Lời bình: Lịch sử thời Tam Quốc đã khép lại một giai đoạn, nhưng những mối nghi ngờ của chúng ta vẫn còn đó. Tam Quốc rốt cuộc là một đoạn lịch sử như thế nào? Bắt đầu từ số phát sóng này, giáo sư Dịch Trung Thiên của Đại học Hạ Môn sẽ đứng từ góc độ quan điểm lịch sử khoa học, vận dụng phương pháp logic thống nhất với lịch sử để cùng chúng ta phản tư một cách lý tính về đoạn lịch sử này. Kính mời quý vị đón xem Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc với chủ đề "Đại thế thiên hạ".

Bách gia giảng đàn từ tháng 2 năm 2006 bắt đầu cho ra mắt chương trình "Bình Tam Quốc" của Dịch Trung Thiên. Tính đến tập trước, tổng cộng đã phát sóng bốn phần, lần lượt là: Ngụy Vũ vung roi, Tôn Lưu liên minh, Tam Quốc đỉnh lập và Trở về nhất thống. Tiên sinh Dịch Trung Thiên trong bốn phần với tổng cộng bốn mươi tám tập này đã dùng câu chuyện để nói về nhân vật, dùng nhân vật để nói về lịch sử, dùng lịch sử để nói về văn hóa, dùng văn hóa để nói về nhân tính, kể lại quá trình hình thành và phát triển của ba tập đoàn Ngụy, Thục, Ngô, cũng như nguyên nhân cuối cùng quy về nhà Tấn. Từ hôm nay trở đi, tiên sinh Dịch Trung Thiên sẽ dùng dung lượng bốn tập, đứng từ góc độ quan điểm lịch sử khoa học, vận dụng phương pháp logic thống nhất với lịch sử, đạt đến mục đích phản tư một cách lý tính. Vậy nhìn từ mạch phát triển của lịch sử, chúng ta nên đánh giá Tam Quốc như thế nào trong dòng chảy dài của lịch sử Trung Quốc? Tam Quốc rốt cuộc được tính là một đoạn lịch sử thế nào? Kính mời quý vị đón xem Dịch Trung Thiên bình Tam Quốc với chủ đề "Đại thế thiên hạ".

Dịch Trung Thiên: Đoạn lịch sử Tam Quốc này rất kỳ lạ, hay có thể nói là rất quái dị. Xét từ góc độ lịch sử gián đoạn, từ góc độ kỷ niên, chẳng có cái gọi là Tam Quốc nào cả. Nếu không phải Trần Thọ viết một cuốn "Tam Quốc chí", thì việc nó có thể độc lập thành một đoạn lịch sử hay không vẫn còn là một vấn đề. Bởi vì năm cuối cùng của nhà Hán, hay nói cách khác là Đông Hán, chính là năm Kiến An thứ hai mươi lăm của Hán Hiến Đế, cũng là năm đầu tiên của nhà Ngụy, tức là năm Hoàng Khử đầu tiên của nhà Ngụy. Nói cách khác, xét từ góc độ kỷ niên, nhà Hán và nhà Ngụy nối tiếp nhau sát rạt, sau nhà Hán chính là nhà Ngụy, lấy đâu ra Tam Quốc chứ? Nhưng chúng ta lại không thể phủ nhận Tam Quốc thực sự tồn tại. Cho nên đoạn lịch sử Tam Quốc này được gọi là giống nhà Hán mà không phải nhà Hán, giống nhà Ngụy mà không phải nhà Ngụy, kẻ thứ ba chen chân vào, vốn là một khúc dạo đầu. Kỳ thực, không chỉ Tam Quốc là một khúc dạo đầu, mà toàn bộ thời kỳ Ngụy Tấn Nam Bắc Triều theo một ý nghĩa nào đó cũng là một khúc dạo đầu, một khúc dạo đầu lớn. Chúng ta hãy nhìn vào thời đại Ngụy Tấn Nam Bắc Triều này, tổng cộng là ba trăm sáu mươi chín năm, không hề ngắn, số năm không hề ngắn, nhưng lại rất đặc biệt. Phía trước Ngụy Tấn Nam Bắc Triều là hai vương triều thống nhất chính là Tần và Hán. Phía trước ngắn, phía sau dài; nhà Tần chỉ có hơn chục năm, nhà Hán có hơn bốn trăm năm. Phía sau Ngụy Tấn Nam Bắc Triều cũng là hai vương triều thống nhất, một là Tùy, một là Đường; cũng là phía trước ngắn, phía sau dài, thời gian nhà Tùy ngắn, thời gian nhà Đường dài. Mà nằm giữa hai vương triều thống nhất này chính là Ngụy Tấn Nam Bắc Triều, ba trăm sáu mươi chín năm, là một trạng thái thế nào? Là trạng thái nửa phân liệt nửa thống nhất. Tần Hán đều thống nhất, Tùy Đường cũng đều thống nhất, còn Ngụy Tấn Nam Bắc Triều thì nửa thống nhất nửa phân liệt. Nhà Ngụy chỉ có một nửa giang sơn, lại còn bị gọi là Tam Quốc đỉnh lập; còn nhà Tấn, Tây Tấn là thống nhất, nhưng thời gian rất ngắn đã bước sang Đông Hán (Đông Tấn), Đông Tấn chỉ có một nửa giang sơn; rồi tiếp theo là Nam Bắc Triều, toàn bộ đại địa Trung Quốc hiện tại của chúng ta ở trạng thái phân liệt. Cho nên Ngụy Tấn Nam Bắc Triều là nửa thống nhất nửa phân liệt, hơn nữa thời gian phân liệt lại dài hơn thời gian thống nhất, thế nên đây là một thời đại vô cùng đặc biệt.

Vậy thời đại này đã được sinh ra thế nào? Tại sao trước và sau Ngụy Tấn Nam Bắc Triều lại vừa hay là hai vương triều thống nhất, hơn nữa đều là cái trước ngắn cái sau dài? Bạn không thể nói đó là sự trùng hợp được, điều này chỉ có thể dùng logic lịch sử để giải thích. Do đó, chúng ta muốn bàn về đại thế thiên hạ, cái "thế" này chính là thế cục, xu thế, hướng đi. Vậy lịch sử văn minh năm nghìn năm của Trung Quốc chúng ta có hướng đi như thế nào? Tôi cho rằng trong lịch sử văn minh Trung Quốc có ba sự kiện mang tính bước ngoặt: thứ nhất gọi là Tây Châu phong kiến, thứ hai gọi là Tần diệt lục quốc, thứ ba gọi là Cách mạng Tân Hợi. Trước Tây Châu phong kiến là thị tộc, bộ lạc, liên minh bộ lạc, quốc gia bộ lạc, liên minh quốc gia bộ lạc; đến nhà Châu thì bước vào thời đại liên minh quốc gia; rồi đến nhà Tần thì bước vào thời đại quốc gia thống nhất. Sau nhà Tần, trên đại địa Trung Quốc hiện tại của chúng ta về nguyên tắc chỉ có một quốc gia, và quốc gia cũng đã hoàn toàn trưởng thành. Cho nên sự kiện mang tính bước ngoặt là Tây Châu phong kiến đã đem thời đại phía trước và thời đại phía sau tách biệt ra. Còn thời đại phía sau lại được phân thành ba đoạn bởi hai sự kiện mang tính bước ngoặt là Tần diệt lục quốc và Cách mạng Tân Hợi: từ Tây Châu phong kiến đến Tần diệt lục quốc, hay có thể nói là thời kỳ Tây Châu phong kiến đến Xuân Thu Chiến Quốc, tôi gọi là thời đại bang quốc; từ Tần diệt lục quốc đến Cách mạng Tân Hợi, giai đoạn này tôi gọi là thời đại đế quốc; sau Cách mạng Tân Hợi đến nay, tôi gọi là thời đại cộng hòa. Bây giờ chúng ta phải so sánh chính là bang quốc và đế quốc, bởi vì chỉ khi chúng ta làm rõ bang quốc và đế quốc hai chế độ này có điểm gì khác nhau, chúng ta mới có thể thực sự hiểu được đoạn lịch sử này.

Lời bình: Tiên sinh Dịch Trung Thiên cho rằng Ngụy Tấn Nam Bắc Triều là khúc dạo đầu lớn của lịch sử, còn Tam Quốc lại càng là giống nhà Hán mà không phải nhà Hán, giống nhà Ngụy mà không phải nhà Ngụy, là khúc dạo đầu nhỏ trong khúc dạo đầu lớn. Vậy chúng ta chỉ có thể trả lời khúc dạo đầu lớn Ngụy Tấn Nam Bắc Triều này đến từ đâu, thời đại đặc biệt này được sinh ra thế nào, rồi sau đó mới có thể khách quan đánh giá đoạn lịch sử Tam Quốc. Đây chính là nhảy ra ngoài Tam Quốc để nhìn Tam Quốc. Mà muốn làm rõ hai khúc dạo đầu này, chúng ta bắt buộc phải hiểu rõ sự khác biệt giữa bang quốc và đế quốc. Vậy bang quốc và đế quốc rốt cuộc có điểm gì khác biệt?

Xét từ góc độ chế độ quốc gia, bang quốc thực hiện chế độ phong kiến, đế quốc thực hiện chế độ quận huyện. Chế độ phong kiến có nghĩa là gì? "Phong" có nghĩa là phong thổ, tức là vạch định biên giới quốc gia. Cách làm cụ thể của nó là giữa nước này với nước khác, trên đường biên giới đó cày một con rãnh sâu, đem đất trong con rãnh đó lật lên hai bên, rồi trồng cây trên phần đất hai bên đó, hành động này được gọi là "phong". "Kiến" có nghĩa là gì? "Kiến" có nghĩa là sau khi đã vạch định xong biên giới quốc gia này thì chỉ định một vị quốc vương, thiết lập một quốc gia. Cho nên ý nghĩa của phong kiến là gì? Là phong thổ kiến quốc. Vậy chúng ta phải hỏi phong thổ kiến quốc này là thế nào? Điều này liên quan đến quan niệm quốc gia của người Trung Quốc chúng ta vào đầu thời Tây Châu. Người Trung Quốc chúng ta là một quan niệm như thế nào? Chúng ta cho rằng thứ ở trên đỉnh đầu chúng ta gọi là trời, trời thì tròn; thứ dưới chân chúng ta gọi là đất, đất thì vuông, gọi là thiên viên địa phương (trời tròn đất vuông). Bởi vì lúc đó chúng ta chưa có khái niệm trái đất này, chúng ta cho rằng đất là phẳng, mảnh đất vuông vắn này có năm phương hướng: đông, tây, nam, bắc, trung. Nơi chính giữa nhất chính là trung tâm của thiên hạ, được gọi là "Trung Quốc", nước ở chính giữa nhất. Nơi chính giữa nhất này sinh sống dân tộc gì? Dân tộc Hoa Hạ. Tại sao dân tộc Hoa Hạ lại sinh sống ở chính giữa? Bởi vì trời yêu thương nó nhất. Do đó, người xưa của chúng ta mới tưởng tượng rằng trời chính là kẻ sáng tạo ra tất cả sự sống, tất cả sự sống đều do trời dưỡng dục. Trời muốn giao mảnh đất dưới chân mình cho một người quản lý, mảnh đất bên dưới trời gọi là gì? Gọi là thiên hạ, phía dưới của trời. Lúc đó người xưa của chúng ta không biết trái đất là hình cầu, không biết ở mặt bên kia của trái đất còn có những dân tộc khác, chúng ta cho rằng chỉ có mảnh đất này thôi. Cho nên khái niệm thiên hạ trong tâm trí người xưa của chúng ta chính là toàn thế giới, gọi là "phổ thiên chi hạ". Vậy trời muốn giao thiên hạ này cho ai quản lý? Giao cho đích trưởng tử của mình. Bởi vì chế độ hôn nhân thời cổ đại Trung Quốc là chế độ một vợ nhiều thê thiếp, chiểu theo chế độ này, người con trai đầu lòng do chính thê sinh ra gọi là đích trưởng tử, cũng gọi là nguyên tử, chính là người con trai quan trọng nhất, người con trai lớn nhất. Nguyên tử của trời, đích trưởng tử của trời này được gọi là thiên tử. Sau đó trời giao thiên hạ cho thiên tử, nhưng thiên tử không thể một mình quản lý được, thiên tử phải phân chia thiên hạ ra, phân cho chú của mình, em trai của mình. Nơi được phân chia ra đó gọi là quốc, nguyên thủ của quốc đó gọi là quốc vương, cũng gọi là chư hầu. Vậy chư hầu nhận được một mảnh đất của mình từ chỗ thiên tử, thế là phong kiến. Đem quốc của chư hầu này, biên giới quốc gia vạch định ra, lại chỉ định một vị quốc vương, thế là phong kiến.

Nhưng quốc hay nói cách khác là chư hầu, hắn cũng không thể một mình độc chiếm quốc này, hắn bắt buộc phải đem lãnh địa mà mình được phân chia phân chia tiếp ra ngoài. Phân chia cho ai? Phân chia cho chú của mình, anh em của mình, những người này gọi là đại phu. Mảnh đất phân cho đại phu gọi là gì? Gọi là gia. Thiên tử, chư hầu, đại phu đều là thế tập, tước vị của họ đều do đích trưởng tử của họ kế thừa. Thiên tử là đích trưởng tử của trời, vậy thiên tử nhiệm kỳ tiếp theo chính là đích trưởng tử của thiên tử; chư hầu nhiệm kỳ tiếp theo là đích trưởng tử của chư hầu; đại phu nhiệm kỳ tiếp theo là đích trưởng tử của đại phu. Vậy những người không phải đích trưởng tử thì sao? Những người thứ xuất đó phải làm thế nào? Con thứ của thiên tử thì làm chư hầu, con thứ của chư hầu thì làm đại phu, con thứ của đại phu thì làm sĩ. Sĩ thì không có địa bàn, nhưng có địa vị, hắn là quý tộc. Do đó lúc đó có bốn đẳng cấp: thiên tử, chư hầu, đại phu, sĩ, đây đều là quý tộc. Còn từ sĩ trở xuống thì không phải quý tộc nữa, gọi là thứ dân. Mảnh đất, lãnh địa hoặc lãnh thổ mà thiên tử phân cho chư hầu này gọi là quốc. Lúc này quốc và gia là hai khái niệm: gia là của đại phu, quốc là của chư hầu, thiên hạ là của thiên tử. Quốc nằm ở khâu ở giữa này, nó có chủ quyền độc lập. Mặc dù là do thiên tử phân phong, nhưng nó có chủ quyền độc lập, nó có quyền tài chính độc lập, nó tự thu thuế má; nó có quyền quân sự độc lập, nó tự tổ chức quân đội; nó có quyền chính trị độc lập, nó tự quản lý quốc gia này, thiên tử không quản; nó còn có quyền ngoại giao, giữa nước với nước có thể tiến hành hoạt động ngoại giao, có thể liên minh, có thể giảng hòa, có thể giao chiến, có thể thông thương. Cho nên vào thời Tây Châu này, các chư hầu quốc là những quốc gia có chủ quyền độc lập. Những quốc gia có chủ quyền độc lập này hợp thành một liên minh, cùng chung tôn sùng vị vua của thế giới toàn cầu chính là thiên tử, Chu thiên tử. Chu thiên tử thực ra nên được giải thích là vua của thế giới. Cho nên đặc điểm của chế độ phong kiến là gì? Một thiên hạ, rất nhiều quốc gia, chủ quyền độc lập, cùng phụng thiên tử.

Vậy đặc điểm của chế độ quận huyện là gì? Chế độ quận huyện là quốc và gia trong thời kỳ chế độ bang quốc đã sáp nhập lại, biến thành quốc gia, quốc gia lại sáp nhập với thiên hạ. Bởi vì sau khi Tần diệt lục quốc, trong thiên hạ chỉ còn lại một quốc gia chính là nước Tần, cho nên Tần Thủy Hoàng mới nói: "Ta không thể xưng vương nữa, bởi vì chỉ còn một quốc gia rồi, ta phải làm gì? Ta làm hoàng đế, ta là hoàng đế đầu tiên, cho nên gọi là Thủy Hoàng đế, hoàng đế bắt đầu. Sau này gọi là Nhị thế, Tam thế, Tứ thế, Ngũ thế, bách thế, thiên thế, vạn vạn thế", ông ta lúc đó tính toán như vậy. Cho nên lúc này là một thiên hạ, một quốc gia, còn quốc và gia ban đầu biến thành gì? Chính là quốc của chư hầu, gia của đại phu, nó biến thành gì? Biến thành quận và huyện. Lúc này toàn bộ thể chế chính trị là chính quyền trung ương, quận, huyện, gọi là một thiên hạ, một quốc gia, tập quyền trung ương, quản lý phân cấp. Đây chính là chế độ đế quốc, bởi vì đây là một chế độ lấy hoàng đế làm nguyên thủ quốc gia duy nhất, cho nên chúng ta gọi nó là chế độ đế quốc.

Điểm khác biệt thứ hai là hình thái chính trị. Hình thái chính trị của chế độ bang quốc là gì? Chính trị quý tộc. Hình thái chính trị của chế độ đế quốc là gì? Chính trị quan lưu. Tại sao? Bởi vì trong thời đại bang quốc, thiên tử, chư hầu, đại phu, sĩ đều là quý tộc, quản lý quốc gia chính là quý tộc của bốn đẳng cấp này, họ là thế tập, cho nên là chính trị quý tộc. Đặc điểm của chính trị quý tộc là gì? Là tự mình quản việc của mình. Tại sao thiên tử phải quản thiên hạ? Thiên hạ là của ông ta. Tại sao chư hầu phải quản quốc? Quốc là của hắn. Tại sao đại phu phải quản gia? Gia là của hắn. Sĩ quản cái gì? Sĩ quản bản thân, bởi vì sĩ không có lãnh địa, không có tài sản cố định, vậy thứ hắn quản tốt chính là bản thân. Cho nên công việc của sĩ là gì? Tu thân, quản bản thân mà. Sau khi hắn tu thân xong thì làm gì? Hắn đi giúp đại phu quản lý gia của ông ta gọi là tề gia; giúp quốc vương quản lý quốc của ông ta gọi là trị quốc; giúp thiên tử quản lý thiên hạ của ông ta gọi là bình thiên hạ. Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ, tu tề trị bình, chính là xuất phát từ đây, cho nên đây là chính trị quý tộc. Hơn nữa chính trị quý tộc bởi vì tự mình lo liệu việc nhà, việc nước, việc thiên hạ của mình, không lĩnh lương, cũng không phải nghề nghiệp. Bây giờ khái niệm nhà, nước, thiên hạ này đã thay đổi, các quan chức đứng đầu quận huyện không còn là thế tập nữa, mà là quan chức do chính quyền trung ương bổ nhiệm. Quan chức là một nghề nghiệp, là có lĩnh lương, vậy một thứ chính trị như thế này chính là chính trị quan lưu. Từ đó mới hình thành nên quan trường, quy tắc ngầm quan trường, tác phong quan trường, chủ nghĩa quan liêu gì đó, đều là do sự thay đổi chế độ này sinh ra. Bọn họ là người đại diện nghề nghiệp của hoàng quyền, quan lại là người đại diện nghề nghiệp của hoàng quyền. Bởi vì lúc này thiên hạ nhất thống, toàn bộ thiên hạ chỉ có một quốc gia, thiên tử chính là hoàng đế, hoặc hoàng đế chính là thiên tử. Hoàng đế không thể tự mình quản lý nhiều nơi, nhiều việc như vậy được, ông ta phải tìm người đại diện, người đại diện này chính là quan lại, gọi là người đại diện quan viên. Tức là đặc điểm của chế độ đế quốc là tập quyền trung ương, người đại diện quan viên, bọn họ thay mặt thi hành hoàng quyền. Đây là điểm khác biệt, đây chính là chính trị quý tộc và chính trị quan lưu. Quý tộc thế tập, quan lại bổ nhiệm, đây là điểm khác biệt thứ hai.

Lời bình: Lúc nãy tiên sinh Dịch Trung Thiên đã giảng cho chúng ta hai điểm khác biệt giữa chế độ bang quốc và chế độ đế quốc: chế độ quốc gia của bang quốc là chế độ phong kiến, chế độ quốc gia của đế quốc là chế độ quận huyện; hình thái chính trị của bang quốc là chính trị quý tộc, hình thái chính trị của đế quốc là chính trị quan lưu. Vậy ngoài những điểm khác biệt này ra, chế độ bang quốc và chế độ đế quốc còn có điểm gì khác biệt nữa không?

Điểm khác biệt thứ ba chính là giai cấp thống trị khác nhau. Giai cấp thống trị thời đại bang quốc là gì? Giai cấp lãnh chúa. Giai cấp thống trị thời đại đế quốc là gì? Giai cấp địa chủ. Vậy lãnh chúa và địa chủ có điểm gì khác nhau? Đặc điểm của lãnh chúa là có quyền sở hữu, có quyền trị lý. Quốc là do thiên tử phong cho chư hầu, gia là do chư hầu phong cho đại phu. Đại phu sở hữu một cái gia, chính là "thái ấp", cái gia này là của hắn, mảnh đất này là của hắn, nhân dân trên mảnh đất này là thần dân của hắn, hắn có thể thống trị, hắn có thể trị lý, hắn có chủ quyền độc lập, cho nên gọi là vừa có quyền sở hữu lại vừa có quyền trị lý, hay có thể nói là vừa có chủ quyền lại vừa có chính quyền.

Còn địa chủ thì sao? Địa chủ là có quyền sở hữu không có quyền trị lý. Đến thời đại đế quốc, mảnh đất này của địa chủ là của hắn, hắn còn có thể mua bán, đương nhiên chuyện này trong lịch sử Trung Quốc chúng ta vẫn luôn chưa nói rõ ràng. Lịch sử Trung Quốc có một vấn đề, vấn đề rất nghiêm trọng chính là quyền sở hữu không rõ ràng. Đất đai này với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu rốt cuộc là của ai? Một mặt nói "phổ thiên chi hạ, mạc phi vương thổ" (dưới gầm trời này, không đâu là đất của vua), nó là của hoàng đế; mặt khác thì mỗi địa chủ đều có một mảnh đất của riêng mình, lại còn có thể mua bán, mua bán công khai, mua bán hợp pháp, nên gọi là quyền sở hữu không rõ ràng. Nhưng chúng ta tạm coi như địa chủ có quyền sở hữu, bởi vì hắn có thể mua bán, nhưng không có quyền trị lý, hắn không thể nói con người trên mảnh đất này của ta là thần dân của ta, điều đó là không được. Cho nên hắn là có quyền tài chính không có quyền chính trị, có quyền sở hữu không có quyền trị lý, đây là điểm khác biệt giữa địa chủ và lãnh chúa.

Được rồi, chúng ta đã biết giai cấp thống trị thời đại bang quốc là giai cấp lãnh chúa, giai cấp thống trị thời đại đế quốc là giai cấp địa chủ. Vậy trong thời đại đế quốc, từ Tần diệt lục quốc đến Cách mạng Tân Hợi, một thời đại kéo dài hơn hai nghìn năm như thế lại được phân thành ba thời đại, ba thời đại nào? Tần Hán là một thời đại, Ngụy Tấn bao gồm cả Nam Bắc Triều, Ngụy Tấn là một thời đại, Tùy Đường cũng bao gồm cả sau Tùy Đường là một thời đại. Giai cấp thống trị của ba thời đại này cũng không giống nhau, là gì? Giai cấp thống trị thời kỳ Tần Hán là giai cấp địa chủ quý tộc; giai cấp thống trị thời kỳ Ngụy Tấn Nam Bắc Triều là giai cấp địa chủ sĩ tộc; giai cấp thống trị thời kỳ Tùy Đường và sau Tùy Đường là giai cấp địa chủ thứ tộc.

Tại sao giai cấp địa chủ Tần Hán lại là địa chủ quý tộc? Bởi vì hắn được chuyển hóa từ lãnh chúa phong kiến, từ chính trị quý tộc chuyển hóa tới. Giai cấp thống trị thời đại bang quốc là lãnh chúa quý tộc, cho nên giai cấp thống trị của giai đoạn đầu tiên trong thời đại đế quốc chính là địa chủ quý tộc, hắn quá độ như vậy đấy, vẫn còn mang tính chất quý tộc. Ví dụ như hắn là một khái niệm nửa lãnh chúa, nửa địa chủ. Ví dụ như những vị hầu tước thời Tần Hán đó, bọn họ cũng có lãnh địa. Chúng ta đi đọc "Tam Quốc chí", hễ nhắc đến là phong bao nhiêu huyện, phong cho ngươi bao nhiêu cái huyện, ngươi thiết lập một mảnh đất, ngươi là một hầu, được phong đến huyện hầu, Gia Cát Lượng, Trương Phi những người này đều là huyện hầu, đem một huyện phong cho ngươi, nhưng ngươi có quyền tài chính không có quyền chính trị. Phong một huyện cho ngươi có ý nghĩa gì? Chính là thuế má của huyện này thuộc về ngươi. Huyện này có năm nghìn hộ, gọi là phong năm nghìn hộ, chính là thuế má của năm nghìn hộ này thuộc về ngươi, phong vạn hộ chính là thuế má của một vạn hộ, gọi là vạn hộ hầu, nhưng không có chính quyền, ngươi không có chủ quyền quốc gia độc lập, cho nên gọi là nửa lãnh chúa nửa địa chủ.

Vậy địa chủ thứ tộc sau thời Tùy Đường là như thế nào? Chính là hoàn toàn không có tính chất quý tộc nữa, là địa chủ trong dân thường, là địa chủ bình thường, hắn chỉ có một mảnh đất, thậm chí không có đất, hắn chỉ có quyền sở hữu, không có bất kỳ chính quyền, quyền trị lý, quyền chủ quyền nào cả, những thứ đó hoàn toàn không có. Vậy sau thời Tùy Đường tại sao giai cấp thống trị của nó lại là giai cấp địa chủ thứ tộc? Bởi vì giai cấp địa chủ thứ tộc phù hợp nhất với yêu cầu của chế độ đế quốc. Yêu cầu của chế độ đế quốc là gì? Tập quyền trung ương, quản lý phân cấp, quan lại bổ nhiệm, đại diện hoàng quyền. Tức là chế độ đế quốc này yêu cầu chỉ có một chức vị là thế tập, chính là hoàng đế, đây là một điểm khác biệt quan trọng với bang quốc. Bang quốc là thiên tử, chư hầu, đại phu, sĩ đều là thế tập. Thời đại đế quốc chính là chỉ có hoàng đế mới có thể thế tập, đương nhiên bao gồm cả một số vương hầu do hoàng đế phong, bọn họ cũng có, cũng có thể thế tập, nhưng ý nghĩa không lớn nữa, bởi vì họ không có chính quyền. Còn những quan lại khác, cho dù ngươi có vị trí đến khỉ tướng, tể tướng, đại tướng quân, nhỏ đến một vị quan tép riu thất phẩm cũng không được thế tập, bắt buộc phải theo chế độ bổ nhiệm nghiêm ngặt. Mà chế độ bổ nhiệm nghiêm ngặt nhất này được thiết lập sau thời Tùy Đường, cho nên Tùy Đường chính là thời đại của giai cấp địa chủ thứ tộc.

Lời bình: Bây giờ chúng ta đã biết Tần Hán là thời đại giai cấp địa chủ quý tộc, Tùy Đường là thời đại giai cấp địa chủ thứ tộc, còn Ngụy Tấn Nam Bắc Triều nằm giữa Tần Hán và Tùy Đường là thời đại giai cấp địa chủ sĩ tộc. Vậy phương thức thống trị khác nhau của ba đại giai cấp thống trị này tập trung biểu hiện ở đâu?

Biểu hiện ở chế độ nhân sự của đế quốc. Bởi vì một quốc gia muốn quản lý thì cần phải có người quản lý, cần quan chức tới quản lý. Mà lúc nãy tôi đã nói thời đại bang quốc là thế tập, đương nhiên đến hậu kỳ Xuân Thu Chiến Quốc, đặc biệt là hậu kỳ Chiến Quốc đã bắt đầu xuất hiện quan chức phi thế tập, ngụ ý là đã bắt đầu muốn quá độ, thời kỳ quá độ mà. Trong thời đại bang quốc nghiêm ngặt, khanh, đại phu của nó đều là thế tập. Còn Tần Hán, Tần Hán bắt đầu thực hiện chế độ bổ nhiệm, vậy chế độ nhân sự thời Tần Hán này là gì? Gọi là chế độ sát cử. "Sát cử", cử có nghĩa là gì? Cử là cất nhắc, cất nhắc quan chức, thông qua phương thức gì để cất nhắc quan chức hoặc tuyển bạt quan chức? Tổ chức khảo sát, cho nên gọi là sát cử. Từ thời Hán Vũ Đế trở đi, quan lại địa phương chịu trách nhiệm phát hiện nhân tài trong phạm vi quản lý của mình rồi báo cáo lên trung ương: "Tôi phát hiện một người, tôi phát hiện một người", tiến hành một số khảo sát. Khảo sát có một số điều kiện, ví dụ như hiếu liêm, tú tài. Hiếu liêm chính là người con có hiếu, là kẻ liêm sỹ, phẩm đức cao thượng; tú tài là học vấn giỏi, văn phong hay, có năng lực, đức tài vẹn toàn, báo cáo lên trung ương, rồi trung ương bổ nhiệm hắn làm quan chức, gọi là sát cử.

Vậy chế độ sát cử này đến cuối thời Đông Hán thì đã xảy ra vấn đề. Đã xảy ra vấn đề gì? Một số người vì muốn bước vào con đường làm quan, bắt đầu diễn trò chính trị, diễn trò đạo đức. Các người không phải muốn hiếu liêm sao? Các người không phải muốn phẩm chất đạo đức của ta tốt sao? Phẩm chất đạo đức tốt này biểu thế nào đây? Lời nói này, nó phải có một số biểu hiện, thế là bọn họ bắt đầu biểu hiện. Ví dụ như có một người, cha của anh ta qua đời, chiếu theo chế độ tang lễ truyền thống của Trung Quốc, anh ta nên để tang ba năm. Nói chung chính là mặc áo tang chống gậy ba năm là được, nhưng để tỏ ra mình vô cùng có hiếu, anh ta không ở nhà nữa, chuyển đến ở trong đường mộ của cha mình. Bởi vì mộ của người xưa Trung Quốc nếu gia đình tương đối khá giả, lăng mộ của họ được làm rất lớn, ngoài mộ ra, phía trước còn có một đường mộ, bên cạnh còn có một cái lư, có thể dựng một cái lều tranh, ở đó thủ mộ, anh ta ở đó, không về nhà ở, hiếu. Sau đó bị người ta vạch trần ra, trong thời gian ba năm ở trong đường mộ đó sinh liền hai đứa con. Mà chuyện này vốn dĩ cũng không được làm, không được ăn lương ngon, không được mặc lụa là, đương nhiên cũng không thể có chuyện sinh con đẻ cái được. Bị vạch trần ra, là giả!

Lại có một người, ba anh em đều muốn làm quan, người anh cả liền gọi mọi người lại nói: "Chúng ta chia nhà đi, chúng ta làm một màn chia nhà giả, ta lấy một đống lớn, hai đứa tụi mày lấy một chút ít", rồi sau đó mở họp báo nói: "Chúng ta chia nhà rồi, anh cả lấy một đống lớn, phần lớn, hai người em lấy một chút ít". Mọi người liền hỏi: "Hai người em các cậu tại sao lúc chia nhà lại chia không đều thế?". Người em đáp: "Ấy da, huynh trưởng mà, trưởng huynh như cha mà, hiếu đễ mà, chúng ta nhường nhịn", thế là hai người em có được tiếng thơm, nhường nhịn, khiêm nhường, lễ nhường. Được, phẩm chất cao thượng, đề cử bọn họ làm quan. Đợi sau khi bọn họ làm quan rồi, ba anh em lại mở họp báo chia nhà lại từ đầu, mỗi người một phần ba! Mọi người nói: "Các ngươi đây là trò trống gì thế?". Người anh nói: "Ta chính là muốn để các em làm quan, cho nên ta đành hy sinh danh dự của bản thân, gánh một tiếng oan. Bây giờ các em ta đã làm quan rồi, chúng ta chia lại", thế là mọi người lại nói người anh này không tệ, người anh này cũng là người anh tốt, phẩm đức cao thượng, vì tương lai của các em mà thà gánh tiếng oan. Người anh cũng làm quan, diễn trò mà, vô cùng hư ngụy. Cho nên câu nói cửa miệng của dân gian lúc đó chính là "Cử hiếu liêm, phụ biệt cư" (đề cử hiếu liêm, cha ở riêng), đề cử người này là người con có hiếu, hắn lại không ở chung với cha, khôngng phụng dưỡng cha mẹ; "cử tú tài, bất thức thư" (đề cử tú tài, không biết chữ), nói người này có học vấn, chữ anh ta còn không nhận thức được, giả dối!

Từ đây mới có việc sau này Tào Tháo "duy tài thị cử" (chỉ xét tài năng mà cất nhắc). Làm thế nào để phát hiện nhân tài là một vấn đề, nhưng vấn đề này thực sự được giải quyết là vào thời Tùy Đường, là từ sau đời nhà Tùy, thông qua chế độ nào để giải quyết? Khoa cử! "Cử" vừa nãy tôi đã giải thích rồi, chính là lựa chọn quan lại; "khoa" là gì? Thiết lập khoa mục thi cử, thông qua phương pháp thi cử để phát hiện nhân tài.

Lời bình: Bây giờ chúng ta đã biết chế độ nhân sự mà thời đại giai cấp địa chủ quý tộc Tần Hán áp dụng là sát cử, còn chế độ nhân sự mà thời đại giai cấp địa chủ thứ tộc Tùy Đường áp dụng là khoa cử. Giữa Tần Hán và Tùy Đường chính là Ngụy Tấn Nam Bắc Triều, vậy chế độ nhân sự mà Ngụy Tấn Nam Bắc Triều áp dụng là gì?

Vậy chế độ thời kỳ Ngụy Tấn giữa sát cử của Tần Hán và khoa cử của Tùy Đường là chế độ gì? Tiềm cử (kiêm cử/tiến cử). Tiềm cử là gì? Chính là do quan trung chính cử phẩm được triều đình thiết lập chuyên trách phụ trách việc đề cử quan chức. Vị quan trung chính cử phẩm này làm chuyện gì? Đem tất cả nhân tài chia thành ba bảy chín bậc: thượng thượng, thượng trung, thượng hạ, trung thượng, trung trung, trung hạ, hạ thượng, hạ trung, hạ hạ. Thượng trung hạ lại phân thành thượng trung hạ, gọi là ba bảy chín bậc, gọi là "cửu phẩm". Nói tài năng của người này là thượng thượng đẳng, triều đình lập tức ban cho một chức quan lớn để làm; tài năng của người này là hạ hạ đẳng, cho làm một tiểu lại, cái này gọi là tiến cử.

Chế độ tiến cử này còn gọi là cửu phẩm quan nhân pháp, lại gọi là chế độ cửu phẩm trung chính. Ai phát minh ra? Chính là người mưu sĩ tên là Trần Quần ở bên cạnh Tào Tháo phát minh ra, rồi đem cái này tiến cử cho Tào Phi, Tào Phi chấp nhận và bắt đầu thực hiện. Vậy tại sao Tào Phi phải thực hiện? Lúc nãy tôi đã nói rồi, chính là để làm một cuộc giao dịch chính trị với giai cấp địa chủ sĩ tộc: các ngươi ủng hộ ta soán ngôi nhà Đông Hán, ta bảo đảm đặc quyền làm quan của các ngươi - giai cấp địa chủ sĩ tộc. Cho nên giai đoạn lịch sử Ngụy Tấn Nam Bắc Triều với giai cấp địa chủ sĩ tộc làm giai cấp thống trị này, chúng ta có thể nói là sự tất yếu của lịch sử, chính là lúc từ quý tộc chuyển hóa thành thứ tộc thì phải trải qua khâu trung gian là sĩ tộc. Bởi vì sĩ tộc hắn rốt cuộc vẫn là bình thường, hắn không phải quý tộc, điểm này giống thứ tộc. Tại sao nói giống quý tộc? Bởi vì hắn thực ra đã thế tập và lũng đoạn con đường làm quan. Cho nên xét từ góc độ này, sự xuất hiện của giai đoạn lịch sử Ngụy Tấn Nam Bắc Triều này là tất yếu. Huống chi đến cuối thời Đông Hán, giai cấp địa chủ sĩ tộc đã lũng đoạn con đường làm quan, đây chính là chiếm lĩnh kiến trúc thượng tầng; đã khống chế dư luận, đây chính là nắm giữ hình thái ý thức; đã trở thành hào cường, đây chính là nắm bắt cơ sở kinh tế. Giai cấp này sớm muộn gì cũng sẽ bước lên vũ đài lịch sử, nhưng Tam Quốc đã xen vào. Tam Quốc là gì? Chúng ta đã nói từ trước rồi, nhà Ngụy, Thục, Ngô đều do ba nhà thiết lập nên những chính quyền không phải sĩ tộc, điểm này chúng ta đã giao phó từ trước rồi. Cho nên Tam Quốc là khúc dạo đầu trong khúc dạo đầu, vậy chúng ta nên nhìn nhận đoạn lịch sử này như thế nào? Xin mời xem tập sau: "Khúc dạo đầu lịch sử".