Lời bình: Năm 263, nhà Ngụy diệt Thục, năm 265 nhà Tấn diệt Ngụy, năm 280 nhà Tấn diệt Ngô. Ba nhà đều quy về Tây Tấn, thiên hạ lại quy về một mối, lịch sử Trung Quốc trên phạm vi toàn quốc bước vào thời đại của giai cấp sĩ tộc địa chủ. Cuối cùng, Tam Quốc đã kết thúc như một khúc dạo đầu của lịch sử. Vậy chúng ta nên dùng tiêu chuẩn nào để đánh giá giai đoạn lịch sử này cũng như các nhân vật lịch sử trong đó? Kính mời quý vị đón xem Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc với chủ đề "Khúc dạo đầu lịch sử".

Tập trước đã nhắc đến việc ba nước Ngụy, Thục, Ngô sau cục diện chân vạc ngắn ngủi lại quy về nhà Tấn, bức màn lịch sử thời Tam Quốc cuối cùng khép lại chậm rãi bằng việc giai cấp sĩ tộc giành lại địa vị thống trị. Thế nhưng, chúng ta sẽ không quên trên vũ đài lịch sử cuối thời Hán, bao nhiêu nhân vật anh hùng từng có thủy triều dâng rút, hào khí ngút trời. Nhớ năm xưa, Tào Tháo xuất thân từ dòng dõi hoạn quan, là người đầu tiên khởi xướng nghĩa quân, kiên định giương cao ngọn cờ phò tá nhà Hán; Lưu Bị vì muốn hưng phục nhà Hán mà bôn ba khắp nơi; Tôn Quyền nắm giữ cơ nghiệp do cha và anh để lại, đối với tương lai cũng vô cùng chí khí thỏa mãn. Tào Tháo, Lưu Bị, Tôn Quyền cuối cùng đều đứng trên đỉnh cao sự nghiệp của cuộc đời mình, xây dựng bá nghiệp của riêng họ, khiến đời sau vô cùng thán phục. Thế nhưng, trong Tam Quốc có một vấn đề khiến người ta phải suy ngẫm: Tào Tháo với danh nghĩa "kẹp thiên tử để ra lệnh cho chư hầu" cuối cùng lại không xưng đế, mà mang tiếng muôn đời là kẻ tiếm ngôi nhà Hán; trong khi Lưu Bị luôn lấy việc hưng phục nhà Hán làm trọng trách của mình, cuối cùng lại tự xưng hoàng đế, nhưng vẫn giữ được tiếng thơm muôn đời về lòng nhân nghĩa. Vậy chúng ta nên dùng phương pháp nào để nhìn nhận các nhân vật trong giai đoạn lịch sử này? Ai mới là anh hùng thực sự thời Tam Quốc? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đến với Bách gia giảng đàn, sẽ giảng giải cho quý vị một cách đặc sắc về Tam Quốc qua chuyên đề "Khúc dạo đầu lịch sử".

Dịch Trung Thiên: Ở tập trước, chúng ta đã nói rằng giai cấp sĩ tộc địa chủ là giai cấp thống trị thời Ngụy Tấn Nam Bắc Triều là một tất yếu lịch sử, còn Tam Quốc là một khúc dạo đầu trong quá trình chuyển hóa từ giai cấp quý tộc địa chủ sang giai cấp sĩ tộc địa chủ của lịch sử chúng ta. Vậy chúng ta nên nhìn nhận giai đoạn lịch sử này như thế nào? Có hai sự lựa chọn: một là tiến hành phê phán đạo đức, hai là tiến hành phân tích khoa học. Tiến hành phê phán đạo đức là quan điểm lịch sử mà rất nhiều người ở Trung Quốc chúng ta vẫn giữ. Họ luôn chia các sự kiện và nhân vật trong lịch sử thành quân tử và tiểu nhân, trung thần và gian thần, người tốt và kẻ xấu, mặt đỏ và mặt trắng. Nhìn như vậy tất nhiên sẽ khỏe đầu óc hơn. Hồi nhỏ chúng ta xem kịch cũng thế, một nhân vật vừa xuất hiện là lập tức hỏi bố mẹ đây là người tốt hay người xấu? Cách này đỡ nhọc óc, nhưng đôi khi ngẫm lại thì cũng chẳng khỏe chút nào. Ví dụ như thời Tam Quốc của chúng ta, nếu quý vị muốn tiến hành một sự phê phán đạo đức, muốn dựa vào ranh giới quân tử tiểu nhân để phân định, thì xin hỏi Lỗ Túc được tính là gì? Lỗ Túc là trung thần hay gian thần? Là quân tử hay tiểu nhân? Mọi người đều nói Lỗ Túc đương nhiên là trung thần, không ai coi Lỗ Túc là gian thần cả. Vậy tôi nói cho quý vị biết, Lỗ Túc chính là người đầu tiên nói rằng nhà Đại Hán không thể khưng phục được nữa, ông là người sớm nhất phản bội lại triều đình Đông Hán, vậy ông là gian thần hay trung thần? Ông còn sớm hơn cả Tào Tháo đấy chứ. Tào Tháo tiếm quyền nhà Hán chẳng lẽ không phải gian thần sao, Lỗ Túc phản chống nhà Hán thì sao lại không phải gian thần? Được, xin hỏi tiếp, Tuân Úc là quân tử hay tiểu nhân? Mọi người đều nói Tuân Úc đương nhiên là quân tử chứ, đức hạnh cao thượng của Tuân Úc là điều ai cũng công nhận mà. Vậy tại sao ông lại đi theo một tên tặc tử? Theo hệ thống của quý vị thì Tào Tháo chẳng phải là tặc tử hay sao? Tuân Úc đường đường là một chính nhân quân tử lại đi theo một kẻ vừa gian xảo vừa tàn nhẫn, bụng đầy mưu mô quỷ kế muốn cướp đoạt triều đình Đại Hán, thế chẳng gọi là "nhận giặc làm cha" thì là gì? Quý vị giải thích thế nào đây? Lại xin hỏi một câu nữa, ba trận chiến lớn phải giải thích thế nào? Chúng ta biết rằng khúc dạo đầu Tam Quốc này có ba chương nhạc, chính là ba trận chiến lớn: Trận Quan Độ — quân phiệt chiến thắng môn phiệt; Trận Xích Bích — miền Nam chống lại miền Bắc; Trận Di Lăng — ba nhà chia đôi thiên hạ. Vậy ba trận chiến lớn này có một đặc điểm chung, đó là ai phát động thì người đó thất bại. Trận Quan Độ do Viên Sào phát động, Viên Sào thất bại; Trận Xích Bích do Tào Tháo phát động, Tào Tháo thất bại; Trận Di Lăng do Lưu Bị phát động, Lưu Bị thất bại. Nếu quý vị muốn tiến hành phê phán đạo đức, xin hỏi quý vị làm thế nào đây? Nếu quý vị nói Tào Tháo là giặc, thì Tào Tháo chiến thắng Viên Sào, chẳng phải là giặc chiến thắng thiện sao? Nếu nói Lưu Bị là vị vua nhân từ, là hoàng đế tốt, vậy sao ông ta lại thất bại ở trận Di Lăng? Hơn nữa, người đánh bại Lưu Bị là Lục Tốn, quý vị không thể nói hắn là tiểu nhân được chứ? Quân tử đánh bại quân tử, quý vị giải thích thế nào đây? Cho nên con đường này kỳ thực không đi nổi. Vì vậy chúng ta chỉ có thể chọn một cách làm khác, đó là phân tích một cách khoa học. Chúng ta buộc phải có một quan điểm lịch sử khoa học, quan điểm lịch sử khoa học ấy ở đâu? Ở chỗ của Mác. Tác phẩm nổi tiếng đó của Mác mang tên "Ngày 18 tháng Sương mù của Louis Bonaparte", kể về việc người cháu của Napoléon là Louis Bonaparte mô phỏng theo bác mình phát động một cuộc chính biến. Vì ngày tiến hành chính biến của bác hắn là ngày 18 tháng Sương mù, nên Mác đã mỉa mai gọi cuộc chính biến của Louis Bonaparte là ngày 18 tháng Sương mù của Louis Bonaparte. Sự kiện này vừa xảy ra thì toàn bộ châu Âu chấn động, mọi người đều bàn tán tại sao một con người như Louis Bonaparte mà cũng thành nhân vật lớn được. Rất nhiều người bày tỏ sự phẫn nộ về mặt đạo đức. Dùng lời của Engels mà nói, Engels đã giảng trong lời mở đầu tác phẩm này của Mác rằng, tất nhiên rất nhiều người ở châu Âu đã bày tỏ sự phẫn nộ đạo đức và tiến hành lên án đạo đức, nhưng không ai hiểu được sự kiện này, chỉ có Mác là hiểu, hơn nữa những dự đoán của Mác về quá trình tiếp theo của sự kiện đều ứng nghiệm. Vậy tại sao lại như vậy? Theo lời của Engels thì chính là vì góc nhìn của Mác không giống. Mác nói cho chúng ta biết chính cuộc đấu tranh giai cấp của nước Pháp đã tạo ra một loại điều kiện và cục diện, khiến cho một nhân vật tầm thường và buồn cười như Louis Bonaparte lại trở thành anh hùng thời đại. Nói cách khác, khi một sự kiện lịch sử xảy ra, khi một nhân vật lịch sử xuất hiện, thì việc phân tích điều kiện và cục diện sâu sắc hơn rất nhiều, cao minh hơn rất nhiều và quan trọng hơn rất nhiều so với việc tiến hành phê phán đạo đức hay lên án đạo đức.

Lời bình: Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng khi nhìn nhận một nhân vật lịch sử không thể đơn giản dùng tiêu chuẩn đạo đức để phán xét, tức là không thể đơn giản nói ai là người tốt, ai là kẻ xấu. Bởi vì người tốt cũng có mặt không tốt, kẻ xấu cũng có lúc làm việc thiện, cho nên điều quan trọng nhất khi đánh giá nhân vật lịch sử là phải nhìn vào điều kiện lịch sử và cục diện mà họ đang đối mặt. Vậy cục diện cuối thời Hán rốt cuộc là thế nào? Trong mắt tiên sinh Dịch Trung Thiên, ai mới là anh hùng thực sự thời Tam Quốc?

Điều kiện và cục diện vào cuối thời Đông Hán là gì? Tám chữ: Chính cũ đã mất, chính mới chưa lập. Chữ "chính" này chỉ chính quyền, cũng chỉ chính trị. Một mặt, triều đình Đông Hán với tư cách là một chính quyền thì thực sự đừng nói là sắp đất đèn, nói một cách nghiêm ngặt thì phải là đã đất đèn rồi. Nó chỉ là một cái khung rỗng. Tất nhiên, những kẻ khuyên Tào Tháo làm hoàng đế khi ấy đã nói rất rõ ràng: Thiên hạ không có lấy một tấc đất nào là của nhà Đông Hán, không có lấy một thần dân nào là của nhà Đông Hán, vậy nó dựa vào cái gì để tiếp tục tồn tại? Chỉ là một cái khung rỗng, chỉ còn cái hư danh mà hoàn toàn không có thực chất, chính quyền này đã vong rồi, nhưng chính quyền mới lại chưa được thiết lập. Mặt khác, trật tự cũ của Đông Hán, trật tự chính trị đã không còn nữa. Ba trụ cột chống đỡ tòa đại hạ đế quốc này đã không còn tồn tại nữa. Ba trụ cột của Đông Hán là gì? Ngoại thích, hoạn quan, sĩ tộc. Ngoại thích và hoạn quan trong các cuộc đấu tranh nội bộ, trước khi Đổng Trác vào kinh thì hai cái cột này đã sụp đổ từ lâu rồi. Sau đó, cái cột sĩ tộc cũng là cây độc lập không chống đỡ nổi. Vậy vào một thời điểm như thế này, điều quan trọng nhất là gì? Cũng là tám chữ: Xây dựng lại trật tự, quy về một mối. Bởi vì lúc này, chỉ có quy về một mối thì thiên hạ mới có thể thái bình, bách tính mới có thể sống những ngày yên ổn. Quý vị thử nghĩ xem, đám quân phiệt này hôm nay ngươi đánh tới, ngày mai ta đánh lui, kẻ chịu khổ cuối cùng là ai? Chính là bách tính! Bất kể là quân phiệt nào đi qua cũng đều cướp lương thực, cướp tiền tài, bắt tráng đinh. Mà đất nước chúng ta là một quốc gia nông nghiệp, dân tộc chúng ta là một dân tộc nông nghiệp, điều quan trọng nhất đối với sản xuất nông nghiệp là gì? Chính là sự ổn định! Bởi vì sản xuất nông nghiệp phải trông chờ vào thời tiết. Mùa xuân đến thì phải mau chóng cày bừa mùa xuân, mùa hạ đến thì phải mau chóng làm cỏ mùa hè, mùa thu đến thì phải mau chóng thu hoạch mùa thu. Ta đang cấy trồng hoa màu thì chỗ ngươi lại đánh nhau. Cho nên, người ta khát khao thống nhất chính là khát khao sự ổn định, an ninh, yên tĩnh, an cư. Có an cư thì mới có lạc nghiệp, có lạc nghiệp thì mới phát triển được lực lượng sản xuất, phát triển được lực lượng sản xuất thì dân tộc mới xương thịnh, đất nước mới phú cường, nhân dân mới hạnh phúc. Cho nên thống nhất là xu thế chung của thời đại. Dựa trên tiền đề này, chúng ta rất dễ đưa ra đánh giá. Đánh giá thế nào đây? Ai có thể làm được thì người đó là anh hùng, nghĩa là ai có thể đóng góp vào việc đưa đất nước quy về thống nhất, đẩy sự nghiệp thống nhất ấy tiến lên phía trước, thì người đó chính là anh hùng của thời đại này. Ai là anh hùng? Người thứ nhất chính là Tào Tháo. Nếu không có Tào Tháo bình định phương bắc để đặt nền móng cho việc ba nhà quy về nhà Tấn sau này, thì rất khó nói lịch sử sau đó sẽ phát triển thành hình thù gì, nhân dân chúng ta sẽ phải chịu đựng thêm bao nhiêu khổ nạn nữa. Kế tiếp là Tôn Quyền, Lưu Bị. Tôn Quyền bình định Giang Đông, Lưu Bị bình định một phần Kinh Châu và Ích Châu. Tức là cục diện Tam Quốc, chủ nhân của ba nhà đều có đóng góp của riêng mình cho việc quy về thống nhất trong tương lai. Do đó Tào Tháo, Tôn Quyền, Lưu Bị đều là anh hùng của thời đại này. Bởi vì sự thống nhất này không phải là bằng sáng chế độc quyền của riêng ai, Tào Tháo, Lưu Bị, Tôn Quyền đều có quyền lợi, đều có tư cách. Quý vị không thể nói chỉ có Tào Tháo mới có tư cách thống nhất, cũng không thể nói chỉ có Lưu Bị mới có tư cách thống nhất chỉ vì ông ta mang họ Lưu, điều đó hoàn toàn vô lý. Còn Tôn Quyền cũng muốn thống nhất, việc phớt lờ Tôn Quyền cũng là điều vô lý. Sau khi xưng đế, Tôn Quyền vẫn cảm thấy chưa mãn nguyện. Lúc bấy giờ, khi người ta bảo Tôn Quyền tiến hành một số nghi lễ tế tự, Tôn Quyền nhất quyết không chịu, ông nói thiên hạ chưa thống nhất thì ta làm sao có thể làm được? Nhưng rắc rối từ đây cũng sinh ra, bởi vì ai cũng có quyền lợi, ai cũng có tư cách, ai cũng cảm thấy việc thống nhất thiên hạ phải do chính mình thực hiện. Kết quả gây ra điều gì? Chính là biển rộng sóng trào, anh hùng xuất lớp, rồng tranh hổ đấu, Tam Quốc đỉnh lập. Cái gọi là khúc dạo đầu lịch sử chính là được chèn vào như vậy. Một khi chúng ta đã biết cách nhìn nhận giai đoạn lịch sử này thì chúng ta sẽ rất dễ dàng đánh giá các nhân vật lịch sử trong giai đoạn này, từ đó có thể giải mã được rất nhiều điều bí ẩn, ví dụ như điều bí ẩn về Tuân Úc.

Lời bình: Cái chết của Tuân Úc là một vụ án bí ẩn quan trọng thời Tam Quốc. Tuân Úc là mưu sĩ số một dưới quyền Tào Tháo, ông đã dốc hết tâm huyết cho việc xác lập bá nghiệp cuối cùng của Tào Tháo, nhưng cuối cùng lại nảy sinh bất hòa với Tào Tháo và uất hận mà chết. Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng cái chết của Tuân Úc là một bi kịch lịch sử, đồng thời ông cũng cho rằng Tào Tháo kỳ thực cũng là một nhân vật bi kịch. Vậy rốt cuộc là vì sao?

Tuân Úc là một nhân vật cực kỳ quan trọng thời Tam Quốc. Nói ông quan trọng không chỉ vì ông đã có bao nhiêu là đóng góp cho việc Tào Tháo bình định miền bắc Trung Quốc, mà còn nằm ở thân phận của ông. Thân phận của ông là gì? Ông xuất thân sĩ tộc, thuộc giai cấp sĩ tộc địa chủ. Ông nội của ông từng làm huyện lệnh Lăng Lăng, cha của ông từng làm tướng quốc Tế Nam, chú của ông làm đến chức Tam công, tức là chú ông là Tuân Sảng từng làm Tư không. Cho nên gia tộc Tuân Úc là một gia tộc sĩ tộc, bản thân Tuân Úc là một danh sĩ. Lúc bấy giờ có một nhà phê bình nổi tiếng tên là Hà Ngung. Hà Ngung là người Nam Dương, là thủ lĩnh của tập đoàn danh sĩ thời bấy giờ, ông ta cùng với Kiều Huyền là những người đầu tiên đánh giá cao Tào Tháo. Hà Ngung nói Tuân Úc là bậc tài năng phò tá vương giả, cho nên Tuân Úc vừa là sĩ tộc vừa là danh sĩ. Vậy như chúng ta đã nói ở trước, chính quyền do Tào Tháo xây dựng không phải là chính quyền sĩ tộc, Tào Tháo đối kháng với sĩ tộc và không thích danh sĩ, ví dụ như ông ta giết Khổng Dung, giết Biên Nhượng. Vậy tại sao hai con người như thế lại có thể hợp tác với nhau? Hơn nữa, tầm quan trọng của Tuân Úc không chỉ nằm ở thân phận mà còn ở thời điểm. Ấy là lúc Tuân Úc đi theo phò tá Tào Tháo là vào thời điểm nào? Là lúc Viên Sào đã làm Ký Châu mục, còn Tào Tháo là Thái thú Đông quận do Viên Sào bổ nhiệm. Ví dụ như Tuân Úc từ chỗ Tỉnh trưởng Viên chạy sang Thị trưởng Tào, điều này rất kỳ lạ. Vậy tại sao Tuân Úc lại muốn đi? Tại sao lại muốn đến chỗ Tào Tháo? "Tam Quốc Chí" ghi chép rằng Tuân Úc nhận định Viên Sào cuối cùng không thể làm nên đại sự, tức là Tuân Úc đã nhìn thấu Viên Sào không thể thành tựu đại sự. Vậy chúng ta muốn hỏi đại sự của Tuân Úc là gì? Giống như Gia Cát Lượng, chính là hưng phục nhà Hán! Ông muốn khôi phục lại triều đình Đông Hán. Vậy Tuân Úc muốn khôi phục triều đình Đông Hán thì tại sao lại đi đầu quân cho Tào Tháo? Bởi vì Tuân Úc cho rằng muốn đánh quỷ thì phải mượn tay Chung Quỳ, hiện nay quỷ quá nhiều, chỉ có Chung Quỳ mới trị được quỷ, mà Tào Tháo chính là Chung Quỳ. Điều ông suy tính là sau khi Tào Tháo đánh con quỷ này xong, đánh xong xuôi rồi thì sẽ khôi phục triều đình Đông Hán, giao trả lại cho hoàng đế nhà Hán, hoặc là Hán Hiến Đế, hoặc là người thừa kế của Hán Hiến Đế. Ông vạn lần không ngờ tới vị "Chung Quỳ" này trong quá trình đánh quỷ lại tự hóa thành quỷ, ông muốn Tào Tháo phụng thiên tử để hiệu lệnh các chư hầu không tuân mệnh, nhưng ông lại không ngờ Tào Tháo lại biến thành "kẹp thiên tử để ra lệnh cho chư hầu", ông không ngờ Tào Tháo cuối cùng lại muốn làm Ngụy công. Mà Tuân Úc cho rằng Tào Tháo một khi đã làm Ngụy công thì đồng nghĩa với việc Tào Tháo muốn tiếm ngôi nhà Hán. Cho nên ông đành đau khổ rời xa Tào Tháo. Cho đến việc ông uất mà chết, hay tự sát, hay bị Tào Tháo bức tử thì theo tôi đã không còn quan trọng nữa, bởi vì hai người họ trên con đường chính trị đã đường ai nấy đi rồi. Tại sao lại dẫn đến kết quả này? Chính vì Tuân Úc và Tào Tháo đều là những người có lý tưởng, và lý tưởng của họ đã xảy ra xung đột. Lý tưởng của Tuân Úc là khôi phục trật tự của Đông Hán, còn Tào Tháo lại muốn xây dựng một trật tự mới, một trật tự khác biệt với trật tự Đông Hán. Muốn xây dựng trật tự, muốn thống nhất Trung Quốc thì điểm này là giống nhau, vấn đề là sau khi thống nhất rồi thì đi con đường nào? Tuân Úc muốn đi con đường cũ của Đông Hán, còn Tào Tháo lại muốn đi một con đường mới. Mà Tào Tháo vì để thực hiện lý tưởng chính trị của mình đã bất chấp thủ đoạn, tức là ông thuộc loại người như vậy. Cho nên đây là một cuộc xung đột mang tính bi kịch. Cái gọi là xung đột mang tính bi kịch nhất định là xung đột giữa cái thiện và cái thiện, tức là cả hai bên đều có lý của mình, nhưng đặt chung lại thì lại mâu thuẫn với nhau. Cho nên đây là một cuộc xung đột bi kịch. Cuối cùng là tay không thắng nổi đùi, tay của Tuân Úc không thắng nổi đùi của Tào Tháo, nhưng đùi của Tào Tháo cũng không thắng nổi đùi của giai cấp sĩ tộc địa chủ. Sau khi ông qua đời, con trai ông lập tức thỏa hiệp với giai cấp sĩ tộc địa chủ, lịch sử lại quay về cái quỹ đạo mà giai cấp sĩ tộc hằng mong muốn. Nhìn từ góc độ này, Tào Tháo cũng là một nhân vật bi kịch.

Lời bình: Giữa Tào Tháo và Tuân Úc tồn tại một cuộc xung đột lý tưởng khó lòng điều hòa, bởi vì Tào Tháo muốn thành tựu bá nghiệp của riêng mình, còn Tuân Úc thì luôn coi việc khôi phục nhà Hán là trọng trách của bản thân. Đã như vậy, việc cuối cùng đôi đường chia tay là điều không thể tránh khỏi. Tôn Quyền và Lỗ Túc ở Đông Ngô có mục tiêu nhất trí, "Long Trung đối" phiên bản Đông Ngô của Lỗ Túc cũng đặt nền tảng lý luận cho bá nghiệp của Tôn Quyền. Thế nhưng, đánh giá của Tôn Quyền dành cho Lỗ Túc lại không phải là cao nhất, tại sao lại như vậy? Chúng ta nên nhìn nhận Tôn Quyền và Lỗ Túc dưới góc độ lịch sử thế nào?

Lỗ Túc có thể nói là người nhìn thấu tình hình sớm nhất trong thời đại Tam Quốc. Khi Tào Tháo và Viên Sào vừa đánh nhau xong ở Quan Độ, lúc rất nhiều người vẫn chưa nhìn rõ tình hình này, Lỗ Túc đã đến bên cạnh Tôn Quyền và nói những gì? Nhà Hán không thể hưng phục được nữa, Tào Tháo không thể một sớm một chiều mà tiêu diệt được. Quý vị phải biết rằng bảy năm sau, Lưu Bị và Gia Cát Lượng trong cuộc đối thoại ở Long Trung vẫn còn đang nói đến chuyện hưng phục nhà Hán đấy thôi. Quý vị thử nói xem Lỗ Túc có tầm nhìn xa trông rộng biết bao! Nhà Hán đã không thể vực dậy nổi nữa, Tào Tháo thì trong chốc lát cũng không thể trừ khử được, vậy nên thế nào? Cho nên tướng quân ngài có thể làm chút chuyện rồi đây! Nhà Hán không thể hưng phục đồng nghĩa với việc gì? Đồng nghĩa với việc bá nghiệp của Tôn Quyền có thể thành. Dù sao thì thiên hạ bây giờ đang loạn lạc, chi bằng ngài nhân cơ hội này sớm chiếm lấy một mảnh đất để lập nên chính quyền. Tào Tháo đã không thể một sớm một chiều trừ khử được, thì việc chia ba thiên hạ là điều tất yếu. Cho nên Lỗ Túc đã đề xuất với Tôn Quyền ý tưởng chia ba thiên hạ: Tôn Quyền, Lưu Bểu, Tào Tháo chia ba thiên hạ. Vậy đã muốn chia ba thiên hạ này, thì Kinh Châu và Dương Châu, hay nói cách khác là Giang Đông và Kinh Châu phải liên hợp lại để đối kháng với phương bắc, phân chia giang sơn mà cai trị. Cho nên việc miền Nam đối kháng với miền Bắc là điều tất yếu. Miền Nam đối kháng với miền Bắc là điều tất yếu, thì việc liên Lưu kháng Tào là điều chắc chắn. Đây chính là ý nghĩa của Lỗ Túc đó! Giờ đây tôi có thể chịu trách nhiệm mà nói với quý vị rằng, trước trận Xích Bích, Tôn Quyền quyết định liên minh với Lưu Bị chính là vì bảy năm trước Lỗ Túc đã nói rõ mọi chuyện rồi, trong lòng Tôn Quyền đã có sẵn cái gốc này, biết đây là con đường bắt buộc phải đi. Cho nên liên minh Tôn - Lưu, trận Xích Bích, Lỗ Túc chính là công thần số một. Vận may của Lỗ Túc ở đâu? Cầm nằm ở chỗ ông đã gặp được Tôn Quyền. Tôn Quyền là người như thế nào? Lúc trước tôi đã nói Tào Tháo và Tuân Úc là những người có lý tưởng, nhưng lý tưởng khác nhau nên xảy ra xung đột; còn Tôn Quyền và Lỗ Túc thì cả hai đều không có lý tưởng, mà có cái gì? Có mục tiêu! Họ chỉ có mục tiêu, mục tiêu là gì? Chính là "kiến hiệu đế vương, dĩ đồ thiên hạ" (lập hiệu hiệu đế vương để mưu đồ thiên hạ) do Lỗ Túc đề ra. Đã muốn mưu đồ thiên hạ thì phải xưng đế vương, mà muốn xưng đế vương thì trước tiên ngài phải củng cố Giang Đông cái đã. Ngài mà ngay cả mảnh đất Giang Đông này cũng không giữ nổi thì ngài còn xưng đế vương cái gì, mưu đồ thiên hạ cái nỗi gì? Ngài phải giữ vững Giang Đông trước đã. Mà muốn giữ Giang Đông thì phải làm sao? Phải liên minh với Lưu Bị, phải bản địa hóa. Đây là một bài toán rất rõ ràng. Cho nên Tôn Quyền trong trận Xích Bích đã kiên quyết liên minh với Lưu Bị, và sau đó Tôn Quyền cũng kiên quyết giao cả chính quyền lẫn quân quyền cho sĩ tộc Giang Đông. "Ta phải trói chặt sĩ tộc Giang Đông với ta thì giang sơn Giang Đông của ta mới vững chắc được. Có củng cố được Giang Đông thì ta mới xưng đế vương được, xưng đế vương rồi thì ta mới mưu đồ thiên hạ được". Ông tính toán bài toán này vô cùng rõ ràng. Cho nên Tôn Quyền có ba cái "không thèm bận tâm": Thứ nhất, không bận tâm nhà Hán còn hay mất. Nhà Đại Hán này còn hay không không quan trọng. Ta cảm thấy khi cần nó tồn tại, ta nói ta cũng là vì muốn hưng phục nhà Hán đấy chứ (dù ông chẳng làm nổi việc gì gọi là hưng phục nhà Hán cả). Thứ hai, không bận tâm Tào Tháo là trung hay gian. Tào Tháo là trung thần hay gian thần ông không bận tâm. Khi cần ngươi là trung thần thì ngươi là thừa tướng nhà Hán, khi cần coi ngươi là gian thần thì ngươi là giặc nhà Hán. Quý vị xem Tôn Quyền gọi Tào Tháo khi thì là Tào công thế này thế nọ, khi thì là lão tặc thế kia thế nọ, ông đổi cách gọi mấy lần liền, hoàn toàn chẳng bận tâm gì cả. Thứ ba, không bận tâm thuộc tính chính quyền, tức là ông không bận tâm chính quyền của mình thuộc về giai cấp sĩ tộc địa chủ hay giai cấp thứ tộc địa chủ, ông không quan tâm điều đó. Ông chỉ quan tâm một điều duy nhất: Có mang họ Tôn hay không? Mang họ Tôn là được! Cho nên ông mới làm nên nghiệp lớn ở Giang Đông. Bởi vì dẫu sao Tào Tháo là thừa tướng nhà Hán, Lưu Bị là hoàng tộc, còn Tôn Quyền là gì? Tại sao ông lại có thể làm nên nghiệp lớn? Có liên quan đến điểm này đấy. Cho nên giữa Lỗ Túc và Tôn Quyền có một sự ăn ý ngầm, giữa quân thần có một sự ăn ý ngầm. Nhưng Lỗ Túc cũng hơi đáng thương ở chỗ sau khi ông qua đời lại nhận được một đánh giá "ba bảy chia đôi". Tôn Quyền đánh giá Chu Yêu, Lỗ Túc, Lục Tôn khi trò chuyện với Lục Tôn thì đánh giá Chu Yêu là cao nhất, còn đối với Lỗ Túc thì là ba bảy chia đôi. Tại sao lại nói vậy? Lỗ Túc không nên xúi ta mượn Kinh Châu. Vậy tại sao Lỗ Túc lại muốn cho mượn Kinh Châu? Lỗ Túc là một người theo chủ nghĩa hiện thực, ông suy tính rằng vào thời điểm đó nếu ngài không liên minh với Lưu Bị thì ngài không thể đối kháng nổi với Tào Tháo. Đương nhiên vấn đề này chúng ta có thể thảo luận, có nên cho mượn hay không thì hiện tại tôi không muốn bàn tới vấn đề đó, tôi chỉ nói hai con người này đều là những người theo chủ nghĩa hiện thực.

Lời bình: Vừa rồi tiên sinh Dịch Trung Thiên đã dùng quan điểm lịch sử khoa học để phân tích cho chúng ta thấy Tào Tháo và Tuân Úc đều là những người theo chủ nghĩa lý tưởng, còn Tôn Quyền và Lỗ Túc đều là những người theo chủ nghĩa hiện thực, giữa hai cặp quân thần này lại tồn tại những mâu thuẫn riêng biệt. Mà trong Tam Quốc, người quen thuộc nhất với mọi người chính là Lưu Bị và Gia Cát Lượng. Mọi người thường cho rằng hai người họ giống như cá gặp nước, quân thần tin tưởng lẫn nhau nhất, bằng không thì sao lại có giai thoại lịch sử phó thác ở Vĩnh An cho được? Vậy sự thật có phải là như vậy không? Chúng ta nên đánh giá Lưu Bị và Gia Cát Lượng dưới góc độ lịch sử thế nào?

Mối quan hệ giữa Lưu Bị và Gia Cát Lượng là gì? Hai chữ: Vi tế (tinh tế, vi diệu). Như cá gặp nước có không? Có một chút, nhưng không nhiều. Vào lúc nào? Sau Long Trung đối thì là như cá gặp nước, nhưng sau trận Xích Bích thì đã phát sinh thay đổi. Tại sao? Bởi vì Gia Cát Lượng là người có lý tưởng, còn Lưu Bị có cái gì? Có hoài bão. Tào Tháo được gọi là có lý tưởng nhưng không có bản vẽ. Tào Tháo có một suy nghĩ mơ hồ, ông ta không biết phải làm thế nào nên đành dò đá qua sông, cho nên ông ta là kẻ bị chửi nhiều nhất. Gia Cát Lượng là người có lý tưởng lẫn bản vẽ, ông có một bản "Long Trung đối", sau đó tiến hành một cách mạch lạc, rành mạch, làm vô cùng xuất sắc. Tôn Quyền thì không có, ông có một mục tiêu: Lập hiệu đế vương để mưu đồ thiên hạ. Còn Lưu Bị có cái gì? Có hoài bão: Muốn giương cao đại nghĩa ở thiên hạ. Kỳ thực, trước khi gặp Gia Cát Lượng, Lưu Bị cũng chẳng biết bản thân mình nên làm gì, ông chỉ biết ta đây đường đường là một nam tử hán đại trượng phu thì phải làm nên một phen sự nghiệp, không thể sống uổng một đời trên thế gian này được. Ông từng rơi nước mắt nói với Lưu Bểu ở chỗ Lưu Bểu rằng: Ngài xem đùi của ta đã mọc cả thịt mỡ rồi đây, tuổi đã lớn thế này rồi phải làm sao đây? Bởi vì hơn bốn mươi tuổi trong mắt người xưa đã được coi là người già rồi. Thời xưa, ông có hoài bão nhưng không có mục tiêu, không có bản vẽ. Ai đã trao cho ông mục tiêu và bản vẽ? Chính là Gia Cát Lượng! "Long Trung đối" của Gia Cát Lượng đã khiến Lưu Bị bừng tỉnh ngộ ra: Hóa ra ta đường đường thế này mà cũng có thể làm như vậy sao? Vậy thì tốt, ta làm! Hiền đệ, phần việc của cậu là hãy giúp ta gom góp lương thảo nhé. Sau trận Xích Bích, Gia Cát Lượng mới chính thức đảm nhận chức vụ mang tên Quân sư trung lang tướng, nhiệm vụ là gì? Điều động thuế khóa để sung vào quân tư, tức là Tổng bộ trưởng Tổng hậu cần kiêm Tổng bộ trưởng Tổng trang bị, kiêm thêm Bộ trưởng Tài chính lại kiêm luôn Bộ trưởng Quân nhu. Còn việc thực sự đi đoạt lấy thiên hạ thì Lưu Bị mang theo người khác: Vào Thục thì mang theo Bàng Thống, vào Hán Trung thì mang theo Pháp Chính. Tại sao không mang theo Gia Cát Lượng? Có đủ loại giải thích, người ta thường nói binh mã chưa động, lương thảo đi trước, vấn đề lương thảo này vô cùng quan trọng. Ví dụ như khi Lưu Bị đánh thiên hạ lúc trước, Tiêu Hà chính là người làm công việc này. Cuối cùng khi Lưu Bị phong thưởng công thần, ai được xếp vị trí thứ nhất? Tiêu Hà đứng đầu, đúng không nào? Lưu Bị nói với những tướng lĩnh vào sinh ra tử rằng, ví như đi săn bắn, một con chó săn đi đuổi thỏ, cuối cùng công lao thuộc về ai? Thuộc về thợ săn! Các ngươi đánh trận chẳng qua chỉ là chó săn mà thôi, còn Tiêu Hà mới là người làm việc của con người. Xét từ góc độ này, Gia Cát Lượng đương nhiên cũng là người làm việc của con người chứ không phải là chó săn. Nhưng tôi vẫn luôn cảm thấy còn có một nguyên nhân nữa, đó là con người Gia Cát Lượng quá chính trực. Cách làm người của Gia Cát Lượng rất chính trực, còn Bàng Thống và Pháp Chính thì khó mà nói được. Quý vị nhìn xem, khi Lưu Bị vào Xuyên đi đoạt lấy địa bàn của Lưu Chương, nói về việc này thì không đủ đạo nghĩa cho lắm. Các ngươi đều là tông thất, đều mang họ Lưu, người ta mời ngươi đến giúp đỡ, kết quả ngươi lại chiếm luôn địa phận của người ta, như thế có đáng mặt không? Bàng Thống giải thích thế nào? Nói rằng cái nhà này dù sao hắn cũng không giữ nổi, chúng ta không chiếm thì Tào Tháo cũng chiếm. Vậy chi bằng cho chúng ta còn hơn là cho Tào Tháo? Đây là bài toán thứ nhất. Thứ hai, sau khi chúng ta đoạt được Ích Châu thì phong cho hắn một chức quan lớn là được chứ gì! Đây là lời gì thế này? Lời này chẳng khác nào người ta mời ngài đến biệt thự làm khách, kết quả ngài lại biến thành chủ nhân của biệt thự rồi bảo chia cho hắn một căn phòng lớn. Những lời như thế này Gia Cát Lượng chắc chắn không thể thốt ra được đâu. Nhưng lúc bấy giờ lại cần những con người như thế đấy. Vị Pháp Chính kia lại càng tệ hơn nữa, hắn vốn là quản gia của cái biệt thự đó, chủ nhân biệt thự bảo mời Lưu Bị đến ở chơi, thế mà Pháp Chính lại xui người ta chiếm luôn vị trí chính chủ, đoạt lấy cái biệt thự này luôn. Quý vị thử nói xem đó là loại người gì cơ chứ? Thế nhưng vào lúc ấy, Lưu Bị lại cần những con người như vậy, không có những kẻ như thế thì ông ta không ra tay được, không đoạt được địa bàn. Cho nên chúng ta thấy Lưu Bị vào Thục mang theo Bàng Thống, Lưu Bị chinh phạt Hán Trung mang theo Pháp Chính, Quan Vũ đánh Tương Dương - Phàn Thành thì Gia Cát Lượng không nói một lời nào, thậm chí việc ông tán thành hay phản đối chúng ta cũng chẳng hề hay biết. Đến cuối cùng, khi Lưu Bị phát động trận Di Lăng, Gia Cát Lượng là tán thành hay phản đối? Chúng ta chỉ biết sau sự việc ông có nói một câu rằng: Nếu Pháp Chính mà còn ở đây thì tốt biết mấy, Pháp Chính nhất định sẽ ngăn cản chủ công không để ngài phát động cuộc chiến tranh này. Xin mọi người hãy suy nghĩ xem, trong khoảng thời gian này trạng thái của Gia Cát Lượng rốt cuộc nên là thế nào? Kỳ thực, trong cuộc đời của Gia Cát Lượng vẫn còn rất nhiều những câu đố không có lời giải, có những câu đố chưa được giải mã nào? Mời xem tập sau: "Trăm năm cô độc".