Kinh Châu, một trong những châu lớn nhất trong mười ba châu thời nhà Hán. Vào cuối thời Đông Hán, các chư hầu tứ phương đều thèm thuồng vùng đất chiến lược này, bởi vì họ cho rằng người sở hữu Kinh Châu là Lưu B biểu không có năng lực, không giữ được Kinh Châu. Là quan đầu triều trấn thủ một phương, Lưu Bểu có thực sự vô dụng như vậy không? Ông rốt cuộc là một người như thế nào? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đến với "Bách gia giảng đàn", sẽ cùng quý vị thưởng thức đặc sắc Tam Quốc - Nơi phải tranh giành.

Kinh Châu là vùng đất chiến lược tranh giành thiên hạ của các anh hùng hào tuấn kiệt cuối đời Đông Hán, trong mắt các chư hầu, chủ nhân của Kinh Châu là Lưu Bểu lại là một kẻ tầm thường không có bao nhiêu tài năng, chỉ muốn giữ gìn mảnh đất cắm dùi của mình. Thế là các chư hầu thi nhau dùng trăm phương ngàn kế để tranh giành Kinh Châu. Cuộc tranh giành này đã thay đổi cục diện Trung Quốc lúc bấy giờ, và kết quả của nó cuối cùng đã đặt nền móng cho thế chân vạc Tam Quốc. Vậy chủ nhân Kinh Châu là Lưu Bểu, trong kẽ hở của các chư hầu tranh bá, rốt cuộc đã làm những gì ở Kinh Châu? Công lỗi được mất của ông ra sao? Ông rốt cuộc là một người như thế nào? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn đến với "Bách gia giảng đàn", sẽ cùng quý vị thưởng thức đặc sắc Tam Quốc - "Nơi phải tranh giành".

Dịch Trung Thiên:

Ở mấy tập trước, chúng ta đã nhắc tới việc Kinh Châu được Lỗ Túc, Gia Cát Lượng và cả Tào Tháo xác định là nơi phải tranh giành. Dù là quy hoạch Lỗ Túc làm cho Tôn Quyền, quy hoạch Gia Cát Lượng làm cho Lưu Bị, hay quy hoạch Tào Tháo tự làm cho chính mình, thì vùng đất Kinh Châu này nhất định phải chiếm cho bằng được. Tại sao phải tranh, trước đây đã nói rồi, hôm nay chúng ta sẽ bàn về việc tại sao lại có thể tranh. Tại sao lại có thể tranh? Gia Cát Lượng đã nói rất rõ trong "Long Trung đối": "Chủ nhân của nó không thể giữ", nghĩa là kẻ chiếm hữu Kinh Châu lúc bấy giờ là Lưu Bểu, ông ta không giữ được Kinh Châu. Vậy tại sao Lưu Bểu lại không giữ được Kinh Châu? Thế thì chúng ta phải xem xét Lưu Bểu là một người như thế nào.

Trong "Hậu Hán thư", Lưu Bểu được xếp chung một truyện với Viên Sào. Chúng ta đều biết từ "Sử ký" đến "Hán thư", "Tam Quốc chí" rồi "Hậu Hán thư", đều là sách lịch sử theo thể kí truyền. Các nhà sử học này khi viết truyện cho nhân vật thường gom một số người vào chung một truyện, vậy những người nào sẽ được gom chung một truyện? Những người được gom chung một truyện đó, giữa họ ít nhiều có một mối liên hệ nào đó. "Hậu Hán thư" xếp Viên Sào và Lưu Bểu vào chung một truyện, điều đó cho thấy trong mắt tác giả, Viên Sào và Lưu Bểu là cùng một loại người. Là loại người gì? Nếu Tào Tháo là gian hùng đáng yêu, thì Viên Sào và Lưu Bểu có thể coi là những tên bù nhìn khoác áo hào nhoáng.

Chúng ta hãy xem sự hào nhoáng của Lưu Bểu trước. Con người Lưu Bểu có thể tóm tắt bằng 16 chữ: Dõi giống nhà đế vương, dáng mạo khôi ngô, kẻ sĩ đảng cố, danh sĩ thời loạn. Theo "Tam Quốc chí" và "Hậu Hán thư", chúng ta biết Lưu Bểu là hậu duệ của Lỗ Công vương, là người trong hoàng thất chính gốc. Hơn nữa, thân phận hoàng thất này của Lưu Bểu xem ra khá đáng tin cậy, không giống như cái thân phận hoàng thúc của Lưu Bị có lẽ chỉ là hàng bơm nước. Thêm nữa, Lưu Bểu thân cao "tám thước hơn, tướng mạo rất đẹp". Chúng ta biết Gia Cát Lượng thân cao tám thước, tính theo bây giờ là một thước tám mươi tư, còn Lưu Bểu cao "tám thước hơn", thì ít nhất cũng phải một thước tám mươi sáu, thậm chí một thước tám mươi tám, lại thêm tướng mạo rất khôi ngô tuấn tú. Vào cuối thời Đông Hán, ông là bậc danh lưu trong giới kẻ sĩ. Chúng ta đều biết cuộc đấu tranh giữa tập đoàn sĩ nhân và tập đoàn hoạn quan vào cuối thời Đông Hán rất quyết liệt. Về sau, khi tập đoàn hoạn quan đắc thế từng giam cầm một nhóm sĩ nhân, cũng gọi là đảng nhân, đây gọi là "đảng cố trung nhân", Lưu Bểu là một trong số đó. Do chạy trốn nhanh nên ông thoát nạn trong gang tấc. Về sau, khi tập đoàn hoạn quan thất bại, Lưu Bểu được lật mình nên danh tiếng rất tốt. Danh tiếng của ông tốt đến mức lọt vào bảng xếp hạng lúc bấy giờ, gọi là "Bát cố". Thế nào gọi là "cố"? Tức là những người có đức hạnh. Khi đó người ta bình phẩm nhân vật, chọn ra tám người có đức hạnh nhất, Lưu Bểu là một trong số đó. Cho nên đây là một nhân vật hào nhoáng, và những điều này vào thời điểm đó đều là vốn liếng để Lưu Bểu lập nên sự nghiệp. Bây giờ chúng ta nhìn lại sẽ thấy rất buồn cười, cho rằng một người có thể lập nên sự nghiệp hay không thì liên quan gì đến tướng mạo chứ? Nhưng thời đó người ta vẫn rất coi trọng chuyện này.

*Trong tầng lớp kẻ sĩ coi trọng xuất thân môn đì, coi trọng tướng mạo và phẩm hạnh, ưu điểm của Lưu Bểu là vô cùng nổi bật. Khi cai trị Kinh Châu, ông cũng khiến Kinh Châu đạt được sự an định và hòa bình trong một khoảng thời gian nhất định, đây nên được coi là sự thể hiện cụ thể cho năng lực của ông. Thế nhưng, Gia Cát Lượng lại cho rằng Lưu Bểu không giữ được Kinh Châu, mà Quách Gia của tập đoàn Tào Tháo hay Lỗ Túc của tập đoàn Tôn Quyền khi quy hoạch về Kinh Châu cũng đều không coi trọng vai trò của Lưu Bểu. Vậy, Lưu Bểu có thực sự là bề ngoài bóng bẩy mà bên trong vô dụng không? Ông rốt cuộc có bản lĩnh hay không?

Lưu Bểu cũng có bản lĩnh. Năm Sơ Bình nguyên niên thời Hán Hiến Đế, tức là khoảng năm 190 Công nguyên, Trường Sa thái thú Tôn Kiên đã giết Kinh Châu thứ sử Vương Duệ, chuyện này chúng ta đã đề cập ở tập "Giang Đông cơ nghiệp". Thế là chức Kinh Châu thứ sử bị khuyết, triều đình bèn bổ nhiệm Lưu Bểu làm Kinh Châu thứ sử. Nhưng lúc bấy giờ Kinh Châu vô cùng hỗn loạn. Hỗn loạn ra sao? Một là Viên Sào, bao gồm cả Tôn Kiên dưới quyền Viên Sào, có mưu đồ chiếm Kinh Châu; thứ hai là ở Kinh Châu có cái gọi là tông tặc làm loạn. Tông tặc là gì? Tức là lực lượng vũ trang phi chính phủ mang tính địa phương được tổ chức theo quan hệ gia tộc và tông pháp. Kết quả là Lưu Bểu không thể đến nhậm chức, nghĩa là Lưu Bểu tuy nhận được sự bổ nhiệm của triều đình, nhưng thực tế không có cách nào cai quản vùng đất Kinh Châu này. Lúc này, Lưu Bểu đã áp dụng một biện pháp chính xác, đó là dựa vào các hào tộc, môn phi hộ hào địa phương để bình định Kinh Châu. Ông đã tìm được hai người, một người tên là Khoái Việt, một người tên là Thái Mạo. Khoái Việt là một người cực kỳ có năng lực, tự là Dị Độ, đến Tào Tháo cũng vô cùng ngưỡng mộ ông ta. Sau này khi Tào Tháo chiếm được Kinh Châu đã viết thư về nói rằng ông ta vui mừng không phải vì có được Kinh Châu, mà là vì có được Dị Độ, có được Khoái Việt. Thái Mạo là một hào môn ở Kinh Châu, vô cùng giàu có.

Lưu Bểu tìm đến hai người này, nói rằng các ông xem bây giờ tôi nên làm thế nào đây? Khoái Việt bèn nói một tràng thế này: "Trị bình giả tiên nhân nghĩa, trị loạn giả tiên quyền mưu". Nghĩa là, ngài muốn cai trị một thời đại thái bình thịnh trị thì phải làm sao? Phải dựa vào sức mạnh của đạo đức, dựa vào sự cảm hóa của đạo đức, sự giáo hóa của đạo đức, phải dựa vào nhân nghĩa. Còn ngài muốn cai trị một nơi đang có chiến loạn thì phải làm sao? Thế thì phải dùng quyền thuật và mưu lược, phải động đến sự uy hiếp của vũ lực. Mà tình thế trước mắt sứ quân phải đối mặt, một mặt là sự xâm lấn của Viên Sào, mặt khác là sự làm loạn của tông tặc, nên làm thế nào đây? Phải dẹp yên tông tặc trước. Khoái Việt hiến kế cho ông tám chữ: "Trụ kỳ vô đạo, thi kỳ tài dụng". Nghĩa là gì? Hãy giết kẻ cầm đầu tông tặc nào độc ác nhất, gây phẫn nộ trong nhân dân nhất, làm nhiều điều ác nhất, sau đó chiêu mộ một số nhân tài trong số tông tặc về phe mình, kết hợp cả mềm lẫn cứng. Lưu Bểu đã tiếp thu kiến nghị của Khoái Việt, kết quả là "Giang Nam tất bình", Lưu Bểu từ thứ sử biến thành châu mục, điều này cho thấy ông đã thành công ở vùng đất Kinh Châu.

Lưu Bểu sau khi thành công đã thể hiện thái độ rất rộng lượng. Bấy giờ thúc phụ của Trương Tú là Trương Tế làm Phiêu kỵ tướng quân ở Quan Trung, vì thiếu lương quân nên dẫn bộ đội xâm lược Kinh Châu, tấn công Nhương Thành, kết quả bị trúng tên mà chết. Lúc này các quan lớn nhỏ ở Kinh Châu đều chạy đến chúc mừng Lưu Bểu, cung hỉ châu mục, Trương Tế đến đánh chúng ta, ngài xem bây giờ hắn đã chết rồi, thật đáng mừng. Lưu Bểu nói gì? Lưu Bểu nói: "Tế dĩ cùng lai, chủ nhân vô lễ, trí vu giao phong". Ý nói Trương Tế là vì không có cơm ăn, đường cùng mới đến Kinh Châu chúng ta, chúng ta thiếu lễ độ, chúng ta không tiếp đón bằng lễ nghĩa mà lại xảy ra giao tranh. "Thích phi mục ý, mục thụ điếu, bất thụ hạ dã". Đây không phải là sơ tâm của ta, ta chỉ nhận lời chia buồn, không nhận lời chúc mừng. Lời này vừa thốt ra, mọi người đều cảm thấy Lưu Bểu quả thực là một trang quân tử chính chuyên, quả thực rất nhân nghĩa đạo đức, thuộc hạ của Trương Tế đều bày tỏ sự quy phục và khâm phục đối với Lưu Bểu. Lưu Bểu lại an trí cho cháu của Trương Tế là Trương Tú đóng quân ở Uyển Thành, nay là thành phố Nam Dương tỉnh Hà Nam, hơn nữa còn cung cấp lương quân cho ông ta, liên minh với ông ta để đối phó với Tào Tháo. Cứ thế cho đến năm Kiến An thứ ba, Lưu Bểu đã sở hữu bảy quận Kinh Châu, "địa phương sổ thiên lý, đái giáp thập dư vạn, vạn lý túc thanh, đại tiểu hàm duyệt nhi phục chi." Tức là các thế lực lớn nhỏ trong vùng đều đã quy phục Lưu Bểu, lúc bấy giờ Lưu Bểu làm những gì? Dựng trường học, hưng Nho thuật, vỗ về kẻ sĩ.

*Lưu Bểu trị lý Kinh Châu, áp dụng sách lược coi trọng cả quyền thuật và mưu lược, không những nhanh chóng đứng vững gót chân, mà còn quản lý Kinh Châu đâu ra đấy. ◆Nhìn thế này, Lưu Bểu không chỉ bề ngoài tuấn tú, mà việc làm cũng rất tốt đẹp, có thể nói là đã đạt được những thành tựu nhất định. Thế nhưng, tại sao trong lịch sử đánh giá về Lưu Bểu lại không cao? Về vấn đề này, tiên sinh Dịch Trung Thiên đã phân tích thế nào?

Có mấy nguyên nhân sau đây: Thứ nhất, Lưu Bểu ngực không hoài bão lớn. Quách Gia từng khinh miệt nói về Lưu Bểu rằng: "Bểu, tọa đàm khách nhĩ", con người Lưu Bểu chỉ là kẻ nói phét bàn suông, mở hội thảo thì được chứ làm việc lớn thì không xong. Tào Tháo cũng vô cùng khinh miệt mà nói Lưu Bểu: "Tự thủ chi tặc dã", đây là một tên giặc chỉ biết giữ lấy cái giỏ hàng nhỏ của mình mà thôi. Tại sao vậy? Lưu Bểu quả thực không có chí hướng thống nhất Trung Quốc, có được thiên hạ. Nguyện vọng của ông chỉ là vợ đẹp, con khôn, chăn ấm nệm êm, một mảnh đất cắm dùi, giữ gìn cho thật tốt, kinh doanh cho thật tốt là trong lòng ông đã yên ổn thỏa mãn rồi, đây là điểm thứ nhất.

Điểm thứ hai, con người Lưu Bểu cũng không có khí lượng. Thời điểm diễn ra trận Quan Độ lúc bấy giờ, Viên Sào và Tào Tháo giằng co ở Quan Độ, Viên Sào phái người đến liên minh với Lưu Bểu, Lưu Bểu miệng thì đáp ứng nhưng không chịu xuất binh, ông cũng không giúp Tào Tháo, mà ngồi trên núi xem hổ đấu. Lúc này thuộc hạ của Lưu Bểu là Hàn Tung và những người khác bèn đến khuyên Lưu Bểu. Hàn Tung bọn họ nói gì? Họ nói: "Hào kiệt tịnh tranh, lưỡng hùng tương trì, thiên hạ chi trọng tại vu tướng quân." Hiện tại hai gã đại gia Tào Tháo và Viên Sào đang quyết một trận sống mái, trọng lượng của cục diện thiên hạ lúc này đặt lên người tướng quân. Giống như hồi Lưu Băng và Hạng Vũ quyết chiến, Hàn Tín nắm giữ bảy mươi hai thành đã trở thành trọng lượng của thiên hạ. Vào lúc này, ngài Lưu Bểu đứng về phía Viên Sào thì Viên Sào thắng, ngài đứng về phía Tào Tháo thì Tào Tháo thắng. Hàn Tung nói trong tình thế như vậy, ngài nên làm thế nào? Hoặc là đục nước béo cò, hoặc là quy thuận một bên. Bọn họ chẳng phải đã đánh nhau rồi sao, cách tốt nhất của ngài là nhân cơ hội kiếm chác một cú, ít nhất ngài cũng phải bày tỏ thái độ, ngài muốn đứng về phía ai? Tại sao phải bày tỏ thái độ? Giống như ngài thế này, "kiến hiền nhi bất năng trợ, thỉnh hòa nhi bất đắc", thấy người hiền tài mà không giúp đỡ, muốn cầu hòa lại không được. Ngài không giúp người đáng hỗ trợ, không giúp thì thôi, ngài khuyên họ hòa giải đi, ngài lại khuyên không nổi. Đợi đến khi họ đánh xong trận này, oán hận của cả hai bên đều tập trung lên người ngài, ngài là kẻ hai đầu không lấy được lòng ai, cả hai bên đều hận ngài, "thử lưỡng oán tất tập vu tướng quân, tướng quân bất đắc trung lập hĩ." Ngài muốn trung lập á? Ngài giữ không nổi đâu. Lúc này Khoái Việt và những người khác đều đến khuyên Lưu Bểu, hơn nữa chủ trương của họ là gì? Cũng rất rõ ràng, đó là ủng hộ Tào Tháo, nói rằng cái tên Viên Sào đó không linh lợi đâu, không đoạt được thiên hạ đâu, người đoạt được thiên hạ chắc chắn là Tào Tháo. Bây giờ Tào Tháo lại đang yếu thế, ngài mau tranh thủ cơ hội này mà ủng hộ ông ta đi.

Lưu Bểu nghĩ tới nghĩ lui, bèn nói với Hàn Tung: Hay là thế này, ngươi đi lên phương Bắc xem thử, xem xét tình hình thế nào. Hàn Tung nói: Tướng quân à, xin ngài hãy nghĩ cho kỹ, nếu ngài có ý định quy thuận Tào Tháo thì Hàn Tung này có thể đi, nếu ngài không có ý định quy thuận Tào Tháo thì Hàn Tung không thể đi được. Tại sao? Bởi vì Tào Tháo đang "phụng thiên tử dĩ lệnh bất thần", hiện tại vạn tuế gia của chúng ta đang ở chỗ Tào Tháo, Tào Tháo đại diện cho triều đình chứ không đại diện cho cá nhân ông ta. Hàn Tung từ Kinh Châu đi sứ triều đình, triều đình phần lớn sẽ ban cho Hàn Tung một chức quan nào đó. Hàn Tung có thể từ chối thì tất nhiên không có vấn đề gì, nhưng nếu Hàn Tung không từ chối được, tiếp nhận sự ủy nhiệm của thiên tử, vậy thì từ nay về sau ta - Hàn Tung - là người của hoàng thượng, không còn là người của tướng quân nữa. Hàn Tung nói rất rõ ràng: "Tại quân vi quân, bất phục vi tướng quân tử dĩ." Thế thì quan hệ của chúng ta thay đổi rồi, ta là bề tôi mới của thiên tử, là cố lại của tướng quân, chúng ta chỉ là quan hệ bạn bè thôi, không còn quan hệ thuộc thế nữa, ngài phải nghĩ cho kỹ đấy. Lưu Bểu nói ngươi có ý gì hả? Ngươi có phải sợ không dám đi không? Đi! Hàn Tung đến phương Bắc, đến Hứa Đô, yết kiến Tào Tháo, lại yết kiến hoàng đế, được bổ nhiệm làm Thị trung kiêm Lĩnh Lăng thái thú. Khi Hàn Tung trở về cứ khen triều đình tốt thế nào, Tào Tháo tốt thế nào, hoàng đế tốt thế nào, toàn nói những lời tốt đẹp về hoàng đế, Tào Tháo, triều đình. Lưu Bểu nổi giận lôi đình, đồ tiểu nhân dám phản bội ta, giết! Hàn Tung nói: Ngươi không nên giết ta chứ, ta và ngươi đã có lời ước định trước rồi mà, tướng quân có nhớ trước lúc lên đường ta đã nói gì với ngươi không? Vợ của Lưu Bểu là Thái thị lúc này cũng đến khuyên Lưu Bểu, nói rằng Hàn Tung dù sao cũng là một nhân tài, không giết được đâu. Lưu Bểu vẫn rất tức giận, cuối cùng giam cầm Hàn Tung, cho đến mãi sau này khi Tào Tháo chiếm được Kinh Châu, Hàn Tung mới được ra tù. Cho nên về chuyện này Trần Thọ có một lời bình, nói rằng con người Lưu Bểu "bề ngoài Nho nhã, nhưng trong lòng lại đa nghi", đây là điểm thứ hai.

Điểm thứ ba, Lưu Bểu không biết dùng người. Lúc trước đã nói Kinh Châu là nơi có rất nhiều nhân tài, không nói gì khác, Lưu Bị và Gia Cát Lượng, Lưu Bị là kiêu hùng thiên hạ, Gia Cát Lượng là rồng trong loài người, đều ở bên cạnh Lưu Bểu mà Lưu Bểu lại không thể dùng, đều coi như không thấy. Những kẻ sĩ tị nạn từ phương Bắc đến, chỉ thấy Lưu Bểu an trí chứ không thấy Lưu Bểu trọng dụng, đặc biệt là đối với Lưu Bị, Lưu Bểu bề ngoài thì khách khí nhưng trong lòng luôn đề phòng. Theo cách nói của "Tam Quốc chí" là "nghi kỳ tâm, âm ngự chi", thực sự là đề phòng Lưu Bị. Thậm chí theo chú thích của Bùi Tùng Chi trong "Tam Quốc chí" khi dẫn sách "Thế ngữ", nói rằng Lưu Bểu còn bày một bữa tiệc Hồng Môn, đám người thuộc hạ của Lưu Bểu như Thái Mạo còn chuẩn bị ra tay với Lưu Bị ngay trong tiệc. Chính Lưu Bị đã giả vờ đi vệ sinh rồi chuồn ra ngoài. Sau khi trốn thoát, Lưu Bị cưỡi một con ngựa tên là "Đích Lô", cắm cổ chạy thẳng đến Đàn Khê. Ngựa sa xuống nước không tiến lên được, Lưu Bị hoảng quá bèn nói: Đích Lô ơi Đích Lô, hôm nay mày phải cố gắng lên đấy! Thế là ngựa Đích Lô tung mình nhảy cao ba thước, vượt qua Đàn Khê, bảo toàn tính mạng. Về sau "Tam Quốc diễn nghĩa" có viết một hồi gọi là "Lưu hoàng thúc nhảy ngựa qua Đàn Khê", có câu chuyện như vậy. Nhưng chuyện này Tôn Thịnh cho rằng không thể xảy ra được, Tôn Thịnh nói nếu Lưu Bểu muốn giết Lưu Bị thì Lưu Bị không thể nào bình yên vô sự ở lại Kinh Châu suốt sáu năm trời. Bản thân tôi cũng cho rằng chuyện này không khả thi lắm, nhưng việc đề phòng Lưu Bị e là sự thật.

Vấn đề thứ tư của Lưu Bểu, đó là không có người nối dõi xứng đáng. Nói ông không có người nối dõi không phải là ông không có con trai, mà là con trai ông vô dụng và sự sắp xếp của ông lại không thỏa đáng. Lưu Bểu có hai người con trai, con trưởng tên là Lưu Kỳ, con thứ tên là Lưu Tôn, cả hai người con này đều do người vợ trước sinh ra. Vốn dĩ Lưu Bểu yêu thương đứa con trai lớn hơn, nhưng người vợ kế của ông lại yêu đứa con trai nhỏ. Tại sao? Bởi vì người vợ kế Thái thị của ông đã gả cháu gái nhà mẹ đẻ cho Lưu Kỳ, như thế là thân lại càng thêm thân. Cứ thế nhóm người đứng sau Thái thị - vợ kế của Lưu Bểu, tức là tập đoàn hào môn sĩ tộc địa phương ở Kinh Châu do Thái Mạo đại diện - đã đứng về phía Lưu Tôn, sau đó họ đều đến chỗ Lưu Bểu nói xấu Lưu Kỳ. Con người Lưu Bểu là loại người gì? Mượn một câu nói của Thành Đô để hình dung gọi là "Lỗ tai", thế nào gọi là "Lỗ tai"? Tức là kẻ sợ vợ, tai mềm. Tai mềm là thế nào? Giống như một vật, một loại thực phẩm sau khi chế biến hình dáng bên ngoài vẫn giữ nguyên nhưng bên trong đã mềm nhũn ra. Tỷ như một củ khoai lang nguyên vẹn, ngươi bỏ vào lò nướng, nướng cho nó mềm nhũn ra gọi là khoai lang nướng. Lỗ tai thì vẫn nguyên vẹn nhưng lại mềm, gió thổi qua gối một cái là hồ đồ ngay, thế là ông ta cưng chiều đứa con út Lưu Tôn. Lưu Kỳ đâm ra lo lắng, Lưu Kỳ bèn nghĩ đến một người, anh ta cho rằng người này có thể giúp đỡ mình, người này là ai? Người này chính là Gia Cát Lượng.

Gia Cát Lượng thông minh nhường nào, chút chuyện nhỏ nhặt ấy mà không giải quyết được sao? Thế là Lưu Kỳ bèn tìm đến Gia Cát Lượng: Tỷ phu ơi, giúp một tay nhé! Gia Cát Lượng hết lần này đến lần khác thoái thác, tại sao? Gia Cát Lượng khó lòng ăn nói. Xét về thân phận, Gia Cát Lượng hiện tại đã là thuộc hạ của Lưu Bị, cho nên anh ta cũng là thuộc hạ của Lưu Bểu; xét về vai vế, người vợ hiện tại của Lưu Bểu là mẹ kế của Lưu Tôn và Lưu Kỳ, mà người vợ này của Lưu Bểu với mẹ vợ của Gia Cát Lượng lại là chị em, cho nên dù là Lưu Tôn hay Lưu Kỳ thì cũng đều là anh em vợ của Gia Cát Lượng, vì vậy anh ta giúp ai cũng không thích hợp, rất khó nhúng tay vào chuyện thế này. Lưu Kỳ hết cách, đành nói với Gia Cát Lượng rằng: Đại ca à, trong vườn nhà đệ có mấy món bảo vật, huynh qua xem thử đi, thế là mời Gia Cát Lượng vào vườn của mình, bảo là ở trên lầu. Hai người bước lên lầu, Lưu Kỳ liền hạ lệnh rút thang đi, sau đó quỳ sụp xuống nói: Bây giờ chúng ta lên không tới trời, xuống không tới đất, trong phạm vi này chỉ có hai người chúng ta, lời từ miệng huynh thốt ra đến tai đệ, sẽ nát bét trong bụng đệ, không ai biết cả, nói được rồi chứ? À, Gia Cát Lượng liền bảo: Thế thì thế này vậy, ngài có biết câu chuyện về Trùng Nhĩ và Thân Sinh không? Trùng Nhĩ và Thân Sinh là ai? Là con trai của Tấn Hiến Công, do người vợ trước của Tấn Hiến Công sinh ra, Thân Sinh là thái tử, Trùng Nhĩ là công tử. Tấn Hiến Công sau đó lấy Ly Cơ, sủng ái người vợ kế Ly Cơ này, muốn lập con của Ly Cơ là Hề Tề làm thái tử, bèn mưu hại hai người con trước. Kết quả ra sao? Kết quả là Thân Sinh ở lại nước Tấn không đi, cuối cùng bị mưu sát, còn Trùng Nhĩ trốn thoát, bảo toàn được tính mạng, cuối cùng quay về nước làm quốc quân, tức là Tấn Văn Công. Nghe đến đây, Lưu Kỳ chợt bừng tỉnh đại ngộ, ồ, hiểu rồi.

Đúng lúc này Giang Hạ thái thú Hoàng Tổ bị Tôn Quyền giết chết, Giang Hạ thái thú bỏ trống không có ai, Lưu Kỳ bèn tìm cha mình nói con muốn làm Giang Hạ thái thú. Được, con đi đi, Lưu Bểu phê chuẩn. Lưu Kỳ dẫn một vạn người đến Hạ Khẩu, nay là Hán Khẩu, Hán Khẩu của thành phố Vũ Hán, làm Giang Hạ thái thú. Cho nên lịch sử có đôi khi rất thú vị, với tài năng kinh thiên vĩ địa của Gia Cát Lượng, kế sách đầu tiên khi mới xuất sơn lại là đi giải quyết chuyện gia sự nhà người ta. Nhưng việc này lại lập được công lớn cho Lưu Bị, bởi vì một vạn người mà Lưu Kỳ dẫn đi chính là phân nửa vốn liếng của Lưu Bị trong trận Xích Bích sau này, bởi vì trận Xích Bích Lưu Bị có hai vạn quân, một vạn là thủy quân của Quan Vũ, một vạn còn lại chính là binh lính của Lưu Kỳ.

Sự sắp xếp hậu sự của Lưu Bểu không thỏa đáng, nó đã đặt nền móng cho sự chia rẽ của Kinh Châu sau này, thậm chí có thể nói kể từ khi Lưu Bểu đưa ra quyết định để Lưu Tôn kế vị, phái Lưu Kỳ ra ngoài làm Giang Hạ thái thú, tập đoàn Kinh Châu trên thực tế đã chia rẽ thành hai phái. Một phái lấy Lưu Tôn làm đại diện trên danh nghĩa, đứng sau là đám người Thái Mạo, Khoái Việt. Khoái Việt như chúng ta đã nói ở trên là người được Tào Tháo ngưỡng mộ, Thái Mạo phỏng chừng có thâm giao với Tào Tháo, từ sớm đã quen biết Tào Tháo rồi. Sau này khi Tào Tháo có được Kinh Châu còn bước vào nhà Thái Mạo, đi vào khuê phòng của ông ta, nhìn thấy cả vợ của Thái Mạo, có thể thấy quan hệ giữa Tào Tháo và Thái Mạo rất tốt, vậy phái này chúng ta có thể gọi là phái hàng Tào.

Phái còn lại lấy Lưu Kỳ làm đại diện trên danh nghĩa — hai kẻ này đều chỉ có thể làm đại diện trên danh nghĩa thôi, hai kẻ này chẳng có tích sự gì — đứng sau là ai? Đứng sau là Lưu Bị, Gia Cát Lượng. Thái độ chính trị của Lưu Bị và Gia Cát Lượng cũng rất rõ ràng, Lưu Bị kiên quyết chống Tào, bởi vì Lưu Bị không thể nào đầu hàng Tào Tháo, ông là kẻ phản bội trốn chạy từ chỗ Tào Tháo ra, hơn nữa Tào Tháo đã từng nói "Thiên hạ anh hùng duy sứ quân dữ Tháo nhĩ", Lưu Bị đầu hàng Tào Tháo thì có kết cục tốt đẹp gì chứ, ông chỉ có con đường chết chóc đến cùng mà thôi. Còn Gia Cát Lượng trong "Long Trung đối" đã vạch ra sách lược chia ba thiên hạ với Tào Tháo và Tôn Quyền, chứ anh ta sẽ không chủ trương Lưu Bị đi đầu hàng Tào Tháo. Cho nên phái này chúng ta gọi là phái kháng Tào cũng chẳng có gì là không ổn.

Thái độ của Lưu Bểu thế nào? Lưu Bểu là không muốn hàng Tào, cũng chẳng muốn liên Ngô, ông muốn giữ trung lập, muốn giữ lấy mảnh đất cắm dùi của mình. Thế nhưng ông quản được bản thân mình, lại không quản được con cái; quản được khi còn sống, lại không quản được lúc sau khi chết. Đối với hậu sự của mình mà ông lại đưa ra sự sắp xếp như thế này, há chẳng phải là tên bù nhìn sao? Cho nên đánh giá của Trần Thọ đối với con người Lưu Bểu không cao, ông cũng xếp Lưu Bểu và Viên Sào lại với nhau để bình luận. Ông nói điểm chung của Lưu Bểu và Viên Sào là có diện mạo, tướng mạo tuấn tú; có phong độ, Nho nhã; thứ ba là có tiếng tăm, danh tiếng rất lớn; thứ tư là cũng có thành tựu, tôi đã từng nói thành tựu của Viên Sào đã vượt qua tổ tiên và cha ông của ông ta, còn Lưu Bểu đến Kinh Châu từ độc mã nhập Di Nghi Thành cho đến thống nhất Kinh Châu, cũng là có thành tựu. Nhưng điểm chung của họ là "bề ngoài khoan dung bên trong đa nghi, thích mưu tính mà không quyết đoán, có tài năng nhưng không biết dùng, nghe điều hay nhưng không tiếp thu, phế đích lập thứ, bỏ lễ sùng ái." Trần Thọ nói đây là điểm chung của hai người này, cho nên mới nói họ là những kẻ bù nhìn khoác áo hào nhoáng.

*Lưu Bểu tuy nhờ vào quyền thuật và mưu lược mà tạm thời đứng vững gót chân ở Kinh Châu, nhưng quyền thuật và mưu lược hạn hẹp của ông không thể giúp ông đứng vững lâu dài ở Kinh Châu, bởi vì ông ngực không hoài bão lớn, lòng dạ hẹp hòi, cộng thêm một số quyết sách sai lầm, cuối cùng đã chôn vùi ngòi nổ cho sự chia rẽ của Kinh Châu. Mà Viên Sào cũng là kẻ lòng dạ hẹp hòi, từng đưa ra rất nhiều quyết sách sai lầm, cuối cùng cũng dẫn đến kết cục thất bại. Vậy, ngoài những điểm giống nhau đó ra, giữa Lưu Bểu và Viên Sào rốt cuộc có điểm gì khác biệt?

Ở đây tôi vẫn phải nói một câu công bằng cho Lưu Bểu, Lưu Bểu và Viên Sào không thể hoàn toàn đánh đồng là một được. Thứ nhất, Viên Sào là tự chuốc lấy diệt vong, còn Lưu Bểu là tai bay vạ gió không tránh khỏi. Viên Sào là tự mình đi khiêu khích Tào Tháo, trận Quan Độ là do Viên Sào phát động, còn Lưu Bểu chưa từng phát động chiến tranh bao giờ, ông là một tên "tự thủ chi tặc", ông chỉ muốn giữ lấy địa bàn của mình, chẳng qua là vì Kinh Châu đã biến thành nơi phải tranh giành, nên ông mới không trốn thoát được kiếp nạn này, đó là điểm thứ nhất.

Thứ hai, với năng lực của Lưu Bểu, ngoài việc làm một "tên giặc giữ đất" ra, ông cũng chẳng còn con đường nào khác, ông không có năng lực tấn công. Sai lầm của ông chỉ nằm ở chỗ không hiểu rõ việc thủ có hai cách, một trong số đó gọi là lấy công làm thủ. Lẽ ra ông nên áp dụng sách lược lấy công làm thủ, có lẽ khi ấy Kinh Châu đã được giữ vững rồi, đó là điểm thứ hai.

Thứ ba, chính nhờ Lưu Bểu thực hiện chính sách "yêu dân dưỡng sĩ, thong thả tự bảo vệ", dưới sự cai trị của ông, khu vực Kinh Châu đã giành được sự an định và hòa bình hơn chục năm trời, nhân dân và kẻ sĩ ở khu vực Kinh Châu đã có một cuộc sống an định và tương đối hạnh phúc, điều này nên được khẳng định. Hơn nữa Lưu Bểu là người có tự mình biết mình, ông muốn cẩu toàn Kinh Châu trong thời buổi loạn thế.

Cho nên nói Lưu Bểu là kẻ bù nhìn khoác áo hào nhoáng có lẽ hơi quá lời, không được thỏa đáng cho lắm. Đánh giá chính xác hơn là do nhà sử học Hắc Tư Tuyền đưa ra, ông nói nếu như Tào Tháo là "bậc năng thần trong thời trị, bậc gian hùng trong thời loạn", thì Lưu Bểu chính là "bậc hiền thần trong thời trị, kẻ tầm thường trong thời loạn". Bất hạnh lớn nhất của Lưu Bểu là không nên sinh ra trong thời loạn thế cá lớn nuốt cá bé này, đây không phải lỗi của ông. Hơn nữa Lưu Bểu không phải là hoàn toàn không có chút vận may nào, Lưu Bểu vẫn có vận may chứ, việc ông được triều đình phái đến Kinh Châu chính là vận may của ông. Bởi vì vùng đất Kinh Châu này lúc bấy giờ là một trong những châu lớn nhất trong mười ba châu thời nhà Hán, mười ba châu thời nhà Hán có hai châu lớn nhất, một là Kinh Châu, hai là Ích Châu. Vùng đất này rất rộng lớn, lại rất trù phú, nhưng lại không phải là trung tâm chính trị, cho nên chiến tranh tranh giành thiên hạ trước tiên không nổ ra ở khu vực Kinh Châu mà nổ ra ở phương Bắc, chiến tranh tranh giành thiên hạ của Viên Sào và Tào Tháo chính là đánh ở phương Bắc. Cho nên vào lúc thiên hạ chưa định, Kinh Châu không mất đi vẻ là một nơi tốt đẹp để tránh loạn và bảo toàn tính mạng. Thế nhưng khi thiên hạ sắp định, Kinh Châu lại biến thành một con cừu mà đám hổ lang nhất định phải tranh giành, cho nên Lưu Bểu là một kẻ may mắn đầy bất hạnh. Đương nhiên Lưu Bểu là người có tự biết mình, ông biết rằng trong thời loạn thế cá lớn nuốt cá bé như thế này, ông chỉ có thể áp dụng chính sách cẩu toàn Kinh Châu trong loạn thế mà thôi. Thế nhưng cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng, Tào Tháo từ lâu đã nhòm ngó Kinh Châu, Gia Cát Lượng và Lỗ Túc làm chiến lược quy hoạch cho chủ công của mình cũng nhắm chặt vào Kinh Châu, vậy vận mệnh của Kinh Châu sẽ ra sao? Xin mời xem tập tiếp theo - Binh lâm thành hạ.