Đông đối với chuyện này có một sự giải thích, cho rằng việc Gia Cát Lượng khóc có bốn nguyên nhân: Tiếc Mã Tịch, Mã Tịch bị giết rất đáng tiếc; thương tướng sĩ, bởi vì chiến tranh thất bại, có rất nhiều binh sĩ hy sinh, phải tưởng niệm họ; hận chính mình; nhớ tiên đế. Tại sao lại hận chính mình, nhớ tiên đế? Bởi vì Lưu Bị khi còn sống từng đặc biệt dặn dò, Lưu Bị từng nói với Gia Cát Lượng rằng: "Mã Tịch ngôn quá kỳ thực, bất khả đại dụng, quân kỳ sát chi." Lưu Bị nói tiên sinh à, con người Mã Tịch này là kẻ nói khoác lác, con người này không thể trọng dụng, ngài nhất định phải chú ý. Không chú ý, dùng nhầm người, hận bản thân đã không nghe lời tiên đế, hoài niệm anh danh của tiên đế. Bốn nguyên nhân.

Vậy thì tiên sinh Nghiêm Lãnh cũng đưa ra một nguyên nhân, trong cuốn "Tam Quốc sử thoại" của tiên sinh Nghiêm Lãnh có đưa ra, nói rằng Gia Cát Lượng trảm Mã Tịch tại sao lại gạt nước mắt? Phải tìm nguyên nhân từ năm chữ trong "Tam Quốc chí - Gia Cát Lượng truyện". Năm chữ nào nhỉ? "Lục Tịch dĩ tạ chúng." Tức là Gia Cát Lượng tại sao lại muốn giết Mã Tịch? Là để dập tắt cơn giận của quần chúng. Theo quan điểm của tiên sinh Nghiêm Lãnh, Gia Cát Lượng giết Mã Tịch không chỉ là để làm nghiêm minh kỷ luật quân đội, mà còn là để dập tắt cơn giận của quần chúng. Tại sao lại phải dập tắt cơn giận của quần chúng? Bởi vì Gia Cát Lượng trọng dụng Mã Tịch là làm trái lòng người. Lúc bấy giờ khi thảo luận về vấn đề ai làm tiên phong, mọi người đều chủ trương dùng ai nhỉ? Một người là Ngụy Diên, một người là Ngô Ý. Thế nhưng Gia Cát Lượng không dùng, cứ khăng khăng muốn dùng Mã Tịch. Đương nhiên Gia Cát Lượng là thống soái, là Thừa tướng, ông muốn dùng Mã Tịch thì mọi người không có gì để nói; nếu như dùng Mã Tịch rồi, Mã Tịch đánh thắng rồi thì mọi người cũng không có gì để nói; vậy thì bây giờ ngài dùng một người không nên dùng, ngài đánh thua rồi, ngài thất bại rồi, thì lời này nói sao đây? Huống chi mọi người hãy nghĩ xem, Ngụy Diên là người thế nào? Được tiên đế sủng ái, Lưu Bị vô cùng thích Ngụy Diên. Ngô Ý là người thế nào? Quốc cữu đương triều. Mã Tịch là người thế nào? Tiên đế đã nói rõ rồi, "bất khả đại dụng" (không thể trọng dụng lớn). Tức là việc Gia Cát Lượng trọng dụng Mã Tịch vừa là vi chỉ, làm trái di chỉ của tiên đế, lại vừa vi chúng, làm trái lòng chúng. Vậy thì mọi người sẽ hỏi, tại sao ngài lại làm vậy? Tại sao ngài lại vừa làm trái di chỉ, vừa làm trái lòng chúng? Chỉ vì hắn là tiểu đệ của ngài phải không, là trọng dụng người thân quen phải không? Lại còn nữa, ngài bây giờ đánh thua trận rồi, có cần truy cứu trách nhiệm không? Có cần truy cứu trách nhiệm lãnh đạo của vị thống soái là ngài không? Không còn cách nào khác, đành phải giết Mã Tịch để tạ chúng. Bởi vì là bất đắc dĩ mới phải giết Mã Tịch, cho nên tâm trạng bi phẫn từ đó tuôn trào, hễ nghĩ đến chuyện này là lại đau đớn khóc lóc thảm thiết. Đây là quan điểm của tiên sinh Nghiêm Lãnh.

Vậy thì quan điểm này của tiên sinh Nghiêm Lãnh, tôi phần lớn đồng ý, phần lớn không hoàn toàn đồng ý. Đồng ý cái gì? Đồng ý với tư duy mà tiên sinh Nghiêm Lãnh cung cấp cho chúng ta, đó là việc Gia Cát Lượng gạt nước mắt trảm Mã Tịch tuyệt đối không đơn thuần là một vấn đề pháp lý, mà quan trọng hơn là một vấn đề chính trị. Kể cả việc phế Lý Nghiêm mà chúng ta từng giảng trước đây, cũng không phải là vấn đề pháp lý, mà là vấn đề chính trị. Vấn đề chính trị gì? Chính là khi Gia Cát Lượng tiếp quản chính quyền Thục Hán, nội bộ chính quyền này vốn dĩ là không ổn định.

Bởi vì chúng ta đều biết chính quyền Thục Hán rất đặc biệt, nó được cấu thành từ ba thế lực. Thế lực thứ nhất là những người được Lưu Bị đưa đến từ Kinh Châu, chúng ta gọi họ là tập đoàn Kinh Châu, cũng gọi là thế lực thứ nhất, bao gồm cả Gia Cát Lượng, Quan Vũ, Trương Phi những người đó. Thế lực này ở trong chính quyền Thục Hán nằm ở tầng lớp cao, nắm giữ quyền lực chủ yếu của quốc gia. Thế lực thứ hai là những người do Lưu Chương để lại, hoặc là cha con Lưu Chương, Lưu Yên, những người của Lưu Chương, lúc họ vào Xuyên đã mang theo Ích Châu, bao gồm cả những người như Lý Nghiêm. Thế lực này chúng ta gọi là tập đoàn Đông Châu, tức là thế lực thứ hai, họ nằm ở tầng lớp trung gian của chính quyền Thục Hán. Thế lực thứ ba chính là những quan lại sinh trưởng lớn lên tại đất Ích Châu, cùng với hào tộc bản địa, đại tộc, sĩ tộc, người Ích Châu, hay nói theo ngôn ngữ hiện đại là người Tứ Xuyên. Đây là thế lực thứ ba, họ được gọi là tập đoàn Dĩ Châu, cũng gọi là thế lực thứ ba, họ nằm ở tầng lớp đáy của chính quyền. Vậy thì cấu trúc giống như một ly cocktail như thế này, nó vốn không ổn định, hai tầng lớp bên dưới không tâm phục khẩu phục. Đặc biệt là vào thời điểm Lưu Bị qua đời là hoàn cảnh thế nào? Thua trận ở Hào Đình, các người đánh thua một trận lớn rồi trở về, sau đó bệnh chết ở Vĩnh An, rồi sau đó một vị Thừa tướng tiếp nhận quyền lực này để hành xử thay cho quyền lực của vua, toàn bộ cục diện này là không ổn định. Cho nên tôi từng giảng mười sáu chữ, đó chính là: Lưu Bị kiến quốc cơ sở bất lao, Hào Đình binh bại địa động sơn dao (Lưu Bị kiến quốc nền móng không vững, Hào Đình thua trận đất trời rung chuyển). Trong hoàn cảnh như thế này, một vị Thừa tướng đứng ra hành xử thay cho quyền lực quân vương, là vô cùng rắc rối, vô cùng khó khăn, có rất nhiều người trong lòng không phục, đang dán mắt nhìn chằm chằm vào ông ta. Ngoài miệng không nói, nhưng âm thầm quan sát ông. Đặc biệt là những người như Lý Nghiêm, Lý Nghiêm với tư cách là phó tướng nhận di chiếu gửi gắm con thơ, vốn dĩ đã không tâm phục khẩu phục người đứng đầu chính phái là ông ta, hơn nữa ngay vào năm trước khi Gia Cát Lượng Bắc phạt, Lý Nghiêm đã gây sự với Gia Cát Lượng, nói rằng thưa Thừa tướng, hay là ngài cũng cắt ra năm quận để lập thành một trấn Ba Châu, cho tôi làm một vị Ba Châu Thứ sử đi? Ngài chẳng phải là Ích Châu Mục đó sao, ngài làm được Châu Mục, chẳng lẽ tôi lại không làm được Thứ sử? Thầy tu sờ được sao tôi lại không sờ được? Đã bắt đầu gây sự rồi, tôi đoán lúc đó Gia Cát Lượng đã đang cân nhắc làm thế nào để xử lý vấn đề của Lý Nghiêm rồi, bởi vì cái đinh này sớm muộn gì cũng phải nhổ đi.

Vậy thì trong hoàn cảnh như thế này, chính sách mà Gia Cát Lượng áp dụng là gì? Chính là bốn chữ, trị quốc bằng pháp luật, tôi thực thi việc mọi người đều bình đẳng trước pháp luật, ai vi phạm hình luật thì xử phạt người đó. Đặc biệt là những cự phả, đại gia giống như Lý Nghiêm, nhân vật tầm cỡ như vậy, thì ngài không thể tùy tiện phế bỏ ông ta được, ngài cũng chỉ có thể trói buộc ông ta bằng pháp luật. Đã là trị quốc bằng pháp luật, đã là dùng thủ đoạn pháp luật để giải quyết vấn đề, thì ngài bắt buộc phải làm được điểm công khai, công bằng, công chính, bắt buộc phải làm được chấp pháp như sơn. Không thể vì người mà phế bỏ pháp luật, không thể vì tình riêng mà làm trái pháp luật. Vậy thì trong hoàn cảnh như thế này chúng ta không khó tưởng tượng ra, việc Mã Tịch xảy ra chuyện đã gây cho Gia Cát Lượng một bài toán khó khăn đến nhường nào. Chúng ta cũng không khó tưởng tượng những kẻ phản đối kia, những kẻ phản đối ngoài mặt và những kẻ phản đối ngầm, những kẻ bất mãn, không phục, trong lòng lẩm bẩm, những kẻ trừng to mắt, bới lông tìm vết trong trứng gà, cầm kính lúp, kính hiển vi để tìm lỗi của Gia Cát Lượng, họ sẽ thế nào. Nghĩ cũng có thể nghĩ ra được, xem kịch vui mà, xem trò cười mà, xem ngươi làm thế nào nào! Ngươi chẳng phải là chấp pháp như sơn đó sao? Ngươi chẳng phải là trị quốc bằng pháp luật đó sao? Ngươi chẳng phải là lệnh hành cấm chỉ đó sao? Ngươi chẳng phải là công khai, công bằng, công chính đó sao? Hay lắm, người của ngươi gặp chuyện rồi đấy, xem ngươi xử lý thế nào nhé! Ngươi mà khoan hồng ngoài pháp luật, mở cho một con đường sống, xin lỗi, lần sau bọn ta cũng phải làm thế.

Cho nên lúc này Gia Cát Lượng không còn cách nào khác. Đối với việc xử lý Mã Tịch chỉ có thể là bốn chữ, trừng trị nghiêm khắc và nhanh chóng. Tức là Gia Cát Lượng chỉ có thể tráng sĩ cắt cổ tay, cho nên trong hoàn cảnh như thế này Gia Cát Lượng bất đắc dĩ rút đao ra, một đao chém đứt cánh tay của chính mình, chính là giết chết Mã Tịch; một đao chém thẳng vào trong trái tim của chính mình, vô cùng đau xót. Bởi vì việc ông làm thế này hoàn toàn không phải là ý muốn ban đầu của ông ta nha, Mã Tịch là thân tín, Mã Tịch là nhân tài, Mã Tịch có uy vọng, hơn nữa tội danh này của Mã Tịch cũng chưa đến mức không giết không được, hoàn toàn có thể không giết, tỷ như là cho ông ta lập công chuộc tội, hiệu lực trước trận tiền, v.v., đủ mọi biện pháp xử phạt. Nhưng vì đại cục, vì sự đoàn kết ổn định của Thục Hán, vì để tiếp tục bình định ba mối quan hệ này, nghiêm ngặt thực thi và triển khai việc trị quốc bằng pháp luật, ông đành phải nhẫn tâm giết đi người mà mình yêu quý. Cho nên tôi nói, đọc sách đến đoạn này, tôi cảm thấy bản thân mình hứa hẹn chỉ muốn khóc cùng Vũ Hầu.

Gia Cát Lượng giết Mã Tịch, sau đó lại phế bỏ Lý Nghiêm, chuyện này chúng ta đã giảng ở phần trước rồi, hai cú đấm nặng ký này xuất kích đã cho thấy sự công khai, công bằng, công chính trong việc trị quốc bằng pháp luật của ông, từ đó nội bộ Thục Hán trở nên yên ắng trở lại. Thế nhưng cây muốn lặng mà gió chẳng dừng, mâu thuẫn nội bộ chính quyền Thục Hán vẫn chưa được giải quyết từ tận gốc rễ. Cho nên vào tháng 8 năm Kiến Hưng thứ mười hai, sau khi Gia Cát Lượng bệnh mất trong quân đội Bắc phạt, hai người cùng thuộc tập đoàn Kinh Châu liền đánh nhau, hơn nữa còn đánh nhau đến mức sống mái với nhau, binh đao tương kiến, lưỡng bại câu thương, và trực tiếp gây ra cái gọi là vụ án mưu phản của Ngụy Diên. Vụ án mưu phản của Ngụy Diên cũng là vụ án mà quý vị khán giả vô cùng quen thuộc, thế nhưng vấn đề chúng ta muốn hỏi là, Ngụy Diên rốt cuộc có thực sự mưu phản hay không? Chân tướng của vụ án Ngụy Diên mưu phản rốt cuộc là gì? Kính mời xem tập sau——Họa khởi tiêu tường.