Lời bình: Trương Chiêu và Lục Tốn là hai vị đại thần trọng yếu của Tôn quyền. Trương Chiêu lấy trọng trách phó thác lúc cô nhi quả phụ để phò tá Tôn Quyền, giúp Tôn Quyền đặt nền móng vững chắc cho giang sơn. Lục Tốn là tài năng mới nổi của thống soái vùng thượng du, đã lập nên công trạng to lớn cho Tôn Quyền. Thế nhưng, cảnh về già của hai người này lại vô cùng thê lương: Trương Chiêu bị lạnh nhạt, Lục Tốn bị ép chết. Vậy tại sao Trương Chiêu lại bị lạnh nhạt? Mà ai đã bức hại Lục Tốn đến chết?

Năm 200 Công nguyên, Tôn Sách đột tử. Tôn Quyền mười tám tuổi tiếp quản cơ nghiệp của cha và huynh trưởng. Nhưng hoàn cảnh Tôn Quyền phải đối mặt lúc bấy giờ là bên ngoài thì có mối đe dọa từ kẻ thù mạnh Tào Tháo, bên trong lại có nỗi lo thế phiệt Giang Đông không chịu quy phục. Chính quyền mà Tôn Quyền tiếp nhận giống như một củ khoai lang nóng bỏng tay, tiền đồ hoàn toàn không lạc quan. Thế nhưng, ngay lúc Tôn Quyền hồn vía chưa định, đang lúc bó tay không có kế sách gì, thì vị đại thần cũ của Tôn Sách là Trương Chiêu tựa như cột trụ chống trời, đỡ lấy bầu trời sắp sụp đổ cho cậu ta. Trương Chiêu dốc lòng ủng hộ Tôn Quyền, hoàn toàn tự nguyện tôn sùng và phò tá Tôn Quyền, giúp cậu ta gầy dựng uy thế, ổn định lòng dân và sĩ khí, vãn hồi tình thế nguy ngập như nước sôi lửa bỏng, chống đỡ tòa cao ốc sắp sụp đổ. Thế mà, một vị đại công thần như vậy, sau khi Tôn Quyền xưng vương, lại bị Tôn Quyền lạnh nhạt hết mực. Tại sao lại như vậy? Tôn Quyền và Trương Chiêu có mâu thuẫn gì chăng? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đến khách tọa Bách gia giảng đàn, sẽ diễn giải tuyệt vời cho quý vị về Tam Quốc: "Nhân sinh nóng lạnh".

Tập trước chúng ta đã nói Tôn Quyền rất biết dùng người. Do Tôn Quyền biết dùng người, nên trận doanh của Tôn Quyền có thể nói là nhân tài tụ hội, chỉ tiếc là số phận của họ lại không tốt. Không tốt như thế nào? Có người thọ không lâu: Chu Yêu ba mươi sáu tuổi, Lỗ Túc bốn mươi lục tuổi, Lã Mông bốn mươi hai tuổi. Người sống thọ là Trương Chiêu tám mươi mốt tuổi, còn có Lục Tốn sáu mươi mốt tuổi. Nhưng số phận của Trương Chiêu và Lục Tốn cũng chẳng tốt đẹp gì cho cam. Trương Chiêu chịu lạnh nhạt, Lục Tốn bị bức chết, đây rốt cuộc là chuyện thế nào? Chúng ta hãy nói về Trương Chiêu trước. Trương Chiêu là người thế nào, tôi cũng không cần nói nhiều nữa, mọi người đã rất quen thuộc rồi. Ông ấy là đại công thần của Tôn Quyền. Vào thời điểm Tôn Quyền kế nhiệm, nếu không có Trương Chiêu dẫn dắt bách quan đứng ra phò tá, thì vị trí của Tôn Quyền đã không thể ngồi vững. Nếu không có Trương Chiêu giúp Tôn Quyền xử lý mọi việc, thì sự vụ của Tôn Quyền đã chẳng thể giải quyết xong xuôi. Bạn hãy nghĩ xem, khi Tôn Quyền kế nhiệm thì Trương Chiêu đã làm những việc gì?

Dâng tấu triều đình, hạ lệnh quận huyện, sắp xếp cho các quan viên mỗi người về đúng vị trí nấy, những việc này đều do Trương Chiêu giúp cậu ta sắp xếp ổn thỏa. Xử lý những việc này thôi là Trương Chiêu đã rất giống một vị tể tướng rồi. Cho nên khi Tôn Quyền quyết định lập tể tướng, tất cả mọi người đều nghĩ đến Trương Chiêu. Đương nhiên là Trương Chiêu làm tể tướng rồi! Tôn Quyền thiết lập tể tướng vào lúc nào? Lẽ ra là bắt đầu thiết lập tể tướng sau khi ông ta làm Ngô vương và trước khi làm hoàng đế. Sự việc diễn ra vào niên hiệu Hoàng Vụ. Lúc này ai nấy đều cho rằng chuyện đó là đương nhiên chính là Trương Chiêu. Kết quả là Tôn Quyền không bổ nhiệm Trương Chiêu, mà bổ nhiệm một người tên là Tôn Thiệu. Tôn Quyền giải thích rằng: Nay là thời buổi nhiều chuyện, công việc tể tướng ấy nhiệm vụ rất nặng nề, Trương công tuổi tác đã cao rồi, sao nỡ để ông ấy đảm nhận chức vụ nặng nhọc như thế chứ? Đây không phải là ưu đãi ông ấy đâu. Thế là Tôn Thiệu làm tể tướng được mấy năm thì qua đời. Lại phải chọn tể tướng, mọi người lại nhắc đến Trương Chiêu, Tôn Quyền lại không đồng ý, bổ nhiệm Cố Ung làm tể tướng. Từ đó Trương Chiêu vĩnh viễn mất đi khả năng làm tể tướng. Sau khi Tôn Quyền xưng đế, Trương Chiêu liền viết một bản báo cáo nói rằng thân lão thần không khỏe, toàn bộ chức vụ và quyền lực của tôi xin giao lại hết, xin về hưu, xin nghỉ hưu. Tôn Quyền nói về thì về, nhưng đừng nghỉ chứ, hoặc nghỉ thì nghỉ, đừng về chứ, bèn ban cho Trương Chiêu một số chức vụ danh dự, nhưng cơ bản là không phải lên triều nữa. Trương Chiêu không còn cách nào khác. Vốn dĩ ông ấy có tài kinh thiên vĩ địa, muốn làm một phen sự nghiệp lớn, nay đành chịu, chỉ biết về nhà viết sách lập ngôn. Vậy tại sao Tôn Quyền hết lần này đến lần khác không cho Trương Chiêu làm tể tướng?

Có bốn cách lý giải: Thứ nhất, Tôn Quyền bạc tình. Nghĩa là con người Tôn Quyền một mặt thì trọng tình, mặt khác lại vô tình, vong ân bội nghĩa. Tỉ như đối với Tôn Sách thì ông ta vong ân bội nghĩa. Quyền lực này là do ai giao cho ông ta? Là do Tôn Sách giao cho ông ta. Thế nhưng sau khi làm hoàng đế, ông ta lại không truy phong Tôn Sách làm hoàng đế, mà truy phong Tôn Kiên làm hoàng đế. Tôn Sách chỉ được phong một cái vương hiệu là "Trường Sa Hoàn vương". Những đứa con của Tôn Sách thì đều được phong hầu, còn con trai của chính mình vừa mới sinh ra oa oa cất tiếng khóc là ông ta đã phong vương rồi, trong khi con của Tôn Sách thì ông ta chỉ phong hầu. Cho nên có người nói ông ta vong ân bội nghĩa. Ngoài ra, chúng ta lại nhìn hậu duệ của Chu Yêu, Lỗ Túc, Lã Mông thế nào? Chẳng ra sao cả. Ưu đãi một lúc rồi thôi, thường là về sau chẳng có câu chuyện tiếp theo nào nữa, ba gia tộc cũng không trở thành đại tộc ở Giang Đông. Cho nên có người nói ông ta không dùng Trương Chiêu là do bạc tình. Nhưng cách giải thích này có chút vấn đề, đó là người ta thường nói bạc tình là khi người đi thì trà nguội lạnh, nhưng Trương Chiêu người còn chưa đi mà sao trà đã nguội lạnh rồi? Cho nên cách này xem ra không hợp lý lắm.

Cách giải thích thứ hai gọi là ôm hận. Tôn Quyền ôm hận Trương Chiêu. Tại sao lại ôm hận Trương Chiêu? Bởi vì hồi trận Xích Bích, Trương Chiêu là người chủ trương đầu hàng. Hơn nữa chúng ta cũng từng kể câu chuyện này rồi: Khi Tôn Quyền xưng đế, nhắc đến việc đây đều là công lao của Chu Công Cẩn, Trương Chiêu cũng đứng dậy chuẩn bị phát biểu một phen luận điệu ca tụng công đức. Tôn Quyền ngăn ông ta lại và nói: "Trương công, ông thôi đi nhé, trẫm mà hồi đó nghe lời ông thì bây giờ đã đi ăn mày rồi." Ôm hận ông ta. Hơn nữa về mặt logic cũng thông suốt mà, phải không? Trẫm nếu đầu hàng Tào Tháo thì có được làm hoàng đế không? Không được làm hoàng đế. Trẫm không được làm hoàng đế thì ngươi có thể thành tể tướng không? Cũng không được luôn, phải không? Đã thế ngươi vốn dĩ không thể làm tể tướng, thì lần này cũng đừng làm nữa. Nhưng loại chuyện này ngươi giận một lần là đủ rồi chứ, ngươi muốn sỉ nhục ông ấy một trận hoặc trả thù một lần là đủ rồi chứ. Có người nói thực ra cái này không phải là ôm hận, mà là vấn đề lập trường, nói Tôn Quyền hoài nghi Trương Chiêu lập trường không kiên định. Thực ra điều này cũng không cần thiết, bởi vì sau trận Xích Bích, Tào Tháo từng viết cho Tôn Quyền một bức thư đưa ra điều kiện, nói rằng nếu ngươi giết Trương Chiêu và Lưu Bị thì thế nọ thế chai, nếu ngươi không nỡ giết Trương Chiêu, chỉ giết Lưu Bị không thôi cũng được. Tào Tháo đưa Trương Chiêu vào danh sách đen của ông ta chẳng khác nào chứng minh Trương Chiêu là người có lập trường kiên định đối với Tôn Quyền ngươi rồi. Phàm là những gì kẻ địch ủng hộ thì chúng ta phải phản đối chứ? Cho nên cách này e rằng cũng không thông.

Cách giải thích thứ ba lại bảo rằng, Tôn Quyền không phải ôm hận, mà là kiêng dè, là sợ Trương Chiêu. Trần Thọ có quan điểm này. Trần Thọ nói Trương Chiêu không thể làm tể tướng là vì "dĩ nghiêm kiến đạn, dĩ cao kiến ngoại", nghĩa là Trương Chiêu là người quá nghiêm khắc, cho nên Tôn Quyền sợ ông ta; Trương Chiêu là người quá cao thượng, cho nên Tôn Quyền xa lánh ông ta. Cái này cũng có bằng chứng. Chúng ta đều biết sau khi Tôn Quyền kế nhiệm, ông ta đối xử với Trương Chiêu theo lễ sư phụ, tức là coi Trương Chiêu như thầy giáo, vừa coi là chú vừa coi là thầy. Trương Chiêu cũng không nhường nhịn: "Đã cậu coi tôi là thầy, thì tôi phải có dáng vẻ của một thầy giáo, tôi phải quản cậu." Còn Tôn Quyền vốn là một người vô cùng anh vũ, thích đi săn, thường tự mình cưỡi ngựa ra ngoài săn bắn bắn hổ. Hơn nữa còn xảy ra chuyện gì? Xảy ra việc móng trước của con hổ chộp lấy yên ngựa của Tôn Quyền vô cùng nguy hiểm. Lúc này Trương Chiêu liền đứng ra ngăn cản. Trương Chiêu nói: "Một vị vua cầm cương phải là anh hùng chứ không phải ngựa tuấn, đối phó nên là kẻ địch chứ không phải mãnh thú. Đây không phải việc làm của một vị nhân quân." Tôn Quyền nói: "Xin lỗi nhé, còn trẻ người non dạ, không hiểu chuyện, lần sau tôi không dám nữa, được chưa."

Tôn Quyền không cưỡi ngựa đánh hổ nữa, đổi sang ngồi xe. Tôn Quyền phát minh ra một loại xe bắn hổ, tự mình ngồi ở trong xe, cầm cung tên bắn. Cứ thế mà vẫn có hổ hoặc mãnh thú khác nhào lên xe, Tôn Quyền tự mình ra tay tiêu thụ bọn mãnh thú đó, rất cao hứng, rất vui vẻ. Trương Chiêu nhìn thấy liền bảo sao lại thế này, ông lão này lại đi cằn nhằn cậu ta: "Cậu làm thế này là không đúng, làm nhân quân thì không thể như vậy được." Cứ nói những đạo lý này. Lúc này Tôn Quyền chỉ cười mà không đáp, cười một tiếng rồi không trả lời, vẫn làm theo ý mình. Ở đây chúng ta cũng nhìn thấy cảm giác gia đình giữa Tôn Quyền và Trương Chiêu, có cảm giác gia đình không? Trong câu chuyện này, Trương Chiêu giống như một người bác lải nhải lo xa, còn Tôn Quyền giống như một đứa cháu trai nghịch ngợm gây rối, chính là cái cảm giác như vậy đấy. Cứ lải nhải mãi không thôi: "Ra ngoài nhớ mặc thêm áo vào, trời lạnh đấy, chăn đã đắp kỹ chưa, đứa bé này cứ hay đạp chăn", chính là cảm giác kiểu đó. Điều này cũng chẳng có gì lạ, chúng ta thường thấy đại quản gia quản lý vị thiếu gia nhỏ kia mà, có chuyện như thế. Nhưng bạn phải biết rằng con người này là sẽ thay đổi. Thứ nhất, đứa cháu trai này sẽ phải lớn lên, hơn nữa cậu ta ngày càng làm lớn hơn, cậu ta làm đến hoàng đế cơ mà. Đợi đến khi cậu ta làm to hơn, làm Ngô vương, làm hoàng đế rồi, mà ngươi vẫn là một người bác lải nhải, lúc này thì không linh nghiệm nữa rồi chứ? Vấn đề là Trương Chiêu ông ta không thay đổi.

Khoảng sau khi Tôn Quyền xưng Ngô vương, có một lần ở Đài câu cá Vũ Xương (tôi xin nhắc lại lần nữa, Vũ Xương nay là thành phố Ngạc Châu ở tỉnh Hồ Bắc, Ngạc Châu giáp với Trường Giang, trên sông có một đài câu cá, không phải cái Nhà khách Quốc gia Điếu Ngư Đài của chúng ta đâu nhé), Tôn Quyền tổ chức tiệc lớn chiêu đãi bách quan ở đó vào một buổi tối. Tất cả mọi người đều uống say mèm ngả nghiêng. Tôn Quyền say khướt thấy mọi người đều ngã nghiêng ở chốn này, liền bảo: "Người đâu, vẩy nước lên mặt bọn họ, vẩy nước lạnh vào, gọi bọn họ dậy. Nào nào nào, tiếp tục uống! Hôm nay nhất định phải có người ngã từ trên đài xuống mới thôi, thế mới gọi là uống đã đời chứ." Trương Chiêu nghe thấy lời này liền sầm mặt xuống, không nói một câu nào, đứng dậy đi ra ngoài ngồi lên chiếc xe "BMW" của mình để cục súc bực bội. Tôn Quyền nghĩ: Trương Chiêu đâu rồi? Có người đáp: Trương Chiêu về xe "BMW" của ông ấy rồi, đang tức giận đấy ạ! Tôn Quyền nói: "Ối chà, Trương công ơi, tối nay chẳng phải rất vui vẻ sao? Làm gì thế? Giận cái gì chứ?" Trương Chiêu ngồi trong xe đáp: "Vui, rất vui vẻ. Bẩm ngài, hồi xưa Trụ vương nhà Ân đắp men rượu thành núi, nấu mỹ tửu thành ao, uống rượu suốt ngày suốt đêm cũng nói mình rất vui vẻ, có bảo là không vui đâu." Tôn Quyền hết cách: "Thôi, giải tán giải tán!" Việc này thực ra khiến Tôn Quyền rất mất hứng, cho nên khi Tôn Quyền giải thích lần thứ hai lý do vì sao không bổ nhiệm Trương Chiêu làm tể tướng, Tôn Quyền đã nói rất rõ ràng: Mọi người đều biết tầm quan trọng của chức vụ tể tướng, hơn nữa chức vụ tể tướng này là phải tiếp xúc với tất cả mọi người. Vị công thần này tính tình cương trực, vị lão nhân gia này tính khí quá cương liệt, làm tể tướng rồi, người ta nhất định sẽ đưa ra kiến nghị, ý kiến, sẽ hiến kế hiến mưu, tham chính nghị chính, phải không? Những ý kiến này nếu như ông ấy phần lớn là sẽ không chấp nhận, bởi vì ông ấy cương trực mà! Ông ấy cố chấp, ông ấy không chấp nhận ý kiến của mọi người, cuối cùng chẳng phải sẽ khiến người ta oán thán khắp nơi, gây ra rất nhiều phiền phức sao? Đây chẳng phải là hại Trương công ư? Xét từ góc độ này, Trương Chiêu người này không thích hợp làm tể tướng. Nhưng chúng ta phải hỏi, người mà Tôn Quyền chọn là Tôn Thiệu kia thì thích hợp chắc?

Lời bình: Dựa theo phân tích trước đó của tiên sinh Dịch Trung Thiên, về vấn đề Trương Chiêu có được làm tể tướng hay không, lời giải thích mà Tôn Quyền đưa ra là: Trương Chiêu tuy trình độ rất cao, năng lực rất mạnh, công lao rất lớn, nhưng lời nói hành vi cử chỉ của người này quá ư uy nghiêm, tính cách quá mức cương liệt, rất dễ rước họa vào thân và chuốc lấy oán hận. Cho nên con đường tể tướng của Trương Chiêu đành dừng lại tại đây. Tôn Quyền bổ nhiệm một người tên là Tôn Thiệu đảm nhận vị trí tể tướng đầu tiên của Đông Ngô. Vậy Tôn Thiệu là hạng người gì? Lẽ nào ông ta còn thích hợp với vị trí tể tướng này hơn Trương Chiêu?

Xem ra cũng không thích hợp. Tôn Thiệu này chúng ta đều biết trong "Tam Quốc Chí" thậm chí còn không có truyện. Vị tể tướng đầu tiên mà ngay cả một quyển truyện cũng không lưu lại được, có thể thấy ông ta chẳng làm nên tích sự gì cả. Tôi đoán ông ta vốn dĩ chẳng làm gì cả. Vậy tại sao Tôn Quyền lại chọn ông ta? Cho nên có quan điểm thứ tư, đó chỉ là vị tể tướng đầu tiên mà Tôn Quyền chọn vốn dĩ chỉ là một vật trang trí, vốn dĩ không hề định dùng một nhân tài làm tể tướng nào để đảm nhiệm cả. Về vấn đề này, tiên sinh Điền Dư Khánh từng bàn qua. Tiên sinh Điền Dư Khánh khi bàn về việc tại sao Trương Chiêu không làm tể tướng, ông ấy nói một mặt Trương Chiêu vẫn luôn là người không trực tiếp chủ sự, tức là chưa từng trực tiếp quản lý sự việc bao giờ. Mặt khác, Tôn Quyền người này vẫn luôn nắm giữ đại quyền trong tay. Nói cách khác, theo nghiên cứu của tiên sinh Điền, tầm quan trọng của Trương Chiêu cũng không lớn như chúng ta tưởng. Giai đoạn đầu ông ấy rất quan trọng, nhưng dần dần, dần dần ông ấy không trực tiếp quản lý sự việc nữa. Nhưng chúng ta sẽ hỏi, nếu Trương Chiêu vốn dĩ không quan trọng đến thế, mà Tôn Quyền lại không hy vọng tể tướng của mình quan trọng, vậy dùng một kẻ vốn không quan trọng như Trương Chiêu đi làm cái vị trí tể tướng vốn không mong muốn quan trọng đó thì chẳng phải rất thích hợp sao? Thế thì phải giải thích thế nào đây? Giải thích rất đơn giản: Trương Chiêu không quan trọng lắm, là vì ông ấy không trực tiếp chủ sự, ông ấy không quản việc. Hễ ông ấy quản việc là ông ấy quan trọng ngay. Hễ ông ấy làm tể tướng là ông ấy sẽ quản việc! Ông ấy quản việc là ông ấy quan trọng, mà ông ấy quan trọng thì sẽ biến thành kết quả gì?

Sẽ biến thành kết quả là Trương Chiêu cũng trở nên quan trọng, mà chức vụ tể tướng cũng trở nên quan trọng theo. Mà Tôn Quyền thì tuyệt đối không hy vọng Trương Chiêu quá quan trọng, cũng không hy vọng tể tướng quá quan trọng, thế nên ông ta tuyệt đối không thể dùng Trương Chiêu làm tể tướng. Nói rõ chưa nào? Vậy thì tiếp theo chúng ta lại phải hỏi, sự cân nhắc này của Tôn Quyền chủ yếu là không hy vọng Trương Chiêu quan trọng hay là không hy vọng tể tướng quan trọng? Rốt cuộc là không hy vọng cái nào quan trọng đây? Chúng ta hãy nói về Trương Chiêu trước. Tôn Quyền tuyệt đối không hy vọng Trương Chiêu quá quan trọng. Tại sao vậy? Trương Chiêu không phải người tầm thường. Các vị lão thần giai đoạn đầu như Chu Yêu, Lỗ Túc, Lã Mông trong lúc Tôn Quyền thiết lập chức vụ tể tướng thì đã qua đời rồi, vậy thì thế hệ lão thần, thế hệ lớn tuổi chính là Trương Chiêu. Mà Trương Chiêu lại là người thế nào? Là đại thần được phó thác cô nhi. Hơn nữa Tôn Sách từng nói lời thế này: "Nếu Trọng Mưu không gánh vác nổi việc nước, khanh có thể tự lấy lấy." Đương nhiên, câu nói này là sự phó thác phi thường của Tôn Sách, Trương Chiêu cũng sẽ không tùy tiện đem câu nói này ra nói. Nhưng tóm lại là sẽ có cảm giác khó chịu hoặc không tự nhiên, nhỡ may ông ta đem ra thì sao? Nhỡ may ông ta với tư cách là tể tướng đưa ra kiến nghị mà xảy ra xung đột với quyết sách của Ngô vương thì sao? Tức là khi quyền lực của tể tướng và quyền lực của hoàng đế xảy ra xung đột mà ông ta đánh ra lá bài này thì phải làm sao?

Lúc đó thì nghe theo ai? Hơn nữa trên thực tế Trương Chiêu cũng lấy việc phó thác cô nhi ra để tự trọng. Sau khi Trương Chiêu rút lui tuyến hai thì cơ bản là không đến làm việc nữa. Về sau hễ gặp phải chút chuyện gì là Tôn Quyền lại đi tìm ông ấy, đến nhà thăm hỏi ông ấy. Trương Chiêu vốn đang quỳ ngồi trên chiếu, vừa nhìn thấy Tôn Quyền đến, Trương Chiêu liền lập tức rời chiếu. Rời chiếu chúng ta đã nói qua ở mục "Nhân vật gió mây đời Hán" rồi, rời chiếu là để tỏ ý tôn kính. Tôn Quyền lập tức quỳ ngồi, ưỡn thẳng lưng ngồi xuống. Ngồi vững vàng xong, Trương Chiêu liền nói: "Nghĩ lại năm xưa, Hoàn vương và Thái hậu, tức là Tôn Sách và Ngô phu nhân, không giao phó lão thần cho bệ hạ, mà giao phó bệ hạ cho lão thần." Câu nói này vô cùng nặng nề. Ý nói năm xưa Tôn Sách và Ngô phu nhân không phải giao phó lão thần là tôi cho ngài, mà là giao phó ngài cho lão thần tôi đấy! Nói rõ ràng chuyện này rồi, ai thuộc quyền quản lý của ai? Chỉ tiếc là lão thần tôi đây không biết điều, không biết ăn nói, không biết lấy lòng người khác, cho nên mới chịu cảnh lạnh nhạt. Lão thần vốn tưởng rằng cả đời này sẽ chết ở chốn hoang dã rồi, ngờ đâu bệ hạ vẫn đến thăm lão thần. Thăm thì cứ thăm, nhưng tính khí này của lão thần tôi đây là sẽ không thay đổi đâu. Lão thần sở dĩ làm như vậy là vì Thái hậu và Hoàn vương đã phó thác, cho nên lão thần nghĩ thế nào thì nói thế ấy. Muốn lão thần phải đoán ý nghĩ của người khác để nói những lời người ta thích nghe thì lão thần không làm được đâu."

Tôn Quyền không còn cách nào khác: "Vâng vâng vâng, ngài nên nói thế nào thì cứ nói thế ấy." Trong lòng cũng khó chịu lắm chứ. Lại có thể lấy thêm một ví dụ nữa: Vào năm Gia Hòa thứ nhất, lúc này Tôn Quyền đã làm hoàng đế, Thái thú Liêu Đông của nhà Ngụy là Công Tôn Uyên ra vẻ ta đây xưng thần với nước Ngô, thế là Tôn Quyền phong hắn làm Yên vương, sau đó phái một vạn người và hai vị đại thần trọng yếu đi phong vương. Mọi người đều nói Công Tôn Uyên người này là kẻ không đáng tin cậy, kẻ này lật lọng như trở bàn tay, là kẻ tiểu nhân, hắn chắc chắn đang lừa bịp chúng ta, chúng ta cứ đuổi sứ thần của hắn về, cho ít tiền, phát cho cái giấy chứng nhận là được rồi. Tôn Quyền vui mừng khôn tả, nói: "Không được! Phải long trọng phong hắn làm Yên vương!" Tất cả mọi người đều can ngăn nhưng vô ích. Trương Chiêu cũng đi can ngăn, vẫn vô ích. Sau đó Trương Chiêu nói một câu, Tôn Quyền bác lại một câu; Trương Chiêu nói một câu, Tôn Quyền lại bác một câu. Hai người nói qua nói lại, câu chuyện đẩy đưa khiến mâu thuẫn ngày càng trở nên gay gắt. Cuối cùng Tôn Quyền nhịn hết nổi liền rút đao ra: "Trương công! Sĩ nhân nước Ngô chúng ta vào cung thì bái lẫm, ra cung thì bái khanh; bước vào hoàng cung của trẫm thì là bái lẫm, bước ra khỏi hoàng cung người ta quỳ lạy đều là khanh. Trẫm đối với khanh cũng đã đủ nể mặt lắm rồi, thế nhưng Trương công chưa bao giờ nể mặt trẫm cả! Lần nào cũng đứng trước mặt bao nhiêu người như thế để đối chất với trẫm. Trẫm sắp phạm lỗi rồi đây! Trẫm sắp nhịn hết nổi rồi đây! Trẫm sắp phạm lỗi rồi đây, chính là muốn giết ông đấy!" Trương Chiêu cũng không nói gì nữa, cứ trừng mắt nhìn Tôn Quyền "nhìn chằm chằm" — nhìn thì nhìn! Rồi nói: "Hừ, bệ hạ, kỳ thực lão thần cũng biết không nói thì thôi, mà nói cũng bằng thừa! Tại sao vẫn cứ phải nói? Di ngôn của Thái hậu vẫn còn văng vẳng bên tai đấy!" Di ngôn mà Thái hậu căn dặn thần được nói ra khi nào? Là lúc Thái hậu sắp lâm chung đã gọi thần đến bên giường của người để dặn dò, khi đó nước mắt đầm đìa, khóc lóc thảm thiết. Tôn Quyền ném đao xuống cũng khóc theo, quân thần hai người ôm mặt khóc rống. Nhưng Tôn Quyền khóc thì khóc, làm thì vẫn làm! Khóc lóc xong, giải tán buổi chầu xong, ông ta vẫn phái người đến Liêu Đông. Trương Chiêu tức giận đến mức cáo bệnh không bao giờ lên triều nữa. Tôn Quyền thấy thế liền bảo: "Hay lắm, ông đã không lên triều, người đâu, lấy đất đắp bít cửa nhà Trương Chiêu lại cho trẫm! Phong tỏa cổng nhà ông ta lại!" Trương Chiêu nói: "Ngươi biết phong cửa chứ tao không biết chắc?" Ông ta ở trong nhà tự đào đất để bịt kín, thế là ở bên trong ông ta cũng xây một bức tường để bịt cửa lại. Tôn Quyền cũng chẳng làm gì được ông ta, đành phải nhân dịp có chuyến đi ra ngoài để nhân tiện ghé thăm ông ta, đứng ở bên ngoài gọi lớn, nhưng bên trong chẳng buồn đáp lại. Tôn Quyền nổi giận đùng đùng nói: "Phóng hỏa!" Thế là phóng hỏa thật. Sau khi phóng hỏa, Trương Chiêu ở bên trong vọng ra: "Đóng cửa của tao lại cho chặt vào! Đóng hết các cửa vào cho tao để mặc cho nó cháy!" Tôn Quyền hết cách, đành hô: "Dập lửa! Dập lửa! Dập lửa!" Dập lửa xong xuôi cũng không còn cách nào khác, Tôn Quyền đành phải đứng thừ ở ngoài cửa nhà ông ta, chính là phạt đứng đấy! Lúc này con trai của Trương Chiêu cũng biết chuyện này không thể tiếp tục náo loạn như thế nữa, dù sao người ta cũng là hoàng đế mà, cho nên bèn lôi Trương Chiêu từ trên giường dậy, kiếm một chiếc cáng khiêng đi, khiêng ra ngoài, sau đó cùng Tôn Quyền vào cung. Tôn Quyền còn phải làm kiểm điểm, kiểm điểm sâu sắc! Bạn thử nghĩ xem, Trương Chiêu lúc bấy giờ đã ở trạng thái bán nghỉ hưu, rút lui về tuyến hai rồi mà còn cứng rắn và lợi hại như thế, nếu để ông ta làm tể tướng thì còn ra thể thống gì nữa. Cho nên Tôn Quyền không hy vọng Trương Chiêu quá quan trọng, Tôn Quyền cũng không hy vọng tể tướng của mình quá quan trọng. Ông ta nhìn lại mấy đời tể tướng của mình: Vị tể tướng đầu tiên là Tôn Thiệu, tôi đã nói rồi đấy, đến một quyển truyện cũng không có, đoán chừng là một vị Phật A Di Đà sống. Vị tể tướng thứ hai là Cố Ung lại rất biết đối nhân xử thế. Cố Ung làm tể tướng có mấy nguyên tắc: Thứ nhất, ông ấy chưa từng chủ động nói năng gì, Tôn Quyền hỏi thì ông ấy mới nói.

Thứ hai, ông ấy chưa từng nói xấu sau lưng ai, có gì đều nói trực diện trước mặt Tôn Quyền. Thứ ba, ông ấy không hề tuôn ra những lời hào sảng hùng hồn như Trương Chiêu, nói mãi không dứt, ông ấy thường chỉ nói một hai câu. Tỉ như có một lần trong buổi họp, Trương Chiêu lại đứng lên hào sảng hùng hồn phát biểu, nói rằng hiện nay luật hình này cũng quá phiền phức rồi, sưu thuế cũng quá nặng nề rồi, dân không thể sống nổi nữa rồi, chúng ta phải sửa đổi thôi, thế này thế nọ làm sao thế kia... phát biểu một tràng. Tôn Quyền không nói gì, đợi Trương Chiêu nói xong rồi, Tôn Quyền quay đầu lại hỏi: "Ý kiến của tể tướng thế nào?" Cố Ung chỉ có một câu: "Thần nghe người ta nói cũng giống như những gì Trương công vừa nói vậy." Hết rồi! Cho nên Cố Ung là đem chức tể tướng ra để làm cố vấn mà làm, điều này đã gãi đúng chỗ ngứa của hình thức thiết lập tể tướng của Tôn Quyền. Cái mà Tôn Quyền cần chính là một vị tể tướng kiểu cố vấn, chứ không phải một vị tể tướng kiểu tổng thống. Yêu cầu của ông ta là gì? Đến nơi chứ không vượt quyền, giúp đỡ chứ không gây rối, có việc làm quân sư, không việc làm biểu tượng! Cho nên Cố Ung đã làm đúng, làm liền mười chín năm, thọ bảy mươi sáu tuổi mới qua đời, thọ chung chính tẩm, ra đi bình an.

Lời bình: Dựa theo lời kể trước đó của tiên sinh Dịch Trung Thiên, Tôn Quyền trọng dụng Tôn Thiệu và Cố Ung, không dùng Trương Chiêu là vì Tôn Quyền có suy nghĩ của riêng mình đối với vị trí tể tướng. Cái ông ta muốn là một vị tể tướng theo kiểu cố vấn, chứ không phải kiểu tổng thống. Cho nên việc Trương Chiêu bị lạnh nhạt thì chúng ta rất dễ hiểu. Mà sau khi vị tể tướng thứ hai của Tôn Quyền là Cố Ung qua đời, Tôn Quyền đã trọng dụng Lục Tốn danh tiếng lừng lẫy đảm nhận chức tể tướng. Lục Tốn là một ngôi sao mới nổi thời kỳ hậu kỳ Đông Ngô, tài năng của ông ta một chín một mười với Chu Yêu. Nhưng kỳ lạ thay, Lục Tốn chỉ đảm nhận chức tể tướng vỏn vẹn một năm đã bị bức bách đến chết. Đây là vì sao chứ? Lẽ nào vị trí tể tướng của Tôn Quyền chỉ có thể là một vật trang trí vô dụng thôi sao?

Lục Tốn đảm nhận chức tể tướng đời thứ ba của nước Ngô có rất nhiều uẩn khúc trong đó. Gia tộc họ Lục và gia tộc họ Tôn vốn có thù với nhau, có thù nước hận nhà. Hồi Lã Mông đảm nhận chức thống soái vùng thượng du chẳng phải là lâm bệnh rồi qua đời đó sao? Tôn Quyền hai lần hỏi ông ta về người kế nhiệm, Lã Mông đã đáp là Lục Tốn.

Lời bình: Mâu thuẫn giữa gia tộc họ Lục và gia tộc họ Tôn nên bắt đầu từ Viên Thuật. Lúc bấy giờ, vị tổ phụ của Lục Tốn là Lục Khang vốn là Lư Giang thái thú vào cuối thời Đông Hán. Viên Thuật khi ở Thọ Xuân vì không có lương quân nên đã cầu viện Lục Khang. Lục Khang cho rằng Viên Thuật là kẻ "phản nghịch" nên không thèm đếm xỉa đến. Viên Thuật vô cùng tức giận, phái Tôn Sách đi đánh Lục Khang. Trận chiến này đánh liền ròng rã hai năm trời, cuối cùng thành bị phá vỡ, Lục Khang bảy mươi tuổi cũng phát bệnh qua đời chỉ một tháng sau đó. Hơn một trăm người thuộc tông tộc họ Lục đi theo Lục Khang lúc bấy giờ cũng chịu đủ mọi đày đọa khổ cực, chết mất gần một nửa. Cho nên gia tộc họ Lục và gia tộc họ Tôn có thù nước hận nhà. Đối với Lục Tốn, Tôn Quyền không thể không có sự đề phòng dè chừng nhất định. Nhưng một mặt xuất phát từ nhu cầu chính trị, Tôn Quyền không thể không lôi kéo mượn sức gia tộc họ Lục; mặt khác nếu thực sự trọng dụng Lục Tốn thì Tôn Quyền lại chần chừ do dự. Cho nên Lã Mông hai lần hướng Tôn Quyền đề cử Lục Tốn, Tôn Quyền mới chính thức bổ nhiệm Lục Tốn làm tể tướng.

Còn Tôn Quyền thì đối với Lục Tốn cũng đặt kỳ vọng rất cao. Sau khi Lục Tốn lên nhậm chức, Tôn Quyền và Lục Tốn từng có một cuộc trò chuyện. Cuộc trò chuyện này được ghi chép ở đâu? Được ghi chép trong "Lã Mông truyện" của "Tam Quốc Chí", chứ không nằm ở "Lục Tốn truyện". Trong cuộc trò chuyện này, Tôn Quyền đã lần lượt bình điểm công lao được mất của ba người Chu Yêu, Lỗ Túc, Lã Mông. Đây tuyệt đối không phải trò chuyện phiếm cho vui, mà là có dụng ý cả, hơn nữa có một câu nói cực kỳ quan trọng, đó là Tôn Quyền đánh giá rất cao về Chu Yêu. Đã nói đến gì nào? Đã nói Chu Yêu là "phiêu nhiên khó sánh, khanh nay kế nhiệm". Nghĩa là Chu Yêu người này thực sự quá ư xuất sắc, xuất sắc đến mức không thể có ai kế thừa được ông ấy, thế nhưng tướng quân ngài ngày nay lại kế nhiệm ông ấy rồi! Đây là gì? Đây chính là xem Lục Tốn như một vị Chu Yêu thứ hai, đây chính là gửi gắm kỳ vọng cao vời! Thế nên Lục Tốn cũng không phụ sự kỳ vọng đó, quả thực đã lập nên công trạng hiển hách cho Tôn Quyền. Cho nên sau khi Cố Ung qua đời, Lục Tốn đã kế nhiệm Cố Ung trở thành vị tể tướng đời thứ ba của nước Ngô. Vị danh sĩ Giang Đông Lục Tốn này thực sự đã làm được việc xuất tướng nhập tướng, tướng lẫn tướng đều từng làm qua, đây cũng là đỉnh cao trong cuộc đời của Lục Tốn. Nhưng Lục Tốn làm tể tướng chưa được bao lâu, khoảng chừng một năm thì đã bị Tôn Quyền bức bách đến chết. Trước đó chúng ta từng kể về việc vị thái tử thứ hai của Tôn Quyền là Tôn Hòa và người con trai thứ tư của ông ta là Tôn Bá tranh giành vị trí thái tử, chuyện này gọi là Nam Lỗ đảng tranh. Nam chính là Nam cung, chữ Nam trong phương Nam, Nam cung ám chỉ thái tử.

Lỗ chính là Lỗ vương, tức là Tôn Bá. Lúc này người trong triều đình chia làm hai phe, gọi là cả nước chia đôi, tức là toàn bộ đất nước chia thành hai phái lớn: một phái ủng hộ thái tử, một phái ủng hộ Lỗ vương. Lục Tốn là người ủng hộ thái tử. Lục Tốn hết lần này đến lần khác viết thư cho Tôn Quyền để bảo vệ thái tử, hơn nữa còn yêu cầu được gặp mặt Tôn Quyền để nói chuyện một lần. Tôn Quyền không nghe, không gặp, lại liên tục phái người đến chỗ Lục Tốn để quở trách Lục Tốn. Đồng thời, mấy người cháu ngoại của Lục Tốn vì ủng hộ thái tử nên đã bị cách chức lưu đày. Tức là những người xung quanh Lục Tốn người thì bị lưu đày, kẻ thì bị giết hại. Lục Tốn liên tục nhận được những lời quở trách của Tôn Quyền, thế nên Lục Tốn vô cùng u uất, vô cùng phẫn uất, cuối cùng tức giận đến mức thổ huyết mà chết. Cho nên rất nhiều người đều cho rằng cái chết của Lục Tốn chính là chết vì cuộc tranh giành phe phái Nam Lỗ, tức là cuộc đấu đá giữa đảng thái tử và đảng Lỗ vương. Nhưng điều kỳ lạ là, sau khi Lục Tốn chết, nhân vật số hai của đảng thái tử là Gia Cát Khác đã lên thay thế vị trí của Lục Tốn, được thăng quan tiến chức; còn nhân vật số một, số hai, số ba của đảng Lỗ vương đều được thăng quan. Điều đó chứng tỏ cái chết của Lục Tốn tuyệt đối không đơn giản chỉ là vấn đề tranh giành phe phái Nam Lỗ, đằng sau nó nhất định còn ẩn chứa nguyên nhân sâu xa hơn nữa. Vậy nguyên nhân đó là gì? Xin mời xem tập tiếp theo: "Ngược dòng nước tiến lên".