Thư của anh làm tôi thấy xót xa; đó là điều ngớ ngẩn duy nhất mà anh từng viết.
Tôi xúc phạm danh dự của anh ư! Tôi thà hy sinh tính mạng còn hơn. Anh có tin rằng tôi có ý định làm tổn hại danh dự của mình không? Đồ vô ơn! Thừa hiểu là vì anh mà suýt chút nữa tôi đã hy sinh cả danh dự của chính mình. Nhưng hãy nói cho tôi hay, cái danh dự mà tôi đã xúc phạm ấy là gì? Hãy hỏi trái tim thấp hèn và tâm hồn kém tinh tế của anh xem. Anh thật đáng khinh làm sao nếu chẳng có chút danh dự nào ngoài cái thứ xa lạ với Eloisa! Những kẻ có tâm hồn hòa làm một lại phải đắn đo khi chia sẻ tài sản cho nhau hay sao? Kẻ tự nhận là của tôi lại từ chối những món quà của tôi sao? Từ khi nào mà việc nhận quà từ người mình yêu lại trở thành điều bất danh dự? Nhưng người ta vẫn khinh rẻ kẻ có nhu cầu vượt quá gia cảnh. Khinh rẻ ư! Bởi ai? Bởi những kẻ đê tiện đặt danh dự của chúng vào của cải và đánh giá đức hạnh bằng trọng lượng vàng. Nhưng đó có phải là danh dự của một người lương thiện không? Đức hạnh kém phần cao quý chỉ vì nghèo khó hay sao?
Hiển nhiên là có những món quà mà một người có danh dự không nên nhận; nhưng tôi phải nói cho anh biết, chúng cũng mang lại sự tai tiếng không kém cho người đem tặng; và những gì có thể được trao đi một cách đường hoàng thì nhận lấy cũng chẳng có gì là bất danh dự: giờ đây, lòng tôi chẳng hề cắn rứt vì những gì tôi đã làm, trái lại, tôi tự hào về động cơ của mình. Không có gì đáng khinh hơn một kẻ nhận tiền để mua lấy tình yêu và sự ân cần, ngoại trừ người phụ nữ đã dùng tiền để mua chuộc họ. Nhưng khi hai trái tim đã hòa làm một, việc chung đạc gia tài là vô cùng hợp lý và công bằng, đến mức nếu tôi có giữ lại phần nhiều hơn, tôi sẽ tự thấy mình mắc nợ anh khoản dư đó. Nếu những ân huệ của tình yêu bị cự tuyệt, liệu lòng chúng ta phải bày tỏ lòng biết ơn bằng cách nào?
Thế nhưng, để anh không cho rằng khi định giúp đỡ anh, tôi lại lơ là nhu cầu của bản thân, tôi sẽ đưa ra cho anh một bằng chứng không thể chối cãi về điều ngược lại. Vậy thì hãy biết rằng, chiếc túi mà tôi gửi trả lại đây chứa khoản tiền gấp đôi trước đó, và nếu muốn, tôi còn có thể nhân đôi nó lên nữa. Cha tôi cho tôi một khoản trợ cấp nhất định, tuy khiêm tốn nhưng nhờ sự ân cần của mẹ mà tôi chẳng cần động đến. Còn về ren và hàng thêu của tôi, đó là thành quả từ sự siêng năng của chính tôi. Quả thực, không phải lúc nào tôi cũng giàu có như vậy; nhưng chẳng hiểu sao, sự chú tâm vào một mối tình định mệnh nào đó gần đây đã khiến tôi lơ đi hàng ngàn thứ phù phiếm đắt đỏ nhỏ nhặt; đó lại là một lý do nữa để tôi sử dụng số tiền này theo cách ấy: thật công bằng khi anh phải chịu sự cúi đầu như một hình phạt cho tai họa mà anh đã gây ra, và tình yêu phải đền bù cho những tội lỗi do chính nó tạo nên.
Nhưng hãy quay lại vấn đề chính. Anh nói danh dự của anh không cho phép anh nhận món quà của tôi. Nếu quả thực là vậy, tôi không còn gì để nói nữa, và hoàn toàn đồng ý rằng anh không thể quá cứng nhắc về vấn đề này. Do đó, nếu anh có thể chứng minh được điều đó là sự thật, tôi mong anh hãy làm một cách rõ ràng, không thể chối cãi và không né tránh; vì anh biết tôi căm ghét mọi biểu hiện ngụy biện. Khi ấy, anh có thể gửi trả lại chiếc túi; tôi sẽ nhận nó mà không một lời phàn nàn, và anh sẽ chẳng phải nghe thêm điều gì về chuyện này nữa.
Tuy nhiên, xin anh hãy nhớ cho rằng, tôi không thích thứ danh dự hão huyền, cũng chẳng ưa những kẻ câu nệ một cách giả tạo. Nếu anh gửi trả chiếc hộp mà không có lời biện minh, hoặc nếu lời biện minh của anh không thỏa đáng, chúng ta sẽ không thể gặp lại nhau nữa. Hãy suy nghĩ về điều này. Vĩnh biệt.
