Ca dao có câu: "Anh hùng thời loạn nổi bốn phương". Trong thời buổi loạn thế của thời kỳ Tam Quốc, các chư hầu đều tự xưng là anh hùng. Thế nhưng, Tào Tháo lại tuyên bố rằng thời đó chỉ có hai người có thể coi là anh hùng, một người chính là bản thân Tào Tháo. Vậy thì người còn lại được Tào Tháo coi trọng sẽ là ai? Tại sao Tào Tháo lại nói người đó là anh hùng? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đã đến với "Bách gia giảng đàn" để cùng quý vị thưởng thức một cách đặc sắc về Tam Quốc — Uống rượu luận anh hùng bên mai xanh.

Trong số vô vàn nhân vật anh hùng thời Tam Quốc, Lưu Bị vẫn luôn là một ẩn số. Khi mới bước chân vào giang hồ, ông chẳng có gì trong tay, phải bôn ba khắp chốn. Vì đi nương nhờ khắp nơi, ông còn mang tiếng xấu là kẻ lật lọng, thay lòng đổi dạ. Thế nhưng, bất cứ nơi nào ông đặt chân đến, ông đều luôn nhận được sự tôn trọng và tiếp đón nồng nhiệt từ người khác. Tào Tháo thậm chí còn cho rằng chỉ có mình và Lưu Bị mới là anh hùng chân chính. Mà lúc ấy Lưu Bị không có địa phận riêng, cũng không có quân đội riêng, đang phải chịu cảnh ăn nhờ ở đậu nơi Tào Tháo, vậy tại sao Tào Tháo lại còn nói Lưu Bị là anh hùng? Trong lịch sử chân thực, Tào Tháo đã từng nói câu này không? Lưu Bị thực sự trong lịch sử, những việc làm của ông, có xứng đáng với đánh giá là anh hùng hay không? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", mang đến cho quý vị chuyên mục phẩm bình Tam Quốc đặc sắc mang tên "Uống rượu luận anh hùng bên mai xanh".

Dịch Trung Thiên:

Ở tập trước chúng ta đã đề cập, Tào Tháo là người cực kỳ giỏi dùng người. Tào Tháo biết dùng người là bởi vì ông biết nhìn người, hay nói cách khác là vì ông biết quan sát con người. Trình độ nhìn người của ông có thể đạt đến mức thấu tận xương tủy, cho nên đối với một Viên Thuật ngạo mạn hách dịch hay một Viên Sào khí diễm hống hách, ông đều không thèm để vào mắt, mà duy chỉ có Lưu Bị là ông nhìn bằng con mắt khác xưa, lại còn thốt ra câu: "Anh hùng thiên hạ ngày nay, chỉ có sứ quân và Tào Tháo mà thôi". Câu chuyện này sau đó đã được "Tam Quốc diễn nghĩa" nhào nặn thành một tình tiết tiểu thuyết vô cùng đặc sắc, đó chính là "Uống rượu luận anh hùng bên mai xanh". Câu chuyện này trong "Tam Quốc diễn nghĩa" đại khái diễn ra như thế này——

Nhạc phụ của Hán Hiến Đế là Xa kỵ tướng quân Đổng Thừa nhận được mật chiếu của Hiến Đế giấu trong đai áo, với nội dung "nên tru diệt Tào công", tức là Hán Hiến Đế giấu một bức mật chiếu trong đai áo giao cho Đổng Thừa, bảo ông ta hãy tiêu diệt Tào Tháo. Thế là Đổng Thừa bèn tìm một số người có cùng chí hướng để cùng nhau thực hiện cuộc chính biến cung đình này, trong đó đã tìm đến Lưu Bị. Sau khi tìm được Lưu Bị, Đổng Thừa và Lưu Bị cùng làm lễ cắt máu ăn thề, tức là lấy một chén rượu, sau đó nhỏ máu vào, cùng uống rượu máu, rồi "lập khoán đề tên", viết ra một bản gọi là "Nghĩa trạng", tất cả mọi người cùng ký tên rằng chúng ta nhất định phải bảo vệ hoàng thượng, tiêu diệt Tào tặc. Mọi người cùng ký tên gồm: Xa kỵ tướng quân Đổng Thừa, Tả tướng quân Lưu Bị. Sau khi làm xong việc này, Lưu Bị liền nói với Đổng Thừa rằng việc này vô cùng cơ mật, chúng ta phải cẩn thận một chút, đừng để Tào tặc hoài nghi. Thế là Lưu Bị trở về nơi ở của mình và bắt đầu trồng rau.

＊Lưu Bị trong thời loạn thế Tam Quốc vẫn luôn bôn ba khắp chốn, khắp nơi tìm kiếm cơ hội trỗi dậy, tại sao ông lại có thể cùng làm việc với Tào Tháo trong triều đình, lại còn tham gia vào chính biến cung đình nhằm sát hại Tào Tháo? Hóa ra, sau khi Lưu Bị khởi nghiệp từ việc trấn áp khởi nghĩa Khăn Vàng, ông đã được một số chư hầu thời đó coi trọng. Từ châu mục Đào Khiêm từng trong lúc nguy nan đã cầu cứu Lưu Bị, sau đó Đào Khiêm trước lúc lâm chung đã giao Từ Châu lại cho Lưu Bị, nhưng Lưu Bị lại bị Viên Thuật và Lã Bố tấn công. Lưu Bị không thể chống đỡ, đành phải bất đắc dĩ nương nhờ Tào Tháo.

Thế là hôm đó Lưu Bị đang trồng rau thì Tào Tháo sai người đến mời ông. Lưu Bị đành đi theo người đến Tào phủ. Tào Tháo vừa gặp Lưu Bị liền thốt ra câu đầu tiên: "Tướng quân ở nhà làm việc lớn lắm nhỉ!" Lúc ấy khiến Lưu Bị sợ đến mức biến sắc. Kết quả Tào Tháo lại nói: "Sao ngài lại trồng rau ở nhà thế kia?" Ồ, hóa ra là chuyện này, Lưu Bị lúc này mới thở phào nhẹ nhõm. Sau đó, Tào Tháo dẫn Lưu Bị ra vườn hoa và nói: "Ta khi xưa hành quân từng gặp một chuyện, đó là không có nước uống, thế là ta bảo với binh lính rằng phía trước có một rừng mai, trong đó có rất nhiều mai xanh có thể giải khát, toàn thể tướng sĩ nghe vậy miệng đều tiết ra nước miếng." Đây chính là nguồn gốc của điển tích "Vọng mai chỉ khát" (trông mai giải khát). Vậy bây giờ mai lại chín rồi, ta nhớ lại chuyện cũ này, cảm thấy mai xanh này vừa khéo có thể dùng để nấu rượu, nên ta đã dùng mai xanh nấu một ít rượu để mời ngài cùng uống với ta.

Uống được một lúc thì trên trời bắt đầu nổi mây đen, Tào Tháo liền nói: "Ngài xem, 'rồng theo mây, hổ theo gió', có mây thì ắt có rồng, có gió thì sẽ có hổ. Hổ đi cùng gió, rồng đi cùng mây. Ngài xem mây trên trời kìa, giống rồng biết bao! Đặc điểm của rồng là gì? Rồng biến hóa khôn lường, ôm ấp chí lớn vẫy vùng, giống như anh hùng vậy. Nào, hay là chúng ta cùng thảo luận xem ai là anh hùng trong thiên hạ ngày nay?"

Lưu Bị đáp: "Ngài xem, Lưu Bị tôi tài đức gì mà có tư cách bàn chuyện anh hùng chứ, tôi cũng có quen biết mấy mặt người đâu."

Tào Tháo bảo: "Không hề gì, ngài không quen biết những người này thì chắc tổng cộng cũng từng nghe danh chứ, ngài xem những ai mới là anh hùng?"

Lưu Bị nói: "Tỷ như Viên Thuật chăng?"

Tào Tháo đáp: "Xác chết trong mồ."

Lưu Bị lại nói: "Viên Sào?"

Tào Tháo phẩy tay: "Đáng là gì mà phải bận tâm."

Lưu Bị cứ một, hai, ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín kể một lèo xuống, Tào Tháo đều lắc đầu bảo không phải anh hùng. Lưu Bị bèn nói: "Vậy thì Lưu Bị chịu, không biết ai mới là anh hùng nữa." Khi ấy Tào Tháo liền giơ tay chỉ vào Lưu Bị, rồi lại chỉ vào chính mình mà rằng:

"Anh hùng thiên hạ ngày nay, chỉ có sứ quân và Tào Tháo mà thôi."

Lưu Bị lúc ấy đang ăn cơm, có lẽ một tay cầm đũa một tay cầm thìa, "bộp", đũa và thìa liền rơi xuống đất. Tào Tháo hỏi: "Ngài sao lại đến mức này cơ chứ?" Vừa vặn lúc đó trên trời đánh một tiếng sấm, Lưu Bị liền nói: "Ấy chà, ngài xem tiếng sấm kìa, tiếng sấm này làm tôi sợ quá cơ." Sau khi trở về nơi ở, Lưu Bị liền nói với Quan Vũ và Trương Phi rằng: "Nơi này chúng ta không thể ở lại được nữa, bởi vì câu nói vừa rồi của Tào Tháo đồng nghĩa với việc kẻ tranh thiên hạ với hắn trong tương lai chính là ta đây. Hắn làm sao dung tha cho ta được? Chúng ta phải tìm cơ hội chuồn thôi." Vừa hay Tào Tháo đang cần người đi chặn Viên Thuật, Lưu Bị bèn nhận lời đi luôn.

Đó chính là cốt truyện đại khái của đoạn "Uống rượu luận anh hùng bên mai xanh". Xét từ góc độ văn học thì đoạn này trong "Tam Quốc diễn nghĩa" được viết vô cùng đặc sắc, còn xét từ góc độ lịch sử thì nhìn chung là chân thực, bởi vì tất cả những lời lẽ này đều có căn cứ xuất xứ. Tỷ như câu nói của Tào Tháo là có ghi chép trong "Tam Quốc chí", còn chuyện Đổng Thừa nhận mật chiếu đai áo của Hiến Đế thì cả "Tam Quốc chí" lẫn "Hậu Hán thư" đều có ghi chép.

＊"Tam Quốc diễn nghĩa" viết về điển tích uống rượu luận anh hùng bên mai xanh, trong đó có miêu tả rằng vì Lưu Bị ngầm tham gia vào sự kiện chiếu đai áo nhằm lật đổ Tào Tháo nên trong lòng có tật giật mình. Khi nghe Tào Tháo thốt ra câu "Anh hùng thiên hạ ngày nay, chỉ có sứ quân và Tào Tháo mà thôi", ông tưởng rằng Tào Tháo đã biết nội bộ sự việc, sợ đến mức đánh rơi đũa xuống đất, vừa về đến nhà là muốn chuồn thẳng. Sự kiện chiếu đai áo có thực sự tồn tại hay không? Nếu tồn tại, khi ấy sự việc vẫn đang ở giai đoạn mưu hoa bí mật, tại sao Lưu Bị lại phải hoảng hốt chạy trốn? Đối với chuyện này, tiên sinh Dịch Trung Thiên có suy nghĩ thế nào?

Quan điểm của tôi là thế này: Sự kiện chiếu đai áo đã được ghi chép lại trong cả "Tam Quốc chí" và "Hậu Hán thư", dự là có khả năng sự việc này thực sự tồn tại. Chúng ta hãy xem "Tam Quốc chí" ghi chép ra sao nhé. Ghi chép của "Tam Quốc chí" như sau:

"Xa kỵ tướng quân Đổng Thừa nhận được mật chiếu của Hiến Đế giấu trong đai áo, với nội dung tru diệt Tào công, Lưu Bị lúc đầu chưa tham gia."

Tức là lúc bắt đầu thì Lưu Bị không dính líu vào chuyện này.

"Vào lúc đó, Tào công thong thả nói với Lưu Bị rằng: Anh hùng thiên hạ ngày nay, chỉ có sứ quân và Tào Tháo mà thôi."

Thế là Lưu Bị đã làm gì?

"Bèn cùng Đổng Thừa và những người khác mưu tính việc lớn."

Sách dùng hai chữ "bèn cùng", nghĩa là sau đó Lưu Bị mới kết minh với Đổng Thừa. Vô tình là Lưu Bị lại bị Tào Tháo phái ra ngoài đánh Viên Thuật, việc chưa phát động, cho nên rốt cuộc vẫn không nhúng tay vào. Hai chữ "vô tình" này quá ư trùng hợp, về mặt logic mà nói thì có vấn đề, cho nên "Tam Quốc diễn nghĩa" đã đảo lộn trình tự này lại: Lưu Bị tham gia mưu đồ bí mật của Đổng Thừa trước, sau đó Tào Tháo mới thốt ra câu nói kia, thế là Lưu Bị mới bỏ trốn.

Như vậy xét về mặt logic thì đã xuôi chèo mát mái, nhưng nhân cách của Lưu Bị lại trở nên đáng ngờ. Ngươi chẳng phải đã cùng Đổng Thừa thề thốt nguyền rủa, cắt máu ăn thề, ký kết văn khoán, một lòng một dạ muốn tiêu diệt Tào tặc hay sao? Cớ sao sự việc còn chưa bắt đầu, ngươi mới nhìn thấy một sợi dây thừng dưới giếng mà đã cứ ngỡ như thấy rắn rồi chuồn êm đi mất thế? Ngươi đáng lẽ nên ở lại kinh thành nghe ngóng một thời gian, xem thử có cơ hội nào ra tay hay không chứ? Vậy đối với Lưu Bị mà nói, tính mạng của hoàng thượng quan trọng hơn, hay tính mạng của ngươi quan trọng hơn? Ngươi làm trung thần kiểu gì vậy hả? Trung thần chẳng phải nên hiến thân vì quốc gia, tuẫn tiết vì đất nước, chia sẻ lo âu cho hoàng thượng hay sao? Sao ngươi vừa nhấc chân lên đã chạy biến đi mất thế lại nảy sinh vấn đề.

Thế là vấn đề lại quy tụ về một điểm: Việc Lưu Bị đi chặn đánh Viên Thuật là do ông chủ động yêu cầu, hay do Tào Tháo phái đi?

Ghi chép trong "Tam Quốc chí - Tiên chủ truyện" mang lại cho chúng ta cảm giác là do Tào Tháo sai đi, gọi là "vô tình được phái đi". Chữ "vô tình" ở đây có nghĩa là tình cờ được cử ra ngoài, cho nên Lưu Bị không phải là kẻ tham sống sợ chết, cũng không phải kẻ bội tín bội nghĩa, mà là tình thế bức bách không thể làm khác được. Đây là một cách ngụy trang thanh minh cho Lưu Bị.

Thế nhưng ghi chép trong "Tam Quốc chí - Trình Dục truyện" lại khác. "Trình Dục truyện" ghi chép thế nào? Chính là sau khi Lưu Bị dẫn quân đi chặn đánh Viên Thuật, Trình Dục và Quách Gia nhận được tin tức, liền lập tức đi tìm Tào Tháo, rồi Trình Dục nói một câu thế này:

"Công ngày trước không tính toán đến Lưu Bị, bọn Dục chúng thần quả thực không sánh kịp. Nay lại mượn quân cho hắn, ắt sẽ có lòng dạ khác."

"Mượn quân cho hắn, ắt sẽ có lòng dạ khác". Câu này nên hiểu thế nào? Tức là Lưu Bị không chỉ chủ động yêu cầu ra ngoài chặn đánh Viên Thuật — bởi vì khi đó Viên Thuật chuẩn bị hội hợp với Viên Sào — mà còn mượn binh lính của Tào Tháo nữa. Tào Tháo thực sự đã giao quân đội cho ông ta. Trình Dục nói đây chính là bằng chứng cho thấy Lưu Bị có lòng dạ khác. Tào Tháo nghe xong thì hối hận, sai người đuổi theo nhưng không đuổi kịp nữa. Sau đó Lưu Bị vừa đến Từ Châu liền giết chết Từ Châu thứ sử Xa Trụ, tự mình chiếm lấy Từ Châu. Đương nhiên vận may của ông ta cũng thật kỳ lạ, đúng lúc ấy Viên Thuật lại qua đời.

Từ đây chúng ta có thể rút ra một kết luận: Lưu Bị đã chủ động yêu cầu đi chặn đánh Viên Thuật, còn việc ông đi chặn đánh Viên Thuật thực chất chỉ là một cái cớ, mục đích trên thực tế là muốn trốn thoát khỏi sự kiểm soát của Tào Tháo.

Nguyên nhân gốc rễ khiến Lưu Bị làm như vậy nằm ở chỗ ông là một trang anh hùng. Đã là anh hùng thì ông sẽ không đời nào cam tâm tình nguyện chịu cảnh ăn nhờ ở đậu, sớm muộn gì ông cũng sẽ bỏ đi. Còn nguyên nhân trực tiếp chính là vì Tào Tháo đã nói câu nói đó, vạch trần tâm tư của ông, khiến ông cảm thấy bản thân không thể tiếp tục ẩn mình giấu tài được nữa. Suy luận từ đó ra thì kết luận đáng lẽ phải là Tào Tháo thực sự đã nói câu này.

Nhưng tại sao Tào Tháo lại nói câu đó? Tào Tháo nói câu này chẳng khác nào vạch trần rõ ràng rằng kẻ tranh giành thiên hạ chính là hai chúng ta. Đã là Tào Tháo nghĩ như vậy thì ông nên giết quách Lưu Bị đi chứ, chẳng phải sẽ bớt đi một kẻ tranh thiên hạ hay sao? Dù ông không giết Lưu Bị thì ít nhất ông cũng nên giam lỏng hoặc quản thúc mềm Lưu Bị chứ, sao lại thả cho hắn chạy mất? Tại sao thả chạy rồi mà không những không nói gì, lại còn cho hắn mượn quân đội nữa chứ? Hành động này của ngươi gọi là gì hả? Thả hổ về rừng lại còn chắp cánh cho hổ mọc thêm vây. Với sự gian xảo hay nói cách khác là sự thông minh của Tào Tháo, ông không nên làm cái chuyện ngu ngốc này chứ.

Trải qua một chuỗi suy luận như vậy, quay đầu lại chúng ta lại thấy toàn bộ sự kiện này đều cực kỳ đáng ngờ, toàn bộ sự việc đều có điểm khả nghi.

＊Điểm khả nghi của sự kiện nằm ở chỗ: Tào Tháo uống rượu luận anh hùng bên mai xanh, cho rằng khắp gầm trời này chỉ có ông và Lưu Bị mới xứng đáng là anh hùng; nhưng Lưu Bị đã tham gia vào mưu đồ ám sát Tào Tháo trong chiếu đai áo, lại bỏ đi trước khi âm mưu tiêu diệt Tào Tháo được triển khai, liệu điều này có xứng đáng với hành động của một trang anh hùng hay không? Thêm vào đó, Tào Tháo khi luận anh hùng bên mai xanh lại đường hoàng ám chỉ ngay trước mặt Lưu Bị rằng đối phương chính là kẻ địch tranh thiên hạ với mình trong tương lai. Với một kẻ mưu sâu kế hiểm như Tào Tháo, liệu ông có thốt ra câu nói này hay không? Đối với hai vấn đề này, quan điểm của tiên sinh Dịch Trung Thiên là gì?

Kết luận của tôi là: Thứ nhất, Lưu Bị là anh hùng. Thứ hai, Tào Tháo đã nói câu đó.

Chúng ta hãy xem xét vấn đề đầu tiên trước: Lưu Bị có phải là anh hùng hay không? Nói Lưu Bị là anh hùng, rất nhiều người cảm thấy khó lòng chấp nhận. Điều này cũng chịu ảnh hưởng từ "Tam Quốc diễn nghĩa". "Tam Quốc diễn nghĩa" đã để lại cho chúng ta ấn tượng rằng Lưu Bị là một kẻ vô tích sự, ngoài hai bản lĩnh ra thì chẳng có gì khác: Thứ nhất là biết khóc, thứ hai là biết chạy. Điển hình như việc Lưu Bị khóc Kinh Châu mà ai cũng biết, sau khi ông mượn Kinh Châu rồi thì Lỗ Túc sang đòi lại. Lưu Bị liền hỏi Gia Cát Lượng phải làm sao? Gia Cát Lượng bảo rất đơn giản, ngài cứ khóc đi, ngài vừa khóc là Lỗ Túc hết chủ kiến ngay. Kỳ thực đây là điều không chân thực. Thứ nhất, Lưu Bị không chỉ biết khóc với biết chạy, ông còn biết làm những việc khác nữa; thứ hai, khóc và chạy chẳng có gì là nhục nhã cả, cũng chẳng thể chứng minh được ông là kẻ vô tích sự hay không phải anh hùng. Bởi vì chúng ta phải xem ông khóc vì cái gì, chạy vì cái gì chứ! Đánh không lại thì đánh, đánh không lại mà không chạy chẳng lẽ ngồi chờ chết à? Đương nhiên là phải chạy chứ, đúng không nào? Thế còn khóc cũng phải xem vì sao mà khóc, tỷ như Quan Vũ chết mà ông khóc, điều đó chẳng có gì là nhục nhã cả, đó là tình nghĩa thâm tình của ông!

Trên thực tế chúng ta nhìn xem Tào Tháo, Tào Tháo có chạy không? Tào Tháo cũng chạy không ít lần đâu, đúng không? Lúc Tào Tháo mới khởi binh cũng là đánh không lại là chạy. Có một lần còn nhờ có Tào Hồng cho mượn ngựa thì ông mới chạy thoát được. Tào Tháo có khóc không? Quách Gia chết thì Tào Tháo cũng khóc đấy thôi, còn có rất nhiều người bạn của ông ví dụ như Bào Tín chết thì Tào Tháo cũng khóc. Cớ sao hành động chạy và khóc của Tào Tháo thì không bị coi là nhục nhã, còn Lưu Bị chạy và khóc lại bị coi là mất mặt? Thật là bất công quá mức!

Nhưng dù bạn có nói thế nào đi nữa thì vẫn cảm thấy con người Lưu Bị không giống anh hùng cho lắm. Thôi được, chúng ta hãy nhìn vào những biểu hiện cho thấy Lưu Bị không giống anh hùng, tổng cộng có bốn điểm.

Điểm thứ nhất: Lưu Bị không có quân đội hùng mạnh. Lúc Lưu Bị khởi binh cũng phải dựa vào tài trợ của các tập đoàn tài chính lớn, đó là hai đại thương nhân ở nước Trung Sơn tên là Trương Thế Bình và Tô Song đã tài trợ cho Lưu Bị một khoản tiền, Lưu Bị mới chiêu mộ được một ít binh mã. Nhưng ước chừng quy mô quân đội này rất nhỏ, bởi vì sau khi Lưu Bị dẫn theo đội quân này đi thảo phạt giặc Khăn Vàng, phần thưởng ông nhận được là gì? Chính là nhậm chức "An Hỉ úy" (An Hỉ úy), tức là Huyện úy huyện An Hỉ. Đổi sang ngôn ngữ hiện tại thì chính là Phó cục trưởng công an cấp huyện, có thể thấy binh lực khi đó chẳng đáng là bao.

Sau này Lưu Bị cũng vẫn luôn không có lấy một đội quân nào ra hồn, cho nên trong sử sách chúng ta thường xuyên nhìn thấy cảnh Lưu Bị đi mượn binh. Lưu Bị khi đó đi mượn binh lính của người khác, lại còn mượn cả tướng tá nữa, tỷ như từng mượn Triệu Vân. Nói thật lòng, Lưu Bị mượn binh mượn tướng còn dễ dàng hơn cả tôi đi mượn tiền hiện nay nữa, cứ hở miệng ra là mượn được. Bây giờ chúng ta muốn mượn một ít tiền thật sự còn thấy ngại ngùng khi mở lời, thế mà ông ấy lại chẳng có nổi một đội quân nào ra hồn cả.

Chúng ta đều biết đó là thời kỳ loạn thế. Đặc điểm của thời loạn thế là gì? Loạn thế anh hùng nổi bốn phương, có súng (có vũ trang) là làm vua một cõi. Lưu Bị chẳng có súng ống gì sất nên ông không phải là vua một cõi, vậy sao có thể coi là anh hùng được cơ chứ? Đây là điểm thứ nhất.

Điểm thứ hai: Lưu Bị không có địa bàn vững chắc. Ông cứ trôi dạt lang thang mãi, khó khăn lắm mới chiếm được một vùng đất thì rất nhanh chóng lại mất sạch. Tỷ như Từ Châu, Đào Khiêm nhường lại cho ông, những người khác cũng tán thành ông ra thay quyền quản lý chính vụ Từ Châu, thế nhưng vừa mới đắc thủ thì Lã Bố đã đến cướp mất. Cho nên ông đành phải bôn ba khắp chốn nương nhờ người khác, sáng tần chiều Tần (nay dựa người này mai dựa người kia) chịu cảnh ăn nhờ ở đậu.

Chính vì vậy, có lần Lưu Bị say rượu xong đã khóc lóc thảm thiết, nói rằng vấn đề lớn nhất của Lưu Bị tôi chính là không có căn bản. Hai chữ "căn bản" này có nghĩa là gì? Chính là căn cứ địa! Giá như Lưu Bị tôi có được một căn cứ địa, thì đám người kia hiện giờ sao có thể là đối thủ của tôi cơ chứ!

Điểm thứ ba: Lưu Bị cũng chẳng có chiến công nào ra hồn. Nào là Tam anh chiến Lã Bố, Uống rượu chém Hoa Hùng... những chiến tích lẫy lừng vang dội đó là do La Quán Trung giúp ông đánh đấy chứ! Còn chúng ta nhìn vào ghi chép chính sử của "Tam Quốc chí" thì thường xuyên bắt gặp bốn chữ:

"Tiên chủ bại tích"

Đánh thua rồi! Đương nhiên ông cũng từng đánh thắng một số trận, nhưng đều là những trận nhỏ, chẳng có trận nào ra hồn nổi tiếng cả. Giai đoạn đầu khi quân phiệt cát cứ, chư hầu hỗn chiến, kẻ càn quét thiên hạ là ai? Là Tào Tháo đấy chứ! Có vị quân phiệt nào, tỷ như Lã Bố hay Viên Thuật, hay Viên Sào, có kẻ nào bị Lưu Bị tiêu diệt đâu?

Hơn nữa Lưu Bị đánh trận cũng kém. Lưu Bị sau khi trốn khỏi chỗ Tào Tháo và có được Từ Châu, nhận được tin tức rằng Tào Tháo sắp đánh mình, Lưu Bị còn chẳng thèm tin, bảo rằng Tào Tháo đang bận đánh nhau với Viên Sào, sao lại đến đánh ta chứ? Đến khi ông ra ngoài nhìn thấy cờ hiệu của Tào Tháo được giương cao, đại quân rầm rộ kéo đến, bản thân ông liền sợ đến mức quay đầu bỏ chạy, chẳng màng đoái hoài gì đến bất kỳ ai nữa. Thế này thì giống anh hùng ở chỗ nào cơ chứ?

Điểm thứ tư: Lưu Bị cũng chẳng có chút danh tiếng gì lớn. Viên Thuật từng cực kỳ coi thường mà nói rằng: "Thuật từ khi sinh ra đến nay, chưa từng nghe nói có Lưu Bị." Còn có một chuyện khác có thể chứng minh Lưu Bị không có danh tiếng, đó là khi Lưu Bị làm Bình nguyên tướng, thì Khổng Rong làm Bắc hải tướng. Khổng Rong bị quân Khăn Vàng bao vây, không còn cách nào khác đành phái Thái Sử Từ phá vây xông ra tìm Lưu Bị, cầu xin Lưu Bị đến cứu viện. Thái Sử Từ tìm gặp Lưu Bị, phản ứng của Lưu Bị là gì? Ghi chép trong "Hậu Hán thư" viết rằng:

"Giật mình nói: Khổng Bắc hải mà lại biết thiên hạ có Lưu Bị cơ à?"

Với vẻ mặt vô cùng kinh ngạc mà thốt lên rằng, Khổng Rong mà cũng biết có một người tên là Lưu Bị ư? Tình tiết này trong "Tam Quốc chí" được miêu tả là:

"Lưu Bị thu liễm sắc mặt nói: Khổng Bắc hải biết thế gian có Lưu Bị ư?"

"Thu liễm sắc mặt" tức là nét mặt trở nên vô cùng nghiêm nghị. Vậy thì hai ghi chép này, ghi chép nào chân thực hơn? Theo tôi, ghi chép của "Hậu Hán thư" là chân thực hơn. Chúng ta có thể so sánh hai biểu cảm này: Thái Sử Từ đến nói Khổng Bắc hải của chúng tôi bị quân Khăn Vàng bao vây rồi, thỉnh cầu Lưu tướng quân phái binh cứu viện. Lưu Bị ra dáng kính cẩn nghiêm nghị nói, ồ, Khổng Bắc hải mà cũng biết có Lưu Bị ư? Đây là một loại biểu cảm. Còn "giật mình nói" là gì? Ồ, Khổng Bắc hải mà cũng biết thiên hạ có Lưu Bị cơ á? Có thể thấy là chẳng có danh tiếng gì sất, hơn nữa còn rất mong có người biết đến tên tuổi của mình.

Cho nên Lưu Bị là người không có đội ngũ hùng mạnh, không có địa bàn vững chắc, không có chiến công ra hồn, cũng chẳng có danh tiếng gì to tát. Thế nhưng một con người như thế mà hễ đặt chân đến đâu là lại được chào đón và tôn kính nồng nhiệt đến đấy. Chỉ cần nêu tên hai người ra là đủ: Một người là Tào Tháo. Lưu Bị sau khi nương nhờ Tào Tháo đã nhận được đãi ngộ gì từ ông ta?

"Ra thì chung xe, vào thì cùng chiếu."

Tức là đi ra ngoài thì ngồi chung một chiếc xe, bước vào trong thì ngồi chung một chiếu. Đãi ngộ cao biết bao! Sau đó ông đi nương nhờ Viên Sào, đãi ngộ mà Viên Sào dành cho ông là gì? Ra khỏi thành hai trăm dặm để đón chào.

Vậy thì tại sao lại thế? Đáp án chỉ có một, đó là những người này đều cho rằng Lưu Bị là anh hùng, ngoại trừ Viên Thuật ra.

＊Dựa theo ghi chép của "Tam Quốc chí", chúng ta có thể thấy rằng trong thời buổi loạn thế cuối thời Đông Hán, ban đầu Lưu Bị không hề có địa bàn của riêng mình, suốt ngày bôn ba khắp chốn, khắp nơi nương nhờ kẻ khác, sống cảnh ngó sắc mặt người khác mà hành sự. Biểu hiện của ông trên rất nhiều phương diện trông đều không giống một vị anh hùng cho lắm. Đến trong tiểu thuyết "Tam Quốc diễn nghĩa" thì Lưu Bị lại càng được miêu tả một cách vô cùng thảm hại yếu hèn, ngoài một là biết khóc, hai là biết chạy ra thì chẳng có chút bản lĩnh nào khác. Vậy thì Lưu Bị thực sự trong lịch sử có phải là anh hùng hay không?

Là anh hùng. Có bằng chứng gì? Có bốn bằng chứng.

Thứ nhất, Lưu Bị có chí hướng của anh hùng. Lưu Bị sau khi nương nhờ Lưu Biểu đã có lần cùng Lưu Biểu luận bàn về các anh hùng thiên hạ. Có một người tên là Hứa Tỉ đưa ra một góc nhìn bàn luận về một nhân vật tên là Trần Đăng, tự là Nguyên Long. Hứa Tỉ nói rằng Trần Nguyên Long này là kẻ bất lịch sự, ông ta nói: "Tôi đến Hạ Phì yết kiến Trần Nguyên Long, Trần Nguyên Long nửa ngày không thèm nói chuyện với tôi, cuối cùng tự ý bỏ lên một chiếc giường lớn nằm ngủ, để mặc tôi ngủ giường nhỏ."

Lưu Bị nghe vậy liền nêu ý kiến của mình, bảo rằng: "Hứa tiên sinh, ngài có biết tại sao không? Bởi vì ngài vốn có danh tiếng là sĩ phu kiệt xuất trong nước, ai nấy đều coi ngài là quốc sĩ. Trong thời đại loạn lạc thế này, chính là lúc đang cần những vị quốc sĩ như ngài đứng ra gánh vác việc nước để giải tỏa lo âu cho đất nước, bình định thiên hạ. Thế nhưng hằng ngày ngài làm những gì? 'Đi tìm ruộng hỏi mua nhà', suốt ngày chỉ lo mua đất mua nhà, một kẻ như thế thì Tôn Nguyên Long tiên sinh làm sao có thể coi trọng được chứ? Hắn đời nào thèm nói chuyện với ngài! Nói thật cho ngài hay, ngài cũng là gặp may mới vớ được Nguyên Long tiên sinh đấy, chứ nếu ngài mà gặp phải hạng tiểu nhân như Lưu Bị tôi đây, tôi chỉ hận không thể tự mình leo lên lầu ngủ, bắt ngài nằm dưới đất ấy chứ! Lại còn bày đặt bàn chuyện giường lớn giường nhỏ gì nữa!"

Qua đó cho thấy Lưu Bị có chí hướng của anh hùng. Hơn nữa ví dụ này còn minh chứng cho điều gì? Chứng minh rằng Lưu Bị có khí chất của anh hùng. Lưu Bị hoàn toàn không phải là kẻ vô tích sự yếu hèn chỉ biết chạy biết khóc như chúng ta vẫn tưởng tượng, ông cũng là một con người sống rất có tình cảm.

Điểm thứ ba: Lưu Bị có linh hồn của anh hùng. Chúng ta đều biết nửa đầu cuộc đời của Lưu Bị rất tồi tệ. Sách lịch sử ghi lại bằng đúng tám chữ:

"Năm lần đổi chủ, bốn lần mất vợ con."

Hết lần này đến lần khác đi nương nhờ kẻ khác, rồi lại hết lần này đến lần khác vấp phải trắc trở và thất bại. Thật lòng mà nói, đổi lại là người khác, đặc biệt là một kẻ luôn tự khoác lác mình là anh hùng, thì không dám chắc là đã sớm tự sát rồi, nhưng ít nhất cũng đã sớm nản lòng thoái chí, sớm đã chán ngán đến tận cổ rồi. Thế nhưng chúng ta hãy nhìn vào ghi chép trong sử sách xem, đã từng thấy khi nào Lưu Bị nản lòng thoái chí chưa? Chỉ thấy ông càng đánh càng thua, càng thua lại càng đánh, ông không hề cam chịu! Điều này chứng minh cho điều gì? Chứng minh rằng trong con người ông có linh hồn của anh hùng.

Điểm cuối cùng: Lưu Bị có nghĩa khí của anh hùng. Đối với con người Lưu Bị, sử sách lưu lại hai đánh giá hoàn toàn trái ngược nhau. Một đánh giá đến từ bộ tướng của Lã Bố, bởi vì Lưu Bị từng có khoảng thời gian ngắn ngủi nương nhờ Lã Bố, bộ tướng của Lã Bố khi đó đã nói với Lã Bố rằng con người Lưu Bị này:

"Lật lọng khó nuôi"

Đây là một kẻ tiểu nhân lật lọng tráo trở, là con sói mắt trắng nuôi không thuần, ngài đừng nuôi hắn nữa, gọi là "lật lọng khó nuôi". Một đánh giá khác lại do Viên Sào đưa ra, rằng:

"Lưu Huyền Đức hoằng nhã có tín nghĩa"

Nói rằng Lưu Bị là một người rất coi trọng chữ tín và nghĩa khí. Viên Sào quả nhiên vẫn biết nhìn người, cũng không đến nỗi quá tệ. Hai đánh giá này hoàn toàn trái ngược nhau, nhưng lại không hề mâu thuẫn. Tại sao không mâu thuẫn? Rất đơn giản, hãy xem xét là đối xử với ai. Lưu Bị là một người có chí hướng anh hùng, khí chất anh hùng và linh hồn anh hùng, cho nên ông tuyệt đối sẽ không bao giờ cam tâm tình nguyện, dài lâu hay vĩnh viễn chịu cảnh ăn nhờ ở đậu. Do đó đối với những đối tượng mà ông đến nương nhờ thì ông chính là kiểu người "lật lọng khó nuôi". Nhưng với tư cách là một anh hùng, ông chắc chắn phải rộng mở chiêu mộ nhân tài, đoàn kết một nhóm người để hoàn thành sự nghiệp của mình, cho nên đối với những kẻ đi theo nương nhờ phò tá ông thì ông lại tỏ ra vô cùng "hoằng nhã có tín nghĩa".

Ví dụ điển hình nhất chính là Quan Vũ và Trương Phi. Quan Vũ và Trương Phi sau khi đi theo Lưu Bị thì đã đi theo suốt một đời, Quan Vũ thậm chí còn diễn ra màn dặm ngàn tìm chúa. Tại sao lại thế? Chính là vì Lưu Bị trọng nghĩa khí! Dựa theo ghi chép trong sử sách, mối quan hệ giữa Lưu Bị với Quan Vũ và Trương Phi thoạt nhìn bề ngoài có vẻ là huynh đệ, nhưng thực chất lại là quân thần. Bởi vì hễ tham gia những dịp trọng thể chính thức thì Lưu Bị ngồi ở giữa, còn Quan Vũ và Trương Phi đứng ở phía sau, đối ngoại thì họ là quan hệ quân thần. Còn khi về nhà thì là quan hệ huynh đệ, ghi chép trong sách gọi là "ngủ thì chung giường", tức là Lưu Bị thường xuyên ngủ chung một chiếc giường với hai người anh em này. Đây chính là nghĩa khí của anh hùng, đây chính là tình nghĩa huynh đệ!

Chỉ có điều, tôi có một điểm vẫn chưa tài nào hiểu nổi, đó là khi Lưu Bị ngủ chung một chiếc giường với Quan Vũ và Trương Phi thì các phu nhân của họ đang ở đâu nhỉ?

Lưu Bị là anh hùng, Quan Vũ nhìn ra điều đó, Trương Phi nhìn ra điều đó, sau này Gia Cát Lượng cũng nhìn ra điều đó. Vậy mà bảo Tào Tháo không nhìn ra thì e rằng không hợp lý cho lắm, phải nói là Tào Tháo cũng đã nhìn ra rồi mới phải. Thế nhưng vấn đề nằm ở chỗ Tào Tháo nhìn ra không có nghĩa là phải nói toạc ra miệng chứ.

＊Tào Tháo có thể trong thời buổi loạn thế cuối đời Đông Hán, khi mà tất cả mọi người còn chưa kịp phản ứng lại thì đã đi trước một bước dời Hán Hiến Đế về địa phận Hứa Xá của mình, từ đó mượn cớ ép thiên hạ để ra lệnh cho chư hầu, điều này cho thấy Tào Tháo là một người có tầm nhìn xa trông rộng. Thế nhưng tại sao trong bữa tiệc uống rượu luận anh hùng, Tào Tháo lại đường hoàng nói ngay trước mặt Lưu Bị rằng chỉ có mình và Lưu Bị mới là anh hùng thiên hạ đương thời? Khi nói ra câu nói ấy, rốt cuộc trong đầu ông đang suy tính điều gì? Về sự kiện này, tiên sinh Dịch Trung Thiên lại phân tích ra sao?

Tại sao ông ấy lại nói ra cơ chứ? Hiện tại chúng ta cũng chỉ có thể đưa ra một vài phỏng đoán để quý vị tham khảo chứ không thể xem là kết luận mang tính khẳng định được. Một phỏng đoán cho rằng Tào Tháo dẫu sao vẫn chưa đủ điềm đạm, bởi vì suy cho cùng ông là một con người sống rất tình cảm, mang khí chất của một nhà thơ, có lẽ hôm đó uống hơi nhiều rượu một chút, vô cẩn thận thế nào lại thốt ra những lời đáng lẽ không nên nói. Hoàn toàn có khả năng này.

Khả năng thứ hai cũng có thể hiểu là thăm dò hỏa lực, đánh rắn động cỏ. "Ta cứ nói toạc ra cho ngươi nghe đấy, xem ngươi có thừa nhận hay không, xem ngươi hành xử thế nào, hãy cứ chờ xem hành động tiếp theo của hắn ra sao." Cách giải thích này cũng hợp lý. Ý của câu này là: Hai chúng ta ai cũng đừng có mà giả nai giả ngơ nữa, trong lòng hai chúng ta đều rõ mười mươi, chẳng ai thông minh hơn ai mà cũng chẳng ai ngu ngốc hơn ai cả, anh hùng thiên hạ chỉ có hai chúng ta thôi, ngươi tính sao thì tính đi. Quả nhiên Lưu Bị không thể tiếp tục giả ngơ được nữa, bèn nhân cơ hội chuồn thẳng một mạch.

Vậy nên Lưu Bị trốn chạy là điều có thể hiểu được. Đặt vào vị trí của chúng ta thì chúng ta cũng phải chạy thôi chứ! Người ta đã nói toạc mọi chuyện ra đến mức độ này rồi mà ngươi còn không chịu chuồn, chẳng lẽ ngồi chờ chết à? Lại chẳng phải chuồn ngay hay sao, đúng không nào?

Thế nhưng tại sao Tào Tháo lại thả cho đi? Điểm này lại khiến người ta nghĩ mãi không ra, và cũng chỉ có thể đưa ra một vài phỏng đoán mà thôi. Khả năng thứ nhất, Tào Tháo lúc bấy giờ vẫn chưa phải là một gian hùng, ông vẫn chưa đến mức nhẫn tâm độc ác như vậy. Đến khi Tào Tháo bước vào tuổi vãn niên, biến thành một đại gian hùng thực thụ thì ông ra tay sát hại người ta quả thực chớp mắt không hề chớp, bao gồm cả việc bức tử Thúy Diễm có nhân phẩm xếp vào hàng nhất lưu và Tuân Úc có trí tuệ siêu việt bậc nhất.

Khả năng thứ hai, đó là Tào Tháo lúc này vẫn cần phải làm ra vẻ độ lượng dung nạp người hiền. Khi đó Trình Dục bọn họ đề nghị Tào Tháo giết chết Lưu Bị, câu trả lời của Tào Tháo là thế này:

"Đang lúc thu thu phục anh hùng trong thiên hạ, giết một người mà đánh mất lòng người trong thiên hạ, không thể được."

"Bây giờ chính là lúc đang cần thu mua nhân tâm, Lưu Bị hắn lại giả ngơ rất cừ khôi cơ mà, ngươi chẳng bới ra được lỗi lầm nào của hắn cả, mọi người lại đều cho hắn là anh hùng, ngươi mà giết hắn đi thì sẽ mất đi lòng tin của thiên hạ, điều này không được."

Còn khả năng thứ ba, cũng là khả năng mà cá nhân tôi cho là có xác suất cao nhất: Tào Tháo dẫu nhìn thấu Lưu Bị có chí hướng anh hùng, khí chất anh hùng, linh hồn anh hùng và nghĩa khí anh hùng, quả thực là một trang anh hùng, thế nhưng ông ta lại chưa có đất dụng võ, không có địa bàn, không có quân đội, không có tập đoàn quân sự của riêng mình. Mà một vị anh hùng không có đất dụng võ thì chưa thể coi là anh hùng thực sự, hoàn toàn có thể không cần quá mức đề phòng, có thể đợi đến khi sau này hắn thực sự ra dáng một anh hùng rồi hãy thu thập cũng chưa muộn.

Cá nhân tôi cho rằng khả năng này có lẽ là cao hơn cả. Dù sao đi nữa, bất kể là xuất phát từ nguyên nhân gì đi chăng nữa, tóm lại là Tào Tháo đã thả cho Lưu Bị bỏ trốn mất.

Mặc cho Tào Tháo tính toán mưu lược ra sao, tính toán của con người rốt cuộc cũng không bằng sự sắp đặt của ông trời. Điều mà Tào Tháo vạn vạn không thể ngờ tới, thậm chí chúng ta còn có thể khẳng định chắc nịch rằng không chỉ Tào Tháo không ngờ tới, mà ngay cả bản thân Lưu Bị cũng chẳng thể ngờ được, ấy là tám năm sau bữa tiệc uống rượu luận anh hùng bên mai xanh, có một nhà chính trị vĩ đại bước ra từ chốn sơn lâm, trở thành tổng tham mưu trưởng của Lưu Bị.

Cú này đã giúp Lưu Bị lật ngược thế cờ ngoạn mục, bởi vì chính nhân vật này đã giúp Lưu Bị có được vùng đất dụng võ. Lưu Bị không chỉ có được địa bàn của riêng mình, mà địa bàn ấy còn ngày một mở rộng hơn, cuối cùng hình thành nên cục diện chân vạc thế chân đỉnh lập (vững như vạc ba chân) cùng với Tào Tháo và Tôn Quyền. Tên của nhân vật này thì ai trong chúng ta cũng đều biết cả, ông ấy chính là Gia Cát Lượng.

Sau khi Gia Cát Lượng xuất sơn, cán cân vận mệnh bắt đầu nghiêng về phía Lưu Bị. Và điều càng khiến người ta không thể ngờ tới hơn nữa, đó là cũng trong năm ấy, mưu sĩ quan trọng nhất của Tào Tháo là Quách Gia đã qua đời. Gia Cát Lượng xuất sơn, Quách Gia qua đời, lực lượng của hai phe Tào - Lưu bắt đầu xảy ra những biến chuyển trọng đại. Tầm quan trọng của việc Gia Cát Lượng xuất sơn là điều hiển nhiên không cần bàn cãi, vậy sự ra đi của Quách Gia có thực sự quan trọng đến thế không? Mà rốt cuộc Quách Gia là một con người như thế nào? Xin mời đón xem tập tiếp theo — Thiên sinh kỳ tài (Tài năng kỳ tú do trời sinh).