Khi Gia Cát Lượng hai mươi sáu tuổi xuất sơn, trước mặt ông có ba con đường để lựa chọn: Một là chọn thế lực hùng mạnh Tào Tháo, hai là chọn Tôn Quyền hùng cứ một phương, ba là chọn Lưu Bểu ôm binh tự vệ. Lưu Bị lúc bấy giờ đang cảnh ăn nhờ ở đậu, bó tay hết cách, có vẻ như rất khó nằm trong danh sách lựa chọn của Gia Cát Lượng, thế nhưng trên thực tế, Gia Cát Lượng lại cố tình chọn Lưu Bị không có chỗ đứng. Vậy tại sao Gia Cát Lượng không quy tụ dưới trướng Tào Tháo và Tôn Quyền, mà lại duy chỉ coi trọng Lưu Bị? Kính mời quý vị đón xem Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc——Con mắt tinh tường của bậc hiền tài.

Gia Cát Lượng là nhân vật lịch sử quan trọng được người đời ca ngợi nhất, cũng mang màu sắc truyền thuyết nhất trong lịch sử cổ đại nước ta, ông gần như là thần tượng hoàn hảo "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ" trong lý tưởng của người Trung Quốc. Niên hiệu Kiến An thứ mười hai, Gia Cát Lượng hai mươi sáu tuổi đã chấm dứt cuộc sống ẩn cư nhiều năm trời, bước ra khỏi núi rừng. Giống như Lưu Bị là một điều bí ẩn, Gia Cát Lượng cũng là một điều bí ẩn. Ông dường như là nhân tài được ông trời chuẩn bị riêng cho Lưu Bị, ông cũng dường như vẫn luôn chờ đợi tiếng gọi của Lưu Bị, giữa vô số những kẻ địch có thể nương tựa phò tá, Gia Cát Lượng đã không do dự chút nào mà chọn Lưu Bị, đây là một vấn đề mà từ xưa đến nay rất nhiều người không thể hiểu nổi. Tại sao Gia Cát Lượng lại đặc biệt ưu ái Lưu Bị? Rốt cuộc ông đã nhìn thấy gì ở con người Lưu Bị? Rốt cuộc Gia Cát Lượng là một người như thế nào? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại Bách gia giảng đàn, sẽ kể cho quý vị nghe những câu chuyện trước và sau khi Gia Cát Lượng xuất sơn thật đặc sắc, Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc phần "Con mắt tinh tường của bậc hiền tài" đang được phát sóng, kính mời quý vị chú ý theo dõi!

Dịch Trung Thiên:

Vấn đề mà tập này chúng ta cần giải quyết chính là, giữa vô số nhân vật anh hùng thời bấy giờ, tại sao Gia Cát Lượng lại vừa liếc mắt đã trúng ngay Lưu Bị? Về điểm này, chúng ta phải nói sơ qua về việc Gia Cát Lượng là người thế nào, đặc biệt là thời niên thiếu của ông ra sao. Từ bộ "Tam Quốc chí" của Trần Thọ, chúng ta được biết Gia Cát Lượng là một thiên tài thuở thiếu thời, "Tam Quốc chí" của Trần Thọ có miêu tả về Gia Cát Lượng như thế này: Trước khi viết "Tam Quốc chí", Trần Thọ đã biên soạn một tập văn cho Gia Cát Lượng, lúc ông dâng tập văn của Gia Cát Lượng lên hoàng đế đã viết một bài biểu gọi là "Thượng Gia Cát Lượng tập biểu", trong bài biểu này Trần Thọ miêu tả Gia Cát Lượng như sau:

"Lượng thiếu hữu dật quần chi tài, anh bá chi khí, thân trường bát bát, dung mạo thậm vĩ, thời nhân dị yên."

Gia Cát Lượng là một thiên tài thuở thiếu thời, cũng là một mỹ nam tử, cao một mét tám tư lại thêm dung mạo rất kỳ vĩ, không chỉ là dáng người cao, người thời bấy giờ đều cảm thấy ông rất đặc biệt. Thân thế của ông chúng ta biết không nhiều, chỉ biết ông là một đứa trẻ mồ côi, từ nhỏ đã theo chú ruột là Gia Cát Huyền nuôi nấng trưởng thành. Sau khi Gia Cát Huyền đến Kinh Châu thì Gia Cát Lượng cũng đến Kinh Châu, ở lại Long Trung. Sau khi đến Long Trung, Gia Cát Lượng sống cuộc đời cày cấy đọc sách, cái gọi là đời sống cày đọc chính là vừa làm ruộng, vừa đọc sách. Sau đó trong biểu văn "Xuất sư biểu" của chính mình, Gia Cát Lượng đã miêu tả như thế này:

"Thần bản bố y, củng canh vu Nam Dương, cẩu toàn tính mệnh vu loạn thế, bất cầu văn đạt vu chư hầu."

Vậy câu nói này, cẩu toàn tính mệnh, bất cầu văn đạt e là có ý khách sáo một chút, thế thì ngươi không cầu nổi danh vậy cuối cùng xuất sơn làm gì? "Củng canh vu Nam Dương", chuyện này xem ra là thật, nhưng chuyện này cũng có hai khả năng: một là dựa vào làm ruộng để mưu sinh, nhưng theo gia thế của Gia Cát Lượng mà xét thì cũng không đến mức là một nông dân bình thường, cho nên còn có một khả năng khác chính là tham gia sản xuất nông nghiệp vào thời đó cũng là một nhã hứng, là một việc tao nhã. Sau đó chúng ta nhìn Kê Khang, Kê Khang là người thợ rèn, bạn bảo ông ấy chính là thợ rèn sao? Không phải, dùng từ ngữ hiện đại mà nói chính là chơi trội. Đương nhiên Gia Cát Lượng rốt cuộc là mưu sinh hay nhã hứng thì hiện tại chúng ta không làm rõ được, nhưng tôi có thể khẳng định một điều, bất luận xuất phát từ nguyên nhân nào, lúc Gia Cát Lượng làm ruộng nhất định cực kỳ nghiêm túc, bởi vì Gia Cát Lượng có một ưu điểm lớn rất khiến tôi kính nể, đó chính là làm việc cẩn trọng chu đáo đến nơi đến chốn, điều này rất đáng để chúng ta học tập. Hơn nữa sau khi làm thừa tướng, ông luôn tự mình nhúng tay vào mọi việc, tất cả mọi chuyện ông đều tự thân làm lấy, tôi nghi ngờ đây là thói quen ông đã hình thành từ lúc làm ruộng ở Long Trung.

Nhưng mặt khác, Gia Cát Lượng đọc sách lại rất qua loa đại khái, lời trong "Tam Quốc chí" là "quan kỳ đại lược", nghĩa là bạn bè của Gia Cát Lượng đọc sách đều cực kỳ nghiêm túc, châm chước từng chữ từng câu; còn Gia Cát Lượng cầm lấy xem thì một ngày đọc mười hàng, xem lướt qua ý đại khái, tương đương với câu nói "ham đọc sách, không cầu hiểu sâu" của Đào Uyên Minh sau này. Đây thực chất mới là biết đọc sách, xem ý đại lược mới có thể nắm bắt được tinh túy, không cầu hiểu sâu chính là giỏi nắm lấy trọng tâm, đây gọi là biết đọc sách. Hơn nữa theo quan điểm của tôi, một người chỉ cần không phải làm học vấn, đọc sách thì nên giống như Gia Cát Lượng và Đào Uyên Minh đã nói, xem ý đại lược, không cầu hiểu sâu, đừng đi bới móc từng chữ từng câu, đừng có vướng bận vào những tiểu tiết vụn vặt đó. Giống như một kẻ muốn lấy thiên hạ sẽ không câu nệ chuyện được mất một thành trì, Gia Cát Lượng chính là một người phóng khoáng như vậy.

Ngoài cày ruộng và đọc sách ra, Gia Cát Lượng còn có hai sở thích: một là ôm gối cất tiếng hú dài, hai là thích ngâm khúc "Lương phụ ngâm". "Cất tiếng hú dài" là gì? Tiếng hú dài tôi đoán là một loại thuật đạo dẫn, chính là gom một hơi từ đan điền đưa lên, phát ra từ cổ họng; còn "Lương phụ ngâm"? "Lương phụ ngâm" vốn là một loại khúc nhạc đưa ma, bài hát được hát trong tang lễ, nghe khá bi thương. Vậy chúng ta có thể tưởng tượng khi ở Long Trung, Gia Cát Lượng cao tám thước, một thanh niên hơn hai mươi tuổi ở giữa núi rừng, ngồi trên một phiến đá, hai tay ôm lấy đầu gối của mình, nhìn ra núi rừng kia, cất lên một tiếng hú dài, đó là một cảnh giới như thế nào chứ. Tôi cảm thấy trong tiếng hú và khúc ca của Gia Cát Lượng đã thể hiện tình cảm hoài cổ xót thương cho nhân sinh, cho xã hội vô cùng bao la của ông, hào hùng bi tráng, nó thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Gia Cát Lượng đối với thế sự nhân sinh. Đây chính là bậc quốc sĩ điển hình, hơn nữa còn là bậc quốc sĩ vô song. Đặc điểm của quốc sĩ là gì? Lúc tôi giảng bộ "Hán đại phong vân nhân vật" đã từng nói: Lấy thiên hạ làm trọng trách của mình, Gia Cát Lượng chính là một người lấy thiên hạ làm trọng trách của mình, một con người có lý tưởng, có hoài bão, có chí hướng.

＊Gia Cát Lượng là một bậc quốc sĩ vô song. Lúc ẩn cư ở Long Trung, ông đọc sách kết bạn, tĩnh quan sự biến thiên hạ. Trải qua mười năm tôi luyện gian khổ, Gia Cát Lượng đã trở thành một tài năng trẻ tuổi có chí hướng xa rộng, học thức uyên bác, kiến thức độc đáo. Trong tiếng hú dài ôm gối của Gia Cát Lượng, tiên sinh Dịch Trung Thiên đã cảm nhận được tình cảm thương xót chúng sinh của Gia Cát Lượng, một người đầy ắp kinh luân như Gia Cát Lượng chắc chắn sẽ không an phận ở lại Long Trung, ông nhất định phải tìm kiếm nơi chốn để giương oai vũ búa. Nhưng, chỉ dựa vào một bầu nhiệt huyết là có thể làm nên đại sự sao? Gia Cát Lượng tự so sánh bản thân với Quản Trúc, Nhạc Nghị liệu có năng lực và điều kiện để làm nên sự nghiệp hay không?

Gia Cát Lượng cũng có năng lực, việc sau này ông bình định thiên hạ chính là biểu hiện cho năng lực của ông. Vậy ông có điều kiện hay không? Có.

Thứ nhất, Gia Cát Lượng có một nền tảng tốt. Tổ tiên Gia Cát Lượng từng làm quan, ông nội làm quan chức rất lớn, cha và chú của ông đều từng đảm nhiệm chức quan địa phương, cho nên ông là người nhà quan lại, con cháu quan lại, đối với những chuyện chốn quan trường ông ít nhiều đều biết, các mối quan hệ ở quan trường ông cũng có sẵn một ít.

Thứ hai, Gia Cát Lượng có một lưới quan hệ. Mẹ vợ của Gia Cát Lượng là con gái của Thái Phụng, hào tộc lớn nhất vùng Tương Dương. Thái Phụng có hai con gái, một con trai; hai người con gái thì một người gả cho bố vợ của Gia Cát Lượng, một người gả cho Kinh Châu mục Lưu Bểu; người con trai tên là Thái Mạo, cũng là kẻ nắm quyền thế một thời. Nói cách khác, quan chức hành chính cao nhất vùng Kinh Châu là dì ghẻ của vợ Gia Cát Lượng, quan viên quan trọng vùng Kinh Châu là cậu của vợ Gia Cát Lượng, cho nên lưới quan hệ này vô cùng ghê gớm. Mà chuyện này lại có một giai thoại thế này, bố vợ của Gia Cát Lượng tên là Hoàng Thừa Ngạn, người này rất thưởng thức Gia Cát Lượng, có một hôm ông ta tìm đến Gia Cát Lượng nói với ông rằng: Con à, ta có một đứa con gái dung mạo rất xấu, nhưng vô cùng tài năng, con có bằng lòng cưới nó không? Gia Cát Lượng đáp: Bằng lòng ạ. Hoàng Thừa Ngạn lập tức về nhà đưa con gái lên xe chở thẳng đến nhà Gia Cát Lượng. Chuyện này cũng có những lời đồn đại khác nhau: một cách nói cho rằng con gái Hoàng Thừa Ngạn không xấu, Hoàng Thừa Ngạn nói trong nhà có con gái xấu chỉ là lời khiêm tốn mà thôi, người Trung Quốc chúng ta mà, ví dụ con trai gọi là khuyển tử, con gái gọi là con gái xấu, ngươi không thể coi là thật được, nhà ta có khuyển tử, chẳng lẽ bảo con trai ngươi là con chó con sao, không thể coi là thật thế được; một cách nói khác lại cho rằng là để khảo nghiệm Gia Cát Lượng, xem ngươi trọng tài trọng đức hay trọng sắc, Gia Cát Lượng đã vượt qua bài khảo nghiệm, trọng đức trọng tài, cuối cùng vẫn rước một cô gái xinh đẹp về nhà. Nhưng tôi cho rằng con gái Hoàng Thừa Ngạn e là thật sự rất xấu, vì sao thế? Hoàng Thừa Ngạn đã nói thế này, ông ấy bảo rằng: "Thân hữu sửu nữ, hoàng đầu hắc sắc, tài kham xứng phối", mười hai chữ này, nếu là lời khiêm tốn thì ông ấy sẽ không nói cụ thể như vậy, tóc vàng hoe, da mặt đen nhẻm, ông ấy sẽ không nói cụ thể như thế, đây là một bằng chứng; bằng chứng thứ hai chính là chuyện này lúc bấy giờ được truyền tụng như một trò cười ở vùng Kinh Châu, vùng Tương Dương, cuối cùng dân gian còn đặt ra hai câu tục ngữ, gọi là "Mộ tác Khổng Minh trạch phụ, chính đắc A Thừa sửu nữ", nghĩa là chọn vợ thì đừng học theo Gia Cát Lượng, đứa con gái xấu xí không gả đi được nhà Hoàng A Thừa ấy lại bị hắn rước về nhà, cho nên xem ra đúng là một cô gái xấu xí.

Vậy nếu con gái Hoàng Thừa Ngạn thật sự khá xấu, thì sẽ có vấn đề xuất hiện, vấn đề gì đây? Tại sao Gia Cát Lượng lại bằng lòng? Vừa rồi chúng ta đã nói, Gia Cát Lượng cao tám thước, dung mạo rất kỳ vĩ, là một đại mỹ nam vừa có tài vừa có sắc, cớ sao lại muốn cưới một cô gái xấu xí? Cũng có đủ loại giải thích: Giải thích thứ nhất cho rằng Gia Cát Lượng có phong độ cao đẹp, trọng đức trọng tài không trọng dung mạo, không đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, đây là một cách giải thích. Giải thích thứ hai thì ngược lại, nói rằng Gia Cát Lượng coi trọng lưới quan hệ của Hoàng Thừa Ngạn, bởi vì Hoàng Thừa Ngạn và quan chức hành chính cao nhất vùng Kinh Châu là Lưu Bểu, dùng tiếng phương bắc của chúng ta mà nói chính là quan hệ đồng hao. Nếu ngươi muốn ra làm quan, có một mối quan hệ như thế này sẽ cực kỳ có lợi. Vậy rốt cuộc là nguyên nhân nào? Hiện tại chúng ta cũng không thể mời tiên sinh Gia Cát Lượng đến để hỏi cho ra lẽ, hơn nữa trong lịch sử cũng không có ghi chép rõ ràng, tôi cũng không dám mạo phạm người xưa mà đưa ra kết luận hồ đồ, xin mời quý vị khán giả trước màn ảnh nhỏ tự mình phán đoán lấy.

Điều kiện thứ ba, chính là Gia Cát Lượng có một vòng tròn nhỏ, vòng tròn này chúng ta gọi là tập đoàn sĩ phu Kinh Tương. Tức là vùng Kinh Châu Tương Dương lúc bấy giờ tụ tập rất nhiều danh sĩ, lớp người đi trước có Tư Mã Huy, Bàng Đức Công; lớp trẻ có Gia Cát Lượng, Từ Thư, Thạch Thao, Mạnh Kiến, đều là những nhân vật xuất chúng trong thời đại đó, đều là nhân tài. Những người này thường hay tụ tập trao đổi học hỏi lẫn nhau, hơn nữa đều rất đánh giá cao Gia Cát Lượng, thậm chí còn tặng cho ông một biệt hiệu, gọi là Ngọa Long tiên sinh, và khi bọn họ cảm thấy thời cơ đã chín muồi, họ sẽ long trọng tung Gia Cát Lượng ra. Chúng ta đều biết Lưu Bị quen biết Gia Cát Lượng chính là do tập đoàn sĩ phu Kinh Tương giới thiệu cho Lưu Bị, Từ Thư, Tư Mã Huy, Bàng Đức Công vân vân những người này đều làm công tác tuyên truyền giới thiệu, cho nên điều kiện ra làm quan của Gia Cát Lượng vô cùng tốt.

Thế là chúng ta lại nảy sinh một câu hỏi: Đã có điều kiện ra làm quan tốt như thế, cớ sao ông lại không chịu xuất sơn?

＊Thời Tam Quốc, gia tộc họ Gia Cát nhân tài xuất hiện lớp lớp, trong đó ngôi sao sáng chói nhất chính là Gia Cát Lượng. Nhìn vào đó có thể thấy, Gia Cát Lượng không chỉ có chí hướng xa rộng, mà còn có bối cảnh và lưới quan hệ để làm nên đại nghiệp, nhưng có một điểm khiến người ta khó hiểu: Gia Cát Lượng đã có đầy đủ điều kiện và năng lực như vậy, cớ sao lại ẩn mình không chịu ra chốn quan trường? Rốt cuộc Gia Cát Lượng đang chờ đợi điều gì?

Chuyện này cần phải làm rõ chí hướng của Gia Cát Lượng. Nghe nói lúc Gia Cát Lượng trò chuyện cùng mấy người bạn trẻ là Thạch Thao, Từ Thư, Mạnh Kiến, ông từng nói những lời thế này: Ông bảo nếu các anh đi làm quan thì ít nhất cũng có thể làm đến chức quận thủ, tức là quan chức cấp quận. Mọi người mới hỏi: Thế còn anh thì sao? Gia Cát Lượng cười mà không nói, chỉ cười chứ không trả lời. Kỳ thực đáp án sớm đã có sẵn, "Tam Quốc chí" nói về ông thế nào? "Mỗi tự bỉ Quản Trúc, Nhạc Nghị". Quản Trúc là người thế nào? Thừa tướng danh tiếng. Nhạc Nghị là người thế nào? Danh tướng. Mục tiêu của Gia Cát Lượng rất rõ ràng: xuất tướng nhập tướng, lập công dựng nghiệp, làm nên sự nghiệp chấn động địa cầu. Cho nên chí hướng của ông vô cùng lớn lao, với chí hướng lớn lao như thế, ông nhất định phải chọn cho mình một ông chủ thật tốt. Bởi vì chúng ta đều biết trong thời loạn lạc như thế này, một người có hoài bão, có chí hướng có thể có ba loại lựa chọn: Thứ nhất là giống như Tào Tháo, tự mình đánh giang sơn; thứ hai là giống như Chu Yêu, giúp người khác đánh giang sơn; thứ ba là giống như những bậc ẩn sĩ kia, ta chẳng giúp ai cả, cứ ở nhà cho xong. Gia Cát Lượng rõ ràng chọn làm một vị hiền tướng, một vị danh tướng, một vị định đỉnh chi thần bình định thiên hạ, cho nên ông nhất định phải chọn cho mình một ông chủ thật tốt.

Vậy Gia Cát Lượng phóng mắt nhìn ra xa, bao nhiêu công ty như thế này, bao nhiêu xí nghiệp thế này, bao nhiêu ông chủ thế này, nên chọn ai đây? Thuận tiện nhất là Lưu Bểu, Tào Tháo và Tôn Quyền cũng đang chiêu mộ nhân tài — lúc này Lưu Bị vẫn chưa thành khí — ông quyết định không chọn ai cả. Vì sao? Lưu Bểu quá kém, Tào Tháo quá mạnh, không gian của Tôn Quyền lại quá nhỏ. Sự kém cỏi của Lưu Bểu sau này chúng ta sẽ nói sau, ở đây chỉ nhắc qua một chút, lúc bấy giờ khi Trung nguyên động loạn, rất nhiều nhân tài ở Trung nguyên đã chạy trốn đến Kinh Châu, Lưu Bểu một người cũng không dùng nổi, một kẻ hoàn toàn không biết dùng người như thế, Gia Cát Lượng rất nhanh đã gạch tên (pass) hắn. Còn Tào Tháo ư? Tào Tháo quá mạnh, dưới trướng Tào Tháo nhân tài tụ họp, bản thân hắn cũng là một nhân tài hàng đầu, Gia Cát Lượng qua đó thì sắp xếp vào vị trí nào đây? Vậy còn Tôn Quyền thì sao? Tôn Quyền bên này cũng không được. Tôn Quyền có hai vị trọng thần văn võ kiêm toàn là Trương Chiêu và Chu Yêu, quan hệ với nhà họ Tôn không hề bình thường chút nào, đó gọi là thăng đường bái mẫu, tức là Trương Chiêu và Chu Yêu đều được hưởng đãi ngộ thăng đường bái mẫu. Thăng đường bái mẫu có nghĩa là gì? Chính là đến nhà Tôn Quyền hoặc Tôn Sách, nói cho chính xác là Tôn Sách ấy, đến nhà Tôn Sách thỉnh họ vào hậu đường bái kiến mẹ của Tôn Sách, nhận làm con nuôi rồi. Cho nên nếu Gia Cát Lượng đến Giang Đông thì địa vị chắc chắn nằm dưới Trương Chiêu và Chu Yêu, thậm chí còn thua cả Lỗ Túc, đây là điều Gia Cát Lượng không hề muốn.

Bởi vì mục tiêu của Gia Cát Lượng rất rõ ràng, chính là tôi đến chỗ ông chủ này, thứ nhất phải được sử dụng, tức là được trọng dụng, thứ ba tốt nhất là được độc quyền sử dụng, điểm này ông rất rõ ràng. Vậy nơi như Tôn Quyền hiển nhiên không gian quá nhỏ bé. Cho nên đối với ông mà nói, sự lựa chọn tốt nhất là cái gì? Chính là một vị anh hùng chưa thành khí trong tương lai có thể làm nên nghiệp bá hoặc nghiệp đế. Tốt nhất là có thể làm nên nghiệp đế, tức là sau này có thể làm hoàng đế; lùi lại một bước không thể làm nên nghiệp đế thì làm nên nghiệp bá, xưng hùng xưng bá một cõi cũng được, nhưng hiện tại phải chưa thành khí, là một vị hoàng đế dự bị. Nói cách khác, người này phải có chí hướng, có điều kiện, nhưng chí hướng chưa rõ ràng, thậm chí chưa minh bạch, điều kiện của hắn vẫn chưa chín muồi, vẫn còn thiếu sót, cho nên mới cần tôi – Gia Cát Lượng đến để phò tá hắn. Tức là Gia Cát Lượng còn yêu cầu bản thân sau khi gia nhập tập đoàn này phải có không gian và khả năng để vẫy vùng thỏa thích, ông là người muốn làm việc. Vậy xin mọi người nghĩ xem, người phù hợp với điều kiện này là ai? Chỉ có duy nhất một người, ông ấy chính là Lưu Bị.

＊Gia Cát Lượng mang chí lớn, luôn theo dõi sát sao thời thế và cục diện. Sau một hồi so sánh, ông quyết định không chọn Tào Tháo có ưu thế chính trị, cũng không chọn Tôn Quyền văn võ song toàn, mà cuối cùng chốt mục tiêu vào Lưu Bị. Động thái này của Gia Cát Lượng đã trở thành bí ẩn lớn nhất khiến người ta khó hiểu, bởi vì Lưu Bị lúc bấy giờ vẫn còn đang ăn nhờ ở đậu, nương náu dưới trướng Lưu Bểu. Một kẻ thế đơn lực mỏng như vậy, sao lại có thể thu hút ánh nhìn của Gia Cát Lượng? Rốt cuộc Lưu Bị là một người thế nào? Ông ta có sức hút đặc biệt gì chứ?

Tôi cảm thấy Lưu Bị là một vị hoàng đế dự bị vô cùng đạt tiêu chuẩn. Thứ nhất, ông ấy có mệnh đế vương, tức là ông có khả năng trở thành hoàng đế. Khả năng nằm ở đâu? Có hai điểm: Thứ nhất, xuất thân. Lưu Bị là tôn thất nhà Hán, là người trong hoàng tộc, đương nhiên quan hệ huyết thống này đã rất phai nhạt rồi, thậm chí không thể nói rõ ràng được nữa, thế nhưng sau khi ông trưng ra tấm biển hiệu này thì tất cả mọi người đều thừa nhận. Hơn nữa nếu xét kỹ lại, đương kim hoàng thượng vẫn phải gọi ông một tiếng chú, gọi là Lưu hoàng thúc, ông là chú của hoàng đế mà. Thế thì nếu vị hoàng đế này không dùng được nữa, đổi chú của hắn lên làm thay vì đổi một kẻ mang họ khác thì vào thời bấy giờ vẫn thuận tiện hơn, nói ra cũng xuôi tai hơn, đây là một điểm. Điểm thứ hai, hình tượng của Lưu Bị rất tốt: tai chảy dài đến vai, tay dài quá đầu gối, tướng mạo đế vương. Không giống Tào Tháo, Tôn Quyền hình tượng cũng rất đẹp, trong ba người này người có hình tượng kém nhất chính là Tào Tháo, đây cũng là một trong những nguyên nhân cuối cùng Tào Tháo không dám xưng đế, tuy là nguyên nhân thứ yếu nhưng cũng là nguyên nhân. Ngày nay đương nhiên chúng ta chủ trương không đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, nhưng người xưa không nhìn nhận như thế, người xưa đánh giá con người qua vẻ bề ngoài, rất coi trọng hình tượng. Con người Tào Tháo hình tượng không đẹp, nhìn vào không giống quân vương, vừa nhìn đã thấy không ra dáng hoàng đế, điều này không được. Lưu Bị thì giống, Tôn Quyền cũng giống.

Thứ hai, Lưu Bị có chí hướng đế vương, tức là ông ta có tâm niệm muốn làm hoàng đế. Hai người con trai của Lưu Bị tên là gì? Một người tên là Lưu Phong, một người tên là Lưu Thiện, gộp lại chính là "Phong Thiện". Phong Thiện là gì? Phong Thiện là nghi thức đế vương có đức thời cổ đại Trung Quốc tế bái núi Thái Sơn, trong đó có hai điều kiện, hoặc có thể nói là ba điều kiện: Thứ nhất, chủ thể tế lạy này chỉ có thể là hoàng đế; thứ hai, không phải hoàng đế nào cũng được đâu, phải là vị quân vương có đức, ngươi vô đức thì không có tư cách; thứ ba chính là nghi thức tế bái phải được thực hiện trên đỉnh núi Thái Sơn. Tế trời trên đỉnh núi Thái Sơn gọi là "Phong", tế đất dưới chân núi Thái Sơn gọi là "Thiền" (Thiền), gộp lại gọi là Phong Thiện. Ngươi Lưu Bị nếu không muốn làm hoàng đế thì đặt tên con là Phong Thiện để làm gì? Điều đó chứng tỏ ông ta muốn làm hoàng đế.

Điểm thứ ba, Lưu Bị có thủ đoạn đế vương. Lưu Bị tự nhận là hậu duệ rất xa rất xa của Hán Cao Tổ Lưu Bang. Vừa rồi tôi đã nói mối quan hệ huyết thống này hiện tại không thể làm rõ được nữa, nhưng con người này quả thật rất giống Hán Cao Tổ, cũng là từ nhỏ đã ham chơi biếng nhác, ăn chơi trác táng, thích âm nhạc, chó, ngựa và phụ nữ, điểm này thì giống nhau. Điểm khác nhau nằm ở đâu? Khác nhau ở chỗ Lưu Bang thích chửi người, hở miệng ra là chửi, còn Lưu Bị không chửi người, chưa từng nhìn thấy ghi chép nào về việc Lưu Bị chửi người cả, tức là Lưu Bị làm người nhân hậu hơn Lưu Bang, ít nhất là nhìn bề ngoài thì làm người nhân hậu hơn Lưu Bang, cho nên ông rất được lòng người. Nghe nói lúc đảm nhiệm chức Tướng quốc Bình An, dưới tay ông có một thường dân coi thường ông: Dựa vào cái gì mà tên này lại làm lãnh đạo của ta chứ? Thế là bèn mua chuộc thích khách đi mưu sát Lưu Bị. Kết quả sau khi thích khách đến nơi, Lưu Bị lại dùng phương thức tiếp đãi nhân tài để tiếp đón vị thích khách này, cùng uống rượu với hắn, cùng ăn cơm với hắn, cùng chơi đùa với hắn. Chơi đùa xong xuôi, thích khách liền nói: Ta vốn đến để giết ông, nhưng thấy ông tốt thế này nên ta không giết nữa, ta nói cho ông biết có kẻ muốn giết ông đấy. Tại sao vị thích khách này lại không giết ông? Chính là vì thích khách nhìn thấy Lưu Bị ở trong một thời đại loạn lạc như thế này biểu hiện quả thật rất tốt. Theo ghi chép trong sử sách, Lưu Bị lúc bấy giờ thứ nhất là bảo vệ địa phương, sau khi kẻ khác đánh tới thì ông bảo vệ vùng đất này; thứ hai là cứu tế người nghèo; thứ ba chính là tất cả những kẻ sĩ ấy, mặc kệ người ta địa vị cao hay địa vị thấp, đều đối xử bình đẳng như nhau. Chỉ cần đối phương là kẻ sĩ, là nhân tài, lúc họ tới nơi thì Lưu Bị nhất định sẽ cùng bàn ăn cơm, cùng trò chuyện, ngồi bình đẳng với nhau, cực kỳ được lòng người.

Điểm thứ tư, chính là Lưu Bị có phúc khí đế vương. Lưu Bị là một người có phúc khí, trong ba cự đầu thời Tam Quốc, ông và Tôn Quyền đều được tính là có phúc khí. Phúc khí lớn nhất là Tôn Quyền, mười tám tuổi đã tiếp quản một cơ nghiệp sẵn có, cha là Tôn Kiên, anh là Tôn Sách đã giúp ông ta đánh hạ thiên hạ từ trước, để lại một đám người phò tá vô cùng trung thành, Trương Chiêu, Chu Yêu đều là những người cực kỳ trung trung thành thành, hơn nữa trong toàn bộ quá trình tranh giành thiên hạ, Tôn Quyền cơ bản là không cần phải đích thân ra chiến tuyến đầu, tự nhiên có người giúp ông ta đánh, phúc khí tốt nhất. Lưu Bị cũng được tính là một người có phúc khí, tại sao lại nói ông có phúc khí? Ông vừa mới xuất sơn đã có được Quan Vũ và Trương Phi. Chúng ta đều biết bất luận là chiến tranh cổ đại hay xí nghiệp hiện đại, quan trọng nhất chính là nhân tài, mà nhân tài thì khó có được. Nhân tài vì sao lại khó có được? Bởi vì nhân tài xuất sắc nhất, chúng ta yêu cầu vừa phải trung thành vừa phải có năng lực, mà vấn đề các ông chủ phải đối mặt là gì? Kẻ trung thành thì không có năng lực, kẻ có năng lực thì không trung thành, rất khó tìm được người vừa trung thành vừa có năng lực. Lưu Bị này vừa mới debut đã vớ được tận hai người, Quan Vũ và Trương Phi quả thật vừa trung thành vừa có năng lực, bạn bảo xem có phải có phúc khí không?

Nhưng số phận của ông lại rất trắc trở, con đường của ông lại rất quanh co. Ông phấn đấu bao nhiêu năm như vậy mà vẫn không có căn cứ địa, vẫn không có đội ngũ của riêng mình, vẫn không thành nổi khí hậu, vẫn phải ăn nhờ ở đậu kẻ khác. Nghe nói có một lần ông và Lưu Bểu cùng uống rượu, sau đó giữa chừng ông đứng dậy đi nhà vệ sinh, lúc quay về thì rơi lệ. Lưu Bểu hỏi: Sao ngài lại khóc? Lưu Bị đáp: Vừa nãy lúc đi nhà vệ sinh, tôi cúi đầu nhìn thử, phát hiện hai bắp đùi của mình đã mọc đầy thịt mỡ rồi, tôi vốn là người quanh năm cưỡi ngựa đánh trận cơ mà, trên đùi tôi chỉ có cơ bắp chứ không thể có mỡ thừa được. Tôi lại nhớ đến bản thân lớn ngần này rồi mà vẫn chẳng làm nên tích sự gì, cho nên bi thương từ đáy lòng trào dâng. Quả thật là vậy, đến năm Kiến An thứ mười hai, Lưu Bị đã bốn mươi sáu tuổi rồi. Bạn phải biết người xưa không giống với chúng ta bây giờ, chúng ta bây giờ 46 tuổi gọi là tráng niên, người xưa ba mươi sáu tuổi đã phải xưng là lão phu rồi. Lưu Bị cảm thấy tương lai tươi sáng mình nhìn không thấy, con đường quanh co mình đi không hết.

Chúng ta đều biết, nguyên nhân Lưu Bị phấn đấu lâu như thế mà vẫn không thành khí hậu gồm có hai điều. Thứ nhất chúng ta nói, ông có chí hướng anh hùng, có khí phách anh hùng, có linh hồn anh hùng, có đại nghĩa anh hùng, nhưng lại thiếu cái gì——đất đai của anh hùng, tức là ông thiếu một vùng đất để tung hoành, đây là điều đầu tiên ông còn thiếu. Thứ hai, ông có mệnh đế vương, có chí hướng đế vương, có thủ đoạn đế vương, có phúc khí đế vương, vì sao ông vẫn chưa thành đế vương——ông thiếu một con đường thành công. Bao nhiêu năm nay ông vẫn chưa tìm ra con đường phát triển chính trị đúng đắn cho bản thân, mà hai thứ này lúc bấy giờ đều bắt đầu xuất hiện, bởi vì Gia Cát Lượng đã đến, chính Gia Cát Lượng đã mang lại cho ông nơi tung hoành, chính Gia Cát Lượng đã vạch ra con đường thành công cho ông. Cho nên Gia Cát Lượng đến bên cạnh Lưu Bị quả thực là đại hạnh của Lưu Bị, đại bất hạnh của Tào Tháo. Đương nhiên, chúng ta không thể phóng đại vai trò của cá nhân, sự phát triển của cục diện sau này cũng do nhiều nguyên nhân gây ra, không phải một mình Gia Cát Lượng gây nên, nhưng không thể phủ nhận rằng trong thời đại đó, sự xuất hiện của một nhân vật như thế quả thực mang ý nghĩa không thể lường trước.

Đây chính là Lưu Bị và Gia Cát Lượng thời bấy giờ, tức là Lưu Bị giống cái gì? Giống như một xí nghiệp tư nhân đang trong giai đoạn phát triển, có một chút vốn liếng, có một chút kinh nghiệm, cũng có một chút sản phẩm, nhưng lại không tìm được sản phẩm chủ lực và con đường tiếp thị, ông thiếu một CEO. Gia Cát Lượng giống như một quản lý chuyên nghiệp tài năng, ông chuyên đi làm tổng giám đốc cho người ta, bản thân ông không có sản nghiệp, ông cũng không mở công ty, ông cần phải tìm một công ty thật tốt. Cho nên hai người này sau khi gặp gỡ nhau thì đúng là tâm ý tương thông, cá gặp nước, điều này mới làm nên cuộc hội ngộ giữa vua và tôi của họ, một giai thoại được lưu truyền ngàn đời. Nhưng trong đó có một vấn đề, chính là ai tìm ai? Chiếu theo lời kể trong "Tam Quốc chí" và "Tam Quốc diễn nghĩa" thì là Lưu Bị ba lần đến lều tranh, thế nhưng chiếu theo lời trong "Ngụy lược" và "Cửu châu xuân thu" thì là Gia Cát Lượng chủ động tới cửa, vậy chúng ta đành phải hỏi: Rốt cuộc là Lưu Bị ba lần đến lều tranh, hay là Gia Cát Lượng tự mình đến cửa đề cử? Nếu là Lưu Bị ba lần đến lều tranh, vậy rốt cuộc Lưu Bị đi ba lần mới gặp được, hay là đi ba lần gặp cả ba? Xin mời xem tập sau——Tam cố thảo lư.