Trong số rất nhiều mưu sĩ của tập đoàn Tào Tháo, có một mưu sĩ quan trọng là Tuân Úc, địa vị của ông tương đương với Gia Cát Lượng của tập đoàn Lưu Bị. Hai mươi năm qua, ông đã tận tâm tận lực lo liệu việc nhà, hiến kế hiến sách cho Tào Tháo, cuối cùng lại chết một cách bí ẩn. Cái chết của Tuân Úc để lại rất nhiều lời đồn trong lịch sử, vậy rốt cuộc Tuân Úc chết như thế nào? Cái chết của ông có liên quan gì đến Tào Tháo không? Kính mời quý vị đón xem "Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc"——Tiến thoái thất cứ.

Ở chương trình kỳ trước, giáo sư Dịch Trung Thiên đã nhắc đến việc Tào Tháo từng bước thận trọng, lấn tới trong chính trị, cướp đoạt quyền lực cao nhất của đế quốc lúc bấy giờ, đạt được địa vị cao nhất chỉ đứng sau hoàng đế. Hơn nữa vì ông nắm giữ đại quyền nên còn "hơn cả hoàng đế", thậm chí rất nhiều người cho rằng Tào Tháo đã là hoàng đế thực tế nhưng chưa có danh nghĩa. Thế nhưng trong quá trình đó, vào một thời điểm then chốt, Tào Tháo lại vấp phải sự phản đối của Tuân Úc. Tuân Úc là mưu sĩ quan trọng nhất của tập đoàn Tào Tháo, đồng thời cũng là người được Tào Tháo tin tưởng nhất. Trong nhiều năm chinh chiến của Tào Tháo, Tuân Úc đã hết lòng hiến kế giúp đỡ, thế nhưng lại cất lên tiếng nói phản đối khi Tào Tháo muốn phong Ngụy công, lập nước Ngụy. Tại sao lại như vậy? Giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn làm khách mời tại "Bách gia giảng đàn", sẽ cùng quý vị thưởng thức tuyệt phẩm Tam Quốc "Tiến thoái thất cứ".

Dịch Trung Thiên:

Tại sao Tuân Úc lại phản đối? Tại sao lại phản đối? Tại sao sự phản đối của Tuân Úc lại quan trọng đến vậy? Chúng ta trước tiên phải xem xét Tuân Úc là người như thế nào.

Tuân Úc là một người có trí tuệ, khi Tào Tháo có được Tuân Úc đã nói một câu thế này: "Trương Lương của ta đây", nghĩa là Tào Tháo coi Tuân Úc như Trương Lương của chính mình. Trong quá trình Tào Tháo nam chinh bắc chiến, cứ đến thời điểm then chốt là Tuân Úc lại giúp Tào Tháo hiến kế hiến sách, đánh bại kẻ địch, giành lấy thắng lợi, cho đến tận năm Kiến An thứ 13, Tào Tháo nam chinh Lưu Bểu vẫn sử dụng bố cục chiến lược của Tuân Úc, đó là điểm thứ nhất.

Điểm thứ hai, Tuân Úc có lý tưởng. Năm xưa khi Tào Tháo còn do dự có nên đón rước thiên tử về Hứa Sào huyện hay không, chính Tuân Úc đã đưa ra ba đại cương lĩnh nổi tiếng, điều này chúng ta đã nói ở tập "Thâm mưu viễn lự". Nói cách khác, Tuân Úc là một người có tinh thần chính nghĩa và có lý tưởng chính trị.

Điểm thứ ba, Tuân Úc có tầm nhìn xa trông rộng. Trước trận Quan Độ, Tào Tháo lo lắng không biết bản thân có thể đánh bại Viên Sào hay không, chính Tuân Úc đã đưa ra bốn ưu điểm của Tào Tháo và bốn nhược điểm của Viên Sào.

Điểm thứ tư, Tuân Úc có tinh thần gánh vác. Năm Hưng Bình thứ nhất, Tào Tháo vừa mới có được Duyên Châu, tạm quản lý chức Duyên Châu mục, dốc toàn lực ra đi, dẫn toàn bộ quân đội đi chinh phạt Đào Khiêm. Lúc này hai người bạn cũ của Tào Tháo, một người tên là Trương Mạo, một người tên là Trần Cung, đột nhiên phản bội Tào Tháo, liên minh với Lã Bố để đánh Tào Tháo. Quân đội của Lã Bố kéo đến khiến toàn bộ Duyên Châu hầu như đều phản lại, đều phản bội Tào Tháo, chỉ còn lại ba thành trì. Mà người ở lại trấn thủ đại bản doanh căn cứ địa của Tào Tháo lúc bấy giờ chính là Tuân Úc và Trình Dục, bọn họ thủ ở Chấn Thành. Tuân Úc lập tức nhận thức được rằng, ba thành trì này nếu không giữ được, Tào Tháo mà thất bại trong chuyến đi đánh Từ Châu, thì Tào Tháo sẽ biến thành con chó nhà có tang, sào huyệt cũng bị người ta cướp sạch. Thế nên Tuân Úc và Trình Dục bàn bạc, mời Trình Dục ra ngoài để bình định hai thành trì còn lại, còn bản thân mình cùng Hạ Hầu Đôn giữ Chấn Thành. Lúc này có một người tên là Quách Cống dẫn đại quân đến đánh Chấn Thành, đưa ra một yêu cầu là muốn Tuân Úc ra gặp mặt hắn một lần. Tuân Úc lập tức nói ta đi gặp hắn, mà Hạ Hầu Đôn lại nói ngươi không thể đi được, ngươi là người trấn thủ cả một châu, ngươi đi rồi mà có mệnh hệ nào thì phải làm sao? Tuân Úc nói không sao cả, tại sao? Bởi vì Quách Cống và Trương Mạo bình thường không hề qua lại, với Lã Bố cũng chẳng có quan hệ gì, hắn đột nhiên dẫn quân đến cho thấy hắn vẫn chưa hạ quyết tâm, hắn đến để dò thám thực hư mà thôi. Nếu ở đây chúng ta yếu, hắn sẽ nhân cơ hội kiếm chác, còn nếu chúng ta mạnh, hắn có lẽ sẽ rút lui. Ông nói ta vẫn nên đi gặp hắn, thế là Tuân Úc một mình ra khỏi thành đi gặp Quách Cống, sắc mặt tự nhiên. Quách Cống vừa nhìn thấy liền biết không thể hạ được Chấn Thành nên đành rút quân. Cho nên chính Tuân Úc và Trình Dục đã giúp Tào Tháo giữ vững căn cứ địa vào lúc Tào Tháo có thể nói là vừa mới có chút thành công.

Vậy nên Tuân Úc là một con người như thế, có trí tuệ, có lý tưởng, có tầm nhìn, có tinh thần gánh vác, thế nên Tào Tháo vô cùng tin tưởng ông. Huống chi Tuân Úc vốn xuất thân từ danh môn đời Đông Hán, phẩm chất đạo đức lại tốt, nhân duyên cũng tốt, danh tiếng lại lớn. Khi đã có từng ấy điều kiện, lại có mối quan hệ vô cùng thân thiết với Tào Tháo, thế nên khi Đổng Chiêu muốn đưa ra đề nghị để Tào Tháo được thăng phong làm Ngụy công, xây dựng nước Ngụy, người đầu tiên ông nghĩ đến chính là Tuân Úc.

*Năm Kiến An thứ 17, Đổng Chiêu cùng một nhóm người vì công lao phò tá nên đã đề nghị với Hán Hiến Đế phong Tào Tháo làm Ngụy công, ban cho cửu tích. Nếu Tào Tháo được phong Ngụy công, điều đó chứng tỏ ông có thể sở hữu một bộ máy nhân sự của riêng mình, thiết lập quốc gia và chính phủ của riêng mình, lập ra một "quốc trung chi quốc" trong triều đại nhà Hán. Việc này vào thời điểm đó là đi ngược lại thiên hạ, thế nhưng sau khi đề nghị của Đổng Chiêu được đưa ra, Tuân Úc với tư cách là mưu sĩ quan trọng của Tào Tháo đã có phản ứng như thế nào?

Đổng Chiêu đến tìm Tuân Úc để thỉnh thị ý kiến, thực ra ý của ông ta cũng chẳng phải là thỉnh thị ý kiến gì cả, mà là gì? Là hy vọng Tuân Úc đứng ra làm đầu tàu cho việc này, do Tuân Úc đứng tên dâng biểu chương lên hoàng đế, đây mới là điều bọn họ mong muốn. Nhưng kết quả thế nào? Kết quả là Tuân Úc phản đối. Tuân Úc phản đối ra sao? Tuân Úc nói với Đổng Chiêu rằng: Tào công dấy nghĩa binh, trừ bạo loạn, bình thiên hạ, vì cái gì? Là vì để khôi phục nhà Hán, bảo vệ quốc gia. Tào công chúng ta vẫn luôn giữ vững sự trung trinh, kiên thủ sự nhường nhịn, ngài ấy là một vị trung thần cơ mà, đây chính là phẩm chất đạo đức cao thượng của Tào công chúng ta. Quân tử yêu người bằng đức, một người quân tử thực sự yêu thương ai đó không phải là ban cho họ chức tước này, tăng thêm danh dự địa vị cho họ, mà là nên giúp họ hoàn thành lý tưởng đạo đức của bản thân, đảm bảo họ làm một người có đạo đức cao thượng, đây mới là điều quân tử nên làm chứ. Đã đành Tào công chúng ta cao thượng như vậy, ——ý ông không nói rõ ra, nhưng ý là—— tại sao các người lại kéo ngài ấy xuống nước chứ? Cho nên Tuân Úc đã thốt ra bốn chữ: "Bất nghi như thử" (Không nên làm thế), không hay đâu.

Vậy thì đoạn lời này, Tuân Úc nói với ai? Bề ngoài là nói với Đổng Chiêu, nói các người làm như thế là không hay. Nhưng thực ra với sự thông minh của Tuân Úc, sao có thể không biết việc phong Ngụy công, lập nước Ngụy chính là chủ ý của Tào Tháo, là do chính Tào Tháo muốn làm, chỉ có điều bản thân Tào Tháo không tiện đứng ra nói mà thôi. Thế nhưng Tuân Úc vẫn cứ nói như vậy, có ý gì chứ? Ông chính là phản đối việc này. Nhưng ông lại không thể trực tiếp nói với Tào Tháo rằng ngài không nên làm thế, bởi vì bản thân Tào Tháo chưa hề nói tôi muốn làm thế cơ mà, ông chỉ có thể giả vờ như Tào Tháo không hề hay biết chuyện này, giả vờ như tất cả những điều này đều là do Đổng Chiêu và những kẻ đó đang nịnh nọt, đồng thời cũng hy vọng Tào Tháo có thể nhân cơ hội này mà xuống nước, ngăn cản hành động của Đổng Chiêu bọn họ.

Nhưng chúng ta rất rõ ràng, việc phong Ngụy công, lập nước Ngụy chính là điều Tào Tháo muốn, thế nên sau khi Đổng Chiêu chuyển đạt lại lời này cho Tào Tháo, Tào Tháo vô cùng tức giận. Sử sách "Tam Quốc Chí" ghi chép lại là "Tâm bất năng bình" (Lòng không thể bình yên), chà, Lê thúc nổi giận rồi, hậu quả vô cùng nghiêm trọng. Trầm trọng đến mức độ nào? Chính là vừa hay lúc đó Tào Tháo muốn đi đánh Tôn Quyền, thế là Tào Tháo liền dâng biểu lên triều đình, sai Thượng thư lệnh Tuân Úc đến huyện Tiều để súy quân (lý quân); đợi cho đến khi Tuân Úc đến trong quân doanh, Tào Tháo nhân cơ hội đó bắt giữ ông lại, nói là mời ông đến giúp ta làm mưu sĩ, không được về nữa, thực ra chính là bãi nhiệm chức vụ Thượng thư lệnh của ông; sau đó khi Tuân Úc đi đến Thọ Xuân, bệnh nặng không dậy nổi; lại qua chẳng bao lâu sau, chết một cách bí ẩn, hưởng thọ năm mươi tuổi.

*Tào Tháo một lòng một dạ muốn phong Ngụy công, lập nước Ngụy, thế nhưng Tuân Úc lại cho rằng Tào Tháo vốn là bề tôi của nhà Hán, vị trí hiện tại đã là đỉnh cao chót vót, không nên được đằng chân lân đằng đầu nữa. Tào Tháo biết chuyện liền vô cùng khó chịu, tìm một cái cớ để giáng chức ông. Thế rồi, vị trí mưu sĩ từng dốc hết sức mình vì sự nghiệp của Tào Tháo, lại rất được Tào Tháo trọng dụng ấy, vậy mà lại chết một cách đầy bí ẩn ngay vào năm ông bước sang tuổi tri thiên mệnh. Cái chết của Tuân Úc đã để lại cho hậu thế một lịch sử bí ẩn, Tuân Úc chết như thế nào? Cái chết của ông có liên quan gì đến Tào Tháo không?

*Giáo sư Dịch Trung Thiên vừa rồi đã nhắc đến việc trong vấn đề Tào Tháo phong Ngụy công, Tuân Úc đã có thái độ phản đối, điều này khiến Tào Tháo vô cùng khó chịu, bèn tìm một cái cớ để giáng chức Tuân Úc. Vị mưu sĩ số một từng theo chân Tào Tháo Nam Bắc chinh chiến cuối cùng lại chết một cách đầy bí ẩn. Cái chết của Tuân Úc không chỉ là tổn thất của tập đoàn Tào Tháo mà còn để lại một ẩn số lịch sử: rốt cuộc ông chết thế nào? Cái chết của ông có liên quan gì đến Tào Tháo không?

Cái chết của Tuân Úc trong lịch sử có rất nhiều thuyết khác nhau. Bản truyện của Tuân Úc chỉ có ba chữ: "Dĩ ưu hống" (Vì buồn rầu mà chết), hống nghĩa là qua đời, tức là chết vì u uất, chết trong sự u sầu, chết vì phiền muộn, đây là cách nói trong chính sử. Còn theo "Tam Quốc Chí - Tuân Úc truyện" do Bùi Tùng Chi chú giải trích dẫn "Ngụy thị Xuân Thu", thì nói rằng Tào Tháo gửi một chiếc hộp đựng thức ăn cho Tuân Úc, Tuân Úc mở ra xem, bên trong trống rỗng, bèn uống thuốc độc tự sát. Hơn nữa chuyện này ngay từ thời điểm đó đã không thể làm rõ được, đừng nói là thời đại chúng ta hiện nay, chúng ta hiện tại cũng chịu không tài nào làm rõ nổi. Thuyết thứ ba là ngay lúc đó có người từ Thọ Xuân trốn ra ngoài, đi báo tin cho Tôn Quyền, nói rằng Tuân Úc đã chết. Tôn Quyền hỏi Tuân Úc chết thế nào, người nọ đáp là Tào Tháo muốn Tuân Úc mưu sát Phục hoàng hậu, Tuân Úc không chịu nên đã tự sát. Ngay lúc đó đã xuất hiện thuyết thứ ba này rồi. Vậy thì chúng ta hãy cùng xem rốt cuộc Tuân Úc chết thế nào.

*Về cái chết của Tuân Úc, trong lịch sử tồn tại ba thuyết khác nhau: một là chết vì u uất, hai là uống thuốc độc tự sát, thứ ba là có một kẻ trốn thoát khỏi Thọ Xuân đến báo cho Tôn Quyền rằng Tào Tháo muốn Tuân Úc ám hại Phục hoàng hậu, Tuân Úc không đồng ý nên đã tự sát. Trong ba cách lý giải này, điều gây tranh cãi và bị hoài nghi nhiều nhất chính là cách lý giải thứ ba. Với tính cách và nhân phẩm của Tuân Úc, làm sao ông lại có thể cuốn vào chuyện ám hại hoàng hậu được chứ? Về vấn đề này, giáo sư Dịch Trung Thiên có góc nhìn ra sao?

Đầu tiên, cái kẻ từ Thọ Xuân trốn ra nói rằng Tào Tháo muốn Tuân Úc mưu sát Phục hoàng hậu, Tuân Úc không chịu nên tự sát, đây chắc chắn là tin đồn nhảm. Để làm rõ rằng đó là tin đồn thất thiệt, chúng ta hãy kể lại câu chuyện này một chút. Câu chuyện này đại khái là thế nào nhỉ? Người ta bảo rằng vào năm Kiến An thứ 5, đã xảy ra sự kiện chiếu thư đai ngọc của Đổng Thừa, cái này có lẽ mọi người vẫn còn nhớ, chính là việc Xa kỵ tướng quân Đổng Thừa nhận được huyết chiếu trên dải đai lưng của Hán Hiến Đế muốn mưu sát Tào Tháo, việc này bị Tào Tháo phát hiện nên đã giết chết Đổng Thừa. Sau sự kiện đó, người ta đồn rằng Phục hoàng hậu đã viết một bức thư gửi cho cha mình là Phục Hoàn, nói rằng hoàng đế vô cùng phẫn uất, Tào Tháo sao có thể làm như vậy được, nói rất nhiều điều xấu về Tào Tháo. Sau khi Phục Hoàn nhận được bức thư này thì đưa cho Tuân Úc xem, Tuân Úc xem xong cảm thấy rất phản cảm, không hề lên tiếng. Sau đó bức thư này bị em vợ của Phục Hoàn lấy được, niêm phong lại rồi giao cho Tào Tháo. Xem ra cậu em vợ này cũng không đáng tin cậy chút nào, đem nộp cho Tào Tháo. Tuân Úc nhận được tin tức, liền từ Hứa Đô vội vã chạy đến Nghiệp Thành để diện kiến Tào Tháo, rồi nói với Tào Tháo, đưa ra một kiến nghị, kiến nghị gì nào? Kiến nghị Tào Tháo gả con gái cho hoàng đế làm hoàng hậu. Tào Tháo nói chuyện này không thể nào chứ, hoàng đế đã có hoàng hậu rồi, vả lại con gái nhà họ Tào chúng ta sao xứng đáng được chứ. Tuân Úc nói vị hoàng hậu hiện tại chẳng ra gì cả, hoàng hậu này vừa không sinh được hoàng tử, tính cách lại kém cỏi, cô ta từng viết thư cho cha mình mắng nhiếc thừa tướng, lời lẽ vô cùng khó nghe, chúng ta có thể nhân cơ hội này mà phế truất cô ta. Tào Tháo nói: Có chuyện này thật sao? Đúng vậy, cô ta quả thực có viết thư. Ngươi biết bức thư này không? Biết chứ. Vậy sao ngươi không nói sớm? Tuân Úc đáp, đã nói rồi, tôi đã sớm nói rồi mà. Tào Tháo bảo đã sớm nói rồi sao? Chuyện lớn thế này mà ta lại không thể nhớ nổi ư? Tuân Úc nói, ơ, đúng đúng đúng đúng, nhớ ra rồi, nhớ ra rồi, lúc đó minh ngộ chẳng phải đang đánh nhau với Viên Sào ở Quan Độ hay sao, Tuân Úc sợ làm rối loạn lòng quân nên mới không báo cáo chứ. Tào Tháo lại bảo sau trận Quan Độ thì sao? Sao ngươi không báo cáo? Vụ án chiếu thư đai ngọc là năm Kiến An thứ 5, Tuân Úc qua đời là năm Kiến An thứ 17, khoảng thời gian mười hai năm, sao ngươi có thể giải thích cho thông đây? Cho nên chuyện này nhìn qua là biết giả mạo. Câu chuyện này lúc Bùi Tùng Chi chú giải đã từng nói: "Tuy tại dung nhân, do bất trí thử" (Dù là kẻ ngu ngốc nhất cũng không đến mức làm ra chuyện ngu xuẩn như thế này), Tuân Úc sao có thể làm vậy, đó là chuyện tuyệt đối không thể xảy ra.

Vậy vụ án Phục hoàng hậu thực chất ra sao? Phục hoàng hậu bị Tào Tháo giết vào năm Kiến An thứ 19, tức là hai năm sau khi Tuân Úc qua đời. Người ta nói rằng bức thư bà viết cho cha là Phục Hoàn bị vỡ lở, sau đó Tào Tháo phái Ngự sử đại phu Khắp Lự và Thượng thư lệnh mới nhậm chức Hoa Hâm đến tận cung điện để bắt Phục hoàng hậu. Phục hoàng hậu đóng cửa cung lại, sau đó tự mình trốn vào vách tường, đại khái là có bức tường kép, trốn vào trong bức tường kép đó. Hoa Hâm dẫn binh mã một phen xông vào đập phá cửa, đập nát cả tường, lôi thốc Phục hoàng hậu từ trong bức tường kép ra ngoài. Hoàng hậu đầu bù tóc rối, chân trần bước đi trước mặt hoàng đế, rơi nước mắt nói với hoàng đế rằng: Bệ hạ chẳng lẽ không cứu nổi thiếp sao? Hoàng đế đáp ta còn chẳng biết ngày nào mình chết nữa kìa, rồi hoàng đế nói với Khắp Lự: Khắp công, trong thiên hạ lại có chuyện thế này sao? Sau đó Khắp Lự ngồi đó, chẳng nói một lời nào. Câu chuyện này được ghi chép lại trong "Tào Màn Truyện". "Tào Màn Truyện" là một cuốn sách tiểu sử không mấy thiện cảm với Tào Tháo, sau đó được "Hậu Hán Thư" ghi chép lại như một sự kiện lịch sử, rồi lại được "Tam Quốc Diễn Nghĩa" tô vẽ thêm thắt để chứng minh Tào Tháo gian trá thế nào, là một tên giặc nhà Hán, bắt nạt hoàng hậu ra sao. Đối với chuyện này, tiên sinh Lã Tư Miễn đã nói: Nhất vọng nhi tri kỳ thị phụ hội chi đàm (Nhìn qua là biết ngay đây chỉ là lời bàn tán gượng ép), liếc mắt một cái là nhận ra là giả, hoàn toàn không thể tin cậy được. Hơn nữa tiên sinh Lã Tư Miễn còn đặc biệt nhấn mạnh một điểm, đừng tưởng rằng đã được viết vào "Hậu Hán Thư" thì chính là đáng tin cậy, những chuyện không đáng tin trong "Hậu Hán Thư" nhiều vô kể, ngươi tưởng "Hậu Hán Thư" được xếp vào hàng Tứ sử thì muốn thế nào cũng được chắc.

Tiên sinh họ Lã nói rằng, một người làm nên đại sự sẽ không bao giờ so đo những lời bàn ra tán vào của người khác, những người muốn thành đại sự đều vứt bỏ khen chê ra ngoài tai, ông ấy muốn làm đại sự thì lấy đâu ra thời gian để ý đến mấy lời ong tiếng ve, lảm nhảm ấy chứ? Thích nói gì thì mặc kệ, ta cứ đi theo con đường của ta, tuyệt đối không vì lời của hoàng hậu mà thay đổi điều gì. Hơn nữa đạo lý này hoàn toàn không thể giải thích nổi, đúng không, hoàng hậu là gì? Hoàng hậu là chủ nhân của trung cung, mẫu nghi thiên hạ, đâu phải muốn phế là phế, muốn giết là giết được sao? Cho dù có muốn phế muốn giết thì đó cũng là quyền lực của hoàng đế, chứ không phải quyền lực của thừa tướng, thừa tướng có quyền gì mà phế hoàng hậu, giết hoàng hậu? Huống chi hoàng hậu vốn không có tội, hoàng hậu chỉ là thuật lại lời của hoàng đế, hoàng đế nói lời mắng nhiếc thừa tướng, thừa tướng lại đến giúp hoàng đế phế truất hoàng hậu, xét về lý thì hoàn toàn không thông. Đương nhiên có người nói, điều này vừa hay chứng minh Tào Tháo là tên giặc, còn Hán Hiến Đế thì hèn nhát không chịu nổi. Vâng, đúng vậy, Tào Tháo nắm quyền độc đoán, hoàng đế quả thực cũng vô cùng hèn nhát, nhưng bạn phải biết tình hình lúc bấy giờ, mặt mũi vẫn phải duy trì, Tào Tháo lúc đó cho dù có đạo đức giả đi chăng nữa thì ông ta cũng phải ra điều làm bộ làm tịch, không thể công khai trở mặt với hoàng đế như vậy được.

Cho nên tiên sinh họ Lã cho rằng chuyện này đằng sau nhất định có chân tướng, tức là thực ra đằng sau có một—dùng từ của ông ấy để nói thì—có một âm động trời. Âm mưu này hoàng đế, hoàng hậu có lẽ đều nhúng tay vào, chính là nhắm vào Tào Tháo, muốn giở trò thế này thế nọ để đối phó với Tào Tháo. Sau khi bị bại lộ thì cách giải quyết của Tào Tháo chính là trút giận lên hoàng hậu, chỉnh đốn loại bỏ hoàng hậu. Âm mưu này vì quá lớn nên không thể công khai, chân tướng này tuyệt đối không được phép phơi bày, bắt buộc phải che đậy lại, thế nên tuỳ tiện tìm một cái cớ quái quỷ nào đó nói rằng hoàng hậu viết một bức thư như vậy. Ta nghi ngờ bức thư này hoàng hậu vốn chưa từng viết, là do Tào Tháo tự biên tự diễn, bịa đặt ra nhằm hãm hại hoàng hậu, che giấu chân tướng, nhưng mọi người đều ngầm hiểu với nhau, không ai dám nói toẹt ra, cho nên hoàng đế cũng chẳng thể cứu nổi hoàng hậu, cứ như thế mà mơ hồ, không rõ ràng sát hại Phục hoàng hậu. Tại sao phải bịa đặt ra bức thư này? Bởi vì Phục Hoàn đã chết rồi, cha của hoàng hậu đã chết rồi, chết không đối chứng, hoàng hậu lại là một người phụ nữ yếu đuối, thế nên một người phụ nữ yếu đuối như vậy đã trở thành vật hy sinh cho đấu tranh chính trị, thành kẻ thế thân cho mấy gã đàn ông thối tha nào đó. Đại khái chân tướng nên là như vậy.

Cho nên loại chuyện này Tuân Úc tuyệt đối không thể nhúng tay vào, Tuân Úc sao có thể nhúng tay vào loại chuyện thế này chứ? Bởi vì Tuân Úc là một người như thế nào? Là một người cực kỳ chính phái, sự chính phái và chính trực của ông là điều nổi tiếng trong triều đình, ai ai cũng biết. Vậy nên một người chính phái như thế không thể nào tham gia vào những âm mưu quỷ kế kiểu này, Tào Tháo cũng sẽ không tìm đến ông, bởi vì người chính phái chơi trò mưu mô quỷ kế vốn không hề giỏi, hơn nữa chơi mấy trò mưu mô quỷ kế dưới tay Tào Tháo thiếu gì người, việc gì ông phải đi tìm Tuân Úc chứ. Cho nên Tuân Úc không thể nào vì chuyện này mà trở mặt với Tào Tháo, vậy thì rốt cục tại sao Tuân Úc lại náo đến mức nước đường cùng với Tào Tháo?

*Dưới góc nhìn phân tích của giáo sư Dịch Trung Thiên, trong ba cách lý giải về cái chết của Tuân Úc, thuyết thứ ba hoàn toàn không đáng tin, xét theo nhân phẩm và phong cách làm việc của Tuân Úc, ông không thể nào làm ra những chuyện bất chính được. Vậy rốt cuộc Tuân Úc chết như thế nào? Hai cách lý giải đầu tiên được ghi chép trong sử sách, rốt cuộc cách nào mới là sự thật?

*Dưới góc nhìn phân tích trước đó của giáo sư Dịch Trung Thiên, cái chết của Tuân Úc tuyệt đối không phải vì không chịu sát hại Phục hoàng hậu mà tự sát, đằng sau nhất định ẩn giấu uẩn khúc khác. Tuân Úc là mưu sĩ quan trọng nhất trong trận doanh của Tào Tháo, Tào Tháo vẫn luôn coi Tuân Úc như "Trương Lương" của mình, mà Tuân Úc cũng quả thực không phụ lòng kỳ vọng của Tào Tháo dành cho bản thân, hết lòng hiến kế hiến sách cho Tào Tháo, dốc cạn sức lực. Thế nhưng sau đó hai người quả thực đã trở mặt, Tuân Úc cuối cùng chết trong u uất, vậy thì Tuân Úc rốt cuộc vì điều gì mà trở mặt với Tào Tháo? Hai con người từng chung chí hướng, tại sao lại đi đến bước đường này?

Tôi cho rằng đó là sự bất đồng về quan điểm chính trị. Mọi người đều nói Tuân Úc là mưu sĩ số một của Tào Tháo, giống như địa vị của Gia Cát Lượng trong tập đoàn Lưu Bị vậy, thực ra cách nói này vẫn có thể đem ra thảo luận một chút. Chính là về định nghĩa mưu sĩ, những mưu sĩ trong lịch sử nói chung, đạo đức nghề nghiệp của họ chính là phục vụ cho chủ nhân, quân vương của mình, quân vương muốn làm gì, họ sẽ ra mưu tính kế, đây là mưu sĩ theo nghĩa thông thường. Giống như luật sư hiện nay vậy, luật sư làm nghề gì? Phục vụ cho thân chủ, thân chủ muốn kiện tụng, tôi giúp anh kiện thắng, đây là đạo đức nghề nghiệp của tôi làm luật sư, còn về việc vụ kiện này anh là người thế nào tôi mặc kệ, thế nên cũng có luật sư biện hộ cho băng đảng xã hội đen đấy thôi, cũng có những luật sư như vậy, đứng ở lập phương diện luật sư mà nói thì đây cũng là điều không có gì đáng trách cả, phải nói cho rõ, là không có gì đáng trách. Mưu sĩ, họ hiến kế hiến sách cho quân chủ của mình, bất kể quân chủ đó làm việc tốt hay việc xấu thì họ đều hiến kế, xét về mặt nghề nghiệp mà nói thì cũng không có gì đáng trách. Nhưng trong số các mưu sĩ và luật sư lại có một số người, một số rất ít người, họ có lý tưởng của riêng mình, có lý tưởng chính trị và ranh giới đạo đức của riêng mình. Ở bên phía Lưu Bị chính là Gia Cát Lượng, ở bên phía Tào Tháo chính là Tuân Úc, hai con người bọn họ là những người có lý tưởng vượt lên trên những mưu sĩ thông thường.

Chúng ta hãy nhìn ba đại cương lĩnh mà Tuân Úc từng đưa ra cho Tào Tháo: Phụng chủ thượng, bỉnh chí công, phù hoằng nghĩa, ba đại cương lĩnh này nhấn mạnh điều gì? Nhấn mạnh đều phải kiên thủ đạo đức và chính nghĩa, đều nhấn mạnh điều đó. Cho nên ba đại cương lĩnh của Tuân Úc không phải là sách lược, không phải là mưu lược, mà là lý tưởng, là cương lĩnh, nói cho cùng chính là bảo vệ nhà Hán, bảo vệ triều đại nhà Hán. Hơn nữa Tuân Úc đặt kỳ vọng rất cao vào Tào Tháo, ông cho rằng Tào Tháo có năng lực này. Tào Tháo cũng có lý tưởng này, bởi vì vào thời điểm loạn Đổng Trác, chính Tào Tháo là người đầu tiên xướng nghĩa binh, lúc liên quân Quan Độ chỉ có Tào Tháo và Tôn Kiên đi đánh Đổng Trác, ngài ấy là một vị anh hùng thời loạn yêu nước thương dân, lý tưởng của Tuân Úc chính là phò tá một vị anh hùng như vậy để bình định lại đất nước, để triều đại nhà Hán được kéo dài tiếp nối, đây chính là lý tưởng của Tuân Úc.

Thế nhưng Tuân Úc không ngờ rằng con người là thứ có thể thay đổi, theo đà công lao của Tào Tháo ngày càng lớn, quyền lực của ông ta cũng ngày một lớn theo; cùng với quyền lực ngày càng lớn, dã tâm của ông ta cũng lớn dần. Đến khi ông ta hạ quyết tâm muốn phong Ngụy công, lập nước Ngụy, Tuân Úc với sự nhạy bén cực độ về chính trị liền lập tức nhận thức được tính chất nghiêm trọng của vấn đề, ông cho rằng quan hệ giữa Tào Tháo và hoàng đế lúc này sẽ xảy ra sự thay đổi mang tính bản chất, bởi vì một khi đã được phong Ngụy công, ông ta sẽ thiết lập một quốc gia độc lập, quan hệ giữa quốc gia độc lập này với triều đại nhà Hán sẽ là quan hệ quốc gia với quốc gia, nó không còn là quan hệ giữa trung ương với địa phương nữa, nó là quan hệ giữa nước với nước, Tào Tháo và hoàng đế sẽ là quan hệ giữa tước công với hoàng đế. Đương nhiên trong chuyện này vẫn còn có một điểm vi diệu, đó là triều đại nhà Hán lúc bấy giờ chỉ là một cái khung xương rỗng tuếch, chẳng còn cái gì cả, Tào Tháo chỉ cần tiện tay là có thể tiêu diệt được triều đại nhà Hán, cho nên Tuân Úc tuyệt đối không thể chấp nhận được điều đó.

Trong một hoàn cảnh không thể chấp nhận như vậy, ông phải đối mặt với sự lựa chọn về vận mệnh và con đường của chính mình, phải làm sao đây? Nhưng lại không có sự lựa chọn nào khác. Ông phải làm gì đây? Giờ đây ông phát hiện ra Tào Tháo không phải là người mà ông có thể gửi gắm kỳ vọng nữa, vậy ai mới là người đó? Lưu Bị ư? Cho dù Lưu Bị có phải đi chăng nữa, lẽ nào ông có thể đầu quân cho Lưu Bị sao? Vào lúc này ông còn có thể đầu quân cho Lưu Bị được nữa không? Không thể. Vậy tiếp tục đi theo Tào Tháo làm việc, càng giúp đỡ Tào Tháo, thì lại càng đi ngược lại với mong muốn của chính mình, ông càng giúp Tào Tháo thì lại càng chống lại chính bản thân mình. Hiện tại ông không thể giúp Tào Tháo mà cũng chẳng thể ngừng giúp Tào Tháo, vừa không thể phản bội Tào Tháo lại vừa không thể không phản bội Tào Tháo, cho nên tôi gọi đó là tiến thoái thất cứ (tiến thoái lưỡng nan), hơn nữa chỉ có con đường chết. Huống chi chúng ta có thể tưởng tượng được nội tâm của Tuân Úc vào lúc này vô cùng đau khổ, bởi vì đối với một con người có lý tưởng như ông, trên thế giới này không có gì đau đớn hơn việc lý tưởng sụp đổ, cho nên bất kể là ông chết vì u uất hay uống thuốc độc tự sát, trước khi chết chắc chắn ông đã vô cùng đau đớn. Thậm chí tôi nghi ngờ, đó là do chính ông muốn tự sát. Rất có khả năng Tào Tháo đã gửi tới chiếc hộp đựng thức ăn trống rỗng đó, bởi vì Tào Tháo rất thích làm những chuyện kiểu này, hoàn toàn có khả năng đã gửi một chiếc hộp cho Tuân Úc, mở ra xem thấy trống rỗng. Nhưng trống rỗng không có nghĩa là ngươi phải chết, cũng có thể hiểu là đừng nói nữa, hãy ngậm cái miệng của ngươi lại, chỉ cần ngươi không nói năng gì, cơm vẫn có để ăn mà. Ngươi có thể đưa ra nhiều cách giải thích khác nhau, nhưng nếu Tuân Úc cầm lấy chiếc hộp thức ăn này mà ngay lập tức lựa chọn cái chết, thì ông chính là muốn dùng cái chết của mình để nói cho Tào Tháo biết: Ta tuyệt đối không thể đồng tình với việc ngươi cứ tiếp tục làm như thế này! Chính là để biểu thị thái độ đó.

Cho nên tôi cho rằng Tào Tháo suốt cuộc đời cho đến tận cùng vẫn không xưng đế có lẽ còn có một nguyên nhân nữa, chính là ông ta không thể quên được đôi mắt u uất ấy của Tuân Úc. Anh linh của Tuân Úc vẫn đang dõi theo ông ta đấy, đây chính là sức mạnh của đạo đức, sức mạnh của chính nghĩa. Thế nên tôi cảm thấy nếu Tuân Úc là con người của thời đại đương đại chúng ta, trước khi lâm chung có lẽ ông sẽ hát tặng Tào Tháo một bài hát: "Thiên lý vạn lý ta truy tầm bóng hình người, thế nhưng người lại chẳng hề bận tâm." Ông quả thực chính là ngàn dặm vạn dặm đi truy tầm Tào Tháo, ông đến bên cạnh Tào Tháo từ năm hơn hai mươi tuổi, làm việc mãi cho đến năm năm mươi tuổi, hơn hai mươi năm trời theo chân Tào Tháo vào sinh ra tử, trải qua bao con đường gập ghềnh trắc trở, thế nhưng cho đến tận cùng khi hai người trở mặt, cái tâm can ấy cũng thật tàn nhẫn đủ đường. Nhưng Tuân Úc nào còn cách nào khác, ông không còn sự lựa chọn nào khác, ông cũng chẳng tìm được đồng chí của mình, bởi vì ở bên trong triều đình lẫn bên ngoài triều đình, những kẻ chủ trương bảo vệ nhà Hán đều là những kẻ phản đối Tào Tháo; còn những kẻ tôn sùng Tào Tháo thì hầu như đều tán thành việc Tào Tháo phong Ngụy công, lập nước Ngụy, thậm chí sau đó còn chủ trương ngông cuồng để ông ta lên làm hoàng đế; thuộc về trận doanh của Tào Tháo, có quan hệ vô cùng tốt với Tào Tháo, lại phản đối Tào Tháo làm như vậy thì chỉ có duy nhất một mình ông, cho nên bài hát mà ông hát tiếp theo chắc hẳn cũng rất bình thường: "Đời này của ta xem ra đã định sẵn là phải cô độc bước đi, sự nhiệt tình sớm đã bị người bào sạch", dẫu rằng trong giấc mơ, Tào Tháo từng là duy nhất của ông. Mà vào khoảnh khắc này Tuân Úc lại chỉ có thể hết lần này đến lần khác hỏi chính bản thân mình: "Rốt cuộc ngươi tốt ở điểm nào? Tốt ở chỗ nào chứ?" Ông chỉ có thể hết lần này đến lần khác chất vấn, rốt cuộc ngươi tốt ở chỗ nào? Tại sao ta lại phải đi theo ngươi cơ chứ?

Tuân Úc đương nhiên không hỏi, Tuân Úc có hỏi thì Tào Tháo cũng chẳng thèm đáp, bởi vì Tào Tháo cũng giống như Tuân Úc, cũng đang tiến thoái lưỡng nan, hơn nữa Tào Tháo còn gặp khó khăn hơn cả Tuân Úc. Tại sao? Bởi vì Tuân Úc chỉ là một cá nhân, khi lý tưởng của ông sụp đổ ông có thể lựa chọn ví dụ như tự sát, ông thậm chí cũng có thể lựa chọn quy ẩn, ông có thể rút lui khỏi cuộc đấu tranh chính trị này. Mà Tào Tháo vào lúc này đã đại diện cho một tập đoàn lợi ích khổng lồ rồi, cho dù bản thân Tào Tháo có muốn rút lui đi chăng nữa, những người khác cũng sẽ không đồng ý cho ông ta lui, cho nên Tào Tháo tương tự là không còn đường lui. Huống chi Tào Tháo vào khoảnh khắc này đã tẩu hỏa nhập ma, quỷ mê tâm khiếu, bán linh hồn của mình cho ác ma rồi, ác ma này là gì? Chính là quyền lực tối cao không bị giới hạn, không bị giám sát, không bị chế ước. Để có được và giữ vững quyền lực tối cao này, Tào Tháo chỉ có thể cắn răng da đầu đi đến cùng trên con đường đẫm máu mà thôi. Cho nên Tuân Úc đã chọn cái chết, còn Tào Tháo đã chọn sự tàn sát, ông ta vẫn tiếp tục tàn sát người khác, bao gồm cả việc sát hại người thân bạn bè thân thiết của mình, cứ giết cho đến khi máu chảy thành sông. Vậy thì Tào Tháo ngài ấy còn muốn giết những ai nữa? Ngài ấy lại sát hại họ bằng cách nào? Xin mời xem tập tiếp theo —— Mượn đao giết người.