Trận Quan Độ, Tào Thao lấy ít thắng nhiều, lấy yếu thắng mạnh, đã thiết lập địa vị thống trị không thể chối cãi của ông ở miền Bắc Trung Quốc; trong khi đó, Viên Sáu với binh hùng tướng mạnh lại đại bại thối chí, từ đó rút lui khỏi vũ đài lịch sử. Tại sao một Viên Sáu hùng mạnh lại chuốc lấy thất bại? Thất bại của Viên Sáu có quan hệ thế nào với bản thân ông ta? Rốt cuộc Viên Sáu là một người như thế nào? Kính mời quý vị đón xem "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc: Thắng bại có cơ sở"!

Trận Quan Độ bùng nổ vào năm 200 đã thay đổi sự so sánh lực lượng giữa hai bên Viên Sáu và Tào Thao, là một trận chiến then chốt trong thời loạn thế ấy, đưa miền bắc Trung Quốc từ phân liệt đi đến thống nhất. Theo ghi chép trong "Tam Quốc chí", binh lực của Viên Sáu lúc đó vượt xa Tào Thao, nắm trong tay mười vạn quân, trong khi binh lực của Tào Thao chưa đến một vạn. Một số người thậm chí còn quả quyết rằng Tào Thao chắc chắn sẽ thua. Thế nhưng, trong tình hình tác chiến tổng thể bất lợi, Tào Thao lại giành được chiến thắng trong trận Quan Độ, đặt nền móng cho địa vị thống trị của ông ở miền bắc Trung Quốc; còn tập đoàn Viên Sáu bị đánh tan tác, từ đó suy sụp không gượng dậy nổi.

Vậy, nguyên nhân nào dẫn đến thất bại của Viên Sáu? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", sẽ kể cho quý vị nghe một cách hấp dẫn về đoạn lịch sử hào hùng cuồn cuộn đó. Chương trình "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc" với chủ đề "Thắng bại có cơ sở" đang được phát sóng, kính mời quý vị chú ý đón xem!

Dịch Trung Thiên:

Tập trước chúng ta đã nói về trận Quan Độ, kết quả của trận Quan Độ thì bây giờ mọi người cũng đều biết rồi, đó là Tào Thao lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch nhiều, giành đại thắng. Kết quả này thực ra từ sớm đã nằm trong dự liệu của hai mưu sĩ bên phía Viên Sáu là Củ Thụ và Điền Phong, cho nên Củ Thụ và Điền Phong lúc đó đã kiên quyết phản đối Viên Sáu phát động một cuộc chiến tranh như vậy. Kết quả là Củ Thụ bị Tào Thao bắt sống, còn Điền Phong bị Viên Sáu tống vào đại lao. Hơn nữa, tập trước chúng ta đã nói, khi tin tức tập đoàn Viên Sáu bại trận truyền đến Nghiệp Thành, bạn bè đến thăm Điền Phong, nói rằng Điền huynh phen này sắp có ngày ngóc đầu lên rồi đấy, thế nhưng câu trả lời của Điền Phong lại là phen này ta chết chắc rồi.

Tại sao Điền Phong lại trả lời như vậy? Điền Phong rốt cuộc đã chết hay chưa? Chúng ta hãy cùng tổng kết xem tại sao cuộc chiến này của Viên Sáu lại thất bại, rồi sau đó sẽ trả lời câu hỏi này.

Tại sao cuộc chiến này của Viên Sáu lại thất bại? Bởi vì cuộc chiến này của ông ta không chính nghĩa.

Nguyên nhân chính khiến Củ Thụ và Điền Phong phản đối Viên Sáu phát động cuộc chiến này nằm ở đây, họ đều đặt ra vấn đề tính chính nghĩa của cuộc chiến này trước mặt Viên Sáu. Củ Thụ nói, hiện nay thiên hạ đại loạn, nhân dân lầm than, hoàng đế của chúng ta cũng vừa mới ổn định lại, ông phát động cuộc chiến này vào lúc này có hợp lý không? Không có. Chúng ta hiện nay đã chiếm được đất đai bốn châu Ký Châu, Thanh Châu, U Châu, Tịnh Châu, tiêu diệt Công Tôn Toản ở phương bắc, chúng ta nên báo tin chiến thắng với hoàng thượng, chúng ta nên báo cáo với hoàng thượng những việc mà chúng ta đã làm trong bao nhiêu năm nay để an định đất nước, thống nhất đất nước. Nếu Tào Thao chặn chúng ta lại, không cho chúng ta báo cáo, vậy thì chúng ta nhân cơ hội này kiện Tào Thao một trận, nói hắn cản trở đường lối của vương triều. Đồng thời, chúng ta có thể áp dụng phương thức tác chiến vận động, chiến tranh du kích, chiến tranh trường kỳ để đối phó với Tào Thao, chúng ta có thể liên tục xuất binh quấy rối hắn, khiến hắn không được yên ổn, khiến hắn mệt mỏi vì chạy ngược chạy xuôi, rồi sau đó chúng ta mới đối phó với hắn.

Ý kiến này là chính xác. Thứ nhất, đặt Tào Thao vào một vị trí bất nghĩa, biến ưu thế chính trị của Tào Thao thành thế yếu chính trị của hắn, cái này gọi là có lý. Lấy mạnh chống yếu, lấy nhàn đãi lao, dùng biện pháp chiến tranh vận động, chiến tranh du kích, chiến tranh trường kỳ để đối phó với Tào Thao, chi phí thấp, rủi ro nhỏ, hiệu quả lớn, cái này gọi là có lợi. Từng bước vững chắc, tiến theo tuần tự, thấy đủ thì dừng, nắm bắt thời cơ để tiêu diệt Tào Thao, cái này gọi là có tiết chế. Có lý, có lợi, có tiết chế, mưu lược như vậy mới là một mưu lược tốt.

Viên Sáu không nghe, vậy thì nghe ai? Nghe Quách Đồ, nghe Thẩm Phối. Thẩm Phối và Quách Đồ đều chủ trương theo quyết định của Viên Sáu, lập tức tập hợp mười vạn tinh binh, tiến thẳng về Hứa Đô. Vậy Thẩm Phối và Quách Đồ tại sao lại chủ trương như vậy? Quan điểm cá nhân của tôi là, Thẩm Phối có lẽ là hồ đồ, còn Quách Đồ là nịnh hót, bởi vì Quách Đồ là người rất rõ Viên Sáu là kẻ há thắng lợi trước mắt, ưa công trạng lớn lao, tự cho mình là đúng, độc đoán chuyên quyền. Viên Sáu bây giờ rất kiêu ngạo nhé, ông ta cảm thấy khí thế ngút trời, ông ta có thể nuốt trọn cả vạn dặm như hổ, ông ta bây giờ đang vô cùng khao khát chiến thắng, ông ta không đủ kiên nhẫn để chơi trò chiến tranh vận động, chiến tranh du kích, chiến tranh trường kỳ, lại còn phải dây dưa ba năm mới có thể tiêu diệt được Tào Thao. Ông ta không kiên nhẫn, ông ta không sảng khoái, ông ta không tiêu sái! Quách Đồ hiểu rõ tính cách của Viên Sáu này, Quách Đồ nói, không cần phải phiền phức thế đâu, binh pháp nói mười lần thì vây đánh, năm lần thì tấn công, ngang sức thì đánh, nghĩa là gì? Nghĩa là nếu lực lượng của chúng ta gấp mười lần kẻ địch, chúng ta vây hắn lại; nếu gấp năm lần kẻ địch, chúng ta tiến công; nếu tương đương với kẻ địch, chúng ta có thể đánh với hắn một trận. Hiện tại quân đội của chúng ta gấp mười lần Tào Thao đấy! Tại sao chúng ta còn phải làm những động tác nhỏ nhặt thế này, cái gì mà chiến tranh vận động, chiến tranh du kích, chiến tranh trường kỳ chứ? Với sự anh minh thần võ của Viên công chúng ta, với sự trăm trận trăm thắng, đánh đâu thắng đó của quân ta, tiêu diệt một tên Tào Thao bé nhỏ chẳng phải dễ như trở bàn tay sao!

Đây là một tràng lời lẽ sáo rỗng, kẻ nịnh hót giỏi nhất là nói những lời thế này. Lời của kẻ nịnh hót là không đáng tin nhất, nhưng Viên Sáu lại là kẻ thích được nịnh hót, nghe xong liền đắc ý quên hình. Củ Thụ thấy tình hình không ổn, bèn đứng ra nói lần nữa. Lần này lời của Củ Thụ nói có phần nặng nề hơn. Củ Thụ nói: Bình định bạo loạn, tiêu diệt tàn bạo, cái này gọi là nghĩa binh; hiếu chiến cậy quyền, dựa thế hiếp người, cái này gọi là kiêu binh. Nghĩa binh từ xưa đến nay luôn chiến thắng, kiêu binh từ xưa đến nay luôn thất bại. Hiện nay thiên tử ở Hứa Xương, chúng ta xuất sư vô danh, về nghĩa thì trái ngược, xét về chính trị đã thua trước một bậc; còn chúng ta cậy mạnh hiếp yếu, dựa thế hiếp người, xét về đạo lý lại thua thêm một bậc nữa; nếu chúng ta lại không màng đến sách lược, lại còn há thắng lợi trước mắt, lại còn muốn đánh phủ đầu, lại còn muốn giải quyết tất cả trong một trận chiến, vậy thì về mặt sách lược chúng ta lại thua thêm một bậc nữa, cuộc chiến này tuyệt đối không thể đánh thắng được.

Lời này đã đánh trúng vào gốc rễ. Chiến tranh là gì? Chiến tranh là sự tiếp nối của chính trị. Cho nên tiến hành một cuộc chiến tranh, xét về chính trị có lợi hay không, xét về đạo lý có lý hay không là điều cực kỳ quan trọng, mà cái sự thua thiệt của Viên Sáu trước tiên là thua thiệt ở điểm này. Có thể nói, thất lợi về chính trị, thất lý về đạo lý, thất sách về chiến lược là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thất bại của Viên Sáu.

* Theo phân tích của tiên sinh Dịch Trung Thiên, Viên Sáu trước trận Quan Độ không nghe lời khuyên can của mưu sĩ, khăng khăng làm theo ý mình, đã thua trước một bậc về mặt chính trị. Nhưng Viên Sáu dẫu sao cũng binh hùng tướng mạnh, sự thất lợi về chính trị hoàn toàn có thể cứu vãn thông qua thực chiến quân sự, việc giành chiến thắng vẫn là điều có thể xảy ra. Thế nhưng cuối cùng Viên Sáu vẫn thất bại, đây là vì sao?

Ngoài ra, Viên Sáu còn sai lầm trong việc chỉ huy. Khi Tào Thao đồn trú ở Bạch Mã, ông ta không giữ Bạch Mã mà lại đi cứu Diên Tân, sa vào kế điều hổ ly sơn, dương đông kích tây của Tào Thao, đó là cái sai thứ nhất. Tào Thao dùng kế lùi để tiến, kéo dài tuyến hậu logistics của mình, Viên Sáu sập bẫy lừa gạt, tiến thẳng vào Quan Độ, đó là cái sai thứ hai. Ở giai đoạn giằng co, Hứa Du kiến nghị Viên Sáu xuất binh kỳ binh tập kích Hứa Đô, bắt cóc thiên tử, Viên Sáu không chấp nhận, đó là cái sai thứ ba. Khi Tào Thao tập kích Ô Sào, Viên Sáu không phái đại quân cứu Ô Sào, lại nghe theo kiến nghị của Quách Đồ, phái trọng binh tấn công Quan Độ, đánh mất Ô Sào, đó là cái sai thứ tư. Có thể nói trong trận chiến này, sự chỉ huy của Viên Sáu là sai lầm chồng chất sai lầm, cho nên có người nói kết quả của trận Quan Độ chi bằng nói Tào Thao dụng binh như thần, chẳng thà nói Viên Sáu ngu ngốc đến cực điểm. Tục ngữ có câu, lính hèn một người, tướng hèn hèn cả bầy, chủ soái ở cái tầm này, cuộc chiến này tuyệt đối không thể đánh thắng được.

Nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự sai lầm trong chỉ huy của Viên Sáu nằm ở chỗ con người này thiếu tài cầm quân. Đặc điểm của ông ta là gì? Gọi là thấy việc chậm. Thế nào gọi là thấy việc chậm? Chính là phản ứng chậm chạp, luôn không thể lập tức đưa ra quyết định, hơn nữa lại do dự thiếu quyết đoán. Như chúng ta đã nói trước đó, trước khi trận Quan Độ chính thức nổ ra, quân đội Viên Sáu đã kéo đến, quân đội Tào Thao cũng đã kéo đến, đối đầu nhau qua sông, ở cái thời điểm then chốt này Tào Thao lại tranh thủ lúc rảnh rỗi đánh cho Lưu Bị một vận. Lúc đó Tào Thao quyết định đánh Lưu Bị thì tất cả mọi người đều phản đối, nói đại địch trước mắt, kẻ thù số một của chúng ta là Viên Sáu cơ mà, tại sao chúng ta không đánh Viên Sáu mà lại đi đánh Lưu Bị? Tào Thao nói Lưu Bị mới là anh hùng thực sự, phải nhân lúc vũ dực của hắn chưa đủ đầy mà tiêu diệt hắn, nếu không thì sẽ không kịp nữa. Mọi người nói, nếu chúng ta đi đánh Lưu Bị, Viên Sáu đánh úp đường lui của chúng ta thì phải làm sao? Tào Thao nói cứ yên tâm đi, gã huynh đệ này tôi quá rành rồi, bạn cũ mà, thấy việc chậm, đợi chúng ta đánh xong Lưu Bị thì hắn mới phản ứng kịp, các cậu cứ chờ mà xem. Quả nhiên, Viên Sáu đã bỏ lỡ một thời cơ chiến trận tuyệt vời. Thực ra lúc này Điền Phong đã kiến nghị Viên Sáu tập kích Tào Thao, Viên Sáu nói gì nào? Anh xem con trai út của tôi đang bị ốm này, sốt cao thế này, đánh đấm cái nỗi gì? Làm Điền Phong tức giận lấy gậy chống đập mạnh xuống đất nói, ái chà, có vị chủ soái nào như thế này cơ chứ! Thời cơ chiến trận tốt đẹp không chịu nắm bắt cho nhanh, cậu còn quan tâm con trai út của cậu bị sốt cao cái nỗi gì chứ, thật là, đây gọi là Viên Sáu tự mình phát sốt thì có.

Vậy thì một nguyên nhân nữa dẫn đến sai lầm trong chỉ huy, đó là Viên Sáu dùng người không đúng chỗ. Dưới trướng Viên Sáu thực ra có không ít nhân tài, cho nên lúc bấy giờ Viên Sáu đến tấn công Tào Thao, Khổng Dung đã quả quyết rằng Tào Thao đánh không lại, Khổng Dung đã nói với Tuân Úc thế này, Khổng Dung đã nói một đoạn rằng: "Điền Phong, Hứa Du, là những kẻ sĩ mưu trí, hãy mưu tính việc cho họ. Thẩm Phối, Phùng Kỷ, là những bầy tôi tận trung, hãy giao phó việc cho họ. Nhan Lương, Văn Xú, dũng mãnh đứng đầu ba quân, hãy thống lĩnh binh mã của họ, e rằng khó mà thắng được chứ?" Có nhiều nhân tài như vậy, chúng ta làm sao đánh thắng được cơ chứ? Tuân Úc nói không sao cả, tại sao? Bên phía Viên Sáu quả thực có rất nhiều nhân tài, nhưng những nhân tài này đều có tật xấu, tật xấu gì nào? Tuân Úc nói: "Điền Phong cương trực mà phạm thượng, Hứa Du tham lam mà không quản lý bản thân, Thẩm Phối chuyên quyền mà thiếu mưu lược, Phùng Kỷ quả đoán mà tự phụ." Nghĩa là Điền Phong tuy rằng suy nghĩ vấn đề hay đưa ra phán đoán đều rất đúng, nhưng tính khí người này quá cứng nhắc, ông ta luôn luôn cãi lại cấp trên, loại người hay cãi lại cấp trên này sẽ chẳng có vị lãnh đạo nào thích cả, cho nên những kiến nghị đúng đắn của ông ta sẽ không được Viên Sáu tiếp nạp. Hứa Du thì có rất nhiều mưu mô quỷ kế, nhưng kẻ này rất tham lam, sự tham lam của hắn đã khiến Viên Sáu không thể thỏa mãn nổi nữa, cho nên lòng trung thành của loại người này có vấn đề. Thẩm Phối thì lòng trung thành không có vấn đề gì, nhưng suy nghĩ của hắn quá hẹp hòi, không chu toàn. Còn Phùng Kỷ thì lòng trung thành cũng không có vấn đề gì, nhưng lại rất hách dịch, bá đạo. Cho nên Tuân Úc quả quyết, ông ta nói người nhà của Hứa Du chắc chắn sẽ phạm tội, bởi vì tham lam mà, tham lam không biết chán, hắn nhất định sẽ gây chuyện. Một khi hắn gây chuyện, hai người Thẩm Phối và Phùng Kỷ vì là những người chí công vô tư, chấp pháp nghiêm minh, chắc chắn sẽ không nể tình, sẽ bắt giam người nhà của hắn. Một khi người nhà của hắn bị bắt, Hứa Du nhất định sẽ phản bội đầu hàng; còn như Nhan Lương, Văn Xú, chỉ là cái dũng của kẻ thất phu, một trận chiến là có thể bắt sống.

Thực ra, những nhân tài này có khuyết điểm cũng không sao cả, bạn bảo ai mà không có khuyết điểm? Là con người thì ai chẳng có khuyết điểm, bạn có khuyết điểm, tôi có khuyết điểm, ai ai cũng có khuyết điểm, cho nên có khuyết điểm không phải là vấn đề. Vấn đề nằm ở đâu? Vấn đề nằm ở chỗ một vị chủ soái phải làm được việc biết người biết việc, dùng người đúng sở trường, ông ta phải làm sao? Ông ta phải hiểu rõ mồn một rằng mỗi một thủ hạ của mình có những ưu điểm gì, khuyết điểm gì, sở trường gì, sở đoản gì, từ đó phát huy sở trường, tránh né sở đoản để sử dụng, cái này gọi là biết người khéo dùng. Viên Sáu không có bản lĩnh này, nguyên tắc dùng người của Viên Sáu rất đơn giản, chính là trẫm vui vẻ; nguyên tắc vui vẻ của ông ta cũng rất đơn giản, ai nịnh hót ông ta thì ông ta vui, ai góp ý kiến thì ông ta ghét người đó. Điền Phong liên tục góp ý kiến, liền bị tống vào đại lao; Củ Thụ liên tục góp ý kiến, liền bị lạnh nhạt vứt sang một bên. Thực ra lúc nãy chúng ta nhắc đến những sai lầm trong chỉ huy của Viên Sáu, trước mỗi lần chỉ huy thực ra đều có ý kiến chính xác của Củ Thụ, nhưng ông ta cứ nhất quyết không nghe, bởi vì Củ Thụ không chịu vuốt ve theo chiều thuận của ông ta, không biết nịnh hót bợ đỡ, Viên Sáu chỉ thích loại người giỏi nịnh bợ như Quách Đồ. Cuối cùng hình thành kết quả thế nào? Khiến cho chúng ta cảm thấy Viên Sáu hình như có một thiên tài, phàm là ý kiến chính xác có lợi cho ông ta thì ông ta nhất định không nghe; phàm là ý kiến sai lầm có hại cho ông ta thì ông ta nhất định phải nghe, thế mới là lạ chứ lị.

* Có người nói thời đại Tam Quốc là một thời đại nhân tài lớp lớp xuất hiện, bất luận là tập đoàn nào, dưới trướng của họ đều có rất nhiều mưu sĩ và tài tử, mưu lược của những mưu sĩ này ảnh hưởng trực tiếp đến sự tiến triển của cục diện. Dưới trướng Viên Sáu cũng không thiếu những mưu sĩ này, sự thông minh mưu trí của họ hoàn toàn không hề thua kém các mưu sĩ của tập đoàn Tào Thao, điều này đối với Viên Sáu mà nói không nghi ngờ gì lại là một lá bài tẩy. Vậy Viên Sáu đã đánh những quân bài đó như thế nào? Những mưu sĩ túc trí đa mưu sẽ mang lại cho Viên Sáu những gì?

Mưu thần có khuyết điểm, chủ soái không ra gì, đây chính là hiện trạng của tập đoàn Viên Sáu, điều này đã tồi tệ lắm rồi, tồi tệ hơn nữa là nhóm người này còn đấu đá lẫn nhau. Vốn dĩ chỉ huy một chiến dịch, nên mở một hội nghị quân sự, trong hội nghị này mọi người nên thỏa sức phát biểu ý kiến của mình, người nói không có tội, mỗi người đều đem những điều mình muốn nói thổ lộ ra một cách thật lòng, rồi sau đó mới đưa ra quyết định. Mà người trong cùng một tập đoàn, hay nói cách khác là những người trong cùng một đội ngũ có sự bất đồng ý kiến trong công việc là chuyện rất bình thường, không thể vì sự bất đồng ý kiến trong công việc mà tạo nên sự căng thẳng trong quan hệ giữa người với người. Chúng ta nên thoải mái phát biểu trên bàn họp, đoàn kết hợp tác sau buổi họp, một đội ngũ như thế mới là bách chiến bách thắng, đúng không nào? Viên Sáu thì không như vậy, vì chuyện có đánh trận này hay không mà chia thành hai phái, sau khi tranh cãi đến mức hỗn loạn trên bàn họp, những kẻ chủ trương đánh trận sau buổi họp lại chạy đi báo cáo xấu với Viên Sáu, nói xin chủ công hãy chú ý đến người tên là Củ Thụ này, Củ Thụ này có phải quyền lực hơi lớn quá rồi không? Viên Sáu nghĩ lại thấy đúng thế thật, hắn là giám quân của ba quân cơ mà, quyền lực quá lớn, ý kiến lại cứ luôn không giống mình, bèn tước bỏ quân quyền của Củ Thụ, không dùng ý kiến của Củ Thụ nữa. Củ Thụ không còn cách nào đành nói, đã như vậy thì tôi từ chức có được không? Không cho phép từ chức, đi theo ta! Củ Thụ lúc đi theo Viên Sáu vượt sông Hoàng Hà đã nói một câu thế này, ông ta nói Hoàng Hà cuồn cuộn ơi, ta e rằng sẽ không bao giờ có thể quay trở về được nữa rồi! Quả nhiên, sau khi trận Quan Độ thất bại, Viên Sáu chỉ lo thân mình chạy trốn, mặc kệ sống chết của Củ Thụ, Củ Thụ làm sao chạy thoát được, bị Tào Thao bắt sống, đây chính là chuyện họ đấu đá nội bộ với nhau.

Mưu sĩ của Viên Sáu đấu đá nội bộ, gia đình Viên Sáu thì lục đục việc nhà. Viên Sáu có ba người con trai, con trưởng là Viên Đàm, con thứ là Viên Hi, con út là Viên Thượng. Viên Sáu thích ai nhất? Viên Thượng. Tại sao? Bởi vì Viên Thượng trông đẹp trai nhất. Thế là quyết định lập Viên Thượng làm người kế nghiệp. Bởi vì có lẽ Viên Sáu bản thân cũng là một trang nam nhi khôi ngô tuấn tú, là một đại soái ca, sau đó trong ba người con trai thì đứa con út là đẹp trai nhất, thế nên Viên Sáu liền cho rằng người kế nghiệp của một lão soái ca thì nên là một tiểu soái ca. Hoang đường chưa, đây chẳng phải là hoang đường sao! Nhưng mà lời này ông ta không nói ra miệng được, ông ta phải làm sao đây? Ông ta nói thế này đi, ba đứa con trai một đứa cháu ngoại, ta sẽ đem bốn châu này chia ra. Chẳng phải là Ký Châu, Thanh Châu, Tịnh Châu, U Châu đó sao? Giữ con trai út Viên Thượng ở lại bên cạnh mình ở sống tại Ký Châu, sau đó ba châu còn lại mỗi châu phái một người đến quản lý: Viên Đàm, Viên Hi, Cao Cán là đứa cháu ngoại. Củ Thụ lại phản đối, Củ Thụ nói chủ công sao ngài có thể làm thế này? Tục ngữ có câu "một con thỏ chạy ngoài ngã tư đường, vạn người đuổi theo", nghĩa là gì? Chính là một con thỏ, nó chạy đến ngã tư đường, tất cả mọi người đều xông vào tranh giành; "một người chộp được nó, những kẻ tham lam đều dừng lại", nếu có một người cầm được vào tay rồi, mọi người liền không tranh giành nữa. Cách làm hiện nay của ngài chẳng khác nào đặt con thỏ này ra ngã tư đường cả, làm sao có thể không đấu đá nội bộ cho được? Viên Sáu lại không nghe, kết quả là sau khi ông ta chết đi, con trưởng Viên Đàm và con út Viên Thượng liền đánh nhau to, mưu sĩ của ông ta cũng chia thành hai phái, tự sát hại lẫn nhau, bớt cho Tào Thao tốn không ít công sức. Đây lại là một cái sai nữa của Viên Sáu, gọi là mất đoàn kết trong tổ chức.

Vậy bây giờ chúng ta hãy nhìn lại Viên Sáu: Thất lợi về chính trị, thất lý về đạo lý, thất sách về chiến lược, sai lầm trong chỉ huy, dùng người không đúng chỗ, mất đoàn kết trong tổ chức. Đã có sáu cái sai này mà không thất bại, thì mới gọi là thiên lý không dung! Kết quả này từ sớm đã nằm trong dự liệu của Tào Thao. Lúc đó Viên Sáu đem mười vạn tinh binh xuôi nam, khí thế hung hưng kéo đến, hầu như tất cả mọi người đều cho rằng trận này chắc chắn thua, chỉ có Tào Thao là thần sắc tự nhiên. Tào Thao nói, Viên Sáu là bạn cũ của tôi, tôi quá hiểu hắn rồi, đặc điểm của con người này là gì? Dã tâm lớn, trí tuệ ít, thái độ hung hăng, gan thì bé, khắc nghiệt đa nghi, nhân duyên kém. Chỗ của hắn, tập đoàn của hắn "quân nhiều mà phân chia quy hoạch không rõ ràng, tướng kiêu ngạo mà chính lệnh không thống nhất". Mặc dù đất đai của hắn rất rộng, quân đội rất nhiều, lương thảo sung túc, chẳng qua cũng chỉ làm bộ trưởng hậu logistics cho tôi mà thôi. Tào Thao quả nhiên là bạn cũ của Viên Sáu, ông ta thực sự nhìn thấu Viên Sáu rồi. Con người Viên Sáu này chính trị thì cận thị, quân sự thì trí tuệ kém cỏi, tổ chức thì năng lực kém.

* Viên Sáu liên tiếp sai lầm trong các phương diện chính trị, đạo lý, chiến lược dẫn đến thất bại cuối cùng của ông ta. Vậy Viên Sáu, người từng là bạn thanh mai trúc mã với Tào Thao, tại sao lại liên tiếp thất bại trước Tào Thao trong những phương diện này? Theo ghi chép sử sách, gia tộc họ Viên "bốn đời làm tam công",cố lại môn sinh biến vu thiên hạ (quan lại cũ và môn sinh khắp thiên hạ), ảnh hưởng chính trị bám rễ sâu xa. Thêm vào đó, thời trẻ Viên Sáu đã thích kết giao với anh tài ở các tầng lớp khác nhau, uy tín cá nhân rất cao, sau đó lại được tôn làm minh chủ thảo phạt Đổng Trác, là một người có tài năng vô cùng. Thế nhưng điều lạ lùng là, một Viên Sáu có bối cảnh gia tộc và uy vọng xã hội như vậy tại sao lại liên tiếp bại lui? Rốt cuộc Viên Sáu là một người như thế nào?

Đương nhiên, bảo rằng con người này hoàn toàn không có chút bản lĩnh hay sức hút cá nhân nào thì cũng không phù hợp với thực tế. Nếu ông ta hoàn toàn không có gì thì làm sao có thể tạo ra động tĩnh lớn nhường ấy? Phải nói rằng con người Viên Sáu thực ra vẫn có bản lĩnh, cũng có sức hút. Thành công lớn nhất của ông ta nằm ở chỗ ông ta đã lợi dụng tài nguyên chính trị của gia tộc đời đời làm tam công để đẩy sự nghiệp của gia tộc họ Viên lên đến đỉnh cao. Đây là điểm đáng nể của Viên Sáu, ông ta không giống như những đệ tử Bát kỳ nhà Thanh sau này nằm ì trên thành quả của đời cha ông để ăn bám, ông ta phát triển và lớn mạnh trên cơ sở cơ nghiệp do tổ tiên và cha ông gây dựng nên. Thành tựu, tiếng tang, địa vị cuối cùng của Viên Sáu đều vượt qua cả cha ông và tổ tiên của ông ta, đây là điểm đáng nể của Viên Sáu, là điểm cần phải khẳng định. Nhưng vào thời điểm then chốt, ông ta lại thể hiện sự ngu ngốc, cố chấp và cuồng vọng. Sự ngu ngốc, cố chấp và cuồng vọng của ông ta là một thể thống nhất ba trong một: Ông ta vì ngu ngốc mà cố chấp, vì cố chấp mà cuồng vọng, lại vì cuồng vọng mà ngu ngốc. Ông ta cuồng vọng, cho nên ông ta không lọt tai ý kiến của người khác, thế là ông ta cố chấp; vì ông ta cố chấp, ông ta không thể đưa ra phán đoán chính xác, cho nên ông ta ngu ngốc; vì ông ta ngu ngốc, ông ta không biết lượng sức mình, cho nên ông ta cuồng vọng. Cho nên thất bại của Viên Sáu suy cho cùng là thất bại về tư cách làm người, thất bại trong việc làm người, thất bại của tính cách.

Vậy tính cách của Viên Sáu là gì? Nội tâm phân liệt. Về điểm này, lịch sử đã từng có đánh giá. Chúng ta hãy xem lịch sử nói thế nào? "Tam Quốc chí" chép rằng, Viên Sáu "ngoài thì khoáng đạt nhã nhặn, có độ lượng, buồn vui không lộ ra sắc mặt, mà trong thì nhiều lòng kị hận". Tuân Úc lại nói ông ta "vẻ bề ngoài khoáng đạt mà bên trong đa nghi, dùng người mà lại nghi ngờ lòng dạ họ". Ý nghĩa của những câu này chính là Viên Sáu bề ngoài trông có vẻ hào hoa phong nhã, phong độ phiên phiên (phiêu phiêu), hòa nhã dễ gần, rộng rãi với người khác, nhưng thực chất trong xương tủy lại đi nghi ngờ người khác, đố kỵ người khác, vô cùng cay nghiệt, vô cùng hẹp hòi. Ông ta không thể nhìn người khác phong quang hơn mình, không dung nổi người khác thông minh hơn mình, không chịu nổi người khác chính xác hơn mình. Tại sao ông ta muốn đánh Tào Thao? Bởi vì Tào Thao phong quang hơn ông ta, phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần. Tại sao ông ta muốn giáng chức Củ Thụ? Bởi vì Củ Thụ thông minh hơn ông ta. Tại sao ông ta muốn giết Điền Phong? Bởi vì Điền Phong chính xác hơn ông ta.

Khi ông ta từ trận bại Quan Độ rút về Nghiệp Thành, tướng sĩ quân Viên đều đấm ngực dậm chân nói, trời ơi! Nếu Điền Phong mà ở đây, chúng ta sao lại rơi vào cái cục diện thế này cơ chứ? Lời này truyền đến tai ông ta, ông ta không chịu nổi, bèn hỏi Phùng Kỷ xem Điền Phong ở trong ngục tối ở Nghiệp Thành biểu hiện thế nào. Trò đấu đá nội bộ của ông ta lại bắt đầu. Phùng Kỷ nói, Điền Phong nghe tin chủ công đánh thua trận, liềnhạnh tai nhạc họa (hạnh tai lạc họa - vui trên nỗi đau của người khác), vỗ tay cười lớn, nói phen này có thể chứng minh hắn là người anh minh nhất rồi. Kết quả là khi Viên Sáu về đến Nghiệp Thành, việc đầu tiên là giết Điền Phong. Thực ra không có những lời lẽ tiểu nhân này của Phùng Kỷ thì Viên Sáu cũng vẫn sẽ giết Điền Phong thôi. Điểm này Điền Phong từ sớm đã dự liệu được rồi, cho nên Điền Phong mới nói phen này ta chết chắc rồi. Sau đó Điền Phong đưa ra một lời giải thích, ông ta nói tại sao? Nếu lần này chúng ta đánh thắng trận, chủ công nhà chúng ta vui lên nói không chừng sẽ ân xá cho tôi, bởi vì ông ta là kẻ chiến thắng, kẻ chiến thắng rất khoan dung, hơn nữa còn có thể đem kẻ đưa ý kiến sai lầm như tôi làm giáo viên phản diện, mang theo bên người đi khoe khoang khắp nơi, anh xem tôi đánh thắng rồi đấy, cái tên nhóc này cứ luôn mồm bảo tôi đánh không nổi cơ mà. Còn lần này ông ta đánh thua trận, ông ta nhất định sẽ thẹn quá hóa giận, ông ta nhất định sẽ trút giận lên đầu tôi, cho nên lần này tôi chết chắc rồi. Điền Phong phán đoán hoàn toàn không sai chút nào, quả nhiên đã bị giết. Bây giờ chúng ta chỉ cần đem việc này ra so sánh với biểu hiện sau chiến tranh của Tào Thao là sẽ rõ ngay thôi. Tào Thao là đánh thắng trận vẫn cứ đến cảm ơn những người từng góp ý kiến bảo ông ta không được đánh trận này. Tào Thao là chiến thắng thì quy công cho người khác, thất bại thì nhận trách nhiệm về mình; còn Viên Sáu là chiến thắng thì quy công về mình, thất bại thì trút giận lên đầu người khác, dùng cái đầu của người ta để trút giận cho mình. Xin mọi người hãy suy nghĩ xem ai đáng thắng, ai đáng bại? Thậm chí ngay cả vợ của Viên Sáu cũng chẳng ra gì. Sau khi Viên Sáu chết, thi thể chưa lạnh, việc đầu tiên mà vợ ông ta làm chính là giết sạch năm người vợ lẽ của Viên Sáu, mụ ta nói chính là mấy con hồ ly tinh các người đã hại chồng tôi chết bất đắc kỳ tử. Giết rồi vẫn chưa hả giận, còn phải hủy hoại dung nhan của họ nữa. Tại sao? Mụ ta nói nếu không hủy dung thì xuống dưới suối vàng các người lại gặp chồng tôi, các người lại đi quyến rũ ông ấy. Cho nên cả nhà họ Viên này chính là cái loại người như thế đấy.

Hưng vong do ai định, thắng bại há không có cơ sở? Bây giờ chúng ta nhìn lại trận Quan Độ, chúng ta cảm thấy quả thực thắng bại có cơ sở! Thực ra sự cao thấp của hai người Tào - Viên đã thể hiện từ rất sớm rồi. Lúc đó hai người họ kết hợp lại thảo phạt Đổng Trác, Viên Sáu từng hỏi Tào Thao một câu, đó là ngộ nhỡ chúng ta thất bại rồi, thì phương diện nào có thể dựa vào? Chính là phương diện nào có thể dùng làm căn cứ địa của chúng ta? Tào Thao liền cười nhạt một tiếng nói, túc hạ cho là thế nào? Viên Sáu nói chúng ta nam dựa vào sông Hoàng Hà, bắc dựa vào Yên, Đại, lại liên minh với Nhung Địch, nam hướng tranh phong, thế chắc là được rồi chứ? Tào Thao trong lòng thầm cười, sao cậu cứ luôn nghĩ đến chuyện chạy đi đâu thế, chẳng lẽ nơi đó là quan trọng nhất hay sao? Một kẻ vô dụng thì có chạy đến nơi nào cũng vô dụng cả thôi. Tào Thao nhạt giọng nói một câu, nói theo tôi thấy ấy, thu phục anh hùng thiên hạ và nhân tài, dùng chính nghĩa và chính đạo để ngự trị bọn họ, nên nói là sẽ bách chiến bách thắng phải không nào! Điểm này quả thực Tào Thao đã cao hơn Viên Sáu một bậc. Tào Thao biết ngọn cờ chính nghĩa và đội ngũ tinh nhuệ là hai thứ vũ khí pháp bảo để đánh bại kẻ địch giành chiến thắng. Tào Thao giương cao ngọn cờ chính nghĩa đó như thế nào, chúng ta đã giới thiệu trong những chương trình trước rồi. Vậy thì trong chương trình tiếp theo, chúng ta sẽ nói cho các khán giả thính giả biết ông ta chỉ huy một đội ngũ tinh nhuệ như thế nào. Xin mời xem tập tiếp theo —— Biển rộng dung chứa trăm sông.