Biết bao lần tôi đã cầm bút lên rồi lại vứt xuống! Tôi ngập ngừng ngay từ dòng đầu tiên; tôi chẳng biết phải bắt đầu từ đâu và như thế nào. Thế mà người tôi muốn viết thư lại chính là Eloisa. Tôi đã rơi vào hoàn cảnh bi đát nhường nào? Hỡi ôi, thời gian ấy nay không còn nữa, khi mà hàng ngàn ý nghĩ êm đềm từng tràn ngập tâm trí tôi, tuôn trào bất tận từ ngọn bút. Những khoảnh khắc tuyệt vời của niềm tin tưởng lẫn nhau, của sự giãi bày tâm can ngọt ngào ấy, nay đã qua đi và vụt bay mất rồi. Chúng ta không còn sống vì nhau nữa. Chúng ta chẳng còn là con người của trước kia, và tôi cũng chẳng còn biết mình đang viết cho ai. Liệu nàng có đoái hoái đón nhận, và đọc những lá thư của tôi chăng? Liệu nàng có cho rằng chúng đủ mực thước và kín đáo không? Liệu tôi có nên duy trì văn phong của sự thân mật thuở nào? Liệu tôi có dám nói về một mối tình đã lụi tàn hay bị khinh miệt? Và chẳng phải tôi đang đến với Eloisa bằng thái độ thách thức hệt như ngày đầu tiên tôi dám viết thư cho nàng hay sao? Trời cao ơn trên hỡi! Những giờ phút lê thê của chuỗi ngày khốn khổ hiện tại mới khác biệt làm sao với những ngày tháng hạnh phúc, tuyệt vời mà tôi từng trải qua! Tôi chỉ vừa bắt đầu tồn tại, để rồi lại chìm nghỉm vào cõi hư vô. Những niềm hy vọng sống từng sưởi ấm trái tim tôi đã bay đi mất, và viễn cảnh u ám của cái chết đang bày la liệt trước mắt tôi. Ba năm tròn quay quẩn đã khép lại hạnh phúc những ngày tháng của tôi. Phải chi ơn trên cho tôi chấm dứt cuộc đời ấy trước khi tôi phải biết đến nỗi khổ sở vì còn sống sót sau chính mình! Ôi, phải chi tôi vâng theo những lời mách bảo dự cảm của trái tim, ngay khi những khoảnh khắc hoan lạc lướt qua nhanh chóng ấy đã chấm dứt, và cuộc đời chẳng còn bày biện trước mắt tôi điều gì để tôi có thể mong mỏi được sống! Chắc chắn là tốt hơn biết bao nếu tôi ngưng thở, hoặc nếu ba năm sống và yêu mà tôi từng tận hưởng có thể được rút ra khỏi số ngày của đời tôi. Thà không bao giờ nếm trải hạnh phúc còn hơn là để nó bị giật khỏi tầm tay thưởng ngoạn. Giá như tôi được miễn trừ khỏi khoảng thời gian hạnh phúc định mệnh ấy; giá như tôi tránh được cái nhìn đắm say đầu tiên từng thôi thúc tôi bước vào một cuộc sống mới, có lẽ tôi vẫn giữ được lý trí, vẫn đủ sức đảm đương những bổn phận thông thường của đời người, và có lẽ đã thể hiện được chút ít đức hạnh trong khoảng thời gian của một sự tồn tại vô vị. Chỉ một phút giây ảo mộng đã xoay chuyển cục diện. Tôi đã dám ngắm nhìn với vẻ say mê ngất ngây một đối tượng mà lẽ ra tôi không dám ngước nhìn. Sự cả gan này đã tạo ra hệ lụy tất yếu của nó, và lôi kéo tôi một cách vô thức đến cảnh ruồng mục; tôi đã trở thành một kẻ cuồng loạn, lú lẫn, một sinh thể nhục nhã, mất hết tinh thần, lê lết chiếc xiềng xích của mình trong sự ô nhục và tuyệt vọng.
Những giấc mơ của một tâm trí rối bời mới viển vông làm sao! Những điều ước của trái tim lang thang mới xúi giục, mới phỉnh gạt làm sao, để rồi chính nó lại chối bỏ chúng ngay khi vừa nảy sinh! Chúng ta cố tìm kiếm những phương thuốc tưởng tượng để chống lại những tai ương có thật làm gì, khi mà chúng vừa được nghĩ đến đã bị bác bỏ ngay? Nào có ai, từng nhìn thấy và cảm nhận sức mạnh của tình yêu, lại có thể nghĩ rằng sẽ có một thứ hạnh phúc nào đó mà tôi sẵn sàng đánh đổi bằng niềm hoan lạc tột đỉnh của những phút giây say đắm đầu tiên cơ chứ. Không, điều đó là bất khả——Nguyện xin trời cao tước đi của tôi mọi ơn huệ khác; nguyện xin tôi chịu mọi khổ đau, nhưng tôi vẫn sẽ đắm chìm trong ký ức về những niềm vui đã qua. Tận hưởng hồi ức về hạnh phúc thuở trước, dẫu có đắng cay với nỗi buồn hiện tại, vẫn tốt hơn là được hạnh phúc mãi mãi mà không có Eloisa. Vậy thì hãy đến đi, hình bóng thân yêu của tình yêu tôi, hỡi thần tượng của tâm hồn tôi! Hãy đến và chiếm lấy một trái tim chỉ đập vì nàng; hãy sống trong cảnh lưu đày, xoa dịu những nỗi sầu muộn của tôi, thắp lại những ngọn lửa hy vọng đã tắt, và ngăn tôi rơi vào vực thẳm tuyệt vọng. Lồng ngực bất hạnh này sẽ mãi là thánh địa bất khả xâm phạm của nàng, nơi mà dẫu là thế lực của thiên đàng hay trần gian cũng chẳng thể trục xuất nàng đi. Nếu tôi đã đánh mất hạnh phúc, thì tôi vẫn chưa đánh mất tình yêu—thứ tình yêu khiến tôi xứng đáng có được nó; một thứ tình yêu bất kham tựa như những nét kiều diễm đã sinh ra nó. Được dựng xây trên nền tảng vững chắc của công trạng và đức hạnh, nó chẳng bao giờ có thể lụi tàn trong một tâm trí bất tử: nó chẳng cần đến tương lai hy vọng nào để làm chỗ dựa, ký ức về những gì đã qua sẽ nâng đỡ nó mãi mãi.
Nhưng Eloisa của tôi hiện ra sao rồi? Nàng đó, người từng vô cùng nhạy cảm với tình yêu ấy? Liệu ngọn lửa thiêng liêng ấy có thể tắt lịm trong lồng ngực thuần khiết và dễ rung động của nàng chăng? Liệu nàng đã đánh mất cảm vị đối với những niềm say mê thiên đường ấy, thứ mà chỉ một mình nàng mới có thể cảm nhận hoặc khơi gợi?——Nàng xua đuổi tôi khỏi sự hiện diện của nàng không chút thương xót, đày ải tôi trong sự hổ thẹn, phó mặc tôi cho tuyệt vọng, và qua sự lầm tưởng sai lầm của mình, nàng không hề nhận ra rằng, khi khiến tôi đau khổ, nàng cũng tự tước đoạt đi hạnh phúc của chính mình. Tin tôi đi, hỡi Eloisa của tôi, nàng sẽ hoài công vô ích khi tìm kiếm một trái tim khác tương đồng với lòng mình. Chắc chắn sẽ có hàng ngàn người tôn thờ nàng, nhưng chỉ có trái tim tôi mới có khả năng đáp lại tình yêu của nàng.
Hãy nói cho tôi biết, hãy nói thật lòng đi, hỡi cô gái bị lừa dối hay kẻ đang lừa dối! Chuyện gì đã xảy ra với những dự án mà chúng ta từng vun đắp cùng nhau trong bí mật? Những niềm hy vọng hão huyền từng khiến nàng bao lần phỉnh gạt sự cả tin ngây thơ của tôi nay đã dạt về đâu? Giờ đây nàng nói sao về liên minh thiêng liêng mà trái tim tôi từng khao khát, nguyên nhân thầm kín của biết bao tiếng thở dài cháy bỏng, thứ mà đôi môi và ngọn bút của nàng đã từng bao lần dung dưỡng cho niềm hy vọng của tôi? Hỡi ôi, tôi đã cả gan dựa vào những lời hứa của nàng để khát khao mang danh nghĩa thiêng liêng của một người chồng, và tưởng rằng bản thân đã là người đàn ông may mắn nhất. Hỡi Eloisa tàn nhẫn, hãy nói xem, chẳng phải nàng đã phỉnh gạt tôi chỉ để khiến cho nỗi thất vọng của tôi thêm phần nhục nhã, và niềm đau đớn của tôi thêm phần cay đắng hay sao? Phải chăng tôi đã tự rước lấy tai họa này bằng chính những tội lỗi của mình? Phải chăng tôi đã thiếu vắng sự vâng lời, sự dễ bảo, sự kín đáo? Đã bao giờ nàng thấy tôi quá yếu đuối và ngớ ngẩn trong những ham muốn của mình đến mức đáng bị ruồng rẫy thế này chưa? Hay tôi đã từng đặt việc thỏa mãn chúng lên trên những mệnh lệnh tuyệt đối của nàng chưa? Tôi đã làm tất cả, đã tâm niệm tất cả để làm vui lòng nàng, thế mà nàng lại từ bỏ tôi. Nàng từng nhận gánh trọng trách mang lại hạnh phúc cho tôi, để rồi giờ đây lại biến tôi thành kẻ khốn cùng. Người đàn bà vô ơn! Hãy tính sổ với tôi về sự tin tưởng mà tôi đã phó thác vào tay nàng; hãy tính sổ với tôi về trái tim tôi, sau khi nàng đã hạ gục nó bằng một niềm hạnh phúc tột đỉnh từng nâng tôi lên tấm chiếu ngang hàng với các thiên thần. Tôi chẳng hề ganh tị với số phận của họ; tôi đã là sinh thể hạnh phúc nhất; dẫu cho hỡi ôi, giờ đây tôi lại là kẻ khốn cùng nhất! Chỉ một khoảnh khắc đơn độc đã tước đoạt của tôi mọi thứ, và tôi đã rơi tõm ngay lập tức từ đỉnh cao hạnh phúc xuống tận đáy vực thẳm khốn cùng. Tôi thậm chí vẫn còn chạm được vào thứ hạnh phúc đang tuột khỏi tầm tay. Tôi vẫn còn níu giữ lấy nó, để rồi đánh mất nó mãi mãi——Ái chà, phải chi tôi có thể tin tưởng!——nếu như những tàn tích của niềm hy vọng hão huyền không còn phỉnh gạt——Tại sao, hỡi những vách đá Meillerie, nơi có những vực thẳm mà ánh mắt lang thang của tôi đã bao lần đo đếm, tại sao các ngươi lại không trợ giúp cho sự tuyệt vọng của tôi! Khi ấy tôi đã tiếc nuối cuộc đời ít hơn biết bao, trước khi việc tận hưởng dạy cho tôi biết giá trị của nó.
